"Ýýš, ÷èíè áîëºñí áàëòà ³âð ³ìò³õí!" - ãèš çååíðíü Ëþäìèëà Áàäìàåâàä êåëõë³, ýí¢í³ ñåäêë áàéðëíà. Ýœêð çååíð³í ºóéðèí 碢ò³ êåãäëì¢ä³ð òîîõäàí ýýš éèð äóðòà. Øêîëä ñóð÷àñí öàãòàí ýí òàëäàí ꢢêäë³ ³äë ³ìò³õí êåãäëì¢ä áîëºõäàí äóðòà áèë³.
Ýäí³ ´ðê-á¢ëä Àëåêñàíäðà áåð îðš èðñí öàãàñ àâí Ëþäìèëà îëí ç¢ñí õîò-õîë áîëí ºóéðèí 碢ò³ êåãäëì¢ä áîëºäã äàñâ. Áåðíü ýðäì³ðí êîíäèòåð áèë³, Óëàí Ýðã ñåë³í³ øêîëä çàì÷àð ê´äëäã á³³ñìí. Áààõí áåð ýâò³ êåâ³ð øèìò³ áîëí ñåíð õîò-õîë áîëºäã á³³ñìí, òåã³ä Ëþäìèëà òåð¢íä í´êä áîëõëàðí öóãèíü òîäëš äàñâ. Õ´´ííü ýí êåñã äåãòð óìøàä, òàíüë-¢çë ꢢêäèí ´ãñí ðåöåïò îëçëàä, áèéíü ñåíð õîò áîëºäã áîëâ. Õàìãèí ñ³³í³ð Ëþäìèëà Äîðäæèåâíà ºóéðèí 碢ò³ õîò-õîë áîëºíà, ýí¢í³ áîîðöãèã, áàëòà áîëí íàíü ÷èãí êåãäëì¢äèã öóºàð òààñíà.
- Îäà Èíòåðíåòàð äàìšàä ñîíüí ðåöåïò îëš àâíàâ. ¡ëã¢ðíü, "Õðèçàíòåìà" ãèäã êåãäë ò¢ð¢í õ³ë³ö³ñ íàíä òààñãäâ, ýí éèð ñ³³õí áîë÷êàä ³ìò³õí áîëíà. Êåëõä, áè çóíè êåìä îëí ç¢ñí çåð-çåìø ýä-áîä êåš, òåð¢ã ºóéðèí 碢ò³ êåãäëì¢ä áîëºñí öàãòàí îëçëíàâ. Ýí çóíàð êåäìí³, ÷èèºèí óðºö ýëâã áîëâ, òåã³ä òåð¢ã³ð îëí ç¢ñí âàðåíü áåëä¢â, - ãèš Ëþäìèëà Äîðäæèåâíà êåëí³.
Çååíðíü Ñàøà áîëí Ëåøà Óëàí Ýðã ñåë³í³ äóíäûí øêîëä ñóðíà, òåã³ä òåíä ÿìð íåã ÿàðì ýñ ãèš áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð áîëõëà, íàºö ýã÷íü ºóéðèí 碢ò³ õîò áîëºíà. Êåëõä, ê´â¢ä ýýšèííü áàëòà, áîîðöã àâ÷ èðõèã öóºàð ê¢ë³í³. Òåä¢ ä¢œã³ àìòòà áîëí ³ìò³õí òåðíü áîëíà!
ijê³ä Ë.Áàäìàåâà ñóë öàãòàí õóâö-õóíð ´ëãõä³í, îëí ç¢ñí öåöã³ óðºàõäàí äóðòà. Áèéíü ýí "Óëàí Ýðã" ãèäã ñåë³í³ ýäë-àõóí àðòåëüä àõ òîî÷àð ê´äëí³, òåã³ä àìðëºíà ´äðì¢äò òààñòà êåðã ê¢ö³ëºíä öîë îëíà. Îëüãà ꢢêíü ýêèííü ´ëãìð õóâö-õóíð ´ìñ³ä êååðí³, õîéð ê´â¢íü îäà áàñ ýýšèííü ´´ìñ, šèë³òê ´ìñõä³í äóðòà.
Ëþäìèëà Äîðäæèåâíàí êåëñ³ð, ýí ºóðâí ýã÷ò³, ýêíü öóºàðàºèíü ¢¢ë á³ðäã äàñõñìí. Äîðàñ ´ñ÷ éîâõ à÷-çååíðèííü áåð³÷¢ä þì ´ëãš ÷àääãî á³³ñìí, îäà áîëõëà öóºàð ãèëò³ ¢¢ë á³ðš, ꢢêäò³í êå-ñ³³õí õóâö-õóíð ´ëãí³. Òèèã³ä, ýäí³ ´ðê-á¢ëä îðš èðñí áåð³÷¢ä ýäí³ñ ¢ëã¢ð àâ÷ áàñ ºàðèí ýðäì³í äåëãð¢ëš³í³.

ßøêóëü ñåë³íä á³³äã Îëüãà Ñàíãàäæèåâà áè÷êí³ñí àâí ¢¢ë á³ðš, êå-ñ³³õí õóâö-õóíð óéíà áîëí ´ëãí³. Øêîëä ñóð÷àñí öàãòíü ýêíü ꢢêíä³í áååë³ ´ëãäã äàñõñìí õ´´ííü Îëüãà òàëäàí ÷èãí õóâö ´ëãäã äàñâ. Òåð öàãàñ àâí ýí ꢢêä ê¢í òî-òîìš óãà õóâö, ìàõëà ´ëãâ.
- Ýêìäí ìåë ¢¢ë á³ðš, õàðà ñóóäãî áèë³. Áèéíü ºàðòàí ´´ò³ áîëàä, ýí ä´ðâí ꢢêíä³í óéäã áîëí ´ëãäã ýðäì äàñõâ. Ýêèííü ¢ëã¢ð³ð áèäí öóºàð áèëãò³, ºàðòàí ýâò³ áîëš ´ñâèäí. Áè÷êíä³í áè þì óéäã ìàøèíê³ð áèèä³í áîëí ä¢ ê¢¢êäò³í, ýäí³ íààäºàñò ìàéã, á¢øì¢ä óéš êååð¢ëäã áèë³â. Šèë èðâ³ñ äàìøëò õîðøàºàä, ê¢ëò ÷èãí óéš, õàìã þìí ¢íò³ öàãëà ´´ðõí ýëãí-ñàäàí õóâöëäã áèë³â,- ãèš Îëüãà Äîðäæèåâíà êåëí³.
ijê³ä Î.Ñàíãàäæèåâà ´ëãëºí³ äå㳺³ð êå-ñ³³õí õóâö ´ëãäã ýðäìò³. Õîéð ꢢêíä³í áîëí ê´â¢íä³í ýí îëí ç¢ñí êåãäëì¢ä ´ëãäã á³³ñìí. Îäà à÷íð-çååíðíü ýýšíü ´ëãñí õóâö ´ìñí³. Êåëõä, ꢢêäíü áîëí çååíðíü ýí¢í³ ´ëãñí õóâö ´ìñ³ä êååðõë³, ³ìòí ´âðš, ºàðàðí ´ëãñíä èòêõø.
Èê êåç³í³ñ àâí õàëüìã ´ðê-á¢ëä ꢢêí ꢢíä ýê ñóðºìš ´ãäã á³³ñìí. Áàäìàåâèõí³ ´ðê-á¢ëä îëí ¢ðò³ ýê Öàãàí Áàèðîâíà ꢢêäò³í ÷èê ñóðºìš ´ãñìí, ꢢêäíü öóºàð ºàðòàí ´´ò³ óëñ áîëš ´ñâ. Ýíäð ꢢêäíü áèéñíü ýýšíð áîëàä, à÷íð-çååíðò³í ìåäñ³í çààš ´ã÷³í³. Îëüãà Äîðäæèåâíàí êåëñ³ð, ꢢêäíü áîëí çå ꢢêäíü áàñ ¢¢ë á³ðõä³í äóðòà. Õîéð ꢢêíü þì óéíà, ´ëãí³, Äåëÿðà óóºí ꢢêíü çóðã çóðõäàí äóðòà. Ö´´êí šèë õîîðàí Ãèëÿíà çå ꢢêíü ýýš³í ñóâñàð õàòõìð õàòõäã ýðäì³ð ñîíüìñóëâ. Îäà ýýšíü ñóë öàãòàí ñ³³õí çóðãóä õàòõíà, ýí¢í³ êåãäëì¢ä í¢ä àâëã÷ ñ³³õí áîëíà. Êåëõä Î.Ñàíãàäæèåâàí ºàðèí ýðäìèí êåãäëì¢ä ðàéîíà áîëí òàœº÷èí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò, ìàðºàñò áîëí º³³õ¢ëä îëíà îíüãò òóñõàãäíà. ijê³ä ꢢêä ê¢í îëí ç¢ñí öåöã³ óðºàíà. Ãåðòíü êåñã ´â³ðö öåöã³ á³³í³, ºàçàíü áîëõëà õàâðèí ýêëö³ñ àâí íàìð ò´ãñòë öåöã³ñ öåöã³ðš, ñåäêë áàéðëóëíà. Óðäíü Îëüãà Äîðäæèåâíà ßøêóëèí ðàéîíà áîëüíèöä àõ òîî÷àð ê´äëš éîâñìí, òåã³ä êàáèíåòäíü áàñ îëí ç¢ñí öåöã³ óðºäã á³³ñìí.
Ãåðèí ýçíü ßøêóë Õàðàåâè÷ áàñ ºàðòàí ýâò³, á³ðñ³í êåäã ê¢í áèë³. Ýí ßøêóëü ñåë³í³ øêîëä, Í.Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåéèí ôèëèàëä ê´äëš éîâëà. Ýí ìîäàð îëí ç¢ñí êåãäëì¢ä êåäã á³³ñìí.
- Áè îäà à÷òà àìðëºíä á³³í³â, òåã³ä äóðòà êåðã ê¢ö³õèí ò´ë³ öàã á³³í³. Äàññàðí ñóë öàãòàí ÿìð íåã ¢¢ë á³ðš, îëí à÷íð-çååíðò³í ìàõëà, ´´ìñ, áååë³ ´ëãí³â. ¡¢ë á³ðñí öàãòàí áè îëí óõà òóœºàºàä, äàâñí öàãàí òîäëàä, ÷ååš³ðí àìðíàâ. ßìð íåã õóâö ýêë³ä ´ëã³ä, ê´äëìø³í ò´ãñ³õë³ðí áàéðëíàâ. À÷íð-çååíðì á¢ë³í ¢ã³í êåë³ä, ìèíè ´ëãñí áååë³ áîëíó, ìàõëà áîëíó éèð äóëàí áîëíà ãèš êåëõë³, íåã ¢ë¢ ñåäêëì áàéðàð 䢢ðí³,- ãèš Îëüãà Äîðäæèåâíà êåëí³.

Òàœº÷èí áèëãò³ ¢ðí Ïåòð Íàäáèòîâèí 80 šèë³ ´´í èê ´ðãìšèí á³³äëä äàââ
Õàëüìã Òàœº÷èí, ²ð³ñ³í, ×å÷åíñê Ðåñïóáëèêèí èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷, Î.È. Ãîðîäîâèêîâèí íåðò³ Ãîñóäàðñòâåíí ì´ð³í ëàóðåàò, "Èíüãëëò" îðäåíà êàâàëåð, "Áàëåò" æóðíàëûí "Ðûöàðü íàðîäíîãî òàíöà" ãèäã íîìèíàöèí ì´ð³ àâñí íåðò³ áàëåòìåéñòåð Ïåòð Íàäáèòîâèí íåðí öóã äåëê³ä íåð ºàðñìí. ÞÍÅÑÊÎ-í óëñèí áèèºèí ò´ð³ð á³³õ õ¢¢âèí ãåø¢í áîëš ìàíà ºàçðà ê¢í ýðäìíü òèèãš ´´ä³í ¢íëãäñìí. Õàëüìãèí, ²ð³ñ³í áèèºèí èñêóññòâä ç´âò³ îðìàí îëñí ¢¢ëä³÷ èê òîîìñðòà á³³í³. Õàëüìã áèèºèí ýðäìèã ÿíçëóëš, ñ³³õí ´´äìä ºàðºš, öóã äåëê³ä òåìäãò³ áîëñí öóöðëòàí óãà ¢¢ëä³÷ íàéí íàñíà ´´íä³í ¢¢ä³ã÷ èê ê¢ö³ìš á³ðš èðâ.
Õàëüìã áèèºèí äåëãðëòä ýí ñåäâ³ðò³ ê¢¢í³ îðóëñí ò³âöíü éèð èê. Êåñã çîâëœ ¢çñí êåëí-³ìòí³ííü ñîéëûã, áèëã-ýðäìèã ´ðãš äåëãð¢ëõ³ð äàœãèí øóíš éîâõ ³³ëä³÷ ñàíñí ñàíàºàí ê¢ö³â. Îíö áè ò³âñí³ñí ýêë³ä, áèèºèí êîìïîçèöñ ¢¢ä³º³ä, èê ñïåêòàêëüìóä áåëäš ò³â³ä, áàëåò ç´ðãëš ¢ç¢ëñèíü ìàðòõìí áèø. Áèèºèí àëòí ç´´ð áîëñí ¢¢ä³âðì¢ä óõàëš ºàðºàä, ò³³ç äååð ä¢ðêë¢ëš ¢ç¢ëñí ê¢¢í³ à÷-òóñíü èê. "Àëòí øîðàä äàðãääãî" ã躳ä êåëñí öåöí ¢ãì¢ä á³³í³. Òàâòà íàñíäàí ´ðê-á¢ë³ðí öóã õàëüìã óëñëà õàìäàí Ñèâð¢ð òóóãäñí ê´â¢í³ šèðºë èèì ¢¢ä³ã÷ ¢¢ëäâð³ðí 䢢ðœ áîëõ ãèš êåí ñàíšàëà.
Šèðºëä³í Ïåòð Íàäáèòîâ áèëãò³ îëí óëñëà õà𺚠éîâñìí. Áèëã áèëãë³ õàðºõëà, øèí áèëã ÿíçëš ºàðíà, ¢¢ä³ã÷ ñåäâ³ð äåëãðí³ ãèñí éèð ¢íí áîëäìí.
"¥´ðäíð" ãèš êåëõë³ îäà öóãòàí íåð òóóðñí êîëëåêòèâèã òîäëàä, õàëüìãóä, ýäí³ òååãèí ñàëüêí ìåò õóðäí ñ³³õí áè ãèš õàìäíü íåãä¢ëš óõàëíà. Ïåòð Íàäáèòîâèí öóöðëòàí óãà, øóíìºà, ç´ðãò³ ¢¢ä³ã÷ õ³³âðèí éîâóäò ò´ðñí îëí áè íàðò-äåëê³í îëí ò³³ç äååð èê ê¢ö³ìšò³º³ð ¢ç¢ëãäñìí. ²ð³ñ³í åâðîïåéñê ´ìí ¢çãòíü ´â³ðö áèëãò³ óëñ á³³õèíü äåëê³í îëí óëñ "¥´ðäíð" áèèºèí êîëëåêòèâèí ¢¢ëäâð³ñ ìåäñìí.
Òàœº÷èí Òîëºà÷èí íåðí äååð³ñ Ïåòð Íàäáèòîâèã òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ é´ð³â. "Ïåòð Íàäáèòîâ - Õàëüìãèí áèëãò³ ¢ðí! Ìàíà òàœº÷èí áàõìš! Ìàíà êåëí-óëñèí áèèã äåëê³í îëí îðí-íóòãò ê¢ðãš ¢ç¢ë³ä, õàëüìãóäûí íåð ºàðºñí ê¢í. Çóëûí ´äðë³ ´´íèí áàéðàí êåš³õ òîîìñðòà ¢¢ëä³÷ çó íàñëš, áèëã-ýðäì³ðí ìàäíèã áàéðëóëš éîâòõà!" - ãèš Áîîâà Âàñèëüåâè÷ ¢¢ä³ã÷ ¢¢ëäâðèíü ´´ä³í ¢íëâ.

¥öêëä¢ð òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ñ¢¢ðèí çàëä "ÊÒÊ-Ð" ÀÎ-í "Ò´ðñêí ºàçðèííü éèðòìšèã õàäºëõìí" ãèäã ýêîëîãè÷åñê ò´ñâèã ò´ãñ³ëºíä íåð³äãäñí áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Ýí ´äð ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ éîâóäò òàœº÷èí øêîëìóäûí ñóðºóëü÷íðèí äóíä á¢ðä³ãäñí ðåñïóáëèêàíñê èë ìàðºàíà äèèë³÷íðèã áîëí ïðèçåðìóäûã äèïëîìñàð áîëí ¢íò³ áåëã¢ä³ð à÷ëâ.
Äîðàñ ´ñ÷ éîâõ ¢éä ýêîëîãèéèí ò´ð³ð ìåäðë òàðõàëºèã ´´äë¢ëõ, ýðãíäê á³³äëèã õàðëºíà òóñê ñåäâ³ðèã ä´œíõ, áè÷êä¢äò áîëí óéí áàº÷óäò éèðòìšèã ³ð¢í³ð îëçëëºíà òóñê ñóðºìš ´ãõ êåðãò³ ãèñèã Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâ áîëí "ÊÒÊ-Ð" ÀÎ-í ºàðäâð ìåäš, òåð¢ã ÷èíðò³ ãèš òîîëšàíà. Áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðò òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ îðëöš, ¢ã êåëâ. “Ýíäð àéòà, ñ³í ´äð ì´í. Öóºàðí öóãëðš, ê¢ö³ìš³í ¢ç¢ëš, íåã-íåãíë³ðí áàéðëàðí õóâàëöšàíà. Ê¢¢êä ýêîëîãèéèí õàëõàð í³ðí ò´ðì¢ä³ð ñîíüìñšàõíü, ýðãíäê á³³äëèã õàðëºíà, éèðòìšèí ç´´ðèã õàäºëëºíà ò´ðì¢ä ýäíèã ¢¢ì¢ëš³õíü ýíòí ñ³í éîâäë. Ýí¢íä ꢢêäò ÷èê ñóðºìš ´ã÷³õ ýê-ýöêíðèí áîëí áàãøíðèí íèë÷ á³³õíü ì´í. ÊÒÊ-Ð êîìïàíü ìàíà òàœº÷ëà îëí ç¢ñí õàëõàð í´êöš ¢¢ëäš³í³. Õàëüìãò ýêîëîãè÷åñê ò´ñâ ê¢ö³ëºí ýíòí í´êöš ¢¢ëäëºí³ áàñ íåã ÷èíðò³ õàëõíü áîëšàíà. Ê¢¢êä-ê´â¢ä ò´ñâèí éîâóäò á¢ðä³ãäñí ìàðºàíä øóíš îðëöñíäíü õàíëòàí ´ðãš³í³â, òåð ìåò ÊÒÊ-Ð ýí ýðêí ò´ñâèã ê¢ö³ñí ò´ë³äíü õàíëòàí ´ðãš³í³â”,- ãèš ïðåìüåð-ìèíèñòð êåëâ.
Ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ éîâóäò Èê Áóóðëà áîëí Õàð ªàçðà ðàéîäò "Çåëåíûé ìàðø" ãèäã àêö äàâóëãäš, ñîöèàëüí îáúåêòñèí ºàçðò óðºà ìîää ñóó뺚, ýðãíäê á³³äëèíü êååð¢ëñí áîëäã. Ðàéîí áîëºíä 160 ìîä ò³ðñìí, ýííü àëüìíà, êåäìí³, ÷èèºèí áîëí íàíü ÷èãí ç¢ñí-碢ë ìîää. Òåð ìåò "ÊÒÊ-Ð" ÀÎ-í íèèö³í³ ì´œã³ð "Õàð ºàçð" çàïîâåäíèêèí ò´ë³ ´äã³ öàãèí êåðãò³ øèí îáîðóäîâàíü õóëäš àâãäñìí.
Áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëòèí òàœº÷èí Öóòõëœä ýêîëîãè÷åñê øèøëœ ñåëã³í á¢ðä³ãäñìí. 35 ꢢêí-ê´â¢í ýí ñåëã³íä îðëöš, ñ³³í³ð àìð÷, ýð¢ë-ìåíä³í áàòðóëâ, áîëâ õàìãèí ºîëëã÷ ãèñíü ýíòí éèðòìšèã ³ð¢í³ð õàäºëõ êåðãò³ºèíü ìåäš àââ, ýêîëîãè÷åñê ò´ðì¢ä õàºëëºíà êåðãò áîëì ò³âö³í îðóëâ.
Äàðóíü "ÊÒÊ-Ð" êîìïàíÿ òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâëà çàëºëäà á³ðëºí³ ýë÷ Óëþìäæè ×èäæèåâ áàñ é´ð³ëèí ¢ã êåëš, ìàðºàíä îðëöà÷íðò õàíëòàí ´ðãâ. Òàœº÷èí ꢢêä ìàðºàíä øóíìºàºàð îðëöš, îëí ç¢ñí íîìèíàöàð 500 ºàð ¢¢ä³ã÷ ê´äëìø èë㳚. Ýêîëîãè÷åñê ò´ð³ð ñîöèàëüí çàðèí, òóóëèí áîëí êðîññâîðäìóäûí, çóðñí áîëí öîêñí çóðãóäûí ìàðºàñ äàâóëãäâ. Òåã³ä ýí ìàðºàñò îí÷ðñí ꢢêä-ê´â¢äò áàéðèí á³³äëä äèïëîìñ áîëí ¢íò³ áåëã¢ä á³ð¢ëš ´ããäâ.
Êåñã šèëì¢äèí ýðãöä "ÊÒÊ-Ð" êîìïàíü ã´ð³ñí³ ò´ë³ òààëìšòà á³³äë òîãòàëºíä "Õàð ºàçð" ãèäã çàïîâåäíèêä ä´œ-í´êä áîëšàíà. Òåã³ä ýí çàïîâåäíèêèí ºàðäà÷ Áàòààð Óáóøàåâ ýí¢í³ òóñêàð òîäðõàºàð êåëš ´ãâ.
Êåðã-¢¢ëäâð áàéðòà-áàõìšòàºàð äàââ. "Áàìá öåöã" äó-áèèºèí ãîñóäàðñòâåíí àêàäåìè÷åñê àíñàìáëèí àðòèñòíð áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëš, öóãòàäíü èê áàéð ¢¢ä³â.
Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Îäàõí Ýëñòèí âîêçàëä ´â³ðö øèøëœ ïîåçä èðñí áèë³. Ýíòí "²ð³ñ³í ò´ìð õààëºñ" èë àêöèîíåðí íèèö³í³ (ÎÀÎ "Ðîññèéñêèå æåëåçíûå äîðîãè") éîâºí º³³õ¢ëèí-ëåêöèîíí êîìïëåêñ (Ïåðåäâèæíîé âûñòàâî÷íî-ëåêöèîííûé êîìïëåêñ, àõðàð íåð³äõë³ ÏÂËÊ) ò´ìð õààëºèí ê´ëãí-ê¢÷í³, ïðîìûøëåííîñòèí áîëí òåõíîëîãèéèí õàëõä îëçëãäšàõ í¢¢ðëã÷ èííîâàöèîíí ýâ-àðºñèã îëíà îíüãò òóñõàâ. Ýí ïîåçä éèñí âàãîíàñ òîãòíà. Ýí âàãîíìóäò îðí-íóòãèí ò´ìð õààëºñ òîãòàëºíà áîëí äåëãð¢ëëºí³ òóóšèí òóñê ò´ð³ð ýêñïîçèöñ ¢ç¢ëãäš³í³. Òåð ìåò ²ð³ñ³í ò´ìð õààëºñò òîõðàãäšàõ ´äã³ öàãèí èííîâàöèîíí ò´ñâñèí áîëí í¢¢ðëã÷ òåõíîëîãèéñèí òóñêàð îëíä ìåä¢ëš³í³.
Éîâºí º³³õ¢ëèí-ëåêöèîíí êîìïëåêñ ýíòí "²ð³ñ³í ò´ìð õààëºñ" êîìïàíÿ ñóðºóëèí ò´ñâíü áîëšàõíü ì´í. Ïîåçää ´â³ðö, šèãò³ ñîíüí º³³õ¢ëì¢ä òîãòàãäñìí. Ò´ìð õààëºèí ê´ëãí-ê¢÷í³, ýëåêòðîíèêèí, éèðòìšèí ê´ðœãèã ³ðâëëºí³ áîëí íàíîèíäóñòðèéèí õàëõàð îëçëãäšàõ îðí-íóòãèí í¢¢ðëã÷ òåõíè÷åñê ýâ-àðºñëà áîëí òåõíîëîãèéñë³ òàíüëäš áîëõìí. Ýíä ò´ìð õààëºèí ç¢ñí-碢ë ê´ëãí-ê¢÷í³ ìàêåòì¢ä öóãëóëãäš. Òåð òîîä õóó÷í ïàðîâîçìóä, òåïëîâîçìóä, ýëåêòðîâîçìóä, òåð ìåò ´äã³ öàãèí êåâ-ÿíçòà ê´ëãí-ê¢÷í: "Ñàïñàí", "Ëàñòî÷êà", "Àëëåãðî" áîëí íàíü ÷èãí. ª³³õ¢ëä èðñí ³ìòíä ò´ìð õààëºèí ê´ëãí-ê¢÷í³ õàëõ ÿºš ê´äëäãíü ñîíüí áîëñíü ëàâòà. Ò´ìð õààëºèí ñòàíöèí, âîêçàëûí, ò´ìð õààëºèí ºàòëëºíà íèèëâð, ïîåçäì¢äèí áàºðóëãäñí ìîäåëüì¢ä ¢ç¢ëãäš³í³. Òåð ìåò Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³í³ öàãò íåð³äãäñí âàãîí öóã óëñèí ñåäêëèíü ¢¢ì¢ëñíü ìàºä óãà. ij³í³ öàãò ñàëäñìóä ôðîíòóð éîâñí âàãîíìóäûí á³³äëèã øèí³ñ ñåð㳚, îëíä ¢ç¢ëš³í³. Òèèã³ä ýí º³³õ¢ë õ³ë³š, øèí ñîíüí òîîò ¢çš ìåäæ áîëõìí. ¥âðìšò³ ïîåçä áè÷êä¢äò èê ãèäã³ð òààñãäíà, òåð ìåò á´ä¢í óëñèã ÷èãí ñîíüìñóëíà.
Äîëàí šèë õîîðàí Ìîñêâà áàëºñíä Ðèæñê âîêçàëä "²ð³ñ³í ò´ìð õààëºñ" èë àêöèîíåðí íèèö³í³ éîâºí º³³õ¢ëèí-ëåêöèîíí êîìïëåêñ áàéðèí á³³äëä ñåêãäñí áîëäã. ¥äã³ öàãò ýí º³³õ¢ëèí ïîåçä òàñðõàí óãàºàð ²ð³ñ³í ò´ìð õààëºñàð éîâàä, îðí-íóòãèí áàëºñä ýðã³ä ò´ã³ëí³. ª³³õ¢ëèí ýêñïîçèöñ äàœãèí øèíð¢ëãä³ä á³³í³. Òåã³ä ÷èãí éîâºí º³³õ¢ëèí áîëí ëåêöèîíí êîìïëåêñèí ê´ðœíü öàã èðâ³ñ óëì ´ðãš³ä, øèíð³ä, ýêñïîçèöñíü šèãò³ ñîíüí áîëíà.
Íîÿáðü ñàðèí 30-ä Ýëñòèí âîêçàëä ´ð¢í³ñ àâí àñõí ê¢ðòë º³³õ¢ëèí êîìïëåêñ ê´äëâ. Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ èèã³ð³í èðš, öóã âàãîä ýðã³ä, º³³õ¢ëèí ýêñïîçèöñèíü õ³ë³š, óõàí-òîîëâðàí ìåä¢ëäã äåãòðò º³³õ¢ëèí òóñêàð òîîëâðàí áè÷â.
Ýëñò¢ð èðñí º³³õ¢ëèí-ëåêöèîíí êîìïëåêñò áàñ èê-áຠóãà ³ìòí, íåã ¢ë¢ øêîëìóäûí ñóðºóëü÷íð èðš, ²ð³ñ³í ò´ìð õààëº òîãòàëºíà áîëí äåëãð¢ëëºí³ òóóšëà òàíüëäš ÷àäâ. Ýí éîâºí º³³õ¢ëèí êîìïëåêñ éèð ´âðìšò³, šèãò³ ñîíüí ãèš ³ìòí òåìäãëâ.

Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ
Ñ.Óáóøèåâèí öîêñí çóðã

Îäàõí Ýëñòä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí óë äååð "Èííîâàöèîííàÿ Êàëìûêèÿ" ãèäã òàœº÷èí ôîðóìèí êåìš³íä îþòíðèí "ÓÌÍÈÊ" ãèäã ìàðºàí áîëñìí. Òèèãš áàº÷óäûã ò¢ð¢í êóðñàñ àâí éîñòà èííîâàöèîíí ò´ñâñ ê¢ö³ëºíä îðëöóëíà. Òèèì êåâ³ð ýäí Öóã³ð³ñ³í èííîâàöä òóñàí ê¢ðãëºí³ ñàœãèí á¢ðä³ñí "ÓÌÍÈÊ" ìàðºàíä îðëöíà. Šèë áîëºí Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí ýë÷íð èê ê¢ö³ìš á³ðš ¢¢ëäí³, ýäí³ 200 ò´ñâèã ñàœ ä´œí³ä 100 ñàé àðñëœ ºàðºñìí.
Ýí šèë ÷èãí Õàëüìã ÃÓ-í îþòíð ìàðºàíä îðëöàä, ê¢ö³ìš á³ðš 31 ê¢í ôèíàëä îðëöâ. Ýäí³ñ 12 ò´ñâ ñàœãèí ìàðºàíä éîâóëãäâ, òåð ìåò Ìàéêîïñê òåõíîëîãè÷åñê óíèâåðñèòåòèí (Àäûãåÿ Ðåñïóáëèê) îþòíð áåëäñí 5 ò´ñâèã ñàœãèí ýêñïåðòì¢ä õ³ë³õ. Õàëüìã îþòíð ñåë³í³ ýäë-àõóí, ýêîíîìèêèí áîëí ïðîìûøëåííîñòèí êåñã ñàëâðàð ò´ñâ³í áåëäí³.
Òåð òîîä ìåäèöèí³ áîëí áèîòåõíîëîãèéñèí, øèí ïðèáîðìóäûí áîëí ïðîèçâîäñòâèí òåõíîëîãèéñèí, øèí ìàòåðèàëìóäûí áîëí õèìèéèí òåõíîëîãèéñèí, ýíåðãåòèêèí, òî-äèã îëçëäã òåõíîëîãèéñèí õàëõàð áåëäñí ò´ñâñ ìàðºàíà éîâóäò õ³ë³ãäâ. Òèèì êåâ³ð àðâàä ò´ñâ³ñ òåð 17-íü ø¢¢š àâãäâ. Îþòíð, àñïèðàíòíð, áຠíàñòà íîìòíð Õàëüìã ÃÓ-í ôèçèêèí, ìàòåìàòèêèí áîëí 糜ãëëºí³ òåõíîëîãèéñèí ôàêóëüòåò³ñ áîëí èíæåíåðí-òåõíîëîãè÷åñê, òàëäàí ÷èãí ôàêóëüòåò³ñ "ÓÌÍÈÊ" ìàðºàíä êåñã šèëèí òóðøàðò 2011 šèë³ñ àâí îðëöšàíà.
Òåð öàãèí ýðãöä êåñã îþòíð áîëí àñïèðàíòíð ýí ìàðºàíà äèèë³÷íð áîëí ëàóðåàòíð áîëàä, 500 ì蜺í àðñëœãà ãðàíòàð à÷ëãäëà, ýäíä ýâð³ííü ê´äëìø³í ´´ä³í êåìš³íä ê¢ö³õ òààë òîãòàãäâ. Ýäí³ñ êåñãíü óëì í³ðí ò´ñâ áåëä³ä "Ñòàðò" ìàðºàíä îðëöõ ç´â àâñìí, àøòíü ïðîåêòñ ýäíä 2 ñàé àðñëœãà ãðàíò ´ããäñìí. Òåð ò´ñâ-øèíšëëò³í ê¢ö³ñí³ õ´´í ýäí ýâð³ áຠïðåäïðèÿòü ñåê³ä éîñòà àðºëà÷íð áîëñìí.
- Ýí ìàðºàã Õàëüìã ÃÓ-ä éè뺳í ñ³³í³ð á¢ðä³ñí³ òóñêàð êåëõ³ð ñåäë³â. Ïëåíàðí ñ¢¢ð ïðàâèòåëüñòâèí ãåðèí ñ¢¢ðèí çàëä áîëâ, òåã³ä óíèâåðñèòåòèí ºàðäâð òàœº÷èí éîñíà îðãàíìóäëà ñ³í çàëºëäà á³ðí³, ´ðã³ð í´êöëòí³ ãèš êåëš áîëõìí, òåã³ä ìàðºàíà êåìš³í ÷èãí ´´ä³í êåìš³íä áîëâ.
"ÓÌÍÈÊ" ìàðºàíä îðëöšàõ îþòíð áîëí àñïèðàíòíð, áຠíàñòà íîìòíð äóíä áàò ìåäðëò³ éîñòà ñïåöèàëèñòíð éîâíà, òåð ìåò øèíšëëò³í ýêë³ä ê¢ö³š³õ 2-3 êóðñèí îþòíð á³³í³, ýäí³ áåëäâðèí êåìš³í áàñ ³äë áèø.
dzðìíü ò´ñâèí êîììåðöèàëèçàöèí, òåð¢ã ÿºš îëçëõèí, êåíä õóëäõèí òóñêàð êåëš ÷àäõø. Ýäí áîëõëà öààñí óãàºàð ò´ñâèí òóñêàð êåëõ ç´âò³, äèèëõ ñåäêë á³³õë³ òèèì áåëäâð êåðãò³. Òèèì êåâ³ð ç³ðìíü éè뺳í ñ³³í³ð áåëäš, éîñòà ñ³í ïðåçåíòàö êåâ, ò´ñâ³í õàðñš ÷àäâ, íààäêñíü áîëõëà äóòó-äóíäòàºàð áåëäš.
Òåð ìåò ýí ´äðì¢äò Õàëüìã ÃÓ-í Áè÷êä¢äèí óíèâåðñèòåòèí óë äååð áîëñí òàœº÷èí "Ó÷åíèê" ìàðºàí òèèì óò òóóšòà áèø. Ýí¢íä Ýëñòèí áîëí ðàéîäûí øêîëìóäûí ñóðºóëü÷íð îðëöíà, äèèë³÷íð Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí 20 ì蜺í àðñëœãà ãðàíòàð à÷ëãäíà. Íîÿáðèí ÷èëã÷³ð áîëñí ìàðºàíä 21 ê¢í îðëöš ò´ñâ³í õàðñâ. ¡ëã¢ðíü, Ýëñòèí îëí ïðîôèëüò³ ãèìíàçèí ñóðºóëü÷íð Ýëñòèí èðãíì¢äèí ò´ë³ îíö ñàéò òîãòàõàð á³³í³. Òåð¢í³ ä´œã³ð áàëºñíà ³ìòí ýíäð á³³õ ýêîíîìèêèí, ÆÊÕ-í, õóëä-㢢ëã³í³ áîëí ê´ëãí-ê¢÷í³ êåñã ò´ð³ð òîîëâðàðí õóâàëöš òåð ò´ðèã ÿºš õàºëõèí òóñê õàìöó øèèäâð áàòëš ÷àäšàíà.
Ýëñòèí 3-÷ òîéãòà øêîëûí ñóðºóëü÷íð ê¢¢í³ öîãöä òóñòà õîò-õîîëûí òóñêàð êåëš, ò´ñâ³í õàðñâ.
ßøàëòàí ðàéîíà Îêòÿáðüñê äóíäûí øêîëûí 11-÷ êëàññèí ñóðºóëü÷ Âèòàëèé Ëóæíîâ ºàçà øàòäã øàìèã ÿºš îëçòà-òóñòàºàð îëçëõèí òóñêàð êåëâ. Øàìèã ñóðºóëü÷íð øêîëàñí õ³ðš éîâõ êåìë³ àñõí 5-6 ÷àñëà ýðê áèø øàòàõ êåðãò³, òåð¢í³ ò´ë³ øèøëœ ðåëå á³³í³, òåð¢ã òàëäàí ÷èãí õàëõä, òåð òîîä øîâó ´ñêëºíä, îëçëš áîëõìí ãèš Âèòàëèé çààâ.
Òåð ìåò 11-17 íàñòà àðâòíðèí ò´ë³ "ÖÈÔÐÎÂÀß ÝÊÎÍÎÌÈÊÀ. ÏÎÊÎËÅÍÈÅ Z" ãèäã ìàðºàí áîëâ. Ðîáîòèçàöèí õàëõèí íîìèíàöä Áè÷êä¢äèí óíèâåðñèòåòèí ýë÷íð áàñ îðëöâ. Ñåë³í³ ýä-àõóä ðîáîòëà ³äë ìåõàíèçìñ îëçëëºíà òóñê ò´ñâ³í ýäí õàðñâ. Êîìàíäûí õàíüä Ìîøóëäàåâ Êàðìàñîíàì (Ýëñòèí 4-÷ ÑÎØ), Ñóìüÿíîâ Àðñëàí (ÊÍÃ), Ëèäæèåâ Àíäæà (Çàÿ Ïàíäèòûí íåðò³ ÊÝÃ), Àðàøàåâ Î÷èð (17-÷ ÑÎØ), Îëþøêèåâ Ìàêñèì (20-÷ ÑÎØ), Î÷èðîâ Äàíèð (4-÷ ÑÎØ) îðâ.
Ýäí³ ê´äëìøèã æþðèí ãåø¢ä ´´ä³í³ð ¢íëâ. "Áè÷êä¢ä ³ìòíä êåðãò³ êåñã ò´ðèã õàºëõàð øóííà, òåð òîîä óóëüíöèí øàìèã òóñòàºàð îëçëëºíà,´-øóºó ìîä óðºàëºíà ò´ñâ ìàäíä îíö òààñãäâ. Òèèì áèëãò³ àðâòíðèã èðã÷ä³í Õàëüìã ÃÓ-í àáèòóðèåíòíðèí áîëí îþòíðèí òîîä îðóëõ ç´âò³âèäí",- ãèš èíæåíåðí-òåõíîëîãè÷åñê ôàêóëüòåòèí äåêàí, ïðîôåññîð Âàëåðèé Ýâèåâ êåëâ.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Õàëüìã óëñèí Çóëûí ´ìí ´ðãíä Ýëñò áàëºñíà 14-÷ òîéãòà "Ãåðë" ãèäã áè÷êä¢äèí ñàäò ìàðºàí áîëâ. Òåð¢íä ó÷ðåæäåíÿ áè÷êä¢ä ýê-ýöêíðò³º³í "ѳí ãèñí ´ðê-á¢ë" ãèäã ìàðºàíä îðëöàä, áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ, óœã-òîõìèííü òóóšèí òóñêàð ìåä¢ëâ. Ìàðºàíä òàâí ´ðê-á¢ë îðëöâ. Ýííü Áàìáóøåâèõí³, Áàëüäèíêèíîâèõí³, Áàòíàñóíîâèõí³, Äîðäæèåâèõí³ áîëí Áóãàåâèõí³ ´ðê-á¢ëì¢ä.
Ìàðºàíà ýêëö³ð ýäí ´ðê-á¢ëèííü òóñêàð êåëš ´ã³ä, õàìäàí öàãàí ÿºš äàâóëäãèí, ÿìàðàí òààñòà êåðã³ð ñîíüìñäãèí òóñêàð êåëš ´ãâ. Òåìäãëõ³ñ, ´ðê-á¢ëì¢ä ýí ìàðºàíä ýðò³ñíü áåëäâð ê庳ä, âèäåîïðåçåíòàö êåâ. Òåð¢í³ñíü ýäí öóºàð áèëãò³, ´âêíðèííü çàœøàë õàäºëõàð ç¢òêäã, áè÷êä¢äò³º³í õàìäàí çóóëü÷ëõäàí äóðòà ãèñí ìåäãäâ. 9-÷ áàãä îðäã Áàèíà Áàòíàñóíîâà ýöêèííü áîëí ýêèííü òóñêàð ø¢ëã¢ä óìøâ. Ýäí³ ´ðê-á¢ë Öàºàí Ñàðèí áîëí Çóëûí áàéðèí ´äðèí ´ìí áîîðöã êåí³. 5-÷ áàãä îðäã Ñâåòà Äîðäæèåâà ñ³³õí áè áèèëâ, ýäí ´ðê-á¢ë³ðí ñåíð õîò áåëäí³, ãèè÷íð³í òîñõäàí äóðòà. Êåëí-óëñèí 4-÷ áàãèí ýë÷ Âåðîíèêà Áàìáóøåâà õîéð àõòàºàí áîëí ýêò³º³í ìàðºàíä îðëöâ. Ýöêíü ê´äëìøèí êåðã³ð õîë õààëºä éîâëà, òåã³ä óóºí Íàðàí ê´â¢íä³í ´ðê-á¢ëèííü íåð õàðñõèã äàà뺚. Ê´â¢í Ñàðàòîâ áàëºñíä ç´âèí àêàäåìüä ñóð÷àíà, äèãò³ ýí ´äðì¢äò õ³ðš èðñí êåìë³ ýí ìàðºàíä îðëöõ àðº ó÷ðâ. Äàíèë ä¢íü ñàðàòîâñê ãàðìà òàòàä, áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ. Ñåðãåé áîëí Äàÿíà Áóãàåâèõí Îþíà ꢢêò³º³í ìàðºàíä îðëöâ. Ê¢¢êí 3-÷ áàãä, Äæàë ä¢íü 10-÷ áàãä îðíà. 6-÷ áàãèí íåðí äååð³ñ Áàëüäèíêèíîâèõí³ ´ðê-á¢ë Ðóäèê ê´â¢ò³º³í îðëöàä, áàñ áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ.
Ìàðºàíä áåëäñí öàãòàí ´ðê-á¢ëì¢ä óœã-òîõìèííü šóðì òîãòàºàä, ààâ-ýýšíðèííü òóñê ìàòåðèàë öóãëóëàä, çóðãóä áåëäâ. Áàº÷óä ýí ìàðºàíà äààëºâð ê¢ö³õèí ò´ë³ ýê-ýöêíðèííü áîëí ààâ-ýýšíðèííü õóó÷í öàãà çóðãóä õ³ë³º³ä, ´ðê-á¢ëèííü òóóšàð ñîíüìññàí òåìäãëâ. ¥äã³ öàãò áèäí êîìïüþòåðò çóðãóäàí õàäºëíàâèäí, óðäíü áîëõëà çóðãóäûã áàðëàä, àëüáîìä öóãëóëäã á³³ñìí. Áàº÷óäûí êåëñ³ð, øàðëàä õóó÷ðñí çóðãóäûã ºàðòàí àâàä îíüãàí ´ã³ä õ³ë³õë³, ³ìòí³ ÷èð³ñ ³ìä áîëš ìåäãäí³. Áàòíàñóíîâèõí³ ´ðê-á¢ëèí òóóš îëíà îíüã àâëâ. Ãåðèí ýçí³ ààâíü Áîâà Ìóíèêîâè÷ Áàòíàñóíîâ ä³³í³ ´ìí ×åðêåññê öåðã³ ó÷èëèù ò´ãñ³º³ä, 110-÷ Êàâäèâèçèí ¢ëäèí âçâîäûí êîìàíäèð á³³ñìí.
Ê¢í áîëºí ñóðºìšèã õàìãèí ò¢ð¢íä ´ðê-á¢ë³ñí àâäã. Òåã³ä äàðóê äààëºâð ê¢ö³õë³ðí áààõí ýê-ýöêíð ꢢêäò³í ÷èê ñóðºìš ´ãëºí³ ò´ð³ð óõàí-òîîëâðàðí õóâàëöâ. Ýäí ꢢêäèííü ê¢ö³ìšèí òóñêàð êåëš ´ã³ä, áè÷êí áîëâ ÷èãí îëí ç¢ñí ìàðºàñò îðëöàä, êåñã à÷ëâðàð òåìäãëãäñèã ãåð÷ëš³õ Ê¢íäëºí³ ºàøãóä àâ÷ èðâ. Ê¢¢êäíü óõàòà, öàºàí ñåäêëò³, òåâ÷œã¢, ò´ðñêí÷, áèëãò³ áîëš ´ñõèí ò´ë³ ýê-ýöêíð ÷èê-àâã á³ðö³ð á³³š, áèéñíü ¢ëã¢ð áîëõ ç´âò³ ãèš áàº÷óä êåëâ. Àõ óëñèã ê¢íäëš, õîîðíäàí íèèò³ á³³õë³, áè÷êä¢äèí óõàí-òîîëâðèã áàñ ñîœñš ó÷ðòàí àâõëà, ¢ðäíü ´ëç³ò³ ñ³í óëñ áîëš ´ñõ ãèš ýäí òîîëšàíà.
Áè÷êä¢äèí ñàäûí ºàðäà÷ Åâäîêèÿ Áàëüäèíêèíîâà ìàðºàíä îðëöà÷íðò õàíëòàí ´ðãš, ´ðê-á¢ëèííü òóóšàð ñîíüìñšàõíü, ´âêíðèííü àâúÿñ-çàœøàë ³ð¢í³ð õàäºëšàõíü áàéðòà éîâäë áîëšàíà ãèâ. Ýí ìàðºàí ´ðê-á¢ëì¢äèí áàéðò õ¢âðâ, öóºàð áèëã-ýðäì³í, õîîðíäàí íèèò³º³í ¢ç¢ëâ ãèš Åâäîêèÿ Ïåïèøåâíà òåìäãëâ. Ìàðºàíà àøàð ´ðê-á¢ë áîëºí ÿìð íåã íîìèíàöä òåìäãëãäâ, Áàòíàñóíîâèõí áîëõëà äèèëâð á³ð³ä, "ѳí ãèñí ´ðê-á¢ë" ãèäã íåð 碢â.
Áàòð áîëí Ýëüâèðà Áàòíàñóíîâèõí Áàèíà Àëòàíà õîéð ꢢêò³ áààõí ´ðê-á¢ë áîëíà. Ãåðèí ýçí äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí îðãàíìóäò öåðãëí³, Ýëüâèðà òàœº÷èí ýêîíîìèêèí ìèíèñòåðñòâä ê´äëí³. Õîéð ꢢêíü ýí áè÷êä¢äèí ñàäò îðíà, ýäí ò¢ð¢í áîëš èèì ìàðºàíä îðëöñìí. 9-÷ áàãèí ñóðºìšëà÷ Ñâåòëàíà Áóâàåâà áîëí àõ ñóðºìšëà÷ Ðàèñà Àôàíàñüåâà ýí ìàðºàíä áåëäõäíü ä´œ-òóñàí ê¢ðãš, äààëºâðìóä ê¢ö³ëºíä ñ¢â-ñåëâã³ðí õóâàëöâ ãèš áàº÷óä òåìäãëâ. "Áèäí ´ðê-á¢ëèííü òóóšàð ñîíüìñàä, óœã-òîõìèííü ä´ðâí ¢éèí òóñêàð ñ³³í³ð ìåäš àââèäí, ààâ-ýýšíðèííü çóðãóä áåëä³ä, šóðì òîãòàââèäí. Ýí ìàðºàí ìàäíèã õàìöóëàä, íåã-íåã³í ä´œíš íèèò³ á³³õä óðìä ´ãâ",- ãèš Áàòð áîëí Ýëüâèðà Áàòíàñóíîâèõí êåëâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
ÇÓÐÃÒ: ìàðºàíà êåì

Äåêàáðèí 2-ò Õàëüìãò Çóëûí áàéð èê ´ðãìšèí á³³äëä òåìäãëãäâ. Áóóð šèë ºàðàä, áîòõí šèë îðäã êåì ýí šèë äåêàáðèí 2-ò òóñ÷ èðâ. Öóã õàëüìã óëñ íàñàí àâäã ´äð øàšíà ã¢í ó÷ð-óòõòà. Çóíêâà ãåã³í Ãåã³ðëòèí õààëºä îðàä, ïàðàíèðâàíàä çàëðš îäñíà èê ÷èíðò³ éîâäëëà Çóëûí ´äð èðëöí³.
Ì´ðã¢ëèí ´ìí Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìèí àõ áàãø Àíšà ãåëœ öóãëðñí óëñèã Çóëëà é´ð³º³ä, Õàëüìãèí øàší ëàì, ²ð³ñ³ä, Ìëä, ÑÍÃ-í íóòãóäò Äàëà ëàìèí ãåã³í³ ê¢íäò³ ýë÷ Òýëî Òóëêó ðèíïî÷å èëã³ñí é´ð³ëèã óìøš ´ãâ. Äàâñí šèëèí àøìóä ìó áèø áîëñèíü, òåð éîâóäòà äåëãðëòä ê¢í áîëºíà ò³âö îðñèíü òåìäãë³ä, Õàëüìãèí øàší ëàì óëñèí óõàí-ñåäêëä, øàãøàâäûí àâã-á³ðöä, îþíè ò´ëšëòä áຠáèø èêäë óðàëàí êåãäñèíü çààšàíà. Áóðõí-øàšíà íîìàí öåâð³ð á³ð³ä, îðšàõ øèí šèëä óðàëàí óëì èê èøêäë öóãòàí êåõ ãèñí èöë³í Òýëî Òóëêó ðèíïî÷å ìåä¢ëš³í³.
Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí íåðí äååð³ñ öóãëðñí óëñèã òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí àõëà÷èí äàðóê Áîâà Áàäìàåâ é´ð³º³ä, é´ð³ëèí áè÷ãèã óìøš ´ãâ.
Õàëüìãèí ò¢ð¢í ïðîôåññèîíàëüí áàëåòìåéñòåð, ²ð³ñ³í èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷, Õàëüìãèí Ãåðîé Ïåòð Íàäáèòîâ ¢íí öàºàí ñåäêë³ñí öóã óëñèã îðšàõ øèí šèëë³ é´ð³â. Õàëóí ç¢ðêíè é´ð³ë³í Õàëüìãèí èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷, ê´ãšìèí õàëõàð äåëê³í ìàñòåð, êîìïîçèòîð Àðêàäèé Ìàíäæèåâ êåëâ. Õàëüìã óëñèí áèëã-ýðäìèí íåðò³ ¢¢ëä³÷íðò õóðëûí ãåëœã¢ä öàºàí õàäã òàòš, ê¢íäë뺳í ìåä¢ëâ. Íàðò-äåëê³í êîíôåðåíöä îðëöõàð èðñí ìë íîìò ÷èãí Çóëûí áàéðëà öóãëðñí óëñèã é´ð³â.
Õàëüìãèí õóðëìóäò Çóíêâà ãåã³íä íåð³äš, ì蜺í çóë ´ðããäí³. Çóëä íåð³äñí áàéðèí èê ì´ðã¢ë ÷èãí Çóíêâà ãåã³íä ì蜺í á³ðö á³ðš, ¢ä ê¢ðòë 18 íîì óìøãäâ. ¡äèí õ´´í 10 íîì óìøãäâ. Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìèí ãåëœã¢ä Çóíêâà ãåã³íä íåð³äñí íîìëà çåðãäíü Òóøèòà ºàçðò òóññí çóí áóðõíä íåð³äñí, òåð ìåò "Ç¢ðêí³ ñóäð", 21 ijðêèí ìàãòàë, Ìàõàêàëà áóðõíä íåð³äñí, óò íàñ 碢ëºíä òóñëäã Àìèòàþñ, Óøíèøàâèäæàÿ, Öàºàí ijðêä íåð³äñí íîì, íàíü ÷èãí íîì ì´ðã¢ëèí éîâóäò îðóëš óìøâ. Èê ì´ðã¢ëèí äàðó õóðëä èðñí óëñ ãåëœã¢äèí ºàðäâðò, íîì óìøš, õóðëûã ç´â ýðã³ä, 17 ïàíäèòûí - èê íîìòà ëàìíðèí ê´ø³í ´´ð çóë øàòàš, ê¢íäë뺳í ìåä¢ëâ.
Ì´ðã¢ë õîîðíä áîëñí çàâñðò ³ìòí áîîðöã-ö³³º³ð òîîãäš, êåí-íåãíä³í àìóëœ-ìåíä šèðºë äåëäš, Çóëàí äàâóëâ. Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä áîëñí Çóëûí èê ì´ðã¢ë "Êàëìûêèÿ" ÐÈÀ-í ä´œã³ð öóã äåëê³ä îí-ëàéí ýâ-àðºàð ¢ç¢ëãäâ. Äåëê³í êåñã îðí-íóòãóäò á³³õ õàëüìãóä èê ì´ðã¢ëèã ñîœñ÷, Çóëûí áàéðàí öóãòàí õàìäàí êåñí ´ðãìšò³ ñåäêëò³ á³³â.
ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

Ãåìò³-øàëòãòà óëñèí íàðò-äåëê³í ¥äð óãòš Ãîðîäîâèêîâñê áàëºñíà 2-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëä "Äîáðîòà ñïàñåò ìèð" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð äàâóëãäâ. Ìàíà øêîë Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíä èíêëþçèâí ñóðºóëü-ýðäìèí èííîâàöèîíí áîëí óëã÷ ó÷ðåæäåíü áîëíà. 2014 šèë³ñ àâí "Äîñòóïíàÿ ñðåäà" ãèäã ôåäåðàëüí ïðîãðàììàð ïàíäóñ áîëí íàíü ÷èãí òîîò òîñõãäš, øàëòãòà áè÷êä¢äò öóã òààë òîãòàãäñí á³³í³. Ìàíà øêîëä 23 øàëòãòà ñóðºóëü÷ ñóðíà. Øêîëä ïñèõîëîãèí, ëîãîïåäèí áîëí èíêëþçèâí ñóðºóëü-ýðäìèí êàáèíåòì¢ä ¢¢ëäí³. Áàãøíð áîëí ñóðºóëü÷íð øàëòãòà áè÷êä¢äèí ò´ðì¢äò ºîë îíüãàí ´ãí³. Òèèã³ä ýäí³ ò´ë³ îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ëºí ñ³í àâúÿñò òîõðâ.
"Ãîðÿ÷åå ñåðäöå Äàíêî" ãèäã âîëîíòåðìóäûí íèèö³í³ ñåäâ³ð³ð øêîëä ÿàðì áîëâ, òåð¢íä õîðøàñí ì´œã³ð øàëòãòà ꢢêä-ê´â¢äèã ³ìò³õí êåãäëì¢ä³ð òîîâ. Ñóðºóëü÷íð áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ë³ä, ¢çìšò³ êîíöåðòí ïðîãðàìì áåëäâ. Øêîëûí âîëîíòåðìóä áè÷êä¢äèí ò´ë³ îëí ç¢ñí íààää äàâóëâ, ýäí³ ÷èð³ä êå-ñ³³õí çóðãóä çóðâ. Áàøàíòèíñê êîëëåäæèí áàãøíð áîëí îþòíð ìàäíëà áàò çàëºëäà á³ðš, øêîëûí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò øóíìºàºàð îðëöíà. Ýí êåðã-¢¢ëäâðò âåòåðèíàðí ³œãèí áàãøíð áîëí îþòíð áè÷êä¢äò "²ìä áóëœ" á¢ð䳺³ä, îëí ç¢ñí àœ-àºðóñíà º³³õ¢ë áåëäâ. Áè÷êä¢äò ýí º³³õ¢ë èê áàéð ¢¢ä³â ãèš êåëõ êåðãò³.
Ýí êåðã-¢¢ëäâð äàâóëëºíä ðàéîíà äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí îðãàíìóäûí áîëí "Àñò-Ìàðêåò" ëàâêèí ê´äë³÷íð ä´œ-òóñàí ê¢ðãñíä áèäí èê õàíëòòà á³³í³âèäí. Ýäí ìàíà áè÷êä¢äò òîðò áîëí áåëã¢ä á³ð¢ëš ´ãâ. "Ãîðîäîâèêîâñêèé" ãèäã ðàéîäûí õîîðíäê ³œãèí ºàðäà÷, ïîëèöèí ïîëêîâíèê Î.Òàðàñêàåâä, Áàøàíòèíñê êîëëåäæèí äèðåêòîð Â.Ýäãååâä, "Àñò-Ìàðêåò" ëàâêèí äèðåêòîð ×.Äîðäæèåâä áèäí õàíëòàí ´ðãš, ê´äëìøòíü ê¢ö³ìš äóðäšàíàâèäí. Ýäí³ öàºàí ñåäêëèí ä´œã³ð ìàíà áè÷êä¢ä ñåðãìšò³º³ð àìðàä, óóäüâðàí ºàðºàä, ýäí³ ò´ðì¢ä õàºëëºíä îëí óëñ îðëöšàõèã ìåäâ.

Áàéðòà Î×ÈÐÎÂÀ,
Ãîðîäîâèêîâñê 2-÷
òîéãòà øêîëûí äèðåêòîð
ÇÓÐÃÒ: áóéí÷ ñåäêëèí êåðãò îðëöà÷íð

Çóëûí áàéðèí ´ìí ´ðãíä Ï.×îíêóøîâèí íåðò³ èñêóññòâèí êîëëåäæèí çàëä ²ð³ñ³í èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷, Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñò, Õàëüìãèí Ãåðîé, "¥´ðäíð" áèèºèí òåàòðèí õóäîæåñòâåíí ºàðäà÷ Ïåòð Íàäáèòîâèí 80 šèëèí ´´íä íåð³äãäñí èíüãëëòèí êîíöåðò áîëâ. Òåð¢íä "¥´ðäíð" òåàòðèí ìåäëä ¢¢ëääã áè÷êä¢äèí ñòóäèí áîëí Ìîñêâà áàëºñíàñ èðñí "Ìîñêîâèÿ" äó-áèèºèí êîëëåêòèâèí óéí íàñòà àðòèñòíð îðëöâ.
Êîíöåðòèí ýêëö³ð "Ìîñêîâèÿ" êîëëåêòèâèí ºàðäà÷, ²ð³ñ³í îëí ³ìòí³ àðòèñò Âàëåðèé Íåñòåðîâ áîëí Ïåòð Òèìîôååâè÷ ò³³ç äååð ºàð÷, ýäí îëí šèëä³í íåã-íåã³í ìåäš ¢¢ðëš éîâõèí òóñêàð êåëâ. Ýäí ñîéëûí èíñòèòóòä õàìäàí ñóð÷ éîâñìí, íåã-íåãí³ííü ¢¢ëäâð³ð ñîíüìñš, èíüãëã÷ çàëºëäà á³ðš éîâíà. Òèèã³ä, Â.Íåñòåðîâ "Òàíöóé è ïîé, Ðîññèÿ ìîëîäàÿ" ãèäã ôåñòèâàëèí ïðåçèäåíò áîëíà, òåã³ä ýí¢í³ ¢ðâð³ð ýí šèë Ï.Íàäáèòîâ ìàðºàíà æþðèí õàíüä îðñìí, "¥´ðäíð" òåàòðèí êîëëåêòèâ áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëñìí. "Ìîñêîâèÿ" êîëëåêòèâ ä´÷ øàõó šèëä³í ¢¢ëäš³í³, òåð¢íä 5-ñ àâí 17 ê¢ðòë íàñòà ꢢêä îðíà. Êîëëåêòèâ ²ð³ñ³í ðåãèîíìóäûí ñîéë äåëãð¢ëš³í³, ýäí õóó÷í äóä äóóëíà, îëí ç¢ñí áè áèèëí³.
Ìîñêâàºàñ èðñí êîëëåêòèâ êîíöåðòèã ñåêâ, äàðóíü áè÷êä¢äèí ñòóäèí õàìãèí áè÷êí ꢢêä-ê´â¢ä ñ³³õí áè áèèëš, ê¢íäò³ ãèè÷íðò öàºàí õàäã òàòâ. Òèèã³ä õàëüìã àâúÿñàð èíüãëëòèí êîíöåðò ýêë³ä, õîéð ÷àñèí òóðøàðò áîëâ. Îðñ, õàëüìã äó-áè ýí àñõí îëí õ³ë³º³÷íðèã áàéðëóëâ. Äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áè÷êä¢ä êåëí-óëñèí ñîéë õàäºëš, áèëã-ýðäì³í äåëãð¢ëš ¢¢ä³ã÷ õàëõàð ¢¢ëäš³õíü îëí ³ìòíä áàéð-áàõìš ¢¢ä³â.

Ìàíà 糜ã÷