Цаһана боорцг

14-02-2026, 14:01 | Традиции, Таңһчин зәңгс, Зіњг

Хальмг келн-улсин сән өдрмүд дунд Цаһан Сарин байр ончта орман эзлнә. Сән өдр угтҗ гер болһнд белдвр кегднә. Цуһар гер-бүүрән ахулад, хуучн хувцан саҗад сергәнә, Цаһана өдрлә шин хувц өмсәд кеернә.
Цаһан Сарин өмн күүкд улс олн зүсн боорцг кедг авъяс бәәнә. Байрин өдр угтҗ хальмгуд гертән күңшү үнр hарhад, боорцг шарна. Йирин Цаhана боорцгиг олн зүсн кев hарhад кедг йоста юмн. Боорцг болhн эврә нертә болн цәәлhвртә болна. Цаhанла ямаран нерәдлhтә боорцгуд кедгиг болн ямаран учр-утхта болдгиг медәтнрәс сурад медҗ авх кергтә.Тиигәд Цаhана боорцг hурвн багд хувагдна: дееҗин боорцг, белг өгдг боорцг, эдлдг боорцг. Дееҗин боорцгт эрк биш целвг, тоhш, шор белг, мошкмр, хуц, кит орулдмн. Белгт болхла бас хавтха, хуц, кит, җола, мошкмр, тоhш, шор белг ордг йоста. Цуг наадк боорцгиг болхла эдлврин боорцг гиҗ нерәднә.
Кемрҗән Цаhана өдрлә күүнә герт гиичд одсн цагтан белгин боорцган утцнд келкәд авч одх кергтә. Хальмгин теегт хавр ирсн цагт түрүн болҗ эн зәңгиг шовуд авч ирнә. Тер учрар Цаhана боорцгуд дунд hалун болхла нерәдлhтә боорцг бәәнә. Бас тер мет хаврин нарн хальмг теегт урhҗадг урhмлд дулаhан өгнә. Теегт идшлдг дөрвн зүсн малнь болхла эн урhмлар теҗәл кедг. Тер учрар нар дуралhад хавтха (целвг) боорцг кенә. Җола нерәдлhтә боорцгиг кесн цагт күн бийүрн эргүлҗ кехмн болҗана. Күүнә җирhл ут болн бат болтха гисн учр-утхта эн боорцг. Кит болхла мөрнә дотрин әмтәхн гисн хот. Тегәд мөрн малыг магтад, мөрнә китин дүрстә боорцг кенә. Юнгад гихлә мөрнә кит идсн күүнә цуснь буслад, мел уралан зөрәд бәәнә гиhәд өвкнр келдг бәәҗ. Хөн малар хальмг тег дүүртхә гиhәд кезәнә хуциг сәәнәр асрҗ йовсмсн. Тегәд Цаhана боорцгт хуц гидг нерәдлhтә боорцг бас бәәнә.Теегт идшлдг дөрвн зүсн малын негнь - темән болдг. Тегәд темән Цаhана боорцгт бас орна. Хөөнә дотрт нәрн гесн гиhәд бәәнә. Тегәд нәрн гесиг дуралhад мошкмр боорцг кенә. Нег өлссн цагт нәрн гесн чигн хот болна гиhәд хальмгуд тоолдг бәәҗ. Хашаhар дүүрң малта болтха гиhәд, тоһш боорцг кедг йоста. Шор белг боорцгиг болхла, хойр таласнь җидин үзүр дуралhад кенә. Кемрҗән дәәсн дәврхлә, терүг дарх зер-зев манад олдх гиҗ йорлҗ келдг йоста. Таслмр гидг боорцг бас бәәнә. Ямаран чигн сән кергиг, йовдлыг йөрәҗ, цаhан-улан мөңг тәвдг бәәҗ. Тегәд эн мөңг дуралhад, тасмр гидг боорцг кедмн. Хорха боорцгиг яhҗ кедгиг цуhар меддг болх. Үрн-садн болн мал то олн болтха гисн учр-утх зүүҗ хорха боорцгиг Цаhана өдр угтҗ кенә.
Цаһан Сарин байран өвкнриннь авъясар кеҗ, ах үйин элгн-садндан золһҗ одх кергтә, бичкдүдт белг бәрүлҗ өгхлә бас сән болдг.

Видео