¥öêëä¢ð Ýëñòä "Äîëàí õîíãèí ñ¢ì" ãèäã ñîéëûí êîìïëåêñèí òàëâœä òàœº÷èí ñîöèàëüí ó÷ðåæäåíüñò øèí ê´ëãí-ê¢÷í³ ò¢ëê¢ð á³ð¢ëš ´ãëºí³ áàéðòà êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. ÊÒÊ-Ð ãèäã êîìïàíü Õàëüìã Òàœº÷ä áóéí÷ ñåäêëèí ïðîãðàììàð ñîöèàëüí ó÷ðåæäåíüñò òàñðëòàí óãàºàð ä´œ ê¢ðãí³. Îäà Õàëüìã Òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòåðñòâèí ìåäëä ¢¢ëääã "Ñáîðí êîìàíäñèí ñïîðòèâí áåëäâðèí òàœº÷èí Öóòõëœ", "Îëèìïèéñê ê´ðœãèí òàœº÷èí êîìïëåêñí ñïîðòèâí øêîë", "Èê Áóóðëà Í.Áîãàåâèí íåðò³ ÄÞÑØ" áîëí "Õàð ªàçðà ÄÞÑØ" ãèäã òàâí ó÷ðåæäåíü øèí àâòîáóñàð òåòêãäâ. Òåð ìåò "Ãåìò³-øàëòãòà áè÷êä¢äèí ðåàáèëèòàöèí Öóòõëœ" ãèäã ñîöèàëüí ó÷ðåæäåíü øèøëœ ê´ëãí-ê¢÷ò³ áîëâ. Óò òîîäàí çóðºàí àâòîáóñ õóëäš àâëºíä 25 ñàé àðñëœ éèëºãäâ.
Áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðò Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ, òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâëà çàëºëäà á³ðëºí³ ÊÒÊ-í ýë÷ ¡ëìš ×èäæèåâ, òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòð Äîðäæè Øèêååâ îðëöàä, "Ìåðñåäåñ-Áåíö Ñïðèíòåð" ãèäã àâòîáóñûí ò¢ëê¢ð àâñí ó÷ðåæäåíüñèí ê´äë³÷íðèã é´ð³â. Òàœº÷èí ïðåìüåð-ìèíèñòðèí òåìäãëñ³ð, ÊÒÊ ìàíà áþäæåòèí îðó èêä¢ëëºíä èê ò³âö³í îðóëíà, áóéí÷ ñåäêëèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³š, áè÷êä¢äèí áèëã-ýðäì äåëãð¢ëëºíä èê îíüã ´ãí³. Äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áè÷êä¢ä ñïîðòàð ñîíüìñš, òàœº÷èí áîëí ²ð³ñ³í á³³òõ³, íàðò-äåëê³í ìàðºàñò íåð ºàðõèí ò´ë³ êîìïàíü èê ä´œã³í ê¢ðãí³. Ýëñòä, Èê Áóóðëä áîëí Õàð ªàçðà Àäûê ñåë³äò ñïîðòèâí îáúåêòì¢ä òîñõëºíä ÊÒÊ áàñ ä´œ áîëñìí. Îäà áîëõëà ìàíà óéí íàñòà ñïîðòñìåíì¢ä áîëí ãåìò³-øàëòãòà áè÷êä¢ä ñïîðòèâí áîëíó, áèëã-ýðäìèí áîëíó êåðã-¢¢ëäâðì¢äò ºàð÷ éîâõèí ò´ë³ ´äã³ öàãà ñ³í àâòîáóñìóä áåëãëâ ãèš Èãîðü Àëåêñàíäðîâè÷ êåëâ.
Êåëõä, "Ìåðñåäåñ-Áåíö Ñïðèíòåð" òàìºòà àâòîáóñìóäò ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºíä èê îíüã ´ããäñìí, ýíä Ãëîíàññ, òàõîãðàô, ñïëèò-ñèñòåì áîëí íàíü ÷èãí îáîðóäîâàíü óãëš ò³âãäñí á³³í³. Àâòîáóñ 19 îðìòà, ãåìò³-øàëòãòà áè÷êä¢äèã ´ðãäã øèøëœ îáîðóäîâàíü á³³í³, òåã³ä êîëÿñêàð éîâäã ꢢêä-ê´â¢ä îäà îëíà êåðã-¢¢ëäâðì¢äò îðëöš ÷àäõìí. Òàœº÷èí ãåìò³-øàëòãòà áè÷êä¢äèí ðåàáèëèòàöèí Öóòõëœãèí ºàðäà÷ Îëüãà Áàäìèíîâàí êåëñ³ð, ýäíä øèøëœ ê´ëãí ýðê áèø êåðãëãäš³ë³. Ê¢¢êä-ê´â¢ä êåñã êåðã-¢¢ëäâðì¢äò, ôåñòèâàëüìóäò øóíìºàºàð îðëöíà, äóëàí öàãò ýäí èïïîäðîìä èïïîòåðàïèéèí çàíÿòüñò îðíà. Šèëèí ýðãöä ýí öóòõëœä 600 ꢢêí-ê´â¢í ðåàáèëèòàöä îðš, ýìíëº àâíà, ýíä ꢢêä-ê´â¢äèí áèëã-ýðäì äåëãð¢ëëºíä èê îíüã ´ããäí³. Ýäíä øèøëœ ê´ëãí-ê¢÷ áåëãëñíä ó÷ðåæäåíÿ ê´äë³÷íð áîëí ýíä ýìíëº àâ÷àõ áè÷êä¢ä éèð áàéðòà á³³í³, îäà ýäí ïàðàëèìïèéñê ìàðºàñò áîëí ôåñòèâàëüìóäò îðëöš ÷àäõìí ãèš Îëüãà Ëåîíèäîâíà õóâàëöâ.
ÊÒÊ-Ð êîìïàíÿ ýë÷ Ó.×èäæèåâ òàœº÷èí ºàðäâð áîëí êîìïàíü õîîðíä áàòëãäñí í´êöëòèí õàëõàð ê¢ö³ãäš³õ ïðîãðàììñèí òóñêàð àõðàð êåëš, öààðàíäíü ÷èãí ñîöèàëüí ó÷ðåæäåíüñò ä´œã³í ê¢ðãš ¢¢ëäõâèäí ãèâ. Øèí ê´ëãí-ê¢÷í³ ò¢ëê¢ð àâñí ó÷ðåæäåíüñèí íåðí äååð³ñ Èê Áóóðëà ÄÞÑØ-í äèðåêòîð Îëåã Êîðæóåâ õàíëòûí ¢ã êåëš, êîìïàíüä îëçòà-îðóòà ¢¢ëäâð áîëí ê¢ö³ìš äóðäâ. Äàðóíü öóºàð øèí àâòîáóñìóäûã õ³ë³º³ä, ìàíà óéí íàñòà ñïîðòñìåíì¢ä áîëí øàëòãòà áè÷êä¢ä õîë õààëºä ºàð÷ éîâñí öàãòàí ³³ìøã óãà á³³äëä òåëåâèçîð õ³ë³š, õàëóí êåìä ñïëèò-ñèñòåì îëçëš ñ³í òààëä éîâõèã ¢çâ. "Õààëºíü öàºàí áîëòõà", ãèš áàéðò îðëöà÷íð öóºàð äóðäâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
ÇÓÐÃÒ: øèí ê´ëãí-ê¢÷í³ ò¢ëê¢ð á³ð¢ëš ´ã÷³õ êåì
È.Ìóçðàåâàí öîêñí çóðã

Ýëñò áàëºñíà 18-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëûí ñóðºóëü÷ Òåìèð Êàãàëòûíîâ "Ò¢ð¢í ´´äì" ("Ïåðâàÿ âûñîòà") ãèš íåð³äãääã òàœº÷èí ìàðºàíä îðëöâ. Îþòíð áîëí ñóðºóëü÷íð äóíä áîëñí òàœº÷èí ìàðºàí Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä ºóðâäã÷ êåìä³í áîëšàíà. Ýí šèë "Òååãèí ãåðë" æóðíàëûí 90 šèëèí ´´íä òåð ìàðºàí íåð³äãäâ. "Óðí ¢ãèí-ïóáëèöèñòè÷åñê ñ³í ãèñí ìàòåðèàë" ãèäã íîìèíàöä Òåìèð Êàãàëòûíîâ áè÷ñí ýññå ò¢ð¢í îðì ýçëâ. Á. Ãîðîäîâèêîâèí íåðò³ øêîëûí éèñäã÷ êëàññèí ñóðºóëü÷ Ò. Êàãàëòûíîâ "Îäíà, íî ïëàìåííàÿ ñòðàñòü" ãèäã áè÷ìð ê´äëìø³í ò¢ð¢í õàëüìã ïðîôåññèîíàëüí áàëåòìåéñòåð, "¥´ðäíð" áèèºèí òåàòð á¢ðä³ñí ºàðäà÷ä, Õàëüìãèí Ãåðîé Ïåòð Íàäáèòîâä íåð³äâ.
Õàëüìãèí áèëãò³ áèè÷ áîëí õîðåîãðàô, ñîéëûí áîëí îëíà ¢¢ëä³÷èí ¢¢ëäâð³ð öààðàíäíü ñîíüìñàä, áèëãò³ ê´â¢í óðí-¢ãèí ¢¢ä³âð³í 㢢ä¢ë³ä, Ïåòð Òèìîôååâè÷ Íàäáèòîâèí áèëã-ýðäìèí áîëí ¢¢ä³ã÷ èê ê¢ö³ìšèí òóñêàð øèíšëëòèí èê ê´äëìø áè÷â. "Áè÷êí Ò´ðñêì" ãèäã òàœº÷èí êîíôåðåíöä òåð¢ã³í îðóëàä, Òåìèð Êàãàëòûíîâ ìóíèöèïàëüí äåâñœä ò¢ð¢í îðì ýçë³ä, ê´äëìøíü ´´ä³í ¢íëãäâ.
ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

Í. Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåéä äàðàíè º³³õ¢ë ñåêãäâ. Ìîñêâàä Ýíòêãèí ýë÷ëëòèí ñîéëûí öóòõëœëà õàìäàí áåëäãäñí ýí ýêñïîçèö "Ìèðîâîå íàñëåäèå áóääèçìà" ãèš íåð³äãäí³. Çóðã öîêëºíà ýðäì÷ Áåíîé Ê. Áåõëûí çóðãóäûí º³³õ¢ë íîÿáðèí 28-ä ýêëš ¢ç¢ëãäâ.
Äæàâàõàðëàë Íåðóí íåðò³ ñîéëûí öóòõëœëà áåëäãäñí º³³õ¢ë ²ð³ñ³í áîëí Ýíòêãèí õîîðíäê èíüãëëòèí çàëºëäàã ¢ç¢ëš³í³. Ýí çàëºëäàí êåñã çóí šèë³ òóóšòà. Ñ¢ë öàãò çàëºëäàí îëí õàëõàð äåëãðš³í³. Èèã³ä, 1987 šèëä ²ð³ñ³ä Ýíòêãèí èê ôåñòèâàëü êåãäë³. Òåð¢í³ õ´´í ºó÷í šèë áîëàä, ýí ôåñòèâàëèí êåìš³í óëì ´ðãš³ä, ²ð³ñ³í 22 áàëºñíä áîëñíü îëí óëñèã îðëöóëëà.
Ýëñòä ñåêãäñí º³³õ¢ë Áóðõí Áàãøèí íîì äåëãðñí èê êåç³í³ öàãàñ àâí ´äã³ öàã ê¢ðòë øàšíà íîìèí ç´´ð ÿìàðàí èê äåëãðëò àâñèíü ¢ç¢ëš³í³. Áóääèçì äåëãðëò àâñí îðí-íóòãóäûã çóðãóäò òîäëãäñèíü ¢çõ òààë º³³õ¢ë ´ã÷³í³. Ýíòêãèí, Øðè-Ëàíêàí, Ìüÿíìàí, Àôãàíèñòàíà, Íåïàëûí, Óçáåêèñòàíà, Ò´âäèí, Êèòäèí, Âüåòíàìèí, Òàèëàíäûí, Êàìáîäæàí, Ëàîñèí, Èíäîíåçèí, Ñèâðèí, Õàëüìãèí ºàçðò, ²ð³ñ³í åâðîïåéñê ³œãä, Áàíãëàäåøò, Áóòàíä, Ìëä, ßïîíüä êåãäñí çóðãóäûã ¢çõä éèð ñîíüí. Èèì îëí îðí-íóòãò ýâð³í îäñíëà ³äë ñåäêë ýí ýêñïîçèö áåëãëš³í³.
Çóðãóäûí ò¢¢ðâ³÷, çóðã÷, êèíîðåæèññåð, èñêóññòâîâåä Áåíîé Ê. Áåõë äåëê³ä òåìäãò³ ¢¢ëä³÷ áîëšàíà. Ñ¢ë ä´÷í šèëèí òóðøàðò ýí ê¢í öóöðëòàí óãà êåñã ºàçð ýðãš éîâàä, 50000 çóðã öîêñìí. Òåð¢íäíü Àçèí îðí-íóòãóäûí ³ìòí³ óðí ýðäìèí ç´´ð áîëí îëí áóìáñ òîäëãäñí á³³í³. Èñêóññòâèí òóóšèí òóñêàð Áåõë 100 øàõó äîêóìåíòàëüí êèíî öîêš àââ. Êåëõ³ñ, áèëãò³ ¢¢ëä³÷ áîëí çóóëü÷ëà÷ äåëê³í 57 îðí-íóòãò îäàä èðâ. Çóðãóäòíü ñîíüí îëí òîîò òîäëãäñàðí, òåð ìåò çóðãóäíü Áóðõí Áàãøèí íîìèí äåëãðëòë³ çàëºëäàòà îëí ¢¢ëäâð îðìàí îëñàðí ³ìòí³ îíüãèã àâëíà.
Õàëüìãò Çóëûí áàéð òåìäãëõèí ´ìí ´ðãíä º³³õ¢ë ñåêãäñ³ðí íåã ¢ë¢ îí÷òà áîëšàíà.

Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí ìåäëä ¢¢ëääã ãåìò³-øàëòãòà óëñèí êåðã¢äèí ñîâåòèí äàðàíè ñ¢¢ð îäàõí Ýëñòä áîëâ. Òåð¢íä ãåìò³-øàëòãòà óëñò õóëä-㢢ëã³í³ áîëí îëíà õîò óóäã ó÷ðåæäåíüñò ñ³í òààë òîãòàëºíà, ïàññàæèðì¢äèã ç´´äã àðºëà÷íð áîëí ïðåäïðèÿòüì¢ä øàœºà á¢ðòêëºí³ íåêâð ê¢ö³ëºí³, òîñõãäšàõ øèí îáúåêòñò ì´÷ òàòó áîëí øàëòãòà óëñèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàëºèã á¢ðòêëºí³, èíâàëèä óëñ ñîéëûí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò îðëöëºíà ò´ðì¢ä õ³ë³ãäâ. Ñ¢¢ðèã Õàëüìã Òàœº÷èí ãîñóäàðñòâåíí ñåëâã÷, ñîâåòèí àõëà÷ Âàñèëèé Áþð÷èåâ ºàðäš äàâóëâ.
Òàœº÷èí ýêîíîìèêèí áîëí õóëä-㢢ëã³í³ ìèíèñòðèí äàðóê Á.Ìóåâèí 糜ãëñ³ð, ñ¢ë êåñí òî-äèã³ð ìàíà òàœº÷ä á³³äã õóëä-㢢ëã³í³ áîëí îëí ³ìòí õîò óóäã ó÷ðåæäåíüñèí çóã 46 ïðîöåíòíü ãåìò³-øàëòãòà óëñèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàñí á³³í³, ýí ó÷ðåæäåíüñèí ´´ð ê´ëãí-ê¢÷í³ ò´ë³ á³³äã çîãñàëä çóã 11 ïðîöåíòäíü èèì óëñèí ò´ë³ øèøëœ îðì éèëºãäñíü èëäêãäâ. Àðºëà÷íð áîëí ïðåäïðèÿòüì¢ä áèéñíü ýâð³ ì´œã³ðí øàëòãòà óëñèí ò´ë³ òààë òîãòàõ ç´âò³ áîëšàíà. Èðõ šèëä àðºëà÷íðèã ä´œíëºí³ öóòõëœä ãåìò³-øàëòãòà óëñò øèøëœ îðì éè뺚 ´ãëºí³ áîëí ñ³í òààë òîãòàëºíà ò´ðèã õàºëõèí òóñò àðºëà÷íð áèéñíü ñåäâ³ð òàòõèí ò´ë³ ö³³ëºâðèí ê´äëìø äàâóëõàð çóðàëšàíàâèäí ãèš äààâðòà ºàðäà÷ 糜ãëâ.
Òîñõãäæàõ øèí îáúåêòñò øàëòãòà óëñèí ò´ë³ òààë òîãòàëºèã á¢ðòêëºí³ êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí òóñêàð òàœº÷èí òîñõëòûí, ê´ëãí-ê¢÷í³ áîëí õààëºèí ýäë-àõóí ìèíèñòðèí äàðóê Þ. Îëüçååâ òîîöàºàí ´ãâ. Ýí šèë õîòë áàëºñíä òîñõãäñí øèí ãåðì¢ä³ñ çóã ºóðâí îáúåêòä "Øèí šèðºë" ãèäã ì´÷ òàòó óëñèí îëíà îðãàíèçàöèí ýë÷íðë³ õàìäàí á¢ðòêëºí³ êåðã-¢¢ëäâð äàâóëãäñí áèë³ ãèš Þðèé Ñåðãååâè÷ êåëâ. Ñ¢¢ðò îðëöñí ýí îëíà îðãàíèçàöèí àõëà÷ À.Êàìàíäæàåâèí êåëñ³ð, ýäí çóã õîéð ãåðèí òîñõëòûí á¢ðòêëºíä îðëöñí áèë³. Òîñõãäšàõ îáúåêòä ÿìð íåã ýíä¢ èëäêãäõë³, òîñõà÷íð äàðóíü òåð¢ã ÷èêëí³, øàëòãòà óëñ êîëÿñêàð éîâõèí ò´ë³ òààë òîãòàíà.
Òåìäãëõ³ñ, ýí ñ¢¢ðò Àëåêñàíäð Êàìàíäæàåâ øàëòãòà áîëí ì´÷ òàòó óëñèã ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðì¢ä áîñõâ. Òèèã³ä, áàëºñíà 6-÷ ìèêðîðàéîíä íåã ãåðò õîéð èíâàëèä íåã ïîäúåçää á³³í³. Ýäí ïàòüðàñí ºàð÷ ÷àäëãî çîâšàíà, òåã³ä ïàíäóñ óãëš ò³âõèã êåñãò³í ñóðšàíà. Çàëâðèí êîìïàíü ýí ò´ðèã õàºëõàð à亚àõø, ä³ê³ä õàìäàí íåã ïîäúåçää á³³äã óëñ ç´â ´ã÷³õø ãèš Àëåêñàíäð Âàñèëüåâè÷ çîâëœãàðí õóâàëöš, ýí ò´ðèã õàºëëºíä ä´œ-òóñàí ê¢ðãõèã ñóðâ. Ïàíäóñ òîñõëºíà òóñêàð ñóðñí ãåìò³-øàëòãòà óëñàñ 5 ýðëº Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöä á³³í³.
Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòðèí äàðóê Í.Ñàíäæèåâèí òåìäãëñ³ð, øàëòãòà óëñ ñîéëûí ó÷ðåæäåíüñò îäàä, öàãàí ñåðãìšò³º³ð äàâóëëºíà ò´ð ê¢ö³ìšò³º³ð õàºëãäšàíà. Êåëí-óëñèí òåàòð, Îðñ äðàìèí òåàòð, Êåëí-óëñèí ìóçåé áîëí íàíü ÷èãí ó÷ðåæäåíüñ èíâàëèä óëñò ´œã³ð áèëåò éè뺚 ´ãí³, ýäí³ ò´ë³ îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³í³, ñîöèàëüí ó÷ðåæäåíüñ³ð àðòèñòíð ºàð÷ éîâíà. Îäà ìèíèñòåðñòâ 2019-2020 šèëì¢äò ýí ê´äëìøèã öààðàíäíü ê¢ö³ëºí³ çóðà áåëäš³í³, òåã³ä ñ³í àâúÿñò òîõðñàð øàëòãòà óëñ ñîéëûí ó÷ðåæäåíüñò àìð÷ ÷àäõìí.
Šèë áîëºí äåêàáðü ñàðèí ýêëö³ð ãåìò³-øàëòãòà óëñèí áèëã-ýðäìèí ôåñòèâàëü èñêóññòâèí êîëëåäæèí çàëä áîëíà. Ýí êåðã-¢¢ëäâðò òàœº÷èí öóã ðàéîäàñ ýë÷íð èðí³, áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëš, õîîðíäàí òàíüëäš ñ³³í³ð àìðíà. Áîëâ ì´÷ òàòó óëñò òèèã³ð³í îðäã àðº óãà, òåã³ä òåíä ïàíäóñ òîñõõ êåðãò³ ãèš À.Êàìàíäæàåâ ò´ð áîñõâ. Õàðì ò´ðõä, èðõ šèëä ôåäåðàëüí áþäæåò³ñ ýí êåðãò ñîéëûí ìèíèñòåðñòâä ì´œãí éèëºãäøãî, òåã³ä òàëäàí àðº õ³³š, ýí ò´ðèã õàºëõ êåðãò³ ãèš ñ¢¢ðò îðëöà÷íð øèèäâ. Ñ¢¢ðò õ³ë³ãäñí ò´ðì¢ä³ð øèøëœ øèèäâð áàòëãäâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
ÇÓÐÃÒ: ñ¢¢ðèí êåì
È.Ìóçðàåâàí öîêñí çóðã

Áàº÷óäò öåðã³-ïàòðèîòè÷åñê ñóðºìš ´ãëºí³ ò´ð³ð ¢¢ëäš³õ Õàëüìã ðåãèîíàëüí õîé𠳜ãèí ýë÷íð Êåëí-óëñèí áèáëèîòåêä çóðãóäûí º³³õ¢ë á¢ð䳚 äàâóëâ. "Áåññìåðòíûé ïîëê" ãèäã ðåãèîíàëüí ³œãèí ºàðäà÷ Ê. Êèðïèëåâ äåëê³í íåãäã÷ ä³³í³ 100 šèë³ ´´í áîëšàõèí òóñêàð êåë³ä, ä³³íä õàëüìã õàçãóä îðëöñíà òóñêàð ñîœñõâ.
Äåëê³í íåãäã÷ ä³³íä íåð³äñí çóðãóäûí º³³õ¢ë ñåêëºíä Ýëñò áàëºñíà 2-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëûí ñóðºóëü÷íð îðëöâ. Êîíñòàíòèí Êèðïèëåâ êåëñ³ð, ä³³í³ ´ìí öóã ôðîíòñàð îðñ ³³ðìèí öåðã³ ³œãñ³ð õàëüìãóä-õàçãóä öåðãëš éîâñìí. ²ð³ñ³í èìïåðèí êåñã ðåãèîíìóäàñ, òåð òîîä Òåœã³, ²³äðõí³, Îðåíáóðãñê, Òåðñê õàçãóäûí öåðãò òåäí öåðãëš³ñìí. Öåðã³ êåñã ³œãñò òåäí ³äëä³í öåðãë³ä, ò´ðñê³í õàðñš éîâëà. Õàëüìã-õàçãóäò õàìãèí äààâðòà êåðãèã äààëºäã á³³ñèíü òåð òîäëóëâ. Ç´ðã, ñåäâ³ð, èê äààâð êåðãò³ öàãò õàëüìãóäûã þìíà ´ìí éîâóëäã áèë³. ßìàðàí÷í ê¢íä äààëºâðèã ýäí ýðê áèø ê¢ö³õèíü ºàðäâð ìåääã áèë³.
ijí ýêëõèí ´ìí Òåœã³ öåðãèí õàíüä 3760 õàëüìãóä öåðãëš éîâñí á³³š. ij³ëä³í³ éîâóäò óò-òîîäàí 4 ì蜺 ºàð õàëüìãóä îðëöñíà òóñê òî-äèã á³³í³. Òåð öàãèí òóñê ìàòåðèàëìóä áîëí çóðãóä éèð õîâð. Õ³³âðèí éîâóäò îëäñí òîîòàñ ýí ñòåíäì¢ä áåëäãäâ. ª³³õ¢ë Ýëñòä ¢ç¢ëãäñí³ õ´´í òàœº÷èí ðàéîäàð ÷èãí ¢ç¢ëãäõìí. Äåëê³í ò¢ð¢í ä³³í³ òóñê ìàòåðèàëìóä á³³äã áîëõëà, öåðã³-òóóšèí îáùåñòâèí õàëõàð ¢¢ëäš³õ îðãàíèçàöä àâ÷ èðš ´ãòí, ãèñí äóóäâð Êîíñòàíòèí Êèðïèëåâ êåâ.
Äåëê³í ò¢ð¢í ä³³í³ éîâóäò öåðã³ êåñã øèí çåð-çåâ, òåð òîîä àðòèëëåðü ò¢ð¢í áîëš îëçëãäñìí. Õèìè÷åñê çåð-çåâ ÷èãí ä³³íä îëçëãäñíü òåìäãò³. Èèã³ä èïðèò ãèäã ³ìò õîðàäã ãàç ò¢ð¢í òåð šèëì¢äò îëçëãäñí á³³š. Òåð ä³³íä îëçëãäñí çåð-çåâèí òóñêàð öåðã³-òóóšèí îðãàíèçàöèí ãåø¢í Äìèòðèé Õàëõèíîâ êåëš ´ãâ. Õàëüìã-õàçãóä ÿìàðàí ÷àøêòà ä³³íä îðñèíü ¢çõä ñóðºóëü÷íðò éèð ñîíüí áîëâ. Ñòåíäì¢äèã îíüãàí ´ã÷ õ³ë³º³ä, ꢢêä-ê´â¢ä çóí šèë õîîðàí áîëñí ä³³í³ òóóšëà òàíüëäâ.
Äåëê³í ò¢ð¢í ä³³íä îðñí õàëüìãóäûí çóðãóä ñòåíää áàñ ò³âãäñí á³³í³. Õàëüìã-õàçãóä ´ðê-á¢ë³ðí öîêóëñí õîéð çóðã ³ìòí³ îíüãò òóñõàãäšàíà. Íåãíäíü çàëó ãåðãí õîéð, ꢢêä ê¢í õàëüìã õóâöòà, çàëóíü öåðã³ õóâöòà òîäëãäš. Íààäê çóðãòíü - çàëó ãåðãí õîéð ê´â¢ò³º³í çóðãàí öîêóëš. Ê¢¢êä ê¢¢í³ õóâöíü ñîíüí, ñ³³õí êèèëãèã äàõóëñí óò õîðìàòà ìàéã, ¢ñ³í äååãø³í ´ðã³ä, êååð¢ë³ä ÿññíü áàñ îíüãò òóñíà. ªàðòàí ÷à÷ð á³ðš³í³. Äàâñí çóí šèëèí ýêëöä çóðãàí öîêóëñí ýí óëñ îäà øèí çóí šèëä ýäí³ çóðãèã ìàäí º³³õõ ãèš ñàíšàñí óãà áîëõ.
Äååä êîìàíäëã÷èí øòàáä öåðãëš³ñí Äàíçí Òóíäóòîâèí çóðãóä ýí ñòåíää áàñ á³³í³. Èê çóóäàí õàëüìãóä Òåœã³ öåðãèí ïîëêñàð öåðãëš éîâñìí. Ýí öåðãèí 38 îôèöåð ä³³í³ ò¢ð¢í ê¢ñäóíäóð šèëèí ýðãöä ²ð¢í Ãåîðãèéèí îðäåíìóäàð à÷ëãäñí áèë³. Òåð òîîä õîéð õàëüìã éîâš. 99 ê¢í ãåîðãèåâñê ê¢íäò³ çåð-çåâ³ð à÷ëãäñí á³³ñìí. Òàâí õàëüìã áàñ òèèì çåð-çåâ àâñìí. 13697 õàçã, òåð òîîä 598 õàëüìã Ãåîðãèåâñê êèðñì¢ä³ð à÷ëãäñíü òåìäãò³.11076 ê¢í, òåð òîîä 195 õàëüìã, Ãåîðãèåâñê ìåäàëüìóäàð à÷ëäãäñí á³³ñìí. Ãåîðãèåâñê à÷ëâð àâñí óëñèí íåðä "Òåœã³ âåäîìîñòè" ãèäã ºàðöä áàðëãäñí á³³í³.
Ýí ä³³íä îí÷ðñí ä´ðâí õàëüìã ãåîðãèåâñê öóã à÷ëâðìóäûã àâñí á³³š. Òåðíü Ïåòð Àíàöêèé, Âàñèëèé Æîëîáîâ. ijêí íåã õàëüìã Îðåíáóðãñê öåðã³ ³œã¢äò öåðãëš éîâñìí. Òåð ê¢í áàñ ãåîðãèåâñê ê¢öö êàâàëåð áîëšàíà. Ãåîðãèåâñê ê¢öö êàâàëåðì¢äèí õààëºíü õ´´ííü ³äë áîëñí óãà. Òåäí³ íåãíü Öåðí Äæóâèíîâ öàºà÷óäûí ³œãñë³ õàìäàí ãðàæäàíñê ä³³í³ öàãëà ºàçàäûí îðíä òóññìí. Áîëãàðüò ýí ê¢í á³³ñìí. Ê´â¢íü æóðíàëèñò áîëñèíü ³ìòí ìåäí³. Ç´ðãò³ ê¢í á³³ñí Öåðí Äæóâèíîâ Ò´ðñê³í õàðñã÷ ä³³í³ šèëì¢ä ê¢ðòë ³ìä-ìåíä á³³š. Áîëãàðèã íåìø-ôàøèñòíð³ñ ñóëäõñí öåðãèã ºàðäš, Ìàëèíîâñêèé Ñîôèÿ áàëºñíä îðš èðš. Òåíä ñîâåòñê ³³ðìèã òîñ÷ ºàðñí óëñ äóíä ãåîðãèåâñê ê¢öö êàâàëåð öóã à÷ëâðìóäàí 碢ñí ê´ãø³ çîãñ÷àõèã ¢ç³ä, ãåíåðàë ìàø躳í çîãñàºàä, òåð¢íë³ ìåíäë³ä, ê¢íäë뺳í ìåä¢ë³ä ºàðñíà òóñê êåëâð á³³í³. Òåðíü õàëüìã Öåðí Äæóâèíîâ á³³ñìí. Äåëê³í ò¢ð¢í ä³³íä ç´ðã³ðí îí÷ðñí Öåðí Äæóâèíîâ äåëê³í õîéðäã÷ ä³³íä íåìø-ôàøèñòíðèã äèèëñí öåðã÷íðèã ¢çñí áîëšàíà. Òóóšèí õààëºñ òèèì ñîíüí. ߺäã áîëâ÷í õàëüìãóä ä³í áîëºíä ç´ðã³ðí îí÷ðš éîâñèíü ýí êåëâðì¢ä³ñ áàº÷óä ìåäš, îìã àâ÷, ò´ðñí ºàçðèí òóóšëà òàíüëäíà.
Ãàëèíà ÕÅÉ×ÈÅÂÀ

¡âëèí òåœãð èòêë óãà ãèäã õóó÷í ¢ëã¢ð á³³äã áèøèé. Íåã êèèòð³ä, íåã äóëàðàä, òåœãðèí á³³äë ´äð áîëºí ãèëò³ õ¢âðí³. Øèäðõí íàðí ýýº³ä, äóëàí áèë³. Äàðóíü õîéð õîíãòàí õóð øàðãàä îðšàâ. ªàçà õóð-÷èã, öàíäãóä, áàëü÷ã á³³ñìí. Ìàœºäóðòíü áîëõëà ãåíòêí êèèòð³ä, öàñí îðàä, ºàçð ê´ð³ä ì´ñòâ.
Éèðèíä³í õààëºèí ýäë-àõóí ê´äë³÷íðò ¢âë çóí óãà á¢êë šèëèí ýðãöä êåäã ê´äëìø äàëà áîëäã. Íåã ¢ë¢ ¢âëèí öàãò ê´äëìøèí êåìš³í óëì èêäí³. ²ìòí ê´äëìøò³í õàðø óãà ê¢ðòõ³ ãèš ýäí ´ð¢í ýðò ýêë³ä ê´äëí³. Øèøëœ òåõíèê îëçëš, ê´ëãí-ê¢÷í éîâäã õààëºñèã öàñíàñ, ì´ñí³ñ öåâðëí³. ²ìòí áîëí ê´ëãí áè÷³ õàëüðòõà ãèš õààëºñò äàâñ, ýëñ áîëí íàíü ÷èãí øèøëœ òîîò àñõíà.
Áàëºñíà ê´ê ýäë-àõóí õààëºèí ó÷àñòêèí ê´äë³÷íð ýâ-àðºàí ºàðºš, óëì øóíìºàºàð ê´äëš³í³. Õààëºèí ó÷àñòêèí àõëà÷ Åâåãíèé Áàäìàåâèí êåëñ³ð, ¢âëèí òåœãðèí á³³äëèí ê¢÷ð òààëä ê´äëõä ýäí áåëí á³³ñìí. Ñ´´íè äóóñí áîëí ´ð¢í ýðò³ñ àâí áðèãàäìóä ñåë㳺³ð ê´äëš, õààëºñò ýëñí³ áîëí äàâñíà õîëÿí àñõàä á³³ñìí. Íåã ¢ë¢ ñâåòîôîðìóäûí ´´ðê, éîâºí óëñ õààëºñ ºàòëäã îðìñò, ´´äì ºàçðò îíö îíüãàí òóñõàñí áîëäã. Áà÷ì á³³äëä ê´äëõèí ò´ë³ä ñààëòã áîëšàõ ò´ðì¢ä ó÷ðšàõø. Ýðò³ñíü áåëäš àâñí ýëñí³ áîëí äàâñíà õîëÿí êåðãò³ êåìš³íä á³³í³. Òåð ìåò øèøëœ òåõíèê ýâäðëò óãàºàð îëçëãäšàíà.
Òåð ìåò Ðîñàâòîäîðèí ìåäëä á³³õ Óïðäîð "Êàñïèé" ÔÊÓ-í 糜ãëñ³ð, õààëºèí ýäë-àõóí îðãàíèçàöñ ¢âëèí áîðàíà êåìä ê´äëõä³í áåëí. Òàœº÷èí ºàçðò õààëºñ õàëüòðõà áîëõëà, 85 øèøëœ ìàøèí õààëºñèã ì´ñí³ñ öåâðëõìí.
Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Äåêàáðü ñàðèí 1-ä öóã íàðò-äåëê³ä ÑÏÈÄ ãåì³ñ õ´ðëºí³ ¥äð òåìäãëãäí³. Šèë èðâ³ñ ê´ðñò³ ºàçð äååð ýí ³³ìøãò³ ãåì³ð ãåìñòí óëñèí òî èêä³ä éîâõíü ºóíäëòà. Íàðò-äåëê³í ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà îðãàíèçàöèí êåñí òî-äèã³ð îäà 14 ñàé ê¢í ÂÈ×/ÑÏÈÄ-³ð ãåìò³ áîëšàõàí ìåäš³õø. ²ð³ñ³ä 998 ì蜺í ê¢í ÂÈ× èíôåêöò³ á³³í³. Ìàíà òàœº÷ä 1987 šèë³ñ àâí 387 ê¢í ýí ãåì³ð ãåìòñíü òåìäãëãäâ, ýí šèëèí àðâí ñàðèí òóðøàðò ä³ê³ä 19 ê¢í ãåìòñíü èëäêãäâ.
Ýí šèë íîÿáðü ñàðèí 26-ñ àâí ²ð³ñ³ä ýí ³³ìøãò³ ãåì³ñ õ´ðëºí³ áîëí ñàãëóëëºíà, ³ìòí äóíä ÷èê àâã-á³ðö áàòðóëëºíà êåðã-¢¢ëäâð ýêëâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâð îðí-íóòãèí ðåãèîíìóäàð äåêàáðü ñàðèí 1 ê¢ðòë áîëõìí. Òåð¢í³ éîâóäò ê¢í áîëºí ìîáèëüí ëàáîðàòîðüò ýð¢ë-ìåíäèí á³³äëèí øèíšëëò ´œã³ð áîëí íóóâ÷àð êåš ÷àäšàíà. Òåð ìåò ñóðºóëèí çàâåäåíüñò èë êè÷³ëì¢ä áîëí ëåêöñ äàâóëãäšàíà, äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áàº÷óäò ýí ³³ìøãò³ ãåìèí òóñêàð ìåä¢ëâ. ÊàëìÃÓ-ä òàœº÷èí øèøëœ ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðãëºí³ Öóòõëœãèí ñïåöèàëèñòíð îþòíðèí ñîâåòèí ãåø¢äë³ õàìäàí áàñ ö³³ëºâðèí ê´äëìø äàâóëàä, Öóã³ð³ñ³í êåðã-¢¢ëäâðèã ä´œíâ. Ýäí îþòíðëà õàðºàä ꢢíä³ä, ýí ³³ìøãò³ ãåìèí òóñê ìàòåðèàëìóä áàº÷óäò òàðõàš ´ãâ, îáùåæèòüä îäàä õàðºëòñ á¢ðä³â, #ÑÒÎÏÂÈ×ÑÏÈÄ ãèäã çóðãóäûí ìàðàôîí äàâóëâ. Òåð ìåò ñîöèàëüí ñåòüì¢äò áàº÷óä äóíä àíêåòèðîâàíü äàâóëàä, ê¢ñäóíäóð ꢢí³ñ ýí ãåìèí òóñêàð þ ìåääãèí òóñêàð ñóðâ. ¥öêëä¢ð áîëõëà ÊàëìÃÓ-í 1-÷ êîðïóñèí ´´ð òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí, øèøëœ ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðãºëí³ áîëí áàº÷óäûí Öóòõëœãóäûí ñåäâ³ð³ð áîëñí êåðã-¢¢ëäâðò ÂÈ×/ÑÏÈÄ ãåì³ñ ñàãëóëëºíà òóñê ìàòåðèàëìóä òàðõàãäâ, ³ìòí ýð¢ë-ìåíäèí øèíšëëòä îðëöâ. Áàº÷óä ÷èê àâã-á³ðö áàòðóëëºíà òóñêàð ³ìòí äóíä ö³³ëºâð äàâóëâ.
ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ
ÇÓÐÃÒ: Ýëñòèí öóòõëœä áîëñí êåðã-¢¢ëäâðèí êåì
È.Ìóçðàåâàí öîêñí çóðã

Äåêàáðèí 2-ò ìàíà îðí-íóòãò áîëí òàœº÷ä ²ð³ñ³í áàíêóäûí ê´äë³÷íðèí ´äð òåìäãëí³. Ýí áàéðëà ñàëâðèí âåòåðàíìóäûã áîëí ñïåöèàëèñòíðèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Áàíêèí ñèñòåì êåç³ ÷èãí ýêîíîìèêèí èöãò³ ò¢øãíü, ôèíàíñèí òîãòóðòà á³³äëèí ºîë óë-ñ¢¢ðíü áîëí îðí-íóòãèí áîëí ðåãèîíìóäûí ñ³í-ñ³³õí šèðºëèí óëíü á³³ñìí.
Õàëüìã Òàœº÷èí áàíêóäûí ê´äë³÷íð öóãòàí ´´ä³í ìåðãšëòò³ ñïåöèàëèñòíð, ñåäêë³í êåðãò³í ´ã÷, èöãò³º³ð ýäí ê´äëš³í³, òèèì ê¢÷-ê´ëñí³ ò´ë³ ýðê áèø õàíëòàí ´ðãõ êåðãò³. Îíö õàíëòûí ¢ã³í âåòåðàíìóäò êåëš³í³â, ÿºàä ãèõë³ ýäí öóã ÷èäë³í ìàíà òàœº÷ä áàíêóäûí ñèñòåì áîëâñðóëëºíà áîëí äåëãð¢ëëºí³ ò´ë³ ´ãñìí.
Ìàíà òàœº÷èí áàíêóäûí ýíäðê ¢éèí ê´äë³÷íð öààðàíäíü ÷èãí ò³âñí äààëºâðèã ê¢ö³š Õàëüìã Òàœº÷èí äåëãðëòä áîëí öåã³ðëòä èê ò³âö³í îðóëàä á³³õ ãèš áàòàð èöš³í³â", - ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ áàíêóäûí ê´äë³÷íðèã áîëí ñàëâðèí âåòåðàíìóäûã ñ³í ´äðë³íü é´ð³š, ìåðãšëò³í ´´äë¢ëš, õ´â-êèøã áîëí áàò ýð¢ë-ìåíä ýäëš á³³òí ãèš äóðäâ.

Ìàíà 糜ã÷

Ýíäð õàëüìã óëñèí èê áàéð áîëšàíà. Ýííü Çóëûí ´äð. Êåñã çóí šèëèí òóðøàðò ýí áàéðèã ìàíà ´âêíð òåìäãëš éîâíà. Òóóšèí, øàšíà, ñîéëûí èê ÷èíðò³ ýí áàéð õàëüìã óëñèí šèðºëä ÿìàðàí ÷èãí ê¢íä á³³äë ó÷ðñí áèéíü òåìäãëãäš éîâñèíü òîäëûé. Òèèã³ä Ñèâðèí òóóâðèí ê¢íä àðâí ºóðâí šèëä ÷èãí õàëüìãóä ýí ´äð çóëàí ´ðã³ä, ö³³º³í ÷àíàä, áîîðöãàí øàðàä, äååš ´ðã³ä, áóðõíäàí ì´ðãš éîâñìí. Îðšàõ øèí šèëä ò´ðñêí ºàçðòàí ê¢ð÷, Çóëàí êåõ ñåäêë³í ç¢ðêíä³í á³ðš, ê¢í áîëºí ì´ðãš³ñíü, öàã äàâàä ê¢ö³ä á³³â.
Îäà Õàëüìã Òàœº÷ä Çóëûí ´äð ñ³í ´äð ãèš çàðëãäàä, ³ìòí àìðàä, õóðëä îäàä, áàéðèí ´äð³í ´´ðõí ³ìòíë³, ¢ð-´œãò³º³í äàâóëš ÷àäõ àðº ó÷ðšàíà. Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâèí dzðëã³ð ýí ´äð èèã³ä àìðëºíà ´äð áîëšàíà. ¥ð¢í ýðò³ñ àâí ³ìòí³ ãåðì¢äò ꢜø¢ ¢íð ºàðºš, áîîðöãàí øàðàä, áóðõíäàí äååš ´ðã³ä, çàëüâðàä, Çóëûí ´äðèã òîñöõàâ.
Õàìãèí äóðòà ýí áàéðò öóãòàí èê ýðò³ñíü áåëäí³. Öóòõëœ õóðëä áîëñí èê ì´ðã¢ëì¢äò îðëöàä, ³ìòí íàñàí óòäóëàä, ´´ðõí óëñèííü àìóëœ-ìåíä šèðºëèí ò´ë³ çàëüâðâ. Øèí šèëèí áàéð ãèš òåìäãëäã ýí ´äðèí ´ìí ³ìòí šèëèí òóðøàðò êåñí òîîòàí àøëàä, îðšàõ šèëä³í êåõ êåðã³í òåìäãëš àâíà. Äàâšàõ šèë êåñã ñîíüí òîîòàðí îí÷òà áîëâ, ê¢í áîëºíà, ´ðê-á¢ë áîëºíà šèðºëä ÷èãí áàéðòà îëí éîâäë ó÷ðñíü ëàâòà. Íîõà šèëò³ óëñèí šèë ºàðàä, ªàõà šèëò³ óëñèí šèë îðšàíà. Ýí ´äð ê¢í áîëºí íàñíäàí íåã šèë íåìí³. Òåã³ä öóã õàëüìã óëñ ò´ðñí ´äð³í äåãö òåìäãëäã ´äð áîëš ýí áàéð áàòðâ.
Øàšíà àâúÿñàð ýí ´äð Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä áîëäã èê ì´ðã¢ëä ³ìòí èðš îðëöíà. Ýí ´äð òàœº÷èí öóã õóðëìóäò ì´ðã¢ëì¢ä áîëš, Èê ì´ðã¢ëèí õ´´í õóðëûí ´ìíê òàëâœä öóãòàí õàëüìã ö³-áîîðöãàð òîîãäàä, êåí-íåã³í îðšàõ šèëë³ é´ð³í³.
Êåëõ³ñ, êåç³í³ñ àâí òîãòñí àâúÿñàð Çóëûí ´äð ꢢêä óëñ íåã íàñèã íåìí³, çàëó óëñ òàâ õîíàä, Šèëèí Ýçí í¢¢ñí³ äàðó íàñàí íåìí³. Àñõí ò¢ð¢í îää ºàðñí öàãëà ãåðèí ýçí ꢢêä ê¢í ´ðê-á¢ëèí ê¢í áîëºíà íàñíà òîîºàð ºîë ê庳ä, öä ò³â³ä áåëäñí ºîëìóäò ºàë îðóëàä, ºàçà ºà𺚠øàòàíà. ¥ðê-á¢ëèí, ꢢêä-ê´â¢äèí, à÷íð-çååíðèí õ´â-êèøãèí ò´ë³ çàëüâðíà. Éèðèíä³í Çóëûí ´äð ´ðê-á¢ëèí áàéð áîëäìí. Øàšíà õàëõàð öóã àâúÿñèã ê¢ö³º³ä, ³ìòí ààâ-ýýš³ðí, ýê-ýöê³ðí, ýñ ãèš íàñòà óëñàð íàñàí é´ð³ëºõ³ð ãèè÷ä èðí³. "Ê¢í àõòà, äåâë çàõòà" ãèñí êåç³íê ¢ëã¢ðèí ñóðºìšèí ÷èíð èèã³ä öóã õàëüìãóä íàñàí àâäã ´äðë³ éèð ñ³³í³ð ¢çãäí³. ¡éíðèí õîîðíäê çàëºëäàã ýííü áàòëíà.
Çóëûí ´äð áàéðèí êîíöåðòä êåñãíü îäíà, ýí ´äð áîëšàõ "Õàëüìã ö³" ãèäã ìàðºàíä îðëöš àìðíà. Çóëûí áàéðèí ´äðèã òàœº÷èí öóã ñåë³ä³ð òåìäãëñí äååð³í ìîºëöã ºàçðèí êåñã á³³ðíä á³³õ õàëüìãóä òåìäãëš³í³. Ìîñêâàä, Ñàíêò-Ïåòåðáóðãä, ²ð³ñ³í íàíü ÷èãí áàëºñäò áîëí ðåãèîíìóäò á³³õ õàëüìãóä òåìäãëš³õèí òóñê 糜ã èð³ä á³³í³. Õàëüìãèí ä³³÷ òóóšèí òóóðìšòà Õîøóäà õóðëä ÷èãí èê ì´ðã¢ë áîëšàõíü áàñ èê ÷èíðò³ éîâäë. Àìåðèêä, Ãåðìàíüä, ×åõèéä, Êàíàäàä, Áåëüãèéä á³³õ õàëüìãóä ýí ´äð õàìäàí öóãëðàä, áîîðöãàí ê庳ä, ö³³º³í ÷àíàä, îðšàõ šèëä ýð¢ë-ìåíä á³³õèí òóñêàð çàëüâðš, ñåäêë³í ìåäëöš, áàéðàí äàâóëíà. Õàëüìã ê¢í áîëºí íàñàí àâäã ´äðèã òèèãš àëüä áîëâ÷í òåìäãëš, ÷èê ñåäêëò³º³ð, àìóëœ-ìåíä³í äóðäš, ªàõà šèëä³í óëàí çàëàòíð îðšàíà.

ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

Êåç³í³ ìåä³ò óëñ èèãš êåëäã á³³ñìí: Áîãä Çóœêâà áóðõí ò´ð³ä, äååð³ñ áóóš èðñí ´äðèã Çóë ´äð ã躳ä, ñ³í ´äðò òîõðñí áîëäã. Çóëëà öóã õàëüìã ³ìòí èê-áè÷êí óãà äåãö íåã ´äð íàñ àâäã áîëš. Öóã õàëüìã óëñèí ºàðñí ´äðíü Çóë ´äð áîëš òîîëãääã. Íàñí äååð³í íåš³ä íàñ ýí ´äð íåìš àâíà.
Çóëûí ´ìí áåëäâð êåí³. Áîîðöã ´ìí àñõíäíü êåí³, ꢜø¢ ¢íð ºàðºäìí. Áîîðöãàð, êàìïàäü-áàëòàºàð äååš á³ðí³. Çóëûí ´ð¢í ãåðèí ýçí ꢢêä ê¢í ýðò áîñàä, õàëüìã ö³³º³í çàíäðóëš ÷àíàä, çóë ´ðã³ä, äååš á³ðõ éîñòà.
ijê³ä ø¢ò³í³ ´ìí çóë òàâëíà, ì´ðãí³. Öóºàð ´ðê-á¢ë³ðí øèð³ ýðãš ñóóºàä, áàéðèí ö³³º³í óóõ éîñòà. Øèð³ äååð õîò-õîë ýë³ä³ð ò³âäìí.Ýí ´äð ýëãí-ñàäàí, ìåä³ò³ óëñàí äóóäš, ö³ ´ã³ä ãèè÷ëäìí. Ýí ´äð ýëâã-äåëâã³ð ³ìòèã ãèè÷ëõë³, äàëä éîâñí ³ìòí èäñí-óóñí áîëäã. Èðš³õ šèë áàéðòà-áàõòà áîëäã.
Çóëûí àñõí íàñíà çóë á³ðäìí. Õàòóºàð ýëäñí ºóéðàð íàñíà ö´ãö êåõ êåðãò³. Çóëûí ºîëûíü é´ðêã³ð êåäìí. Ê¢í áîëºíà íàñíà òîîºàð é´ðêã òîîëš àâàä, äååðíü õîéð-ºóðâí é´ðêã íåì³ä, õàìäíü á³ð³ä, äååðê ¢ç¢ðèíü ê´âœã³ð ºóðâ ä³êš îðàõ êåðãò³. É´ðêã îðàëºèã ìåä³ò³ óëñèí íàñíà ºîëàñ ýêëš áåëääìí. Äàðóíü íààäêñèíü íàñíà ºîë (é´ðêã) îðàíà.
Á¢ð¢ëèí ãåã³í òàñðõëà, òåœãðò îää ºàðõëà, òåð íàñíà ö´ãö³í ø¢ò³í³ ´ìí øèð³ äååð ò³â³ä, ãåðë ´ãäìí. Òåð ñààìä öóºàð òàâëñí íàñíà çóëäàí ì´ðã³ä, íàñàí àâäã. Ê¢í áîëºíä íåð³äš ò³âñí ºîëíü öóºàð äåãö á´êäìí áèø. ¡ëäñí ºîëìóäíü àðºóë, ¢ìñ óíºàëãî àâ÷ õàÿä, ºóéðèíü ýëä³ä, òààâàä øàðàä, ´ðê-á¢ë äîòðàí õóâàºàä èääìí.
¥ËÜÇ²Í Ñîôüÿí
"Õàëüìã óëñèí
àâúÿñìóä"
ãèäã äåãòð³ñ