ÐÔ-í Ïðåçèäåíò Âëàäèìèð Ïóòèí Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâèã ê¢íäëš, ²ð³ñ³í ¥äðë³ õàëóíàð é´ð³â. "²ð³ñ³í ¥äð - îëí çóí šèëèí òóóšòà áàéð. ¡é³ñ ¢éä ê¢ð÷ éîâõ ñ³³õí çàœøàëìóäàð Ò´ðñêíä³í ¢íí-÷èê ñåäêë³ðí öåðãëõä, áè÷êä¢äò, áàº÷óäò ýí õàëõàð ñ³í ñóðºìš ´ãõä èê òóñòà áîëšàíà. Ò´ðñêíä³í äóðòà áîëëºí ìàíà ´âêíðò ê¢÷ð-ê¢íä, ³³ìøãò³ éîâäëìóäûã äààºàä ºàðõä, õîðòûã äèèë³ä, Àëäð Äèèëâð äåëõä èê íèë÷³í ê¢ðãñíü ëàâòà. ¥äã³ öàãò áîëõëà ìàíà îðí-íóòãèí óëñ íîìèí, ¢¢ä³ëòèí õàëõä èê ê¢ö³ìš á³ðš³í³. Àëäð îðí-íóòã òîñõšàíàâèäí. Áèäí ´âêíðèí ¢ëä³ñí áàéí ç´´ðèã ³ð¢í³ð õàäºëàä, ²ð³ñ³í ò´ë³ èê ò´ðì¢ä ò³â³ä, òåäíèã ÷àäìãàð õàºëàä, ìàíà èðãíì¢äèí ò´ë³ ñ³³õí èðã÷ òåòêõ ç´âò³âèäí. Òàíä èê ê¢ö³ìš áîëí öàºàí ñåäêëèí êåðã¢ä äóðäšàíàâ",- ãèš Ïðåçèäåíòèí É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.

Óðí ¢ãä äóðãî ê¢í óãà áîëõ ãèš ñàíãäíà. Êåí ÷èãí ê¢í áè÷êíä³í íåã ¢ë¢ áàº-䢢âð öàãòàí ø¢ëã¢ä ¢¢ä³š éîâñí áîëõ ãèš ñàíãäíà. Òèèì óëñèí íåãíü ýì÷ Ëþáîâü Òàðíîâêèíà ì´í. Ëþáîâü Àíäðååâíà šèðºëä ó÷ðñí äóðàí öóãèíü ø¢ëãë³íä ´ãñìí.
Àõ ñóðºóëÿí ñ³³í³ð ò´ãñ³š, òàœº÷äàí çàëüòà áຠíàñàí íåð³äâ, ã¢í ìåäðë³í, óõàí-ñåäêë³í íåãä¢ëš, ê´äëìøò³í øèëòâ. Íèëõä ò´ðëºí³ Ýëñòèí ãåðò 16 šèëä ê´äëš, îëí ꢢêä óëñò áîëí áè÷êä¢äò òóñëâ. 1992 šèëä ꢢêä óëñèí êîíñóëüòàöä èðš, îäà ÷èãí òåíä ê´äëš³í³, ´äã³ öàãò ýíòí Ïåðèíàòàëüí öóòõëœ ãèš íåð³äãäí³. Ëþáîâü Òàðíîâêèíà êåç³ä ÷èãí äààâðòàºàð ê´äëäìí, êåñí ê´äëìøíü êåç³ä ÷èãí ¢çìšò³ áîëäìí. Ýâð³ííü êåðã³í ñ³³í³ð ìåääã, ´´ä³í ìåðãšëòò³, èê äàìøëòòà ýì÷ ýêë³ä ê´äëš³õ óëñò ¢ëã¢ð-¢çìš áîëš, îëí äóíä òîîìñð ýçëí³.

¥ðê-á¢ë íèèò³, òààðòà áîëõèí ò´ë³ä õàäì ýêò³º³í ¢¢ðëõë³ ñ³í áîëõìí. Êåìð õàäì ýêò³º³í ñ³í á³³š, õàäì ýê áåðèí ñåäêëèíü ñ³³õí ìåäš, ä´œí³ä á³³õë³, çàëóòí òàäíèã ê¢íäëõ. Þœãàä ãèõë³ ýê ãèñíòí õàìãèí ýœêð ê¢í. Õàäì ýê ÿìàðàí õîë á³³ââ÷í, ýíòí òàíà ´ðê-á¢ëä íèë÷³í ê¢ðãäãíü ìåäãä³ä á³³õ.
¡¢ðëí³ ãèäãòí ýíòí ê¢¢í³ óõàí-ñåäêëèã ñ³³í³ð ìåäëöäã éîâäë áîëšàíà. Íåã ñààš öàã îëàä, õàäì ýêò³º³í õàìäàí òàâàðí ñóóºàä, ö³ óóºàä, ꢢíä³ä, ýí¢í³ á³³äë-šèðºë³ðíü ñîíüìñòí. Áèéíü áààõí öàãòàí õàäì ýêò³º³í ÿºš á³³ñí³ òóñêàð ñóðòí. Õàäì ýêòí áààõí öàãàí òîäëàä, îäà áèéíü ÿìàðàí äóòó-äóíä òîîòûã ºàðºäãèí òóñêàð ñàíõ.
Çàëóºèííü ´´ð ýêèíü ìóóðóëàä áè÷³ þì êåëòí. Ýê ê´â¢í õîéðèí õîîðíä îðàä, òåäíèã êåðëä¢ëõìí áèø. ßìð íåã ÷èíðò³ ò´ð³ð õàäì ýê³ñí äàœãèí ñåëâãèíü ñóðòí. Ýííü òà ýí¢í³ òîîëâðèíü, äàìøëòûíü, óõàºèíü ´´ä³í³ð ¢íëš³õèíü ìåä¢ëõ. Õàäì ýêä³í äàðó-äàðóíü šèœí¢ëš, ìåíäèíü ñóðš, ýí¢í³ ´äð-á¢ðèí êåðã-ò´ð³ð ñîíüìñòí. Ýâð³ííü ´ðê-á¢ëèí òóñêàð êåëš ´ã³ä, ìóóºèíü äàðàä, ñ³³íèíü ´ðã³ä êåëòí. Õàäì ýêä³í ê´â¢ºèíü ìàãòš áóóëüòí, çóã ýí¢í³ ê¢ö³ìšèí òóñêàð êåëòí. Ê¢¢êä³í ñóðºìšëõëà, õàäì ýê³í áàñ îðëöóëõ êåðãò³. Þœãàä ãèõë³ ýýšíü à÷íðòàí éèð ýœêð áîëíà.

Ìàé ñàðèí 31-ä "¥´ðä-Àðåíà" ãèäã ñïîðòèâí êîìïëåêñò "Óðàëàí" ãèäã òàœº÷èí áàº÷óäûí ñïîðòèâí íààää áîëâ. Ýí¢íä ãåì-øàëòãòà, ýðìäãò³ áè÷êä¢ä îðëöâ. "Áèäí ÷àäõâèäí!" ¢ãì¢ä ýí êåðã-¢¢ëäâðèí äåâèç áîëâ. Ýíòí šèë áîëºí áè÷êä¢äèã õàðñëºíà ¥äðò íåð³äãäí³. Ãåìò³ áè÷êä¢äèí öîãö-ìàõìóäûã áàòðóëëºí, òåäíèã ñïîðòàð ñîíüìñóëëºí, ãîñóäàðñòâåíí îðãàíìóäûí áîëí íàíü ÷èãí îëíà îðãàíèçàöñ ýðìäãò³ áè÷êä¢äèí ò´ðì¢äò îíüãàí ´ãòõ³ ãèñí ê¢ñëò³º³ð ýí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ãäâ. Òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòåðñòâèí, "ÐÖÀÔÊèÑ" øèøëœ ó÷ðåæäåíÿ ä´œã³ð ýí ä´ðëä³í äàââ. Äàðòñ, áî÷÷à, àðìðåñòëèíã, ä´´â, øàòð, ìèíè-ôóòáîë, ãèèãí àòëåòèê ãèäã ñïîðòûí ÿíçìóäàð áîëâ. Òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòðèí äàðóê Àëåêñàíäð Óòÿåâ ä´ðëä³íä îðëöñí áè÷êä¢äèã é´ð³º³ä, õ´â-êèøã, ê¢ö³ìš áîëí öàºàí õààëº äóðäâ.

Ìàœºäóð ìàíà îðí-íóòãò ñîöèàëüí ê´äë³÷èí ¥äð òåìäãëš³í³. Ýí ñ³í ´äð ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí ç³ðëã³ñ èøò³ 2000 šèë³ñ àâí òåìäãëäã áîëâ. Êåëõä, ýí ´äð ø¢¢š àâñíü õàðà áèø, þœãàä ãèõë³ Ïåòð õàí 1701 šèëä èþíèí 8-ä ñîöèàëüí õàðñëòûí øàœºà ñèñòåì á¢ðä³ëºí³ òóñê ç³ðëã ºàðºñìí. Ñîöèàëüí ê´äë³÷èí ê´äëìø éèð äààâðòà, ê¢íä áîëíà. ¥äð áîëºí ãèëò³ ýäí áຠòåòêâðò³, ãåìò³-øàëòãòà, ìåä³ò³ áîëí ´í÷í óëñëà õàðºš, ýäíèã ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðì¢ä õàºëíà. Òåð ò´ë³ä ñîöèàëüí ê´äë³÷ òåñâðò³, öàºàí ñåäêëò³ áîëñí äååð³í ê¢í áîëºíà çàœ ìåäš ïñèõîëîã áîëõ ç´âò³. Ê¢í áîëºíèã ñîœñàä, ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðèíü õàºëàä, ñóðñèíü ê¢ö³º³ä, ñ¢â-ñåëâãèíü ó÷ðòàí àâõ êåðãò³ áîëíà. Ñåë³í ºàçðò ê´äëš³õ ñîöèàëüí ê´äë³÷íðò õîéð äàì ê¢íä áîëäãíü ëàâòà. Îäàõí áèäí Öåëèíí ðàéîíà ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí ºàðäà÷ Ñòåëëà ÍÀÄÌÈÄÎÂÀËÀ õà𺚠ꢢíäâèäí. Ñòåëëà Âëàäèìèðîâíà Öóòõëœãèí ¢¢ëäâðèí, ýâð³ ê´äëìøèí áîëí ýíä ê´äëš³õ óëñèí òóñêàð òîäðõàºàð êåëš ´ãâ.
“Íàðíä” áè÷êä¢ä àìðíà

Á. Á. Ãîðîäîâèêîâèí íåðò³ Õàëüìã ãîñóäàðñòâåíí óíèâåðñèòåòèí õàëüìã êåëí-áè÷ãèí áîëí äîðä ¢çãèí øèíšëëòèí èíñòèòóò ñóðºóëèí, íîìèí, îëíà ê´äëìøèí ÷èãí õàëõàð í¢¢ðò éîâíà. Øèäð ìàíà 糜ã÷ èíñòèòóòûí ºàðäà÷ Ìèíãèÿí ËÈÄÆÈÅÂËÀ ꢢíäâ.

Ñ¢ë öàãò ìàíà òàœº÷ä õàëüìã óëñèí ñîéë, àâúÿñ äåëãð¢ëëºíä, áóðõí-øàšíà çîêúÿëûí áîñõìšä èê îíüã ´ããäš³í³. ²ìòí ò´ðñêí ºàçð-óñíà òóóšàðí ñîíüìñš, ñåë³äò³í ñóâðº áîñõš óœã-òîõìàðí ´âêíðèííü ºàçðò îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâð äàâóëíà. 2006 šèëä Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà "Á³³øœ" ãèäã ýòíîñîéëûí öóòõëœãèí ñåäâ³ð³ð ò¢ð¢í áîëš ¡ð Ñàðèí áàéð òåìäãëñìí. Àìð-Ñàíàí ïîñåëêèí á³³ðí óëñ Â.Øèðèíîâà, Í.Öàêèðîâà áîëí Â.Øàëãàêîâà õàëüìã óëñèí áàéð äàâóëëºíä øóíìºàºàð îðëöš, ààâ-ýýšíð³ñí ñîœñš-ìåäš éîâñí àâúÿñàð õóâàëöñìí .
Íàðòà ñ³³õí ´äð³ð Àõíóä áîëí Âèíîãðàäíîå ñåë³äèí á³³ðí ³ìòí, ðàéîíà ìåä³òíð áîëí õàëüìã êåëí³ áàãøíð îëàð öóãëðâ. Êåñàíã ßìïõè ëàì íîì óìøñíà õ´´í ºàë ò³³ëºí³ éîñðõë áîëâ. Áàéðò îðëöà÷íðèã Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí òîëºà÷èí äàðóê Áîðèñ Êàâêèøåâ é´ð³º³ä, õ´â-êèøã äóðäâ. Âèíîãðàäíåíñê ÑÌÎ-í òîëºà÷ Ñåðãåé Ëóíèí îëí ³ìòèã ýí áàéðëà é´ð³º³ä, Ëàçàðåâñê ÑÌÎ-í òîëºà÷ Þðèé Êîíåâä êè ì´ð áåëãëâ. Ýííü ó÷ðòà, þœãàä ãèõë³ èðõ šèëä áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ýí ñåë³í³ ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí ìåäëä îðšàõ ÁຠÁóóðë ñåë³íä äàâóëãäõìí.

¡ð Ñàðèí åâ³ëò³ öàãëà Õàëüìã Òàœº÷ä ´´ä³í öîëòà ëàì, äåëê³ä íåð ºàðñí øàšíà èê áàãø Êóíäåëèíã ðèíïî÷å èðñí áèë³. Àðâí õîíãòàí òàœº÷ä á³³º³ä, îëí óëñëà õàðºàä, íîì õ³³ðë³ä èê ê¢íäò³ áàãø ³ð¢í ¢¢ëäâð ê¢ö³â. Ëàãàíüä îäàä, ßøêóëèí Õàð Òîëºà ñåë³íä ñóâðº ñåêëºíä îðëöàä, Èê Áóóðëà ðàéîíà ÁຠÁóóðë ñåë³íä á³³ðí óëñò Êóíäåëèíã ðèíïî÷å íîì õ³³ðëâ.
¡ð Ñàðèí êåì éèðèíä³í åâ³ëò³ áîëäã. ijê³ä áîëõëà Êóíäåëèíã ðèíïî÷åí êåëñ³ð, ýí ´äðì¢äò øàšíà íîìèí ö³³ëºâð àâõëà, øàšíà òóñê ìåäðë³í 㢢ä¢ëõë³ íåã ¢ë¢ òóñòà áîëíà. Òåã³ä ýí ´äðì¢äò Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä çóðºàí õîíãèí òóðøàðò ê¢íäò³ áàãø íîìèí ö³³ëºâð ´ãñíä îðëöñí óëñ éèð õ´âò³ óëñ áîëšàíà.
Êåëõ³ñ, ìàé ñàðèí 17-ä àýðîïîðòä íèñš èðš, ò¢ð¢í ïðåññ-êîíôåðåíö ´ãñí³ñí àâí ðèíïî÷å ¢ã³í "Ìåíäâò" ãèš ýêë³ä, "Õàíšàíàâ" - ãèš ò´ãñ³äãíü öóãòàä éèð òààñòà áîëâ. Õàëüìãò èðñí áàéðèí ñåäêë³í èê áàãø òèèãš ìåä¢ëñíü îðòà áîëšàíà.

Îäàõí ñàäâ ãåì³ñ õ´ðëºí³ òàœº÷èí äèñïàíñåðò øèí ôëþîðîãðàôè÷åñê àïïàðàòàð ³ìòí³ ýð¢ë-ìåíäèí á³³äëèí øèíšëëò êåäã áîëâ. Ýí ´äã³ öàãà àïïàðàòûã ç´´õä àìð, òåã³ä òåð¢ã ´ðã³ð îëçëš áîëõìí. Ýí àïïàðàòûã ðàéîäàð ºàð÷ éîâñí öàãòàí ³ìòí³ äèñïàíñåðèçàö äàâóëëºíä îëçëš áîëõìí. Ýñ ãèš ôåëüäøåðñê-àêóøåðñê ïóíêòä áîëí ýì÷èí ëàáîðàòîðüò îëçëõä òààñòà.

Îäàõí Ýëñòä "¥äã³ öàãà êàðäèîëîãèí ê¢ö³ìš áîëí äåëãðëò" ãèäã ò´ð³ð íîìèí-äàìøëòûí êîíôåðåíö áîëâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâðò Âîëãîãðàäñê ìåäèöèíñê óíèâåðñèòåòèí ïðîôåññîðìóä îðëöñí áèë³. Õàëüìã Òàœº÷ä ²ð³ñ³í êàðäèîëîãè÷åñê Íèèö³í³ ðåãèîíàëüí ³œã ñåêëºíä ýí êîíôåðåíö íåð³äãäñìí.