Èèì íåðò³ âèäåîðîëèê ðåæèññåð áîëí ñöåíàðèñò Ýëëà Ìàíæååâà áåëäñìí. "Ôåäåðàöèÿ" ãèäã íåðò³º³ð êåãäñí 4-÷ Öóã³ð³ñ³í ìàðºàíä òåð¢ã³í îðóëàä, õàëüìã ðåæèññåð íåã íîìèíàöä ñ³í ãèñí³ òîîä îðâ. "Áðåíä ðåãèîíà" ãèäã íîìèíàöä Ýëëà Ìàíæååâà áåëäñí âèäåîðîëèê òèèã³ä ò¢ð¢í îðì ýçëâ.
ijê³ä áîëõëà Ìîñêâàä 8-÷ òåëåâèçèîíí ìàðºàíà àø äèãëãäâ. Ìàðºàí "Îðí-íóòã" ãèš íåð³äãäí³. Òåð¢íä "Õàìäàí" òàœº÷èí òåëåêàíàë "Åäà êî÷åâíèêà" ãèäã ôèëüì ¢ç¢ë³ä, ìàðºàíà àøëã÷ äåâñœä îðëöõ ç´â àââ. Ìàðºàíà æþðèí àõëà÷, òåëåðàäèîí õàëõèí Êåëí-óëñèí àññîöèàöèí ïðåçèäåíò Ý.Ñàãàëàåâ ºàðàí ò³âñí äèïëîì Äàíàðà Áåìáèíîâàä á³ð¢ëš ´ããäâ.

ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

Í. Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåéä šèëèí òóðøàðò êåñã º³³õ¢ë ¢ç¢ëãäâ. 2018 šèëèã íàðò-äåëê³í ÷èíðò³ º³³õ¢ë á¢ð䳺³ä, ìóçåéèí ê´äë³÷íð øèí šèëä îðšàíà. Äåêàáðèí 4-ä ìóçåéä Êàçàõñòàí Ðåñïóáëèêèí Àòûðàóññê îáëàñòèí òóóšèí-êðàåâåä÷åñê ìóçåéèí º³³õ¢ë ñåêãäš³í³. "Óëñèí óðí ºàðèí ýðäì - êåëí-óëñèí ç´´ð" ãèš òåð íåð³äãäš³í³.
ª³³õ¢ëä èðñí óëñ õàñã ³ìòí ÿìàðàí õóâö ´ìñäã á³³ñèíü, á³³öä³í ÿìàðàí ´ëã-ýä îëçëš éîâñèíü ¢çâ. ijê³ä áîëõëà öåðã³ çåð-çåâíü ÿìàðàí á³³ñèã ¢çš áîëõìí áèë³. Óðí ýðäì÷íðèí ªàðàð êåãäñí êååð¢ë îëí ç¢ñí á³³ñèã, êåëí-óëñèí çååã³ð òåðíü êååð¢ëãäñèã õ³ë³õä éèð òààñòà áèë³. Íîîñ ýýð÷ êåñí îëí òîîò ÷èãí îíüã àâëíà. Õàñãóäûí ñîéëíü, óðí ºàðèí ýðäìíü êåñã çóí šèë³ñ àâí ýêëö³í àâñèíü ¢çš áîëõìí.
ª³³õ¢ë ñåêëºí³ êåðã-¢¢ëäâðò Àòûðàóññê îáëàñòèí òóóšèí-êðàåâåä÷åñê ìóçåéèí äèðåêòîð Ðàøèäà Õàðèïîâà, Àòûðàóññê èíüãëëòèí ãåðèí àðòèñòíð áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ. Ãèè÷íðèã òîñ÷, Õàëüìãò ¢¢ëääã "Æåðëåñòåð" õàñãèí ñîéëûí öóòõëœãèí ýë÷íð îðëöâ. Õàëüìã Òàœº÷ áîëí Êàçàõñòàí õîîðíäê ñîéëûí çàëºëäà áàòëëºíä º³³õ¢ë ä´œ áîëõíü ìàºä óãà.

Í. Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåéä šèëèí òóðøàðò êåñã º³³õ¢ë ¢ç¢ëãäâ. 2018 šèëèã íàðò-äåëê³í ÷èíðò³ º³³õ¢ë á¢ð䳺³ä, ìóçåéèí ê´äë³÷íð øèí šèëä îðšàíà. Äåêàáðèí 4-ä ìóçåéä Êàçàõñòàí Ðåñïóáëèêèí Àòûðàóññê îáëàñòèí òóóšèí-êðàåâåä÷åñê ìóçåéèí º³³õ¢ë ñåêãäš³í³. "Óëñèí óðí ºàðèí ýðäì - êåëí-óëñèí ç´´ð" ãèš òåð íåð³äãäš³í³.
ª³³õ¢ëä èðñí óëñ õàñã ³ìòí ÿìàðàí õóâö ´ìñäã á³³ñèíü, á³³öä³í ÿìàðàí ´ëã-ýä îëçëš éîâñèíü ¢çâ. ijê³ä áîëõëà öåðã³ çåð-çåâíü ÿìàðàí á³³ñèã ¢çš áîëõìí áèë³. Óðí ýðäì÷íðèí ªàðàð êåãäñí êååð¢ë îëí ç¢ñí á³³ñèã, êåëí-óëñèí çååã³ð òåðíü êååð¢ëãäñèã õ³ë³õä éèð òààñòà áèë³. Íîîñ ýýð÷ êåñí îëí òîîò ÷èãí îíüã àâëíà. Õàñãóäûí ñîéëíü, óðí ºàðèí ýðäìíü êåñã çóí šèë³ñ àâí ýêëö³í àâñèíü ¢çš áîëõìí.
ª³³õ¢ë ñåêëºí³ êåðã-¢¢ëäâðò Àòûðàóññê îáëàñòèí òóóšèí-êðàåâåä÷åñê ìóçåéèí äèðåêòîð Ðàøèäà Õàðèïîâà, Àòûðàóññê èíüãëëòèí ãåðèí àðòèñòíð áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ. Ãèè÷íðèã òîñ÷, Õàëüìãò ¢¢ëääã "Æåðëåñòåð" õàñãèí ñîéëûí öóòõëœãèí ýë÷íð îðëöâ. Õàëüìã Òàœº÷ áîëí Êàçàõñòàí õîîðíäê ñîéëûí çàëºëäà áàòëëºíä º³³õ¢ë ä´œ áîëõíü ìàºä óãà.

Õàëüìãèí ãîñóäàðñòâåíí ñèìôîíè÷åñê îðêåñòðèí 25 šèëèí ´´í øèäð ´ðã³ð òåìäãëãäâ. Êëàññè÷åñê ê´ãšìë³ îëí óëñèã òàíüëäóëäã êîëëåêòèâèã òàœº÷èí ºàðäà÷íð, ê´ãšìä äóðòà îëí ³ìòí ¢íí ñåäêë³ñí é´ð³â. Áèëã-ýðäìèí ´´ä³í ê¢ö³ìšèíü òåìäãë³ä, äàâñí öàãèí äîòð ê´ãšìä äóðòà îëí õ³ë³º³÷íðèã ´ñêñí, áèëãò³ ê´ãšì÷íðèí ñåëã³í ´ñ÷ óðàëàí èøêäë êåãäñèíü ´´ä³í ¢íëñí Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâèí é´ð³ëèí áè÷ãèã óìøš ´ã³ä, òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòð Õð Ýëüáèêîâ ñèìôîíè÷åñê îðêåñòðò öèôðîâîé ïèàíèíî áåëãëš³õ ïàñïîðò á³ð¢ëš ´ãâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ À. Êîçà÷êîí é´ð³ëèí áè÷ãèã äåïóòàò Áóëãàí Àíãèðîâà óìøš îëíä ñîœñõâ.
¥´íèí áàéðèí êîíöåðòèã "Êàðìåí- ñþèòà" ãèäã Æ. Áèçåí - Ð. Ùåäðèíà ¢¢ä³âðèã éèð ñ³³í³ð ê¢ö³â. Ìàíà îðêåñòðèã é´ð³õ³ð èðñí Àñòðàõàíñê êàìåðí îðêåñòðëà, Âîëãîãðàäñê ãîñóäàðñòâåíí ôèëàðìîíÿ óäàðí ê´ãšìèí áàãèí àðòèñòíðëà õàìäàí ê´ãšìèã òàòâ. Áèëãò³ ê´ãšì÷íð õàìöó ñ³³í³ð ¢¢ëäš, ê´ãšìèã ´â³ðö ñ³³í³ð ã¢í ó÷ð-óòõèíü ìåä¢ëš, áèëãò³ êåâ³ð ê¢ö³š, îëí ñîœñà÷íðèí èê òààñëò îëâ. Õàëüìã Òàœº÷èí èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷ Ìåðãí Íàñòèíîâèí ºàðäâðò îðêåñòð èñïàíñê ò´ð³ð áè÷ãäñí ê´ãšìä õàëüìã ò¢ðãí àâöèã, òååãèí ñàëüêíà ø¢ð¢ò³ ñ³³õíèã îðóëš, Ð. Ùåäðèíà àéñèã óëì ÿíçëóëš òàòàä, íèðãñí àëüõ òàøëº îëâ.
²³äðõí³ ôèëàðìîíÿ äèðåêòîð Âàëåíòèíà ×åðíÿêîâà êîëëåêòèâèã ´´íë³íü é´ð³º³ä, îëí šèë ¢¢ä³ã÷ çàëºëäà á³ðš, ôåñòèâàëüìóäò õàìäàí îðëöš, íåã-íåã³í ä´œíš ¢¢ëäš³õèí òóñêàð êåëš, áåëã³í íåð³äâ. ²ð³ñ³í êîìïîçèòîðìóäûí Íèèö³í³ íåðí äååð³ñ Êîíñòàíòèí Ãóçåíêî îðêåñòðèí ´´íèã òåìäãëš, ê´ãšì÷íðò ê¢ö³ìš äóðäš Õàëüìãèí áîëí ²³äðõí³ ê´ãšì÷íðèã çà뺚àõ õàìöó ¢¢ëäâðèã ´´ä³í ¢íë³ä, ê´ãšìèí äåëãðëòä õàëüìã ê´ãšì÷íð îðóëšàõ ò³âöèíü ¢íëâ. Àðêàäèé Ìàíäæèåâèí "Êàëìû÷êà" ãèäã îïåð áèëãò³ ¢¢ä³âð áîëñíà òóñêàð ²ð³ñ³í êîìïîçèòîðìóäûí Íèèö³í³ ñ¢¢ðò ýí êåëâ.
Áàéðèí êîíöåðòèí õîéðäã÷ ³œãíü ç´â³ð øóóãàòà áîëí øîãòà áîëâ. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí ì´ð³í ëàóðåàò Ýâåëèíà Ëèäæèåâà "Ôèàëêà Ìîíìàðòðà" ãèäã îïåðåòòàñ Íèíîí äóóã ñ³³õí ´ðãš äóóëâ.Ðèìñêèé-Êîðñàêîâèí "Ñàäêî"îïåðàñ Âàðÿæñê ãèè÷èí àðèéèã äóóëñí Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñò Èãîðü Ëàçàðåâèã ³ìòí àëüõ òàøš òîñâ. Õàëüìã óëñèí áè÷³÷ Êàëÿí Ñàíšèí ¢ã³ð áîëí ê´ãšì³ð ò´ðñí "Ê¢ðãí" ãèäã øîãòà äóóã Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñòê Àííà Î÷êàåâà ñåðãìšò³ êåâ³ð äóóëš, èê òààñëò îëâ. "Ïðîùàé Ðèì" ãèäã äó äóóëñí ²ð³ñ³í à÷òà àðòèñòê Íàäåæäà Áàðãàåâàã öóãëðñí óëñ èê á¢ë³í³ð òîñš, äóóëñí äóóºèíü òààñš ñîœñâ.
Íåðò³ äóó÷ Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí ëàóðåàò Þëèÿ ßøêóëîâà Èìðå Êàëüìàíà "Ñèëüâà" îïåðàñ Ñèëüâàí àðèéèã éèð êå êåâ³ð ÿíçëóëš, ´´ä³í ´ðãš äóóëñíü éèð ´ðãìšò³ áîëâ. Äóóíà õààëºä ýêë³ä îðšàõäàí ýí îðêåñòðèã äàõš ò³³ç äååð ºàðñí áàº÷óä, îäà íåðò³ äóó÷íð áîëâ. Ò¢ð¢í èøêäë³í êåñí îðêåñòðèã ìàðòëãî ´´íë³íü é´ð³õ³ð èð³ä, Þëèÿ ßøêóëîâà áîëí Èãîðü Ëàçàðåâ õàìäàí äóóëàä, êëàññè÷åñê ê´ãšì äåëãð¢ëëºíä ç´âò³ ò³âö³í îðóëšàõàí ¢ç¢ëâ. Â. Ìîöàðòèí îïåðàñ Äîí Æóàíà áîëí Öåðëèíàí àðèéèã ýäí äóóëâ.
À. Öåáåêîâèí íåðò³ Ãîñóäàðñòâåíí õîð îðêåñòðèã ´´íë³íü é´ð³â. Õîéð êîëëåêòèâèí äóóíà áîëí ê´ãšìèí õàìöó ¢¢ëäâðèã Ìåðãí Íàñòèíîâ áîëí Îëüãà Ñåðäþêîâà ñåëš çàëâ.
Êåëí-óëñèí îðêåñòð äîìáðèí àéñàðí ¢¢ðì¢ä³í é´ð³â. Äàðóíü ñèìôîíè÷åñê îðêåñòð øîãëàä, îðñ óëñèí ê´ãšì òàòâ. Êåëí-óëñèí îðêåñòð òåäí³ñ ¢ëäëãî òåð àéñèíü äîìáðò îðóëš, çàëûí øóóãàòà òààñëò îëâ. ijêí³ñ ê´ãšì õàëüìã õààëºäàí îðâ. Îäà õàëüìã àéñìóäûã õîéð îðêåñòð òàòâ. Ýííü èê ñåðãìš ¢¢ä³â. Êåëí-óëñèí îðêåñòðèí õóäîæåñòâåíí ºàðäà÷ Ñàâð Êàòàåâ ê´ãšì÷íðèã é´ð³š êåëâ.
Õàëüìãèí ñèìôîíè÷åñê îðêåñòðèí òóóšíü 1991 šèë³ñ àâí ýêëí³. Òèèãõä Íàäåæäà Íóðêàåâà Ýëñòèí ê´ãšìèí ó÷èëèùèí îþòíðèã áຠíàñòà ê´ãšì÷íðèã íåã êîëëåêòèâä õàìöóëàä, êàìåðí îðêåñòð á¢ðä³ë³. Šèë ýðã³ä, êîëëåêòèâ Ãîñóäàðñòâåíí îðêåñòðèí íåð 碢º³ä, îëí šèëèí òóðøàðò ñîœñà÷íðèã áàéðëóëš éîâëà. 2003 šèëèí ÿíâàðèí 20-ä Àðêàäèé Ìàíäæèåâèí ñåäâ³ð³ð òàœº÷ä Ãîñóäàðñòâåíí ñèìôîíè÷åñê îðêåñòð òîãòàãäñìí. Îðêåñòð á¢ðäñí öàãàñ àâí õóäîæåñòâåíí ºàðäà÷ áîëí àõ äèðèæåð áîëš Ìåðãí Íàñòèíîâ ¢¢ëäš³í³.
Îðêåñòðèí ðåïåðòóàðò äåëê³í áîëí îðñ ê´ãšìèí êëàññèêèí 500 ºàð ¢¢ä³âð îðšàíà. Êëàññè÷åñê ¢¢ä³âðì¢äë³ çåðãäíü êîëëåêòèâ ýñòðàäí-ñèìôîíè÷åñê áîëí ýñòðàäí-äæàçîâ ÿíçèí ê´ãšì òàòíà.Íåðò³ êîìïîçèòîðìóäëà, äèðèæåðì¢äë³ áîëí äóó÷íðëà îðêåñòð í´êöš ¢¢ëäí³. "Õàëüìãèí ê´ãšìèí íàìð", "Ïåíòàòîíèêà" áîëí íàíü ÷èãí ôåñòèâàëüìóäò îðëöš éîâíà. Ê´ãšìèí èê êåìš³ò³ áîëí îëí ç¢ñí ÿíçòà ¢¢ä³âðì¢äèã òîðêåñòðèí ê´ãšì÷íð ê¢ö³í³."Ðèòà", "Àëåêî", "Áàáèé áóíò" áîëí íàíü ÷èãí. ¥´íèí 2018 šèëä Ê. Ìîë÷àíîâèí "À çîðè çäåñü òèõèå" áîëí À. Ìàíäæèåâèí "Êàëìû÷êà" îïåðì¢äèã îðêåñòð áåëäš ò³ââ.
Ýíäð ñèìôîíè÷åñê îðêåñòð àõ ¢éèí áîëí áຠíàñòà àðòèñòíðèã íåãä¢ëš³õ áèëãò³ êîëëåêòèâ áîëšàíà. Îëí šèë îðêåñòðò ê´äëš éîâõ Þðèé Êîëãàòèí, Ñåðãåé Ñóááîòèí, Áààòð Ýðäíååâ Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Ê¢íäëëºí³ ºàøãóäàð à÷ëãäâ. Ïðàâèòåëüñòâèí Õàíëòûí áè÷ã Àëåêñàíäð Êà÷àåâä áîëí Àëåêñàíäð Êîðîëåâä á³ð¢ëš ´ããäâ.
Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòðèí äàðóê Íèêîëàé Ñàíäæèåâ îðêåñòðèí ýêëö òóóšèíü òîäëàä, ýí öàãèí äîòð êîëëåêòèâ ´ñ÷ áàòðñèíü òåìäãë³ä, àðòèñòíðò ñîéëûí ê´äë³÷íðèí ²ð³ñ³í ïðîôñîþçìóäûí Ê¢íäëëºí³ ºàøãóä á³ð¢ëš ´ãâ.
Ñèìôîíè÷åñê îðêåñòðèí àðòèñòíðèã ´´íë³íü Õàëüìã Ãîñóäàðñòâåíí ôèëàðìîíÿ ãåíåðàëüí äèðåêòîð Àðêàäèé Ìàíäæèåâ ¢íí ñåäêë³ñí é´ð³â.
Ãàëèíà ÕÅÉ×ÈÅÂÀ

Ýí šèë ìàíà îðí-íóòãò âîëîíòåðìóäûí šèë çàðëãäñí áèë³. Šèëèí òóðøàðò îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä áîëí ìàðºàñ äàâóëãäâ, âîëîíòåðñê šèñ³ äåëãð¢ëëºíä èê îíüã ´ããäâ. Òèèã³ä îäàõí âîëîíòåðìóäûí ñ³í ãèñí äàìøëò éè뺚 àâëºíà áîëí òàðõàëºíà "ѳí êåðã¢äèí ðåãèîí" ãèäã Öóã³ð³ñ³í ìàðºàí çàðëãäñí áèë³. Øèäð Ìîñêâàä ýí ìàðºàíà àø äèãëãä³ä, òåð¢íä äèèëâð á³ðñí ýë÷íðèã à÷ëâ. Äèèë³÷íðèí äóíä ìàíà òàœº÷ á³³õíü éèð áàéðòà áîëâ. ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí àäìèíèñòðàöèí ºàðäà÷èí äàðóê Ñåðãåé Êèðèåíêî Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Á.Áàäìàåâä 2053300 àðñëœãà ñåðòèôèêàò á³ð¢ëš ´ãâ.
Ýí ì´œãí 2019 šèëä ìàíà òàœº÷ä âîëîíòåðñê šèñ³ äåëãð¢ëëºíä îëçëãäõìí.Òåìäãëõ³ñ, ìàíà òàœº÷èí äàìøëò ñ³í ãèñí ãèš òîîëãäñíü õàðà áèø. Þœãàä ãèõë³ áàº÷óäûí ò´ðì¢äò ìàíà òàœº÷ä èê îíüã ´ããäí³, áèëãò³ áîëí ñåäâ³ðò³ áຠ¢éä öóã õàëõèí ä´œ ê¢ðããäí³. Ýí ìàðºàíä "Âîëîíòåðìóä-ìåäèê¢ä", "Äèèëâðèí âîëîíòåðìóä" ãèäã Öóã³ð³ñ³í âîëîíòåðñê šèñ³í³ ðåãèîíàëüí ³œã¢äèí, "Õàìäàí" ãèäã áè÷êä¢äèí àññîöèàöèí áîëí "Þíàðìèÿ" îðãàíèçàöèí ñóðºóëèí ïðîãðàììñ áîëí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ¢ç¢ëãäñí áèë³.
Ðåãèîíìóäûí äàìøëòûã áîëí á³³ðí óëñèã âîëîíòåðñê šèñ³º³ð ñîíüìñóëõèí òóñò ê¢ö³ãäš³õ ê´äëìø øèíšëš, ðåãèîíàëüí ê¢ö³ã÷ éîñíà îðãàíìóäûí áîëí îëíà îðãàíèçàöñèí õîîðíä á³³õ í´êöëòë³ òàíüëäš, äàìøëò õîðøàõä ýí ìàðºàí òóñëâ. "ѳí êåðã¢äèí ðåãèîí" ãèäã Öóã³ð³ñ³í ìàðºàíä 58 ñóáúåêò îðëöâ, ýäí³ñ 26 ýë÷ äèèë³÷íðèí òîîä îðâ. Óò òîîäàí ôåäåðàëüí áþäæåò³ñ 200 ñàé àðñëœ âîëîíòåðñê šèñ³ äåëãð¢ëëºíä éèëºãäâ. Ýí ìàðºàã ²ð³ñ³í áàº÷óäûí êåðã-ò´ðèí àãåíòñòâ “Ðîñïàòðèîò” ãèäã öóòõëœãèí ä´œã³ð äàâóëâ.

ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ
ÇÓÐÃÒ: Õàëüìãèí
äåëåãàö

Îäàõí Ýëñòä, ïðàâèòåëüñòâèí êîíôåðåíö-çàëä, áàëºñíà ýðãíäê á³³äë ÿñðóëëºíà ò´ðì¢ä õàºëëºíà ðåãèîíàëüí öóòõëœãóä òîãòàëºíà òóñò äèçàéíà óõàí-òîîëâðèí ñòðàòåãè÷åñê ñåññü äàââ. "Áàëºñíä ñ³í êåö-òààëòà á³³äë òîãòàëºí" ãèäã ýðêí ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ éîâóäò òàœº÷ä èèì Öóòõëœ ñåêëºí³ ò´ð èê ÷èíð 碢š³í³. Èèì Öóòõëœ ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñò äèçàéí-ò´ñâñ óõàëš áåëäëºíä, òåõíè÷åñê ê¢öë òîãòàëºíä í´êä áîëõìí, òåð ìåò ýêñïåðòí íèèö³ã îðëöóëš, ìåòîäè÷åñê ä´œ ê¢ðãõìí. Ýêñïåðòì¢äèí íèèö³íä áèëãò³ àðõèòåêòîðìóäûã, äèçàéíåðì¢äèã, ïðîåêòèðîâùèê¢äèã, òåð ìåò øóíìºà áàº÷óäûã öóãëóëš õàìöóëõ ñàíàòà.
Ýí ñòðàòåãè÷åñê ñåññèã òàœº÷èí æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâ ºàðäš äàâóëâ. Êåðã-¢¢ëäâðò Õàëüìãèí àðõèòåêòîðìóä áîëí ïðîåêòèðîâùèê¢ä, 2019 šèëä áàëºñíà òààëìšòà á³³äë òîãòàëºíà ïðîãðàììä îðëöõ ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñ, ýí õàëõèí ýêñïåðòì¢ä áîëí ýí ç´ð¢ëëòèí ôàêóëüòåòì¢äèí îþòíð îðëöñìí.
Êåðã-¢¢ëäâðèã òàœº÷èí ÆÊÕ-í áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòð Íåëëè Òêà÷åâà ºàðäš äàâóëâ. Íåëëè Àíàòîëüåâíà í¢ð ¢ã êåëâ. 2017 šèë³ñ àâí "Áàëºñíä ñ³í êåö-òààë òîãòàëºí" ãèäã ýðêí ò´ñâ ²ð³ñ³ä, òåð ìåò Õàëüìã Òàœº÷ä, ýêë³ä ê¢ö³ãäš³í³. Ìàíà òàœº÷ä ýí ò´ñâä ºóðâí áàëºñí, õ´ðí äîëàí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³ö, òåð äîòð ðàéîäûí öóòõëœ ñåë³ä áîëí ì蜺í ê¢í á³³õ ñåë³ä ÷èãí îðëöõ àðºòà áîëšàíà. 2017 šèëä ýí ò´ñâä Ýëñò áàëºñí, Èê Áóóðëà áîëí ßøàëòàí ÐÌÎ-ñ îðëöñí áîëäã. Ýí šèë Ýëñòä, Ëàãàíüä, Ãîðîäîâèêîâñêä, Èê Áóóðëä, Ïðèþòíä áîëí ßøàëòàä ýí ò´ñâ ê¢ö³ãäâ. Äàðóê šèëä Ýëñòä áîëí ýí ÐÌÎ-ñò ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ éîâóäò ýðãíäê ºàçð ÿñðóëëºíà ê´äëìø öààðàíäíü äàâóëãäõ. Òåð ìåò ä³ê³ä ÷èãí òàëäàí ÐÌÎ-ñ ýí ïðîãðàììä îðõìí. Êåëõä, èðõ šèëä ¡ñòèí ðàéîíà Öàºàí Àìí ïîñåëêä ýí ò´ñâä îðëöõ.
Êåìð ôåäåðàëüí áþäæåò³ñ éèëºãäš³õ ì´œãí³ êåìš³ºèíü èêä¢ëñí áîëõëà, šèë áîëºí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³ö áîëºíä îëí óëñ õóðš àìðëºíà 7-8 ÷èãí îðìèí á³³äëèã ÿñðóëš áîëõìí áèë³. Òåã³ä ÷èãí éèëºãäš³õ ì´œãí³ êèðö³º³ð, îëí óëñ àìðäã 2-3 îðìèã šèëä ÿñ÷ áîëíà.
ßìàðàí ºàçðò ÿñðóëëºíà ê´äëìø êåõèã ³ìòí ýâð³í ø¢¢š àâíà. Òåã³ä áàëºñäûí áîëí ñåë³äèí ³ìòí óðäàñíü ýí ò´ð³ð êåñí ñóœºëºíà êåðã-¢¢ëäâðò îðëöš, ÿìð íåã ºàçðèí ò´ë³ äóóºàí ´ãí³. Òåð ìåò ÿñðóëëºíà ê´äëìøèí äèçàéí-ò´ñâèã îëíà îíüãò òóñõàíà. ²ìòí áàñ äèçàéí-ò´ñâèí òóñò óõàí-òîîëâðàí ìåä¢ëí³. Îëí äàâõð ãåðì¢äò á³³äã ³ìòí ýâð³ õàøà-õààöèí ýðãíä ÿìàðàí ç¢ñí-碢ë ê´äëìø êåõèí òóñò áèéñíü øèèäâð àâíà. ijê³ä áîëõëà ãåðì¢äèí ýðãíäê ºàçðèã ÿñðóëëºíà ê´äëìøò ÷èãí îðëöíà. Òåã³ä ÷èãí ïðîãðàìì ê¢ö³ñí öóã áàëºñäò áîëí ñåë³äò ³ìòí ýí ò´ñâèã á³³äë-šèðºëä òîõðàëºíà êåðãò øóíìºàºàð îðëöâ ãèš ýí òåìäãëâ.
Äàðóíü Èê-Áóóðëà ÐÌÎ-í òîëºà÷èí ¢¢ëèã äàâ çóóð äààšàõ Âÿ÷åñëàâ Ìàñëîâ, Ïðèþòíà ÑÌÎ-í òîëºà÷ Àëåêñàíäð Ïîëîíñêèé "Áàëºñíä ñ³í êåö-òààëòà á³³äë òîãòàëºí" ãèäã ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ àøèí òóñê ïðåçåíòàö ¢ç¢ëâ. Òåð ìåò Öàºàí Àìí ñåë³í³ ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí òîëºà÷ Ýäóàðä Êóòóðîâ 2019 šèëä ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ éîâóäò êåõ ê´äëìøèí çóðàí òóñêàð 糜ãëâ.
Êåðã-¢¢ëäâðèí éîâóäò "Áàëºñíä ñ³í êåö-òààë òîãòàëºí" ãèäã ò´ñâ ê¢ö³ëºí³ ò´ð³ð ´ðãí ꢢíäâð áîëâ. Õàëüìãèí àðõèòåêòîðìóä ꢢíäâðò îðëöš, ýí òóñò ýâð³ óõàí-òîîëâðàí ìåä¢ëâ.
Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Óðš ´äð Ýëñòä òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ñ¢¢ðèí èê çàëä ²ð³ñ³í Êîíñòèòóö áàòëš àâñíà 25 šèëèí áîëí ê¢¢í³ ç´âèí îëíà äåêëàðàöèí 70 šèëèí ´´íä íåð³äãäñí áàéðèí õóðã áîëâ. Òåð¢í³ éîâóäò èðãíì¢äèí ç´â õàðñëºíà ò´ð³ð êîíôåðåíö äàâóëãäâ. Áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðò Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ, òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷èí íåãäã÷ äàðóê Ñàãëàð Áàêèíîâà, ÞÔÎ-ä ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí ê¢öö ç´âò³ ýë÷ëòèí àïïàðàòûí ôåäåðàëüí èíñïåêòîð Áîðèñ Êîðîòêîâ, òàœº÷ä èðãíì¢äèí, àðºëà÷íðèí áîëí áè÷êä¢äèí ç´â õàðñëºíà, ç´â-éîñ õàðëºíà îðãàíìóäûí áîëí îëíà îðãàíèçàöñèí ýë÷íð îðëöâ.
Òàœº÷èí ïðåìüåð-ìèíèñòð êåðã-¢¢ëäâðèã í¢ð ¢ã³ð ñåê³ä, ìàíà îðí-íóòãèí ºîëëã÷ çàêàí áàòëãäñíà 25 šèëèí ´´íë³ öóãòàºèíü é´ð³â. Êîíñòèòóö áàòëš àâãäñíà òóóšèí òóñêàð àõðàð êåëš ´ã³ä, ýí šèëì¢äèí ýðãöä ê¢¢í³ ç´â õàðñëºíà õàëõàð ê¢ö³ãäš³õ ê´äëìøèí òóñêàð Èãîðü Àëåêñàíäðîâè÷ îíö êåëâ. Òàœº÷èí ïàðëàìåíòèí âèöå-ñïèêåð Ñ.Áàêèíîâà çàêà ¢¢ä³ã÷ îðãàíà ¢¢ëäâðèí òóñêàð õóâàëöàä, ìàíà òàœº÷ä 1994 šèëä Òååãèí Éîñíà Áè÷ã áàòëãäâ ãèâ. Òåð öàãàñ àâí ìàíà òàœº÷èí ºîë çàêàíä á³³ðí ïàðëàìåíòèí äåïóòàòíð 20 ñîëüâð îðóëâ. Òàœº÷èí Óëñèí Õóðàë (Ïàðëàìåíò) ìàíà çàêà ¢¢ä³ã÷ éîñíà îðãàí áîëíà, ýí šèë çóðºàäã÷ õóðàëòûí ñóœºâð áîëâ. 1994 šèë³ñ àâí Õàëüìã ïàðëàìåíòèí äåïóòàòíð 1699 çàêà ¢¢ä³š ºàðºâ, ôåäåðàëüí çàêàäò ñîëüâð îðóëëºíà òóñê 37 ò´ñâ áåëäâ. Òåìäãëõ³ñ, íåã çàêàíà ñåäâ³ð Îðí-íóòãèí Õ¢¢âä ä´œíëò îëš áàòëãäñìí. Á.Êîðîòêîâ áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðò îðëöà÷íðèã áàñ Êîíñòèòóöèí ´´íë³ é´ð³º³ä, öóãòàäíü ê¢ö³ìš äóðäâ.
Òàœº÷èí ³ìòí³ ç´â õàðñëºíà ç´âò³ ýë÷ Å.Åìåëüÿíåíêî ¢¢ëäâðèííü òóñêàð êåëâ. Òèèã³ä, ýí šèëèí àðâí ñàðèí ýðãöä òàœº÷èí ³ìòí³ñ 300 øàõó ýðëº îðš èðâ, íóðºëš ýäí ñîöèàëüí õàðñëòûí áîëí æèëèùí-êîììóíàëüí òåòêâðèí õàëõèí ò´ðì¢ä áîñõâ. ²ð³ñ³í Êîíñòèòóöèí 25 šèëèí ´´íä íåð³ä³ä èðãí³ ç´â õàðñëºíà ýë÷ëòèí àïïàðàò îëíà á³³äë-šèðºëä øóíìºàºàð îðëöšàõ óëñò Ê¢íäëëºí³ ºàøã á³ð¢ëš ´ãâ. Òåð ìåò 14 íàñ ê¢ðñí áè÷êä¢ä ýí ´äð ïàñïîðò àââ, ýäíèã Èãîðü Çîòîâ îí÷òà éîâäëëà é´ð³â. Äàðóíü êîíôåðåíöèí ê´äëìø ýêëâ. Òåð¢íä ê¢¢í³ ç´â õàðñëºíà ò´ð³ð ´ðãí ꢢíäâð áîëâ.

Ìàíà 糜ã÷

Äåíü Ãåðîåâ Îòå÷åñòâà â 2018 ãîäó îòìå÷àåòñÿ 9 äåêàáðÿ, â âîñêðåñåíüå. Ýòîò äåíü - ãîñóäàðñòâåííûé ïðàçäíèê. Îí óñòàíîâëåí â ñîîòâåòñòâèè ñ Ôåäåðàëüíûì çàêîíîì Ðîññèéñêîé Ôåäåðàöèè ¹ 22-ÔÇ îò 28 ôåâðàëÿ 2007 ãîäà "Î âíåñåíèè èçìåíåíèÿ â ñòàòüþ 1-1 Ôåäåðàëüíîãî çàêîíà "Î äíÿõ âîèíñêîé ñëàâû è ïàìÿòíûõ äàòàõ Ðîññèè".
Íî ýòîò äåíü íå ÿâëÿåòñÿ îôèöèàëüíûì âûõîäíûì.
Ñêëîíÿåì ãîëîâû ïåðåä Ãåðîÿìè.  ýòîò ïðàçäíèê äàâàéòå åùå ðàç âñïîìíèì ïàòðèîòîâ Ðîäèíû, äîáëåñòíûõ çàùèòíèêîâ, êîòîðûå ïðîÿâèëè ìóæåñòâî è ãåðîèçì, îõðàíÿÿ ãðàíèöû ãîñóäàðñòâà. Çíàìåíàòåëüíàÿ äàòà ñîåäèíèëà â ñåáå ãåðîè÷åñêèå ïîäâèãè ðîññèéñêèõ Âîîðóæåííûõ ñèë ñ ìîìåíòà âîçíèêíîâåíèÿ àðìèè è ïî ñåãîäíÿøíèé äåíü. Ðîññèÿ - íåïîáåäèìîå ãîñóäàðñòâî, êîòîðîå ïîìíèò ñâîèõ ãåðîåâ è ãîðäèòñÿ èìè. Ïðàçäíîâàíèå ïîäîáíûõ äàò ïîêàçûâàåò ïîäðàñòàþùåìó ïîêîëåíèþ, ÷òî ñòðàíà âûñòîÿëà â áîÿõ áëàãîäàðÿ ñàìîîòâåðæåííîñòè è äîáëåñòè ìóæåñòâåííûõ ðîññèÿí.
Ïðàçäíè÷íûé äåíü áûë óñòàíîâëåí äåïóòàòàìè Ãîñäóìû. Ïðàçäíîâàíèå Äíÿ ãåîðãèåâñêèõ êàâàëåðîâ íà ãîñóäàðñòâåííîì óðîâíå ñïîñîáñòâóåò îòâàæíîìó ñëóæåíèþ Îò÷èçíå è âîñïèòàíèþ ïàòðèîòèçìà ó ìîëîäåæè.
Ó ýòîé çíàìåíàòåëüíîé äëÿ ðîññèÿí äàòû ñëàâíàÿ è áîãàòàÿ èñòîðèÿ.  1769 ãîäó Åêàòåðèíîé II áûëî ó÷ðåæäåíî çíàêîâîå îòëè÷èå, îðäåí Ñâÿòîãî Ãåîðãèÿ Ïîáåäîíîñöà. Âàæíûì ñòàòóñîì íàãðàæäàëèñü çàùèòíèêè Îò÷èçíû, ïðîÿâèâøèå îñîáûé ãåðîèçì è ìóæåñòâî. Íàãðàäà èìåëà ÷åòûðå ñòåïåíè îòëè÷èÿ. Ì. Êóòóçîâ, Ì. Áàðêëàé-äå-Òîëëè áûëè îðäåíîíîñöàìè âñåõ ÷åòûðåõ ñòóïåíåé îòëè÷èé. Ïî÷åòíîé íàãðàäîé èìïåðàòðèöà íàãðàäèëà è ñàìó ñåáÿ.
Íàäî ñêàçàòü òàêæå íåñêîëüêî ñëîâ î ïàìÿòíûõ ñîáûòèÿõ, ñâÿçàííûõ ñ ïðàçäíèêîì. Ñ 1769 ïî 1917 ãîä â Ðîññèè îòìå÷àëè Äåíü ïàìÿòè Ñâÿòîãî Ãåîðãèÿ. È ëèøü â 2000 ãîäó ñîñòîÿëîñü âîçðîæäåíèå ñòàòóñà âûñøåé íàãðàäû Ãåîðãèåâñêîìó êðåñòó. Ê ýòîé âûñîêîé íàãðàäå ïðåäñòàâëÿþòñÿ ïðåäñòàâèòåëè ñòàðøåãî è ìëàäøåãî îôèöåðñêîãî ñîñòàâà.
×òî êàñàåòñÿ âíåøíåãî âèäà íàãðàäû, òî âèçóàëüíî îðäåí ïîëíîñòüþ ñîâïàäàåò ñ òåì âàðèàíòîì íàãðàäû, êîòîðûé áûë ïðè Åêàòåðèíå. Çíàê îòëè÷èÿ íå ïðåäóñìàòðèâàåò ïåðñîíàëüíóþ ïåíñèþ, è âñå ñòåïåíè âûäàþòñÿ ïîýòàïíî.
 ïðàçäíè÷íûé äåíü â Êàëìûêèè, êàê è ïî âñåé ñòðàíå, â ó÷åáíûõ çàâåäåíèÿõ ïðîéäóò óðîêè ÷åñòè è ñëàâû, ïðàçäíè÷íûå ëèíåéêè. Ïîèìåííî áóäóò íàçâàíû èìåíà Ãåðîåâ. Óðîæåíöû íàøåé ðåñïóáëèêè õðàáðî âîåâàëè íà âñåõ ôðîíòàõ Âåëèêîé Îòå÷åñòâåííîé âîéíû, àêòèâíî ó÷àñòâîâàëè â ïàðòèçàíñêîì äâèæåíèè. Çà áîåâûå çàñëóãè îêîëî 4-õ òûñÿ÷ âîèíîâ èç Êàëìûêèè áûëè íàãðàæäåíû îðäåíàìè è ìåäàëÿìè. Ïðîÿâèâøèå èñêëþ÷èòåëüíîå ìóæåñòâî è ãåðîèçì áûëè óäîñòîåíû çâàíèÿ Ãåðîÿ Ñîâåòñêîãî Ñîþçà: Ý.Áàäìàåâ, Á. Áàñàíîâ, Í. Áàòàøåâ, Í. Âîðîáüåâ, È. Ãåðìàøåâ, Î. Ãîðîäîâèêîâ, Á.Ãîðîäîâèêîâ, Ý. Äåëèêîâ, Ê. Æèãóëüñêèé, È. Çèãóíåíêî, Ñ. Êðûíèí, Ã. Ëàçàðåâ, À. Ëîïàòèí, Ë. Ìàíäæèåâ, Â. Ìåðãàñîâ, À. Ìåòÿøêèí, Ô. Ïîïîâ, Í. Ñàíæèðîâ, Ý. Ñåëüãèêîâ, Ï.Òóð÷åíêî, Á. Õå÷èåâ, Í. Õðàïîâ.
Óæå â ïîñëåâîåííîå âðåìÿ çà ìóæåñòâî è ãåðîèçì ïðè èñïîëíåíèè âîèíñêîãî äîëãà çâàíèå Ãåðîÿ Ñîâåòñêîãî Ñîþçà ïðèñâîåíî Â. Î÷èðîâó, à çâàíèå Ãåðîÿ Ðîññèè - Á. Ãèíäååâó, Ì.-Ê. Ãàéèðõàíîâó, Í. Áàèðîâó (ïîñìåðòíî), Ã. Ëÿ÷èíó (ïîñìåðòíî), Â. Çàóäîâó (ïîñìåðòíî).
Íèçêèé ïîêëîí âàì, Ãåðîè! Âàøè ïîäâèãè âî èìÿ Ðîññèè íàâñåãäà îñòàíóòñÿ â ñåðäöàõ ñîîòå÷åñòâåííèêîâ.
Ñ Äíåì Ãåðîåâ Îòå÷åñòâà, óâàæàåìûå ÷èòàòåëè!
×èíãèç ÁÀÄÌÀÅÂ

Äåêàáðèí 9-ä ²ð³ñ³í êàçíà÷åéñòâ á¢ðäñí³ ´äð òåìäãëãäí³. Ýí ñ³í ´äðë³ ñàëâðèí ê´äë³÷íðèã áîëí âåòåðàíìóäûã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Ýíäð ´äð îðí-íóòãèí ôèíàíñèã çàëëºíà ñèñòåìä êàçíà÷åéñòâ ºîëëã÷ ÷èíð 碢í³, ´äã³ öàãèí áîëí ò¢ðãí éîâóäòà á¢ðä³ö áîëš äåëãðš³í³. Òàäí ²ð³ñ³í ôèíàíñèí ñèñòåì áàòðóëëºíä ò³âö³í îðóëš, áþäæåòèí îëç-îðó áîëí ýêîíîìèêèí äèãò³-äàðàòà äåëãðëòèã òåòêš³í³ò”, - ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Äåêàáðèí 7-ä ²ð³ñ³ä áîëí ºàçàäûí îðí-íóòãóäò èðãí³ àâèàöèí íàðò-äåëê³í ´äð òåìäãëí³. Ýí ñ³í ´äðë³ èðãí³ àâèàöèí ê´äë³÷íðèã áîëí âåòåðàíìóäûã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³š õàíëòàí ´ðãâ.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ òàœº÷èí êàçíà÷åéñòâèí áîëí èðãí³ àâèàöèí ê´äë³÷íðèã áîëí ñàëâðèí âåòåðàíìóäûã é´ð³š, áàò ýð¢ë-ìåíä, ê¢ö³ìš äóðäâ.
Ìàíà 糜ã÷

Îëí ¢ðò³ ýê Âëàäëåíà Áàäóãèíîâà óóë õàëüìã àâúÿñàð õîòûí ñ³³íèíü îðš èðñí ãèè÷íðò³í ´ãí³. Òåð ò´ë³ä ýäí³ ãåðò îëí ¢¢ðì¢äíü, ýëãí-ñàäíü èðõä³í äóðòà. Áààõí áåð ýðê áèø ÿìð íåã ñåíð áîëí øèìò³ õîò áåëäš, ãèè÷íð³í òîîíà.
Âëàäëåíà áîëí Ðóñëàí Áàäóãèíîâèõí ºóðâí ¢ðò³, óóºí Íàäÿ ꢢêíü îäà Ò.Õàõëûíîâàí íåðò³ ìåäêîëëåäæä ñóð÷àíà, Àëäàð ê´â¢íü ñóðºóëü÷, îòõí Äàÿíà ꢢêíü õ´ ì´ñò³. Îäà ãåðèí ýçí ꢢêä ê¢í îòõí ꢢê³í àñðš öàã çóóð ê´äëš³õø, áîëâ ýí òààñòà êåðãèí ä´œã³ð ´ðê-á¢ë³í òåš³í³. Šèë õîîðàí óóºí ꢢêí³ííü ºàðñí ´äðë³ ýí òîðò áîëºñí áèë³. Èðñí ãèè÷íð òåð¢ãèíü áóóëÿä, õ´´ííü òåäíä èèì òîðò áàñ áî뺚 ´ãõèã ñóðäã áîëâ. Òåã³ä ýí ¢ð-èíüã¢äèí ñóðâðàð òîðò áîëí íàíü òàëäàí ºóéðèí 碢ò³ êåãäëì¢ä áîëºàä, ì´œã îëäã áîëâ. Ýí àõð öàãèí ýðãöä ꢢêä ê¢í îëí ç¢ñí òîðò áîëºäã áîëí òåð¢ã êååð¢ëäã ýâ-àðºñ äàñâ.
- Áè éèðèí ºóéð ýëä³ä, îëí ç¢ñí êåãäëì¢ä êåõä³í äóðòàâ. Íåã ¢ë¢ áè÷êä¢ä èèì õîòä éèð äóðòà áîëíà, òåã³ä ꢢêä³í äàðó-äàðóíü áàéðëóëíàâ. Ê¢¢êäì íàìàã ºóéðèí 碢ò³ õîò êåõ³ð á³³õèã ¢çõë³ðí ä´œ áîëõàð øóííà. Ýäí ýâð³ííü êåãäë ê庳ä, õ´´ííü áîëºàä ºàðºõëàðí, áàéðëàä ÿìàðàí áîëñèíü õ³ë³õä³í äóðòà. Ìàõòà, çåð-çåìøò³, áîäíöãòà áîëí íàíü ÷èãí òîîòëà áîëºñí ºóéðèí 碢ò³ õîò-õîë õàìäàí êåí³âèäí, - ãèš Âëàäëåíà êåëí³.
Òààñòà êåðãíü ´ðê-á¢ë³í òåš³õ à𺠴ã÷³õä áåð áàéðëíà. Þœãàä ãèõë³ ýí ãåðò³ñí ºàðëãî êåðã³í ê¢ö³í³, ꢢêäíü ýí¢í³ õ³ë³âðò á³³í³. Ýí õîò-õîë áîëºäã òåëåñîœñõâðìóä áîëí èíòåðíåòä íåðò³ êîíäèòåðì¢äèí áëîãìóä õ³ë³º³ä, ìåäðë³í ´ð㚢ëí³, êåãäëì¢äèã êååð¢ëºí³ ýâ-àðºñ òîäëš õ´´ííü òåäíèã îëçëíà. Êåëõä, ´äã³ öàãò ºóéðèí 碢ò³ êåãäëì¢ä êååð¢ëõ àðº îëí á³³í³, òåã³ä ìåðãšëò³í ´´äë¢ëõ êåðãò³ áîëíà. Áè÷êä¢äò òîðò êåõë³ðí ýí îëí ç¢ñí çåð-çåìø îëçëš êååð¢ëí³, ³ìò³õí ºóéðàð êåñã íààäºàñ êåí³. ijê³ä ýí ñ³í ÷èíðò³ ýäë-óóø îëçëíà, òåð ò´ë³ä ýí¢í³ êåãäëì¢ä ñ³³õí áîëñí äååð³í éèð ³ìò³õí, àìíä óðñàä îäíà.
ªóéð ýëäñí öàãò ñåäêë ñàíàìð áîëõ ç´âò³, òåð öàãò òåð ñ³³í³ð ê´´õ, àøòíü êåãäëì¢äòí ê´âêð áîëõ ãèš çàì÷íð êåëí³. Â.Áàäóãèíîâàí ºóéðèí 碢ò³ êåãäëì¢ä ýðê áèø ñ³í áîëíà, ýííü ꢢêä ê¢í êåðã³í òààñš ê¢ö³äãèã ìåä¢ëš³í³.