Төрскн һазртан эңкр харбахн

Үстин района Харба селәнә әмтн өвкнрин санл тевчдг, төрскн һазртан эңкр, өр-өвч седклтә улс мөн. Эдн байр-зовлңган әдл хувалцҗ, ямр чигн төр хамдан хаһлҗ, өсәд-боссн селәнә делгрлтин тускар ухалҗ, ниитә бәәнә. Тер төләд селәнд олна сә хәәгч чинртә кергүд күцәгднә, байрта йовдлмуд учрна. Одахн энд селәнә Өдрт нерәдгдсн байрин керг-үүлдврин йовудт мөргүлин гер секгдснә 10 җилин өөн темдглгдв болн спортын-бичкдүдин талвң секгдв.
Хол 1996 җилд селәнә медәтнр эдл-ахун һардврла харһад, мөргүл болн бурхн-шаҗна йорсхл давулхин төлә бәәр йилһҗ өгхиг сурв. Мацг бәрдг ээҗнр хамдан номан умшад, байрин өдрмүдт мөргүл давулхар нег ормд цуглрх сана зүүһәд, тиим седвәр татсмн. Тиигәд селәнд эм хулддг бәәр эднд йилһҗ өгәд, тенд мөргүлин гер сексн болдг. Цаһан Амн селәнә хурлын гелң Балҗ Нимә ирәд, бәәриг цеврллһнә йорсхл давулад, тенд мөргүлин гер үүлддг болв. 2013 җилд селәнә бәәрн улс Сиврин тууврт туссн болн Төрскән харсгч Алдр дәәнд орлцсн нег һазра улсин санл мөңкрүллһнә керг күцәх седвәр татв. Тиигәд эдн Санлын самбрт болн паркд аав-ээҗнриннь нерд зааһад, тууврин болн дәәнә зовлң үзсн өвкнриннь санл күндлв. Эн кергт Харба селәнд өсәд-боссн улс цуһар орлцв, кесг һазрас эдн демән өгүлсн болдг. Кесгнь санлын керг-үүлдврт орлцхар ирсн билә, тегәд мөргүлин гер хуучрад, терүг шинрүлх кергтә болҗахиг эдн медв. Тер цагт тенд газ орулгдад уга бәәсмн, тегәд беш түлх кергтә билә. Хуучн бәәрин ормд шин гер тосхх кергтә гиҗ селәнәхн шиидәд, орм йилһҗ авсмн. Очра Павел, Таркан Михаил, Саңһҗин Владимир болн Бастан Владимир Хальмгин Шаҗн Ламла харһад, мөргүлин гер тосхх орм йилһҗ әрүслхиг сурв. Тиигәд, 2016 җилин хаврар селәнә тал дунд паркин өөр мөргүлин герин тосхлт эклсмн. Хальмгин Төв хурлын ламнр тосхлтын йовудт сүв-селвгән өгч, бурхн-шаҗна йосар цугинь кехд нөкд болсмн.
- Арвн җил хооран үкр сарин 5-д мана селәнд мөргүлин гер байрин бәәдлд секгдлә. Селәнә улс ик-бичкн уга хамдан цуглрад, номд орад, байрин керг-үүлдврт орлцсн билә. Хальмгин Төв хурлын ламнр болн Цаһан Амн селәнә хурлын гелң Балҗ Нимә ном умшад, шаҗна йорсхл күцәсн мөн. Нег һазра мана улс ниицлтән медүләд, эн керг хамдан күцәснь ик байр-бахмҗта йовдл болсмн. Келхд, урднь 2005 җилд селәнә әмтнә седвәрәр Бадм цецгин Бодь суврһн босхгдсн билә. Хөөннь 2023 җилд болхла селәнәс хол биш тәксн толһа һазрт зулын Гер босхгдв. Селәнәхнә седвәрәр Бодь Суврһна болн мөргүлин герин өөр олн модд болн цецгүд суулһгдв. Эн җил бидн Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдакла харһад, мөргүлин герин 10 җилин өөн темдглхин зөв авад, өдр заалһад, үкр сарин 13-д ик байран давулвидн, - гиҗ Харба селәнә толһач Мухаран Татьяна келнә.
Хальмг Таңһчин тосхлтын, көлгн-күчнә болн хаалһин эдл-ахун министрин үүл дааҗадг Шахана Андрей, Үстин района толһач Очра Геннадий селәнә Өдрин байрт бас орлцв. Харба селәнд өсәд-боссн улс ачнр-зеенрән дахулад төрскн һазртан ирснь, бәәрн улс цуһар цуглрснь өргмҗтә болв. Бурхн Багшин Алтн сүмин ламнр болн Цаһан Амн селәнә хурлын Җимпә гелң ном умшад, мөргүл давулв. Ик-бичкн уга номд орад, төрскн һазриннь цецгәрлтин төлә зальврв. Хальмгин Төв хурлын ламнр Бурхн Багшин көшә белглв. Өрүнәс авн орҗасн сер-сер гисн хур мөргүлин хөөн икәр орад, эн һазриг хамг му тоотас цеврлҗ, эн селәнә улсин хаалһнь цаһан болтха гиҗ әрүслсн болҗ медгдв.
Үдин хөөн цуһар спортын-бичкдүдин талвң секлһнд орлцв. Селәнә муниципальн бүрдәц әмтнә седвәр дөңнлһнә көтлврт шунмһаһар орлцна. Тиигәд, спортын-бичкдүдин талвң тосхлһна төсв күцәлһнд таңһчин хазнас 2 сай 100 миңһн арслңга дем авгдв. Тер мөңгн деер СМО болн «Харба» эдл-аху 300 миңһәд арслң немв, селәнәхн болхла 100 миңһн арслң цуглулв. Селәнә паркд әмтн цогц-махмудан батрулҗ чадхмн, бичкдүд цаган сергмҗтәһәр давулна. Шин талвң секлһнд орлцсн тосхач Бембин Владимир, бичкн көвүн Какшинә Владимир болн СМО-н толһач Мухаран Татьяна улан тасм керчв.
Дарунь селәнә сойлын Герт байрин хург болв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату нааран ирсн цагтан бөк бәрлдәнә халхар дамшҗадг бәәрн көвүдт шишлң кевс белглсн билә. Цаһан Амнас ирсн дамшач Һәрән Алдр Харба, Үст болн Эрднихн селәдин көвүдин төлә бөк бәрлдәнә кичәлмүд давулна. Келхд, байрин хургт орлцсн таңһчин тосхлтын министрин үүл дааҗадг Шахана Андрей уйн наста бөкнрт 100 миңһн арслңга мөрә өгхәр шиидснә тускар зәңглв. Эдн иргчдән нертә спортсменмүд болҗ, төрскн һазриннь нер дуудулх гиҗ ицҗәхән чигн дааврта һардач темдглв.
СМО-н толһач Мухаран Татьяна Харба-Үстин хоорндк хаалһ тосхлһнд таңһчин һардвр ик дөңгән күргсиг заав. Селәнә делгрлтин көтлврин йовудт тосхгдсн хату девскртә хаалһар дарунь хам-хоша бәәдг селәдт болн Цаһан Амнд күрч болхмн. Дәкәд селәнә әмтнә седвәр дөңнҗ, сән кец-таал тогталһна көтлврмүд күцәгдҗәдхиг эн онц заав. Татьяна Менкеевна таңһчин Толһач Хаска Бату, таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән болн таңһчин залврин Ахлачин негдгч дарук – таңһчин финансин министр Шурһчин Очир Ханлтын бичгәр ачлгдҗахин тускар зәңглв. Байрин хургин йовудт селәнә делгрлтд ач-тусан күргҗ, олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцдг, дөчн һар җилдән хамдан бәәдг улс ачлгдв. Сарң болн Лариса Тюрбеевихн җирн җилдән ниитә бәәнә, эдн зурһан үрән асрад, кү кев. Владимир болн Зинаида Манджиевихн тәвн шаху җилдән, Юрий болн Наталья Менкеевихн дөчн һар җилдән хамдан бәәнә, эднә Владимир көвүнь цергә шишлң керг-үүлдврт әмнәсн хаһцв. Най һарсн медәтнр Зулан Мария, Бусыра Гләш, Түрвән Сарң, Димран Абукалиев, Таркан Борис «Селәнә бахмҗ» гидг ачлврар темдглгдв.
Үстин района толһач Очра Геннадий селәнә җирһлд шунмһаһар орлцҗ, олна нүүрт йовдг улсин ач-тусинь бас темдглв. «Харба» эдл-ахун һардач Саңһҗин Германа нилчәр «Бамб цецг» ансамбль ирҗ, билг-эрдмән үзүлв, селәнә баһчуд медәтнриг тооһад олн зүсн хот-хол белдв. Нертә артистнрлә хамдан Цаһан Амна «Иҗлин айс» ансамбльд орлцачнр болн селәнә бичкдүд билг-эрдмәрн байрлулв. Келхд, селәнә сойлын герт «Сойлын земск көдләч» көтлврин йовудт ирҗ көдлҗәдг Ванга Поликанова күүкд-көвүдлә олн келн-улсин би белдсиг селәнәхн байртаһар тосв.
ДООҖАН Наталья



















Республиканская газета, издающаяся на калмыцком и русском языках. Газета освещает общественно-политические события, происходящие в Калмыкии, а также публикует материалы по культуре и языку калмыков.