²ð³ñ³í òåàòðàëüí ¢¢ëä³÷íðèí Íèèö³í šèë áîëºí áຠíàñòà àðòèñòíðèí ìåðãšëò ´´äë¢ëëºí³ øêîëìóä á¢ðä³í³. Ýí šèë òèèì øêîë èþíèí õîéðàñ àâí 29 ê¢ðòë áîëõìí. Òåð¢íä ²ð³ñ³º³ñ íàíü äåëê³í êåñã îðí-íóòãàñ 87 ê¢í àêòåðñê ýðäìèí íóóâ÷èã àðäíü îðš äàñõìí. Òåäí äóíä Áàñœãà Áààòðèí íåðò³ Êåëí-óëñèí äðàìàòè÷åñê òåàòðèí àðòèñòê Ýëüçà Áåìáååâà éîâíà.

Ìàíà òàœº÷ä ýðìäãò³ áè÷êä¢äò áîëí îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ëì¢äò ä´œ áîëäã îëíà íèèö³ñ áຠáèø á³³í³. Áàñ òèèì ñîöèàëüí ç´ð¢ëëò³ð ¢¢ëääã áàëºñíà íèèö³ã Âëàäèìèð Ìó÷àåâ ÷àäìã êåâ³ð ºàðäíà. Ýí¢í³ ºàðäšàõ îëíà íèèö³í òàâí šèë õîîðàí òîãòñìí.
Òåð¢í³ñ íààðàí ´ðê-á¢ëì¢äò òóñòà îëí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ðä³ãäñí áîëäã. Êåëõä, ´íð ´ðê-á¢ëì¢äèí áè÷êä¢ä Ëàãàíü áàëºñíä îäš, Ê´ê òåœãñèí ê´â³ä àìðâ. Òåð ìåò Ïóøêèíî áàëºñíóð îäš, êåðã-¢¢ëäâðò îðëöñìí.

Àðâí šèë õîîðàí Ìîñêâàä ìàíà ºàçðà áààõí ꢢêí Íèíà Øàõàëäûêîâàëà ³³ìøãò³ éîâäë ó÷ðñìí. Íèíà ê¢¢í³ ³ìíä ê¢ðõ³ð á³³ñèã ¢ç³ä, òåð¢ã õàðñõàð ñåäñìí. Áîëâ àëà÷íð ꢢêí¢ð õàºàä, í¢äèíü àâñìí. Òèèã³ä ꢢêí³ í¢äí³ õàðàíü ìóóðàä, êåñã ìåñëëº êåñí áèéíü òóñëñí óãà, ýí ꢢêí ñîõðâ. Ýí éîâäë êåí ÷èãí ê¢¢í³ ñåäêëèã ¢¢ì¢ëñìí. Öàºàí ñåäêëò³ óëñ ýí¢íä àðº-÷èäë³ðí ä´œ áîëñìí. Ýëñòèí ëèöåèñòíð áàãø Ñâåòëàíà Øåâåíîâàí ºàðäâðò ñåäâ³ð òàòš, áóéí÷ ñåäêëèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ð䳚, Íèíàä í´êä áîëñìí.

"¥´ðäíð" áèèºèí òåàòðèí õóäîæåñòâåíí ºàðäà÷ Õàëüìãèí áîëí ²ð³ñ³í èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷, Õàëüìãèí Ãåðîé Ïåòð Íàäáèòîâ "Áàëåò" æóðíàëûí ê¢íäò³ à÷ëâðàð òåìäãëãäâ. Òåðíü "Ðûöàðü íàðîäíîãî òàíöà" ãèäã íîìèíàöä òèèì òîîìñðòà íåð 碢ñí éîâäë áîëšàíà. Íåðò³ àðòèñò, áèëãò³ ºàðäà÷ Ïåòð Òèìîôååâè÷ Íàäáèòîâèã "Õàëüìã ¢íí³" êîëëåêòèâ ýí à÷ëâðëàíü é´ð³š, óò íàñ 碢š, ýí¢í³ñ ´´ä³í îëí à÷ëâð àâ÷, òàœº÷àí òóóðóëš éîâòõà ãèš é´ð³š³í³.

1990 šèëèí íîÿáðü ñàðèí õîéðäã÷ ´ð³ëä íàìàã, "Õàëüìã ¢íí³" ãàçåòèí 糜ã÷èã, ãåíòêí àõ ðåäàêòîð Àëåêñàíäð Áóðõàåâè÷ Àëüäàåâ êàáèíåòóðí äóóäšàíà.

Îäàõí Ýëñòä ²ð³ñ³í íîìèí àêàäåìèí Õàëüìã íîìèí öóòõëœãèí ãåðò îëíà ¢¢ëä³÷ áîëí òàœº÷èí óëñò òåìäãò³ íîìò Êèì Êàòóøîâèí ñàíëä íåð³äñí ðåãèîíàëüí íîìèí êîíôåðåíö áîëâ. "Ðåãèîíà îëí óëñèí íèèö³í³ ñîöèàëüí êåö-ÿíç (ñòðóêòóð): éîâóäíü áîëí øèøëœ òîîòíü" ãèäã ò´ð³ð ýí áîëñìí. Õóðãèã ÐÀÍ-à Õàëüìã ÍÖ-í äèðåêòîð, ôèëîëîã íîìèí êàíäèäàò Âèêòîðèÿ Êóêàíîâà ñåê³ä, Êèì Ïåòðîâè÷ Êàòóøîâèí íàìòðèí òóñêàð êåëš ´ãâ. Õàëüìã Òàœº÷èí ãîñóäàðñòâåíí áîëí îëíà ¢¢ëä³÷, ôèëîñîôèí íîìèí êàíäèäàò êåš³ñí ê´äëìøèí èê çóóºèíü ìàíà òàœº÷èí ñîöèàëüí á¢ðä³öèí øèíšëëºíä íåð³äñìí.

Äðåïóíã Ãîìàíã õóðëûí ãåëœã¢ä šèë áîëºí ²ð³ñ³ä èðš, øàšíà îëí êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³í³. Éîâëºí áîëºíäàí ýäí Õàëüìãò èðëºíü ñ³í àâúÿñò òîõðâ. Ýí šèë èê òîîìñðòà õóðëûí ãåëœã¢ä àïðåëèí 15-ä ²ð³ñ³ä èðâ. Êõàäæîê Òóëêó ðèíïî÷å, ãåâø-õàðìá Äæàìïà Äîíäóï òîëºàëš èðñí äåëåãàö ìàíà îðí-íóòãò õîéð äîëàí õîíãò á³³õìí. Ýâð³ííü ãèè÷ë뺳í ýäí Ñàíêò-Ïåòåðáóðãàñ ýêëâ. Õàëüìãò ýäí àïðåëèí 24-ä èðš³í³.

Òàœº÷ä àïðåëèí 14-ñ àâí 19 ê¢ðòë áîëšàõ òóðèçìèí äîëàí õîíãèí éîâóäò ñîíüí êåñã êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ãäâ. Òåð òîîä Ñèòè ÷åññò, áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëòèã äåëãð¢ëäã òàœº÷èí öóòõëœãèí (ÐÖÄÒ) ñòàäèîíä èê òåàòðàëèçîâàíí íààäí áîëâ. "Áóìáèí îðí - ìàíà ò´ðñêí" ãèš ýí íåð³äãäâ. ªîëëã÷ ¢¢ëäâð áîëšàõ ò³³ç òàë ´´ðä³ä Àðíçëàí óíñí àëäð áîãä Šàœºð íîéí èðâ. Ò´ðñêí òååã³í õàðš õ³ë³õë³ õàëüìã õóâöòà ê¢í ¢çãäõø, õàëüìã êåëí ÷èãí ñîœñãäõø. Öóã áàº÷óä, ìåä³òíð ÷èãí ìåë àíãëü, îðñ êåë³ð êåëëä³ä á³³í³. Àëäð íîéí áààòð Šàœºð õàëüìãàºàð êåëñèíü ìåäñí íàñòàâð ꢢêä ꢢí³ñ: "Ò´ðñêí êåëèòí êåí áóëàš àââ?"- ãèš ñóðâ.

Ýëñòä "Áóìáèí îðí" ãèäã ýòíîõîòíä º³³õìšò³, ñ³³õí áàéð áîëâ. Êå糜ê õóó÷í çàœøàëàð èê-áè÷êí óãà öóãëðàä, íóòãòàí í³³ð³í êåöõ³â. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî ê¢íäò³ ãèè÷íð áîëš ýí¢íä îðëöâ.

¥öêëä¢ð Ýëñòä, òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ñ¢¢ðèí èê çàëä Õàëüìãèí æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí õàëõèí 95 šèëèí ´´íä íåð³äãäñí áàéðèí õóðã áîëâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâðò òàœº÷èí Òîëºà÷ À.Îðëîâ, òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ À.Êîçà÷êî, òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Ì.Áàäìà-Ãàðÿåâ, Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷èí äàðóê Á.Ìàíäæèåâ, ìèíèñòåðñòâñèí áîëí âåäîìñòâñèí, òàœº÷èí ÐÌÎ-ñèí ºàðäà÷íð, ÆÊÕ-í õàëõèí ê´äë³÷íð áîëí âåòåðàíìóä îðëöâ.