Ìàíà òàœº÷èí ³ìòí èê çóóäàí ñåë³í ºàçðò á³³öõ³í³. Ñåë³ä³ð ê´äëìø óãà áîëâ÷í áàº÷óä ò´ðñêí ºàçðòàí ¢ëä³ä ´ðê-á¢ë òîãòàíà. Ñåë³íä íóðºëšäàí áàãøíð ê´äëìøò³ áîëš ºàðíà. Íààäêñíü ö´´êí ìàëàí ´ñêí³. “Ìàëòà ê¢¢í³ îðíü - ø´âãò³, ìàë óãà ê¢¢í³ îðíü - áóë” ãèäã õàëüìã õóó÷í ¢ëã¢ð á³³í³. Ìàë õ³ë³ëºí éèð áåðê ê´äëìø. Çóíà ºàœ õàëóíä øîðà-õîìºëä øàëçòà õ´ä á³ðš àâàä, øàâ äååðíü õîð àñõàä ýäã³õ êåðãò³. Òåð õ´´äèã êèðºñí³ õ´´í ýìò³ óñíä ´´ì¢ë³ä óºàíà. Òèèãñí³ õ´´í øàëç-´òíü ¢êõ, ä³ê³ä õ´´äò õàìó õàëüäøãî ãèš õ´´÷íð êåëí³. Òåð ìàëìóäòàí çóíûí ºóðâí ñàðä, íîõà ºàœíüì õàëóíä, ´âñ-õóëñ ÷èãí õàäõ êåðãò³ áîëíà. Íàìðèí õóðò áîëí ¢âëèí øóóðºí-áîðàíä õàëüìã òååãèí áààòðìóä ÷îíàñ ³³ëãî ìàëûã êååð õ³ð¢ëí³. Ãåì õàëüäñí ìàë á³³õë³ ñàëºàä, äóëàí õàøàä øèìò³ ´âñ áîëí áóóäÿ, è÷ì³ ´ã÷ áîðäíà.Ò´ë àâõ öàãëà ìàë÷íð ñ´´äíü óíòëãî, ºàðó óãàºàð ò´ë àâõàð, êååëò³ ìàëàí õàðíà. Õóëõà÷íðàñ ê´ëò³ ìàë÷íðò áàñ èê ºàðó ó÷ðíà. Õóëõà÷ íåã í¢¢ëò³, õóëõàí ýçí àðâí í¢¢ëò³ ãèš êåëãäí³. Òèèã³ä äàœãèí ìàëûí àðä éîâõ êåðãò³, ìàë õ³ë³õë³ îëçíü áàñ ìó áèø. ¡êð ñààºàä ¢ñò³, ´òêí ´ðìò³ áîëíà. Õàëüìã ö³³ä øàð òîñ ò³â³ä óóõëà éèð àéòà ýñèé. Õ´ àëàä, ºàäð-äîòð ìàõàðíü ìàë÷íð îëí ç¢ñí ³ìò³õí õîò êåí³. Òèèã³ä ñåë³í³ óëñ ñ³í ÷èíðò³ õîò-õîîëòà, öåâð áóëãèí óñ ýäëí³.

Ìàé ñàðèí 25-ä Ýëñòä ãîñóäàðñòâèí êåëí-óëñèí ïîëèòèêèí ñòðàòåãèã òîõðàõèí ò´ë³ ÞÔÎ-í ñóáúåêòñèí ê¢ö³ã÷ éîñíà îðãàíìóäûí êåõ êåðãèí áîëí äàìøëòûí òóñê ñåìèíàð-ñåëâëö³í ê´äëìø³í ò´ãñ³â. Òåð¢í³ éîâóäò êåëí-óëñèí õîîðíäê õ³ðëö³í³ ò´ð³ð ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí ìåäëèí Õ¢¢âèí ãåø¢í, ÐÀÍ-à ýòíîëîãèí áîëí àíòðîïîëîãèí èíñòèòóòûí äèðåêòîðèí äàðóê Âëàäèìèð Çîðèíë³ Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí íîìèí áèáëèîòåêä îþòíð áîëí áàãøíð õàðºš, òåð¢í³ ëåêö ñîœñš, îëí ñóðâðàí ´ãâ.
Õàðºëòûã Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâ ñåêš, Ýëñòä áîëšàõ ñåìèíàð-ñåëâëö³íä ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí àäìèíèñòðàöèí ýë÷íð îðëöšàíà ãèš òåìäãëâ. Ýíä õ³ë³ñí ò´ðì¢ä, ìàíà îðí-íóòãèí äåëãðëòèí ò´ë³ èê ÷èíð 碢š³í³ ãèš òåìäãëâ. ijê³ä ïîëèòè÷åñê íîìèí äîêòîð, ïðîôåññîð Âëàäèìð Çîðèí ëåêö³í ýêëâ. Êåëí-óëñèí ãîñóäàðñòâèí ïîëèòèêèí ñòðàòåãèéä øèíðëòñ áîëí ÷èêëâðì¢ä îðóëãäíà, ÿºàä ãèõë³ öàã íåã³ð á³³õø. ¡ëã¢ðíü, ñòðàòåãèé 2012 šèëä áàòëãäëà, òåð öàãàñ íààðàí ²ð³ñ³ Êðûìëà íèèöë³, Ñèðèéä òåððîðèçìë³ íîîëäàí ýêëâ, Àìåðèêèí áîëí Åâðîïèí ñàíêöñ ó÷ðâ. Òåð òîîòëà èðëö¢ëš ñòðàòåãèéä ñîëüâðìóä îðóëãäëà ãèš ïðîôåññîð çààâ.
Ìèãðàöèí ïîëèòèêä îäà ´ãäã îíüãàí èêä¢ëõ êåðãò³, ÿºàä ãèõë³ ÑÍÃ-í êåñã îðí-íóòãóäëà õ³ðëö³í øèí³ñ áàòðšàíà, òåð òîîä Óçáåêèñòàíëà áîëí íàíü ÷èãí îðí-íóòãóäëà. Ýòíîïîëèòîëîãèé òåð ò´ðèã îäà õ³ë³í³, îäàíàñ àâí ýí íîì äåëãðëò àâ÷àíà. Ñîâåòñê Ñîþç óãà áîëñíà õ´´í äåëê³ã íåã îðí-íóòã çàëäã áîëâ, òåðíü áóðó éîâäë, ê¢÷í³ êåñã öóòõëœ äåëê³ä á³³õ éîñòà, òèèãõë³ óðàëàí éîâëºèã õàäºëš áîëšàíà ãèš äååä ¢çãèí áîëí ìàíà ïîëèòîëîãóä òîîëšàíà.
Ïðîôåññîðèí êåëñ³ð, ìàíà îðí-íóòã îëí êåëí óëñèã íåãä¢ëš³í³, òåäí³ñ íåã ÷èãí êåëí óëñàí áèäí êåñã çóí šèëèí òóóšèí òóðøàðò ãå庳ä óãàâèäí, ýäí³ñ ç³ðìíü íàì ðåñïóáëèê¢äò õ¢âðâ. Ýòíîñîéëûí îëí òîîòûã ²ð³ñ³ 䴜횳í³, òèèì çîêàë öóã òóóšèí éîâóäò ê¢ö³ãäš³í³, òàëäàí êåëí óëñèí ç´âèã ýâäëºí³ éîâäë óóðóëãäšàëà, òåäíèã îðñ øàšíä îðóëëºí áóðóøàãäšàñìí.
Ñîâåòñê Ñîþçèí öàãò êåëí óëñèí ç´â öààðàíäíü äåëãð¢ëš³ñìí, áîëâ êåëí óëñèí êåñã ö¢¢ã³í³ óë ñ¢¢ð ò³âãäñìí, òåð òîîä Êðûìèí, Ïðèäíåñòðîâüåí, Íàãîðí Êàðàáàõèí - öóã ýí ò´ðèã ýòíîïîëèòèê áàñ õ³ë³š³í³. Áîëâ ñîâåòèí éîñíà šèëì¢äò êåëí-óëñèí íîì, òåàòðìóä, ëèòåðàòóð, àìí ¢ãèí ç´´ð äåëãðëò àâñìí, òèèã÷ê³ä ãîñóäàðñòâ ýâð³í òåð òîîòûã ê¢ö³š³ñìí, îëí óëñèí ñåäâ³ðèã ê¢í 䴜횳ñìí óãà.

Šèë áîëºí õàâðèí êåìë³ Õàëüìãò ¡ð Ñàðèí áàéð áîëíà. ²ð¢í ÷èíðò³ ¡ð Ñàðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ýí šèë ìàé ñàðèí 16-ä ýêëâ. Øàšíä ø¢òäã óëñèí šèðºëä èê ÷èíð 碢äã ýí ñàðèí 15 (´äã³ öàãà ëèò³ð òåðíü ìàé ñàðèí 29 áîëšàíà). Áóðõí Áàãøèí ãåã³í íàðòà îð÷ëœëà ìåíäëñí ´äð áîëš òåìäãëãäí³. Òåð ó÷ðàð ìàíà òàœº÷ä ýí ´äðë³ ³ð¢í ÷èíðò³ ¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³ãäí³. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí ç³ðëã³ð ýí ´äð àìðëºíà ´äð ãèš çàðëãäâ. ¥ð¢í ýðò³ñ àâí õóðëä îäàä, Áóðõí Áàãøòàí ê¢íäë뺳í ìåä¢ëõ òààë öóã ³ìòíä ýí ´äð ó÷ðšàíà.

Šèðí òàâí šèë ýíòí ÿìð íåã ê¢¢í³ á¢êë šèðºë. Áîëâ áຠöàãòàí ´ðê³í ´íä³ëºš, šèðí òàâí šèëä³í õàìäàí á³³õ óëñ õîâð áîëâ ÷èãí õàðºíà. Òåã³ä ÷èãí èèì óò öàãò õàìäàí á³³õ óëñ ò´ìð õ¢ðì òåìäãëäãíü îðòà, þœãàä ãèõë³ ýäí³ ´ðê-á¢ë ò´ìð ìåò áàò áîëšàíà. Ïðèþòíà ðàéîíà ¡ëä÷í ñåë³íä á³³äã Àíäðåé Áàëåíîâè÷ áîëí ßëìí Íàìèíîâíà Ëèäæèêîâèõí õ´âò³ óëñò òîîëãäíà. Áຠíàñíäàí õàíüöš, áàéð-çîâëœãèã ³äë õóâàëöš, íåã-íåãí³ííü ñåäêë ñ³³õí ìåäš, šèðí òàâí šèë šè𺚠éîâíà. Ýííü áàñë èê êèøã ãèš ñàíãäíà. Ñèâðèí òóóâðò éîâñí öàãò íåã ºàçðà ×àíêà áîëí Êåðìí ìåä³ò³ ꢢêä óëñ ç´âò³ ã躳ä çå ê´â¢º³í áîëí à÷ ꢢê³í õàíüöóëíà. Òèèãõä áàº÷óä ê´ãøäèí ¢ã³ñ ºàðäãî öàã. Òèèãš áààõí Àíäðåé áîëí ßëìí 1953 šèëèí ìàé ñàðä õ¢ðì³í ê庳ä, ´ðê³í ´íä³ëºñìí. Ýäí í³³ìí ¢ðò³ áîëàä, òåäí³í ´ñê³ä-áîñõàä ê¢ êåâ.
Àíäðåé Áàëåíîâè÷ îëíà áàéðòà-á³³õò³ šèðºëèí ò´ë³ ÷èäë³í í´´ëãî ê´äë³ä, ê¢÷-ê´ëñ³ðí îí÷ðñí ³ìòí³ òîîä éîâíà. Ýíòí íàñíè òóðøàðòàí ìàë÷àð ê´äë³ä, íåð ºàðñí ê¢í ì´í. Áè÷êí öàãàñí àâí ýí ìàëûí àðä éîâñí áèë³. ¡ëä÷í³õí éèðèí òîõì-òîõìàðí ìàë÷íð á³³ñìí. Ï¢ðâ³í íóóðèí ê´â³º³ð ´âêíðíü ÷èãí ìàë èäøë¢ëš éîâñìí. Àíäðåéèã áè÷êíäíü ýê-ýöêíü ´œãð³ä, ýí àõ-䢢íðò³º³í íàºö ýã÷ò³º³í ¢ëäñìí. Íàºö ýã÷íü çååíðò³í ´í÷íèíü ìåä¢ëøãîºàð öóã êèëìš³í ´ãäã áèë³. Çóã ¢çãäõ çîâëœ ÷èë³ä óãà á³³š, 1943 šèëä öóã õàëüìãóäûã Ñèâð¢ð í¢¢ëºõë³, àðâí õîéðòà Àíäðåé íàºö ýã÷ò³º³í áîëí àõíð-䢢íðò³º³í Òþìåíñê îáëàñòèí ßðêîâñê ðàéîíä òóñâ. Ýíä ê¢÷-ê´ëñí³ õààëºàí ýêëâ. Õ³ð êèèòí ºàçðò ýí óéí öàãàñí ê´äë³ä, òàõøàä ´ñâ. Ýí àðâí ºóðâí šèëèí òóðøàðò ´í÷í ê´â¢í³ šèðºëä êåä¢ çîâõ, ò¢ðõ, ýì³õ éîâäë ó÷ðâ ÷èãí ýí ñ³³õí äåë㢠öàºàí ñåäêëò³ ê¢í áîëš ´ñâ.

Ñëàâÿíìóäûí áè÷ìðèí áîëí ñîéëûí ¥äðò íåð³äñí Êèðèëëûí áîëí Ìåôîäèéèí íîìèí óìøëºíà ðåãèîíìóä õîîðíäê êîíôåðåíö Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä áîëâ.
Ìàé ñàðèí 23-ä ýí íîìèí óìøëºíä òàœº÷èí ºîëëã÷ âóçèí îþòíð áîëí áàãøíð, ìóçåéì¢äèí ê´äë³÷íð, øàšíà áîëí îëíà îðãàíèçàöñèí ýë÷íð îðëöâ. Êîíôåðåíöèí ê´äëìøèã Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâ ºàðäâ. Ýí šèë ñëàâÿíìóäûí áè÷ìðèí áîëí ñîéëûí ¥äðò íåð³äñí êåðã-¢¢ëäâð íîìèí óìøëºíà áîëí ðåãèîíìóä õîîðíäê êîíôåðåíöèí êåìš³íä áîëšàíà ãèš ýí òåìäãëâ.
Ýí¢íä Ìîñêâàí áîëí Ñàíêò-Ïåòåðáóðãèí áîëí íàíü ÷èãí áàëºñäûí íîìèí îðãàíèçàöñèí, ÐÀÍ-à Õàëüìã öóòõëœãèí, Ðîñòîâñê îáëàñòèí âóçìóäûí íîìòíð, Êèåâèí áîëí Òåœãèí áóðõí-øàšíà ñåìèíàðèéñèí áàãøíð îðëöâ. Àõ-ä¢ Êèðèëë áîëí Ìåôîäèé ñëàâÿíñê áè÷ìð ¢¢ä³ñí äååð³í ñëàâÿíìóäûí áîëí Âèçàíòèé îðí-íóòãèí õîîðíäê í´êöëòèã ´ð㚢ëëºíä, ñëàâÿí óëñèí ñîéëûã ò¢ðã³ð äåëãð¢ëëºíä èê íèë÷³í ê¢ðãñìí. Õ´´ííü ñëàâÿí óëñèí ¢çãëë ²ð³ñ³í áîëí Äóíäûí Àçèéèí êåëí-óëñèí áè÷ìð êåë òîãòàëºíä èê ò³âö³í îðóëñìí.
Îäà îðñ êåë äåëê³ä òàðõàëºíà ¢¢ëäâðèã Õàëüìã óíèâåðñèòåò ´ðã³ð ê¢ö³š³í³, îðñ êåëí³ öóòõëœãóä Êèòä îðí-íóòãò, Ìëä, Ïàëåñòèíàä ñåêãäñí á³³í³, óäë óãà òèèì öóòõëœ Âüåòíàìä ýêë³ä ¢¢ëäõ. Õàëüìã ÃÓ òåð ìåò êåëí-óëñèí êåðã³ð á³³õ ôåäåðàëüí àãåíòñòâë³ áîîöà áàòëâ, óíèâåðñèòåòä "Êåñã ñîéëûí õîîðíäê äèàëîã" ãèäã êåðã-¢¢ëäâðèã îþòíð á¢ðä³í³ ãèš ðåêòîð í¢ð ¢ãä³í òåìäãëâ.
ijê³ä êîíôåðåíöä îðëöšàõ íîìòíðèã áîëí îþòíðèã òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ é´ð³š, ýäí³ ê´äëìøò ê¢ö³ìš äóðäâ. Ñëàâÿí óëñèí òóóšèí áîëí ñîéëûí äåëãðëòèã ò¢ðãä¢ëñí Êèðèëë áîëí Ìåôîäèé àõ-䢢ºèí ¢¢ä³ñí áè÷ìð öóã äåëê³ä îíö îðì ýçëš, ýíäð ÷èãí ÷èíð³í ãååëãî, ²ð³ñ³í êåëí-óëñèí õîîðíäê èíüãëëòèã áàòðóëš òîãòóðòà ñ³í á³³äëä íèë÷³í ê¢ðãš³í³ ãèš òåìäãëâ.
Öààðàíäíü ¢ã³í Ýëñòèí áîëí Õàëüìãèí åïàðõèéèí àðõèåïèñêîï Þñòèíèàí êåëš íîìèí øèíšëëò óãàºàð òóóšèí, òåð òîîä Êèðèëë áîëí Ìåôîäèé àõ-䢢ºèí ¢¢ëäâðèã éîñòàºàð ê¢ö³š áîëøãî, ÿºàä ãèõë³ ýí õàëõàð éîñòàºàð øèíšë³ä óãà êåñã òîîò á³³í³. Àõ-ä¢ õîéð Õàçàðñê êàãàíàòä í´êöëòèí ò´ð³ð áàñ èðš ýíä ïðàâîñëàâí øàšèã òàðõàšàñìí, á³³ðí ñîéëûã áîëí øàšèã øèíšëš³ñìí, êàãàíàòä êåñã øàší õàìäàí ¢¢ëäš äåëãðëò àâ÷àñìí. Òåð èê îðí-íóòãèí öóòõëœãíü êåç³í³ Õàëüìã Òàœº÷èí ýçëš³õ ºàçðò á³³ñìí, òåðíü éèð ñîíüí þìí.

Ìàé ñàðèí 26-ä ìàíà îðí-íóòãò ²ð³ñ³í ïðåäïðèíèìàòåëüñòâèí ¥äð òåìäãëãäš³í³. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ àðºëà÷íðèã öàºàí ñåäêë³ñí é´ð³š³í³. "Ýíòí äààâðòà, øóíìºà óëñèí áàéð. Àðºëà÷íð ìàíà îðí-íóòãèí, òåð òîîä òàœº÷èí, ýêîíîìèêèí äåëãðëòä èê ò³âö³í îðóëšàíà. Éîñí áຠáîëí äóíä áèçíåñèã ´ð㚢ëëºíä ºîë îíüãàí ´ã÷³í³, þœãàä ãèõë³ ýíòí ýêîíîìèêèí ´ñëòä, ýä-òàâðèí ðûíîê áîëí ê´äëìø÷ îðì á¢ðä³äã òóñëìš ´ðã³ð èêä¢ëëºíä áîëí èðãíì¢äèí á³³äë-šèðºëèí ÷èíð ´´äë¢ëëºíä èê òóñòà áîëšàíà. Ò´ðñêí÷ ïðåäïðèíèìàòåëüñòâ ä´œíëºí òàœº÷ä á³³äã óëñò áèëã³í ´ð㚢ëëºíä ñ³í òààë òîãòàšàíà, ýäíä ´ðãí õààëº ñåêš³í³ ãèš èòêš³í³â. Ýíòí ìàíà îðí-íóòãèí öåöã³ðëòä áàñ áàò óë òîãòàíà. Ýí áàéðèí ´äð öóã óëñò áàò ýð¢ë-ìåíä, õ´â-êèøã, ñ³í šèðºë äóðäšàíàâ. Àðºëà÷íð ýâð³ ê´äëìøèí õàëõàð ñ³í í´êöëò á³ðš, áèçíåñ³í äåëãð¢ëš, îëí äèèëâð äåëäòõ³! - ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷èí É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.

Ìàé ñàðèí 27-ä áèáëèîòåê¢äèí Öóã³ð³ñ³í ¥äð. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ áèáëèîòåêàðüì¢äèã ýí ñ³³õí áàéðëà õàëóíàð é´ð³š³í³. "Ê¢íäò³ áèáëèîòåêàðüì¢ä, òàäí ñîéëûí áîëí òóóšëã÷ õàìãèí ¢íò³ ç´´ð ³ð¢í³ð õàäºëäã óëñ áîëšàíàò. Òàäí îëí ³ìòèã äåãòð³ð ñîíüìñóëíàò. ²ìòí ñîéëûí, îþíè òààëä á³³š, ¢¢ä³ëòèí, èñêóññòâèí õàëõàð ã¢í ìåäðë àâõä òóñëíàò. ¡íí-÷èê ñåäêë³ðí 㢚ðš ê´äëäã, ø¢¢š àâñí ýðäìä³í èòêëò³ òàäíä - ìàíà èê õàíëò. Òàäíà ´´ä³í ìåðãšëò, ¢íëš áîëøãî èê äàìøëò îëíä òóñòà, ýíòí ò´ðñêí ºàçðèí òóóšëã÷ áàéí ç´´ðèã ìåäš àâëºíä, äîðàñ ´ñ÷³õ ¢éíðò øàãøàâäûí ñ³í ñóðºìš ´ãëºíä ñ³í íèë÷³í ê¢ðãš³í³ ãèš òîîëšàíàâ. Öóºàð ´ðê-á¢ë³ðí ñ³í-ñ³³õí, íè-íåãí á³³òí",- ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷èí É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.

Ìàé ñàðèí 28-ä ìàíà îðí-íóòãò ìåš³ õàðóë÷íðèí ¥äð òåìäãëãäš³í³. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ìåš³ õàðóë÷íðèã ýí ñ³³õí áàéðëà õàëóíàð é´ð³š³í³. "Ìàíà Ò´ðñêí³ òóóšä öåðã÷íð ²ð³ñ³í ìåš³ã äàœãèí ñ³³í³ð õàðäã á³³ñìí. Òåäí îíüäèí õîðòíëà ç´ðìã³ð ä³³ëä³ä, ìåš³ ºàòëõ à𺠴ãäãî á³³ñìí. Ò´ðñêí³ ìåš³ õàðëºí - èê äààâðòà êåðã, ýí öåðãò òóññí ê¢í ïðîôåññèîíàëüí ñ³í áåëäâðò³ áîëõ ç´âò³, ê¢íä áà÷ì öàãò óõàòàºàð, ÷èê³ð ¢¢ëäõ ç´âò³. Ýí áàéð ìàíà òååãèí òàœº÷èí ò´ë³ èê ÷èíð 碢í³, þœãàä ãèõë³ ìàíà ºàçðò õàëüìã öåðã÷íð-õàðóë÷íð çàëó-ç´ðã³ð ¢¢ëäí³. Ýí êåðãò èòêëò³º³ð ¢¢ëäš³õ öåðã÷íðò, âåòåðàíìóäò ÷èãí - ìàíà èê õàíëò. Âåòåðàíìóä áààõí óëñëà äàìøëòàðí õóâàëöíà, ýäíä îëí õàëõàð í´êä áîëíà. Ìåš³ õàðóë÷íðò õ´âò³ šèðºë, áàò êèøã, Ò´ðñêíä³í öåðãëëºíä èê ê¢ö³ìš äóðäšàíàâ",- ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷èí É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.

¥äã³ öàãò áèçíåñ ê¢í áîëºíà šèðºëä îíö ÷èíðò³ áîëíà. Àðºëà÷íð îëí ³ìòíä òóñàí ê¢ðãí³. Ýíòí áèëãò³ áîëí ñåäâ³ðò³ óëñ. Ìàé ñàðèí 25-ä Ñèòè ÷åññ ãèäã øàòðèí áàëºñíä àðºëà÷íðèí ¥äð òåìäãëâ. Ýäí àðâí šèëèí òóðøàðò ê¢ö³ãäñí ê´äëìøèí àøàí îëí ³ìòíä êåëâ. Šèë áîëºí ýäí õàðºàä, äàìøëòàðí õóâàëöíà. Àðºëà÷íð îðóòàºàð ê´äëäã ó÷ðàð ýäí òàœº÷ä òóñëíà. Éîñí áîëí øèøëœ íèèö³ñ ýäíèã ä´œíí³. ѳ³í³ð ê´äëäã óëñèã Ê¢íäëëºí³ ºàøãóäàð áîëí ì´ð³º³ð à÷ëíà. Ýí šèë áîëñí áàéðò áàñ äàëà àðºëà÷íðèã ê¢íäëš, é´ð³š à÷ëâ.

Ýí õàâðàð ìàíà õîòë áàëºñíà áàðóí ¢çãò êå-ñ³³õí áîñõà óãëš ò³âãäâ. Êåëí-óëñèí êåâ-ÿíçòàºàð êååð¢ëãäš êåãäñí áîñõà Ñòàâðîïîëü áàëºñíà òàëàñ ìàíà áàëºñíóð èðš³õ ãèè÷íðèí áîëí á³³ðí óëñèí îíüã äàðóíü àâëâ. Ñòàâðîïîëü áàëºñíä á³³äã àðºëà÷ Áîðèñ Õà÷èðîâ ýí áîñõà êåñèã ìåä³ä, ýäí³ ´ðê-á¢ëä ìàíà ðåäàêöèí áàã 2009 šèëä îäñí éîâäë òîäëãäâ. Õàëüìã óëñ ²ð³ñ³í õàíüä ýâð³ ñ³í äóðàð îðñíà 400 šèëèí ´´í óãòš áèäí Ñòàâðîïîëüñê êðàéèí Òóðêìåíñê ðàéîíà Øàð Õóëñí ñåë³íä á³³äã õàëüìãóäò ãèè÷ëš îäñí áèë³âèäí. Òåð òîîä áèäí Õà÷èðîâèõí³ ´ðê-á¢ëä ãèè÷ë³ä, òåäí³ òóñêàð ñòàòüÿ áàðëñí áèë³âèäí.
Ê´ò÷íð³ ðàéîíà ªàøóí Áóðºñò ñåë³íä ´ñ³ä-áîññí Îëüãà Îøêàåâà Ýëñòèí ïåäàãîãè÷åñê ó÷èëèùä ñóð÷àñí öàãòàí Áåêìóðàò Õà÷èðîâëà òàíüëäàä, òåð¢íä õ³ðä ºàðñìí. Óóºí Ðàõìàí ê´â¢í ò´ðš ºàðñíà õ´´í áààõí ´ðê-á¢ë Îëüãà Áîðèñîâíàí ýê-ýöêë³ õàìäàí á³³äã áîëâ. Òåð öàãò Áàòà Ìàíäæèåâè÷ áîëí Àëåêñàíäðà Õàõàåâíà Îøêàåâèõí ìàëä ê´äëäã áèë³. Ýäí íåðò³ ìàë÷íð áîëš, õàëüìã òîõìà ìàë àñðš, Öóãñîþçí º³³õ¢ëä äèèëâð á³ðš éîâñìí. Òåíä Áîðèñ ê´â¢í ºàðâ, òåã³ä ªàøóí Áóðºñò ñåë³í ýí¢íä ò´ðñêí ºàçð áîëšàíà. Õîéð ê´â¢í³ áè÷êíäê öàãíü ààâ-ýýšèííü ìàëûí õîøò äàâñìí. Õ´´ííü ýäí Ñòàâðîïîëüñê êðàéä í¢¢õë³ ýê-ýöêíü ªàøóí Áóðºñò ñåë³íä á³³äã ààâ-ýýšäíü çååíðèíü àâ÷ îääã á³³ñìí.
- Áè÷êíäê öàãòàí áèäí ààâ-ýýšä³í äàðó-äàðóíü çî뺚 îääã áèë³âèäí. Ìàíà ààâ ýýš õîéð ìàäíä ³âð ýœêð áîëäìí, çååíðíü èðõë³ àëüä ñóóëºõàí ìåäëãî, àëüõí äååð³í ´ê³ðëš òààëóëäã áèë³. Ààâ-ýýš õîéð îäà óãà, áîëâ ýäí³ ñàíëûã áèäí ³ð¢í³ð õàäºëš, îíüäèí á¢ë³í³ð òîäëíàâèäí. Ñòàâðîïîëü áàëºñíàñ Ýëñò¢ð á³³õ õààëºàð áèäí áè÷êíäê öàãòàí ààâ-ýýš òàëàí àäºäã áèë³âèäí. Ýí õààëºàð áèäí Ýëñòä ñóðºóëü ñóð÷àñí öàãòàí áàñ éîâäã áèë³âèäí. Òåã³ä ýí õààëº ìàíà šèðºëä èê ÷èíð ç¢¢í³ ãèš êåëš áîëšàíà. Ýëñò áàëºñíà áàðóí ¢çãò áîñõà òîñõõàð á³³õèã ìåä³ä, áèäí Ðàõìàí àõòàºàí áîëí Àéøà ä¢ ê¢¢êò³º³í ñåëâëö³ä, òîñõëòä êåðãò³ ì´œã éè뺚 ´ãõ øèèäâð àââèäí. Ýí áîñõàã áèäí ìàíà ýœêð ààâ ýýš õîéðèí ñàíëä íåð³äâèäí,- ãèš Áîðèñ ìàäíëà õóâàëöâ.
Áààõí àðºëà÷èí òîîëâðàð, ´äã³ öàãà áàº÷óä ´âêíðèííü ñàíë òåâ÷õ, àõ ¢éèí óëñò õàíëòàí ´ðãš, òåäí³ à÷-òóñèã ìàðòëãî, ò´ðñêí ºàçð-óñíäàí ýœêð óëñ áîëõ ç´âò³. Ààâ-ýýš õîéðèííü ñàíëä áîñõà íåð³äñí êåðã³ðí ýí ýâð³ííü ¢ðäò³í ¢ëã¢ð áîëš, ê¢í áîëºí óœã-òîõìàí ìåäš, ´ðê-á¢ëèííü àâúÿñ ³ð¢í³ð õàäºëõ ç´âò³ ãèñí ñàíà çààõ ê¢ñë ò³âñìí.
Ýí áîñõàí ò´ñâèã "Àæóðìåòàëëïðîêàò" (ãåíåðàëüí äèðåêòîðíü Ðèíàò Ñàïàðîâ) áåëäâ. Ýí õààëºàð éîâõ óëñò íåð³äš "Õààëºòí öàºàí áîëòõà" ãèñí é´ð³ëèí ¢ãì¢ä áè÷³ò³. Á.Õà÷èðîâèí êåëñ³ð, ààâ ýýš õîéðíü ýäíèã õààëºä ºàð÷ éîâõëàíü "Õààëºòí öàºàí áîëòõà" ãèš äóðääã á³³ñìí. Òóóâðèí ê¢÷ð çîâëœ äààš ºàðñí, ò´ðñêí ºàçðòàí õ³ðš èð³ä òàœº÷èí áîñõìšèí ò´ë³ 㢚ðš ê´äëš éîâñí àõ ¢éèí óëñ ýäí³ ê¢¢êäíü áîëí à÷íð-çååíðíü ñ³í šèðºë ¢çòõ³ ãèš îíüäèí çàëüâðäã á³³ñìí. "Ýëñò áàëºñíóð èðš éîâõ ãèè÷íðò, ãåð¢ðí õ³ðš éîâõ óëñò ýí é´ð³ëèí ¢ãì¢ä îìã ´ã÷, ñàíñí ñàíàºàí ê¢ö³š áàéðòà-áàõìšòà éîâõä òóñëõ ãèš ñàíšàíàâ. Ààâ-ýýšèí çàëüâðàð áèäí êåç³ ÷èãí õààëºäàí àëòí šîëà ýðã¢ëš, ñ³í-ñ³³õí ãåðò³í ê¢ðäã áèë³âèäí",- ãèš Áîðèñ êåëí³.
Ýê-ýöêèííü ¢ëã¢ð³ð Áîðèñ Õ.Êàíóêîâèí íåðò³ ïåäàãîãè÷åñê êîëëåäæä ñóðâ. Àéøà ä¢ ê¢¢êíü Ýëñòèí ëèöåéä ñóðñìí, îäà ýí ÌÃÈÌÎ-ä áàêàëàâðèàò ò´ãñ³ñí³ äàðó ìàãèñòðàòóðò ñóð÷àíà. Èíñòèòóòä Àéøà àðàáñê, àíãëü áîëí ôðàíöóçñê êåë äàñ÷àíà, èðã÷ä³í äèïëîìàò áîëõìí. Ê¢¢êí ñóðºóëÿí ñ³³í³ð ñóðäã äååð³í îëíà á³³äë-šèðºëä øóíìºàºàð îðëöš, âîëîíòåð áîëš ¢¢ëäí³. Ðàõìàí ãåðò³-ìàëòà, ꢢêí-ê´â¢ò³. Áîðèñ îäà õîéð ê´â¢ò³, óäë óãà ýäí³ ´ðê-á¢ëä ºóðâäã÷ ¢ðí ò´ðõìí. Ê´â¢ä ýöêò³º³í õàìäàí àðºëà÷íð áîëš ¢¢ëäí³, ýäí³ ôèðì Ñòàâðîïîëü áîëí Ìîñêâà áàëºñäò á³³í³. Ýäíä ìàíà òàœº÷ä ¢¢ðì¢ä îëí, òåã³ä àðº ó÷ðõëà ýäí Ýëñò¢ð èðõä³í äóðòà. Áîëâ ê´äëìø äàëà áîëàä, ýäí íóðºëš ¢¢ðì¢äò³º³í Ìîñêâà áàëºñíä õàðºš, õàìäàí öàãàí äàâóëíà. Ýêèííü îëí ýëãí-ñàäíü ÷èãí ýäíèã ãèè÷ëš èðõë³íü áàéðëíà.