Ìàíà òàœº÷ä äàëà ò´ð á³³í³. Íåã ò´ðíü - ýíòí ò´ðñêí êåë³í äåëãð¢ëëºí. Áè÷êä¢ä, áàº÷óä ýâð³ êåë³í ìóóºàð ìåäí³. Òåã³ä ´äã³ öàãò òàœº÷ä ä³ê³ä ÷èãí êåëí-óëñèí øêîëìóä ñåêõ êåðãò³. ij³í³ öàãò õàëüìãóä òîñõñí ò´ìð õààëº Êèçëÿð áàëºñíà ê´ëãí-ê¢÷í³ çàëëòûí ìåäëä á³³í³, òåã³ä òåíä õàì-õîøà á³³õ ðåñïóáëèê¢äèí á³³ðí óëñ ê´äëí³. Òåð¢ã ²³äðõí³ ìåäëä îðóëñí áîëõëà, òåíä ìàíà òàœº÷èí, òåð òîîä Õàð ªàçðà ðàéîíà óëñ ê´äëõ áèë³. Ýíòí áàñ í³ðí ò´ð áîëšàíà.

Ñàäòà ê¢í - ñàëàòà ìîäí, ãèš õàëüìã ¢ëã¢ðò êåëãäí³. ¥ðê-á¢ë îëí ¢ðò³ áîëõëà, ꢢíä îëí ýëãí-ñàäí á³³õë³, òåð öàãò šèðºëèí õààëºä ó÷ðäã áàéð-çîâëœãèã äààõä àìð áîëíà. Ìàíà ýê Çîÿ Ó÷óðîâíà Áàëüäæèêîâà Ðîñòîâñê îáëàñòèí Êóòåéíèêîâñê ðàéîíä ´íð-´ñêëœ ´ðê-á¢ëä ò´ðš ºàðñìí. Ýöêíü Ó÷óð Êàðáóøåâ áîëí ýêíü Íàëüêà Áóð÷óñîâà ãåëœã³õí³ ³³ìã³ óëñ á³³ñìí. Ýäí³ ´ðê-á¢ëä í³³ìí ¢ðí á³³ñìí, ä´ðâí ê´â¢í áîëí ä´ðâí ꢢêí. Çîÿ ꢢêí óóºí Òàíÿ (Òèæíÿ) ꢢêí³ äàðó ºàðñìí, àðäàñí çóðºàí ä¢ äàõóëñìí. ij³í³ ´ìí ýäí³ ´ðê-á¢ë Öåëèíí ðàéîíà Áàº- ×îíñ ñåë³íä áèë³, õ´´ííü ýäí Ýëñò¢ð í¢¢š ºàðñìí. Õ´´ííü ýäí ×àºðò ñåë³íä ÷èãí á³³â.
ijí ýêëõë³, çàëó óëñ Ò´ðñêí ºàçð-óñàí õîðòíàñ ñóëäõõàð öåðãò ìîðäâ. Àðäíü ¢ëäñí ꢢêä óëñ áîëí ê´ãøä îêîï ìàëòàä, òûëä ê´äë³ä, Äèèëâðèí ´äðèã ´´ðä¢ëõèí ò´ë³ ò³âö³í îðóëâ. Ìàíà ààâ Ó÷óð Êàðáóøåâèã íàñòà ã躳ä, ä³³íä àâñí óãà, òåã³ä ýí ê´â¢äò³º³í áîëí Çîÿ ꢢêò³º³í îêîï ìàëòëºíà ê´äëìøò îðëöâ. 1943 šèëä Ñòàëèí³ çàêâðàð öóã õàëüìã óëñèã Ñèâð¢ð í¢¢ëºâ. Îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ëèí ãåð¢ð îðš èðñí ñàëäñìóä õîë õààëºä éîâóëšàíà, õîò-õîë, äóëàí õóâö-õóíð àâòí ãèš ãåðèí ýçíä ñåëâã ´ãâ. Òåã³ä ìàíà ààâ á¢ð¢ àëàä, äóëàí õóâö-õóíðàí áåëäš ÷àäâ. Áîëâ òåð áèéíü áè÷êí Øóðà ꢢêíü õààëºä ãåìí³ä, äàðóíü ´œãðâ.

Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí ) äåïóòàòíðò êåñí Äóóäâðèí òóñêàð ³ìòí ýâð³ óõàí-òîîëâðàðí õóâàëöšàíà.
×ÓÐÞÌÀ Îëüãà, ÌÊÄÎÓ-í 17-÷ áè÷êä¢äèí ñàäûí ñóðºìšëà÷:

Øèäð Ýëñòä òàœº÷èí ñîöèàëüí äåëãðëòèí, ê¢÷-ê´ëñí³ áîëí ê´äëìø³ð òåòêëºí³ ìèíèñòåðñòâèí êîëëåãèéèí ´ðãí ñ¢¢ð áîëâ. Ýí¢íä òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí íåãäã÷ äàðóê Ñåðãåé Áàäìàåâ, ìèíèñòåðñòâñèí, âåäîìñòâñèí, ÐÌÎ-ñèí ñîöèàëüí êåðã-ò´ð³ð òîëºà÷èí äàðóêñ, ñîöèàëüí õàëõèí ó÷ðåæäåíüñèí ºàðäà÷íð, îëíà íèèö³ñèí ýë÷íð îðëöâ.

¥öêëä¢ð Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ Êåëí-óëñèí äðàìàòè÷åñê òåàòðò ²ð³ñ³í ñîéëûí ê´äë³÷èí ¥äðò íåð³äñí áàéðèí õóðã áîëâ. Ìàíà òàœº÷èí öóã ðàéîäàñ èðñí ñîéëûí ê´äë³÷íð, àðòèñòíð, áè÷³÷íð çàëûã 䢢ðãâ. Ò¢ð¢ë³ä ò³³ç äååð Òðîèöê áèëã-ýðäìèí øêîëûí ñóðºóëü÷íðèí êåëí-óëñèí çåâñãèí îðêåñòð ºàð÷ èð³ä õàëüìã äó-áèèºèí àéñìóäûã íààäâ.

Ýëñò áàëºñíä á³³äã ä´íò³ Àþí Öåðåíîâà óíèâåðñèòåòèí ìåäëä ¢¢ëääã "Àëòí" ãèäã õîðåîãðàôè÷åñê ñòóäüä îðëöíà. Áè÷êí ꢢêí õàëüìã áè ñ³³í³ð áèèëí³. Ýí õàëüìã á¢øì¢ä, óëàí çàëàòà ñ³³õí ìàõëà ´ìñõä³í äóðòà. Õàëüìã óëñèí õóâö-õóíð ýí¢ã èê³ð ñîíüìñóëšàíà.

Ýëñò áàëºñíà öóòõëœä "Äîðä ¢çãèí ðîòîíä" (ò´ñâèí ò¢¢ðâ³÷íü íåð ºàðñí àðõèòåêòîð Âëàäèìèð Ãèëÿíäèêîâ) á³³í³. Äîòðíü õàø ÷îëóºàð êåñí ê¢ñäóíäóð ìåòð Áóðõí Áàãøèí ê´ø³ (ò¢¢ðâ³÷íðíü - ñêóëüïòîð Âëàäèìèð Âàñüêèí áîëí çóðà÷ ϸòð Óñóíöûíîâ, 1995 šèë) ¢çš áîëõìí.

Õóó÷í ãàçåòèí õàëõñàð
Õàëõ áåëäñíü ÁÎÑÕÌŠÈÍ Âàëåíòèíà

Ìàðò ñàðèí 13-ä Ýëñòä ÓÄÅ òåõíîëîãèé³ð ñóðºóëü÷íðèí îëèìïèàä áîëâ. Ýêëö áîëí 5-11-÷ êëàññìóäûí ñóðºóëü÷íð ýñâ³ð 2-4 ÷àñòàí îëèìïèàäûí äààëºâðèã ê¢ö³š³ñìí. Òåð îëèìïèàäûã áàéðèí á³³äëä ñåêëºí³ òóñêàð áèäí áè÷ë³âèäí. "Øóä ýñâèã ê¢ö³ñí³ õ´´í, ñóðºóëü÷íð ýâð³í õ³ð¢ä ýñâèã ê¢ö³õ ç´âò³, éèðä³í ê´â¢ä-ꢢêä õàìãèí ò¢ð¢íä ¢¢ä³ã÷ êåâ³ð ìåäðë³í îëçëäãèã ÓÄÅ-í îëèìïèàä äàñõíà, òèèì íåêâð ò³âí³", - ãèš Õàëüìã ÃÓ-í ïðîôåññîð Áààòð Ýðäíèåâ ö³³ëºâð ´ãâ.

Ìàíà òàœº÷ä "Òààëìšòà á³³äë" ãèäã ãîñóäàðñòâåíí ïðîãðàììèí éîâóäò òåìäãëñí çóðàºàð êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³ãäš³í³. Äàâñí šèëä îëí äàâõð ãåðì¢äèã øèíšëëºí³ òàœº÷èí áîëí âåäîìñòâñèí õîîðíäê êîìèññüì¢ä òîãòàãäñìí. Ýðìäãò³ óëñ á³³äã ãåðì¢äò ýäí³ ò´ë³ èðëöœã¢ êåö-òààë á¢ðä³ëºèã á¢ðòêí³. Òåð ìåò ñîöèàëüí îáúåêòñèí ïàñïîðòèçàö êåãäñìí. Øèíšëñí 508 îáúåêò³ñ 310 îáúåêòä ýðìäãò³ óëñèí ò´ë³ çîêàñòà òààë òîãòàñíà òóñê èòêë öààñí ´ããäâ. Øèíšëëò êåãäñí³ àøàð ñîöèàëüí, èíæåíåðí áîëí ê´ëãí-ê¢÷í³ èíôðàñòðóêòóðèí îáúåêòñèí òî-äèãä 134 îáúåêò îðóëãäâ. Ýííü ñîöèàëüí õàðñëòûí, ê´äëìø³ð òåòêëºí³, ôèçè÷åñê êóëüòóðèí áîëí ñïîðòûí, ýð¢ë-ìåíä-õàðëºíà, ñîéëûí ó÷ðåæäåíüñ, ê´ëãí-ê¢÷í³ áîëí éîâºí óëñèí èíôðàñòðóêòóð, 糜ãëëºí³ áîëí çàëºëäàíà õàëõèí ÷èãí ó÷ðåæäåíüñ.