Îäàõí òàœº÷èí æèëèùí-êîììóíàëüí-ýäë-àõóí áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâä ìèíèñòð Íåëëè Òêà÷åâàí ºàðäâðò çàëâðèí êîìïàíüñèí ºàðäà÷íðèí îðëöëòàºàð ñåëâëö³í áîëâ. Ñåëâëö³íä îðëöà÷íð 2018-2019 šèëì¢äèí óäëãî ýêëõ äóëàëëºíà êåìä Ýëñò áàëºñíà îëí äàâõð ãåðì¢ä ÿìàðàí êåìš³íä áåëí á³³õèí òóñêàð 糜ãëâ. Íåëëè Òêà÷åâàí òåìäãëñ³ð, ýí ´äðì¢äò õîòë áàëºñíà öóã çàëâðèí êîìïàíüñ ýäí³ òåòêâðò á³³õ îëí äàâõð ãåðì¢äèã äóëàëëºíà êåìä áåë êåñí³ òóñê ïàñïîðò àâõ ç´âò³. Ýí¢í³ñ íàíü ñåëâëö³í³ éîâóäò ÁຠĴðâä³ ñåë³íä ñîöèàëüí ÷èíðò³ îáúåêòñ íàìðèí-¢âëèí êåìä áåëäëºí³ òóñê, òåð ìåò îëí äàâõð ãåðì¢äò ãàçèí îáîðóäîâàíÿ ê´äëìøèã òåòêëºí³ øèí äèã-äàðàíà òóñê ò´ð³ð áàñ ꢢíäâ.
"Ýíåðãîñåðâèñ" ÀÎ êîòåëüíñ áîëí äóëàëëºíà ñåòüì¢ä íàìðèí-¢âëèí êåìä ê´äëõä áåëí óãàºèíü á¢ðòêñìí. Öóã 29 êîòåëüí äóëàëëºíà êåìä ê´äëõä áåëí. Ýíäð òóðâàí ñóðâëší ñîëüãäñí á³³í³, òåð äîòð äóëàëëºíà, õàëóí óñàð òåòêëºí³ ñåòüì¢ä øèíð¢ëãäâ. Òåã³ä ÷èãí äóëàëëºíà ñåòüì¢äèí ÿñâðèí ê´äëìø çóí ïðîöåíòä êåãäñìí.
Íàìðèí-¢âëèí êåìä áåëäâðèí êåðã ê¢ö³ëºí³ éîâóäò óñ õàëóëäã øèí õ³³ñí ò³âãäñí áîëäã. Çàëâðèí êîìïàíüñ "Ýíåðãîñåðâèñ" ÀÎ-ëà õàìäàí í´êöš ¢¢ëä³ä, áàñ îëí äàâõð ãåðì¢äèí äóëàëëºíà ñèñòåìèã êèèòí êåìä ê´äëõä áåë êåš³í³.

Ìàíà 糜ã÷

Øèäð Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâèí ºàðäâðò ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà áîëí ïðîìûøëåíí ³³ìøã óãà á³³ëºí³ òàœº÷èí êîìèññèí äàðàíè ñ¢¢ð áîëâ. Òåð¢íä ÐÌÎ-ñèí òîëºà÷íðèí äàðóêñ - ðàéîäûí ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà êîìèññèí àõëà÷íð, á¢ðòêëºí³ îðãàíìóäûí, ïðîôñîþçìóäûí ýë÷íð îðëöâ. Ñ¢¢ðèí ýêëöä òàœº÷èí îðãàíèçàöñ äóíä ê´äë³÷íðèí ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà áîëí òààë òîãòàëºíà ìàðºàíà àø äèãëãäâ.
Ìàðºàíà àøàð "Òðàêò" ÎÎÎ ßøàëòàí ðàéîíàñ òàœº÷èí ñîöèàëüí äåëãðëòèí, ê¢÷-ê´ëñí³ áîëí ê´äëìø³ð òåòêëºí³ ìèíèñòåðñòâèí Äèïëîìàð áîëí 15 ì蜺í àðñëœãà ì´ð³º³ð à÷ëãäâ. Ëàãàíÿ ðàéîíà "Áóðàòèíî" ãèäã 1-÷ òîéãòà áè÷êä¢äèí ñàä áàñ äèïëîì áîëí 10 ì蜺í àðñëœãà, Öàºàí Àìí ñåë³í³ øêîë-èíòåðíàò äèïëîì áîëí 6 ì蜺í àðñëœãà ì´ð³ àââ. Òåð ìåò Ê´ò÷íð³ ðàéîíà áîëüíèö áîëí Õàð ªàçðà ðàéîíà áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëòèí Ãåð ìèíèñòåðñòâèí äèïëîìàð áîëí ¢íò³ ì´ð³º³ð òåìäãëãäâ. Öóã ýí îðãàíèçàö-ïðåäïðèÿòüì¢äò ê´äë³÷íðèí ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíä, ³ìòí³ ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàëºíä èê îíüã ´ããäí³.
Äàðóíü òàœº÷èí îðãàíèçàöñò ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà, ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³, ïðîèçâîäñòâä øàðõ-øàâ àâëºíàñ ãåòë¢ëëºí³ òóñò ê¢ö³ãäš³õ êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí òóñêàð ꢢíäâð áîëâ. Èê Áóóðëà ÐÌÎ-í òîëºà÷èí äàðóê À.Âëàäèìèðîâ áîëí ßøêóëèí ÐÌÎ-í òîëºà÷èí äàðóê Ã.Øèíèíîâà ýí ò´ðì¢ä³ð òîîöàºàí ´ãâ. Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòðèí äàðóê Í.Ñàíäæèåâ ñîéëûí ó÷ðåæäåíüñò ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà, ê´äëìø÷ îðìñèí øèøëœ á¢ðòêëº äàâóëñíà àøèí òóñêàð 糜ãëâ. Òàœº÷èí ñåë³í³ ýäë-àõóí ê´äë³÷íðèí ïðîôñîþçèí ðåñêîìèí àõëà÷ Â.Ìóäàåâ ÀÏÊ-í õàëõä ê´äëš³õ óëñèí ç´â-éîñ õàðëºíà, ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³ òóñò ïðîôñîþçí îðãàíèçàö á¢ðòêëº ÿìð êåâ³ð ê¢ö³äãèí òóñêàð êåëš ´ãâ.
Óñíà, ãàçèí áîëí êàíàëèçàöèí õóäãò ê´äëìø ê¢ö³ñí êåìä ê´äë³÷íðò ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³, ê¢÷-ê´ëñèí òààë òîãòàëºíà áîëí ïðîèçâîäñòâä øàðõ-øàâ àâëºíàñ ãåòë¢ëëºí³ ò´ð ñ¢¢ðò îíö õ³ë³ãäâ. Òåð ìåò òàœº÷èí ïðåäïðèÿòüì¢äò çåòêðò³ éîâäëìóäûí òî áàºðóëëºíà òóñò ïðîôèëàêòè÷åñê êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³ëºí³ òóñêàð ꢢíäâð áîëâ. Êåëõä, 2013 šèë³ñ àâí ìàíà òàœº÷ä óñíà, ãàçèí áîëí êàíàëèçàöèí õóäãóäò çåòêðò³ éîâäëìóä ó÷ðñí óãà ãèš ñ¢¢ðò îðëöà÷íð òåìäãëâ. 2018 šèëä ïðîèçâîäñòâä øàâ àâñí éîâäëìóä äàâñí šèëèí êåìš³íä ¢ëäâ. Ýí šèë çóã òàœº÷èí ñåë³í³ ýäë-àõóí ìèíèñòåðñòâä áîëí ÊàëìÃÓ-ä ê´äë³÷íð øàâ àâñí çåòêðò³ õîéð éîâäë ó÷ðâ. Ýí õîéð îðãàíèçàöèí ýë÷íð ñ¢¢ðò îðëöàä, ó÷ðñí çåòêðò³ éîâäëìóäûí óðøãèí òóñêàð êåë³ä, íàíü èèì éîâäëìóä ó÷ðøãîí ò´ë³ ñàãëóëëºíà êåðã-¢¢ëäâðì¢ä äàâóëñíà òóñêàð õóâàëöâ.
2014 šèë³ñ àâí ìàíà òàœº÷ä 1015 îðãàíèçàöä ê¢÷-ê´ëñí³ òààëûí øèøëœ ¢íëºí äàâóëãäâ. Õàðì ò´ðõä, Ê´ò÷íð³, Ñàðïàí, ¡ñòèí áîëí Ïðèþòíà ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñò èèì á¢ðòêëºí³ êåðã-¢¢ëäâð ê¢öö äàâóëãäàä óãà ãèš ñ¢¢ðò çààãäâ. Ê¢÷-ê´ëñí³ õàðëºíà íîðìàòèâí íåêâðì¢äèã ê¢ö³š, ê´äë³÷íðò³í ñ³í òààë òîãòàš, ýäí äóíä ìåäèöèíñê øèíšëëò á¢ðä³õ êåðãò³ ãèš òàœº÷èí îðãàíèçàö-ïðåäïðèÿòüì¢äèí ºàðäà÷íðò äààëºâð ´ããäâ. Òåð ìåò ýí šèëèí ÷èëã÷ ê¢ðòë ê¢÷-ê´ëñí³ òààëûí øèøëœ á¢ðòêëºèã ò´ãñ³õ íåêâð ò³âãäâ. Ñ¢¢ðò õ³ë³ãäñí ò´ðì¢ä³ð ´ããäñí äààëºâðìóä ýðê áèø ê¢ö³ãäõ ç´âò³, þœãàä ãèõë³ ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà ò´ð ýðêí ÷èíð 碢š³í³ ãèš Á.Áàäìàåâ òåìäãëâ.
Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Ñåíòÿáðü ñàðèí 18-ä Ýëñòä "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòèí Õàëüìã ðåãèîíàëüí ³œãèí êîíôåðåíö áîëâ. Óðäíü áîëñí ïîëèòñîâåòèí ñ¢¢ðò ýí¢í³ ãåø¢ä Óëñèí Õóðàëä (Ïàðëàìåíòä) ¢¢ëäõ "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòèí ôðàêöèí àõëà÷ä íóóâ÷àð äóóºàí ´ã³ä Ñàãëð Áàêèíîâàã, òåð¢í³ äàðóêä Âàëåðèé Áîëäûðåâèã ñóœºâ. Òåð ìåò Óëñèí Õóðàëàñ Ôåäåðàöèí Ñîâåòä Àëåêñåé Ìàéîðîâ ñóœºãäâ.
ijê³ä êîíôåðåíö ýêëâ. Ýíä ïàðòèí ÊÐÎ-ºàñ òàœº÷èí Ïàðëàìåíòèí Àõëà÷èí êàíäèäàòóðèí òóñêàð ꢢíäâð áîëâ. Àøòíü äåïóòàòíð Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí Ìèõàèë Ìóòóëîâèí õîéð êàíäèäàòóð ýí ¢¢ë äààëºíä çààãäâ. Õîéð êàíäèäàò ýâð³ííü èðã÷ ¢¢ëäâðèí òóñêàð ¢ã êåëâ. Îäàõí áîëñí ñóœºâðèí êàìïàíüä øóíìºàºàð îðëöñí ïîëèòñîâåòèí ãåø¢äò, ýêëö îðãàíèçàöñèí ñåãë³òðì¢äò, îëíà îðãàíèçàöñèí ýë÷íðò Àíàòîëèé Êîçà÷êî õàíëòàí ´ðãâ.
Òàœº÷èí ïàðëàìåíòä îäà "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòèí ôðàêöä 21 äåïóòàò ¢¢ëäõ, òåðíü ñ³í ¢çìš, ³ìòí ïàðòüä èòêš³õ òîîò áîëšàíà, òåð èòêëèã áèäí öóãòàí ´´ä³í³ð ¢íëš, ñóœºâðèí éîâóäò ³ìòí³ ´ãñí äààëºâð ê¢ö³ëºíä ºîë îíüãàí ´ãõ ç´âò³âèäí ãèš Àíàòîëèé Âàñèëüåâè÷ êåëñí ¢ãä³í òåìäãëâ. Ïàðòèí ôðàêö ÷èãí ýí òóñò àðº -÷èäë³í íåãä¢ëš ¢¢ëäõ ç´âò³, ³ìòí³ ¢¢ðìã ÷èãí, èê ÷èãí êåðã¢äèã áèäí ê¢ö³õ ç´âò³âèäí.
²ð³ñ³í Ïðåçèäåíò Âëàäèìèð Ïóòèí ôåäåðàëüí áîëí ðåãèîíà îðãàíìóäûí ¢¢ëäâðèí ºîëëã÷ 12 ò´ðèã çààâ, õàìãèí ò¢ð¢íä ñîöèàëüí ïîëèòèêèí àìð áèø ò´ðì¢ä ê¢ö³ãäõ ç´âò³. Òåäíèã ê¢ö³õèí ò´ë³ áèäí ³ìòíë³ òàñðõàí óãàºàð äåïóòàòñê öóòõëœä, "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòèí îëíà ïðèåìíä õà𺚠òåäí³ êåðã-ò´ðèíü ìåäš àâ÷ õàºëõ ç´âò³âèäí.
Ïàðëàìåíòèí ñîœñõâð êåëºí³ ýâ-àðºèã áèäí áàñ ´ðã³ð îëçëõ ç´âò³âèäí, êåñã ò´ð ê¢ö³ëºíä ïðàâèòåëüñòâèã, ìèíèñòåðñòâèã áîëí âåäîìñòâèã îðëöóëõ êåðãò³, òèèì òóñòà äàìøëò ìàäíä á³³í³. Òåð ìåò îëíà îðãàíèçàöñëà, èðãíì¢äèí îáùåñòâë³ ´ðãí í´êöëò ê¢ö³š ³ìòí³ íåêâðèã ê¢ö³õ ç´âò³âèäí ãèš Àíàòîëèé Êîçà÷êî òîâ÷ëš êåëâ.
Öààðàíäíü êàíäèäàò Ìèõàèë Ìóòóëîâ ýâð³ óõàí-òîîëâðàí àõðàð ìåä¢ëâ. Ïàðëàìåíò ´äã³ öàãò öóã äåïóòàòíðèí, õàìãèí ò¢ð¢íä ôðàêöèí àðº-÷èäëèíü íåãä¢ëš, òîãòóðòà šèðºëèí òààëûã ´ð㚢ëõ éîñòà. Ñåë³íä á³³äã ³ìòí³ á³³äë-šèðºëä, òåð¢ã ÿñðóëëºíä óëì èê îíüãàí ´ãõ ç´âò³âèäí. Ò´ðñêí êåë äåëãð¢ëëºíä, òåð¢ã óëì èê³ð òàðõàëºíä öåðãëš³õ çîêàëûã áèäí áàòðóëõ ç´âò³âèäí ãèš Ìèõàèë Íèêîëàåâè÷ êåëâ.
ijê³ä òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ¢ã àââ. Ìàíà Óëñèí Õóðàë òàœº÷ä òîãòóðòà á³³äë áàòðóëëºíä èê íèë÷³í ê¢ðãš³í³. Ìàíà òàœº÷èí ³ìòí³ ò´ë³ ò´ðñêí÷ ñåäêë, èòêëò³ á³³ëºí èê ÷èíð 碢í³. Òåã³ä ýíäð ê¢÷ð-ê¢íä òîîò á³³ââ ÷èãí òàœº÷ä ñîöèàëüí õàëõèí áîëí ýêîíîìèêèí óëòà-ñ¢¢ðò³ äèãò³ -äàðàòà á³³äë õàäºëãäšàíà.
Ìàäíèã êåñã ³ìòí ñóœºâðèí éîâóäò ä´œíâ. Òåðíü áàñ ìàíà äààâðèã öààðàíäíü ´´äë¢ëõ ç´âò³. Êåñã šèëèí òóðøàðò áèäí ç³ðì ò´ðèã õàºëš ÷àäšàõøâèäí, áîëâ áèäí òåð¢í³ òóñêàð îëíä èë³ð ìåä¢ëí³âèäí, àðº-÷èäë³ðí áèäí òåð ê¢÷ð-ê¢íäèã óóðóëšàíàâèäí, òåð¢ã ³ìòí ¢çš³í³.
Ò¢ð¢í ñåññüò ñóœºãäõ Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ä ê¢ö³ìš äóðäõàð ñåäë³â, áîëâ õàìãèí ò¢ð¢íä ïàðëàìåíò îëí ³ìòíë³, îáùåñòâë³, óãà-ÿäó óëñëà áàò çàëºëäà á³ðõ ç´âò³. Ïàðëàìåíò ïàðòèí ò´ë³ áèø, áîëâ öóã òàœº÷èí ò´ë³ ¢¢ëäš³í³, òåã³ä òåð¢í³ Àõëà÷ öóã Óëñèí Õóðàëûí ò´ë³ äààâðàí 碢õ ç´âò³ ãèš Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ àøëš êåëâ.
Àøòíü íóóâ÷àð äóóºàí ´ãëºí³ õ´´í òàœº÷èí ïàðëàìåíòèí Àõëà÷èí êàíäèäàòóðò Àíàòîëèé Êîçà÷êî ñóœºãäâ. Ýí¢ã³ð êîíôåðåíö ê´äëìø³í ò´ãñ³â.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Ñàð äàâàä, äóëàëºíà êåì ýêëõìí. Íàìðèí-¢âëèí êåìä ìàíà ãåðì¢äò äóëàí áîëõèí ò´ë³ òàœº÷èí æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí ïðåäïðèÿòüì¢ä õàâðàð øèí äóëàëºíà êåìä áåëäâð ýêëí³. ¡âëèí òåœãðò èòêë óãà ãèš õàëüìã óëñ êåëäã. Òåã³ä äóëàëºíà ñåòüì¢äèã ÿñš, õóó÷ðñí òóðâàñèã ñîëüš, êîòåëüíüìóäò á³³äã îáîðóäîâàíèã øèíšëš íàìðèí-¢âëèí êåìä öóãíü äèãò³-äàðàòàºàð äàâõèí ò´ë³ áåëäâðèí ê´äëìø çóíè äóóñí ê¢ö³ãäí³. Òàœº÷èí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñèí êîììóíàëüí îðãàíèçàöñ ýðò³ñíü êåõ-ê¢ö³õ ê´äëìøèí çóðà áàòëíà.
Òàœº÷èí æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâèí áàðèí öåðãëëòèí 糜ãëñ³ð, äóëàºàð òåòêëºí³ "Ýíåðãîñåðâèñ" ãèäã àêöèîíåðí íèèö³í Ýëñò áàëºñíà êîòåëüíüñèí áîëí äóëàëºíà ñåòüì¢äèí áåëäâðèã øèíšëëºí³ êåðã-¢¢ëäâðèã ò´ãñ³â. Ýí îðãàíèçàö 2018-2019 šèëèí äóëàëºíà êåìä áåëí á³³õèí òóñê ïàñïîðò àâàä, òåð¢ã ìèíèñòåðñòâä îðóëâ. Õîòë áàëºñíä á³³äã 29 êîòåëüí íàìðèí-¢âëèí êåìä ñ³í áåëäâð êåâ. Ýí šèë 3292 ìåòð äóëàëºíà ñåòüì¢äèí, õàëóí óñàð òåòêëºí³ 983 ìåòð òóðâàñ ñîëüãäâ. Äóëàëºíà ñåòüì¢ä á¢êëä³í øèíšëãäš ÿñãäâ. Øèí äóëàëºíà êåìä áåëäâð êåñí êåìä "Ýíåðãîñåðâèñ" íèèö³í óñ õàëóëäã øèøëœ îáîðóäîâàíü õóëäš àââ. Òåð¢ã "Ì.Ãîðüêèé" áîëí "Ã.Ìîëîêàíîâ" êîòåëüíüñò óãëš ò³ââ.
Äóëàëºíà ñåòüì¢äèã áîëí êîòåëüíüñèã íàìðèí-¢âëèí êåìä áåëäñí äååð³í îëí äàâõð ãåðì¢äèí ãåð äîòðêèí ñèñòåìèã áàñ ÿñõ êåðãò³. Òåã³ä àêöèîíåðí íèèö³í îäà çàëâðèí êîìïàíüñëà õàìäàí îëí äàâõð ãåðì¢äèí äóëàëëºíà ñèñòåìèã áåëäš³í³. Óäë óãà ýí ê´äëìø ò´ãñõìí ãèš çóðàëãäšàíà. Ìàíà òàœº÷ä 15 çàëâðèí êîìïàíÿ òåòêâðò 472 îëí äàâõð ãåð á³³í³. Ýí šèë 69 îëí äàâõð ãåðò òî-äèãèí ïðèáîðìóäûã øèíšëõ êåðãò³. Ñåíòÿáðü ñàðèí 10-ä êåñí òî-äèã³ð öóã ïðèáîðìóä øèíšëëòä éîâóëãäñí áèë³.
Õîòë áàëºñíà 7,8, áîëí 9-÷ ìèêðîðàéîäûã äóëàºàð òåòêäã 6-÷ òîéãòà ó÷àñòêèí ºàðäà÷ Ëàðèñà Ñàâèíàí êåëñ³ð, ýäí øèí äóëàëëºíà êåìä ýðò³ñíü áåëäâð êåñí äååð³í êîòåëüíä ÿñâð êåâ. Ýí çóíàð ýíä õóó÷í òåðçì¢äíü ñîëüãäâ, öóãèíü øèí³ñ øèðä³ä, ê´äëìø÷ îðì ñ³í òààëòà áîëõèí ò´ë³ ÿñâð êåãäâ. Ýí êîòåëüí ºóðâí ìèêðîðàéîíä á³³äã îëí äàâõð ãåðì¢äèã áîëí ñîöèàëüí ó÷ðåæäåíüñèã äóëàºàð áîëí õàëóí óñàð òåòêí³. Ýäí 105 îáúåêòä äóëà ´ãí³, 96 îáúåêòèã õàëóí óñàð òåòêí³. Òåã³ä íàìðèí-¢âëèí êåìä öóãíü äèãò³-äàðàòàºàð äàâõèí ò´ë³ ýäí õàâðèí-çóíè êåìä ÿñâðèí áîëí áåëäâðèí ê´äëìøèã ê¢ö³â. Ýí ó÷àñòêä ä´÷ øàõó ê¢í ê´äëí³, öóºàð ýäí áàéí äàìøëòòà áîëí ´´ä³í ìåðãšëòò³ ê´äë³÷íð. Öóºàð ýäí ê´äëìø³í äààâðòàºàð ê¢ö³äã ò´ë³ä ýäí³ ìåäëä á³³äã ãåðì¢äò áîëí ó÷ðåæäåíüñò ¢âëèí êåìä äóëàí áîëíà.
Õàëüìã Òàœº÷èí ãåð-ᢢðèí èíñïåêöèí ñïåöèàëèñòíð çàëâðèí êîìïàíüñèí ¢¢ëäâðèã øèíšëš, ³ìòí³ ýðëºñ³ð òåäíèã á¢ðòêí³. Òåð ìåò òàœº÷èí ÆÊÕ-í ìèíèñòåðñòâä 3-36-50 òîéãàð šèœí¢ë³ä, æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí õàëõàð ó÷ðäã éîâäëìóäûí òóñêàð 糜ãëš áîëšàíà.
Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Îäàõí Ãåëåíäæèê áàëºñíä "Áèîòåõìåä" ãèäã êîíôåðåíö áîëâ. Òåð¢íä ²ð³ñ³í ôàðìàöåâòè÷åñê, áèîòåõíîëîãè÷åñê, ìåäèöèíñê áîëí êîñìåòîëîãè÷åñê ïðîìûøëåííîñòèí ïðåäïðèÿòüì¢äèí ýêñïîðòí äåëãðëòèí ò´ð õ³ë³ãäâ.
Êîíôåðåíöèí ïëåíàðí ñ¢¢ðò "Ýð¢ë-ìåíä õàðëºí" ãèäã êåëí-óëñèí ò´ñâ³ð ´ðãí ꢢíäâð áîëâ. ²ð³ñ³í ïðîìûøëåííîñòèí áîëí õóëä-㢢ëã³í³ ìèíèñòð Ä.Ìàíòóðîâ, ÐÔ-í ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòðèí äàðóê Å.Êàìêèí, "Ðîñòåõ" øàœºà êîðïîðàöèí ãåíåðàëüí äèðåêòîð Ñ.×åìåçîâ ñ¢¢ðò îðëöâ. Òåð ìåò ôàðìàöåâòè÷åñê áîëí áèîòåõíîëîãè÷åñê îòðàñëèí ò´ë³ áຠíàñòà êàäðìóäûã áåëäëºí³, ïðîôèëàêòèêèí, äèàãíîñòèêèí, ýìíëºí³ áîëí ðåàáèëèòàöèí øèí ýâ-àðºñ ¢¢ä³š ºàðºëºíà ò´ðì¢ä³ð ñåêöñèí ê´äëìø á¢ðä³ãäâ. Ôîðóìèí ê´äëìøò ìàíà òàœº÷àñ ìåäèöèíñê 糜ãëëºí³-øèíšëëòèí Öóòõëœãèí ºàðäà÷ Áàäìà Íàòûðîâ îðëöâ.
Êîíôåðåíöèí ÷èëã÷³ð "Ñòàðòàï-ðàëëè" ãèäã ìåäèöèíñê ò´ñâñèí ìàðºàíà àø äèãëãäâ. Ôèíàëä ºàðñí õ´ðí îðëöà÷ ò´ñâ³í á³³äë-šèðºëä òîõðàëºíä êîíôåðåíöä îðëöñí èíâåñòîðìóäûí äåì àââ.
Áàðò áåëäñíü ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ

Ýëñò áàëºñíà ¥äðò íåð³äãäñí áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí éîâóäò "Ëóêîéë" ÏÀÎ çàðëñí ìàðºàíà äèèë³÷íðò ì´œãí³ ì´ð³ á³ð¢ëš ´ããäâ. Ýí êîìïàíÿ ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí ó÷ðåæäåíüñèí òîîä òàœº÷èí ïñèõîíåâðîëîãè÷åñê äèñïàíñåð îðâ ãèš ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí áàðèí öåðãëëò 糜ãëš³í³. Ýí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíÿ ê¢÷-ê´ëñ õàðëºíà áîëí ò¢¢ìð³ñ ñàãëóëëºíà ñïåöèàëèñò Âëàäèìèð Î÷èðîâä 300 ì蜺í àðñëœãà ñåðòèôèêàò á³ð¢ëš ´ããäâ.
Äèñïàíñåðèí àõ ýì÷ Îëüãà Õàð÷åíêîí ºàðäâðò áåëäñí ò´ñâä ãåìò³ óëñèí ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³ áîëí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ò´ð áîñõãäâ. Ýäí "Áóðõí-øàší áîëí ñîéë" ãèäã íîìèíàöä äèèëâð á³ðâ. Ìàðºàíä ø¢¢š àâñí ì´œã³ð ýäí ³ìòí îðäã ïóíêòûí ò´ë³ ´äã³ öàãà îáîðóäîâàíü áîëí âèäåîõàðóëûí ñèñòåì óãëš ò³âõ³ð çóðàëšàíà. Äèñïàíñåðò ýìíëºíä á³³äã óëñèí ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí áîëí àíòèòåððîðèñòè÷åñê ³³ìøã óãà á³³ëºí³ íåêâð ê¢ö³ëºí ýí ò´ñâèí ºîë ê¢ñë á³³ñìí.

Ñåíòÿáðèí 10-ä Ýëñòä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí áàãøíð áîëí îþòíð Êèòä³ñ èðñí ê¢íäò³ ãèè÷íð³í, Õóíàíüñê ïåäàãîãè÷åñê óíèâåðñèòåòèí äåëåãàöèã òîñâ. Ýíä õîéð âóçèí í´êöëòèí ò´ð³ð “ò´ãðã øèð³í” ñ¢¢ð áîëâ. Õàðºëòûã ïðîðåêòîð Êåðìåí Áàäìàåâà ºàðäš ò¢ð¢ë³ä Õàëüìã ÃÓ-í òóóšèí áîëí ýíäðê á³³äëèí òóñêàð êåëš ´ãâ. Êèòä êåë äàñëºíà áîëí òàðõàëºíà èê ïðîãðàìì Õàëüìã óíèâåðñèòåòä 10 ºàð šèëèí òóðøàðò ê¢ö³ãäš³í³, îäà Õàëüìã Òàœº÷èí ºîëëã÷ âóç Êèòä îðí-íóòãèí 13 âóçëà ´ðã³ð í´êöëòš³í³, òåð òîîä ¥âð Ìëûí, Ïåêèí³ êåëí-óëñèí, Öèíñê êåëí-óëñèí óíèâåðñèòåòì¢äë³ áîîöà áàòëš õàìöó êåâ³ð ¢¢ëäš³í³.
Òåð òîîä õàëüìã áàãøíð áîëí îþòíð êèòä âóçìóäò îäàä, òåíä ´ð³ë šèëä³í ýñ ãèš óëì èê áîëçãòàí êèòä êåë äàñíà. 2007 šèëä Õàëüìã ÃÓ-í óë äååð Êîíôóöèéèí èíñòèòóò ñåêãäë³, šèë áîëºí ýí¢í³ ìåäëä êåñã êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ãäí³. Èíñòèòóòûí äèðåêòîð ×æåí Ôàíü ê¢íäò³ ãèè÷íðë³ ìåíäëš, òåäíèã èðñíäíü õàíëòàí ´ðã³ä, Õàëüìã ÃÓ áîëí Õóíàíüñê ïåäàãîãè÷åñê óíèâåðñèòåò í´êöëò³í šèë èðâ³ñ ´ð㚢ë³ä á³³õ ãèš í³³ëâð³í ìåä¢ëâ.
- Òàíà èðëºèã áèäí ´ð³ë šèëä³í ê¢ë³š³ë³âèäí, àøòíü òàíà Õóíàíüñê ïåäàãîãè÷åñê óíèâåðñèòåòèí êîíñåðâàòîðèí äåëåãàö Ýëñò¢ð èðâ, òåã³ä áèäí àñõëàä áîëõ òàíà îþòíðèí áîëí áàãøíðèí êîíöåðòèã òåœê³í óãàºàð ê¢ë³š³í³âèäí, ÿºàä ãèõë³ òàäí éîñòà êåâ³ð êèòä áèëã-ýðäìèí öóã ñ³³õí òîîòûíü ¢ç¢ëš ÷àäõèò, -ãèš Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí ºàðäà÷ ×æåí Ôàíü êåëâ.
ijê³ä Õóíàíüñê ïåäàãîãè÷åñê óíèâåðñèòåòèí êîíñåðâàòîðèí äåëåãàöèí ºàðäà÷èí äàðóê Ëè Ìÿî ýäíèã õàëüìã ºàçðò á¢ë³í³ð òîññíä õàíëòàí ´ðãâ. Òèèã÷ê³ä ãèè÷íð àõð öàãèí áîëçãò òàœº÷èí õîòë áàëºñíà îíö ñ³í òîîòûíü õ³ë³š ÷àäâ, òàíàä èê äåëãðëòò³ ´äã³ öàãèí óíèâåðñèòåò ¢¢ëäš³õèíü áèäí áàñ ¢çâèäí ãèš ê¢íäò³ ãèè÷ òåìäãëâ.
Òåð ìåò Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí ê´äë³÷íð Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí áàãøíðëà ñ³³í³ð í´êöëòš ¢ð-èíüãèí á³³äëä ê´äëš³í³, òåðíü éèð ñ³í ãèš ê¢íäò³ ãèè÷ òåìäãëâ. Ýäí³ àñõëàä ò³âõ êîíöåðò ÷èãí ê¢ö³ìšò³ áîëš öóãòàäíü òààñãäõ ãèš èöš³í³âèäí.
- Ìàíà óíèâåðñèòåò Êèòäèí ñ³í ãèñí ïåäàãîãè÷åñê óíèâåðñèòåòì¢äèí íåãíü. Îäà á³³õ ôàêóëüòåòì¢äò ñåë³í³ ýäë-àõóí, áèîëîãèéèí, èíôîðìàòèêèí ôàêóëüòåòì¢ä íåìãäâ. Îäà ýíä 36 ì蜺í îþòí áîëí àñïèðàíòíð ñóð÷àíà, óíèâåðñèòåò Õóíàíü ïðîâèíöèí õîòë áàëºñíä á³³ðøëš³í³, òåã³ä ìàíà ×àíøà áàëºñíä òàäíèã ê¢ë³š³í³âèäí, ìàíà õàðºëò èê áàéðòà áîëõíü ëàâòà. Ìàíà óíèâåðñèòåò áàñ 40 îðí-íóòãèí 160 óíèâåðñèòåòë³ í´êöëòš³í³, - ãèš äåëåãàöèí ºàðäà÷èí äàðóê êåëâ.
Òåð ìåò ýäí³ âóçä îðñ êåëí³ ôàêóëüòåò èê äåëãðëò àâñí á³³í³. Êèòäèí ¥ìí ¢çãò õàìãèí ñ³í ãèñíü ýäí³ ê´ãšìèí èíñòèòóò, ýíä 7 ôàêóëüòåò áîëí ñóðºóëèí 3 öóòõëœ ¢¢ëäš³í³, òåð ìåò îþòíð ñèìôîíè÷åñê îðêåñòðò, õîðèí êîëëåêòèâä áîëí ¢¢ä³ã÷ íàíü ÷èãí êîëëåêòèâñèí ¢¢ëäâðò îðëöíà.
ijê³ä äåëåãàöèí àõëà÷ çåðã Ñÿ Ñþíüöçþíü ¢ã àââ. "¥öêëä¢ð ´ð¢í 4 ÷àñëà áîñàä ñàìîëåòàð íèñ³ä, ä³ê³ä 4 ÷àñòàí àâòîáóñàð éîââèäí, òåã³ä õààëº ìàíà íåâ÷ê ê¢íä áîëâ ãèš ýí òåìäãëâ. Òèèì áîëâ ÷èãí Ýëñò¢ð èðõë³ ýäí òåð òîîòàí äàðóíü ìàðò÷êâ, òåä¢ ä¢œã³ èê³ð ýäíä ìàíà õîòë áàëºñí òààñãäâ, ³ìòí öóºàð öàºàí ñåäêëò³, õîëàñ èðñí ãèè÷íð³í á¢ë³í³ð òîñíà, òóóšàí, ñîéëàí, àâúÿñàí õàäºëñí á³³í³. Áèäí Õóíàíü ïðîâèíöèí ñîéëûã áàñ õàäºëšàíàâèäí, òåð¢ã êîíöåðòä ¢ç¢ëõâèäí. Ìàíà ïðîâèíöä àëäð ¢¢ëä³÷ Ìàî Öçå Äóí ò´ðš ºàðñìí",- ãèš äåëåãàöèí ºàðäà÷ êåëâ.
Âëàäèâîñòîê áàëºñíä áîëñí ýêîíîìèêèí ôîðóìä Êèòäèí ºàðäà÷ Ñè Öçèíüïèí áîëí ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíò Âëàäèìèð Ïóòèí ꢢíäâð ê庳ä ìàíà îðí-íóòãóäûí í´êöëòèã öààðàíäíü áàòðóëš ã¢¢ä¢ëš éîâíà. Òåã³ä áèäí àëòí öàãò Ýëñò¢ð èðñí á³³í³âèäí. Õàëüìã óëñò áèäí êèòä óëñèí ñîéëûã ¢ç¢ëõ³ð á³³í³âèäí, ìàíà õîéð îðí-íóòãèí îþòíð äåëåãàöñàð ñîëüëöš áàñ ñîéëûã, òóóšèã, êåëèã óëì ñ³³í³ð ìåäš àâòõà ãèš ê¢íäò³ ãèè÷ ëàâëš êåëâ.
Òåð ìåò Êèòäèí Ëàí÷æîó áàëºñíà óíèâåðñèòåòä îäàõí 6 ñàðèí ñòàæèðîâêä îäàä èðñí õàëüìã îþòíð êèòä³ð êåë³ä, ÿºš òåíä ñóðñíà, êåë³í ÿºš áàéšóëñíà òóñêàð òîîëâðàðí õóâàëöâ. "Ýíä áèäí ó÷åáíèê³ð äàñëàâèäí, òåíä áîëõëà êèòä êåë áàãøíðëà, ³ìòíë³ ê¢¢íäš äàñõ êåðãò³ áîëâ, òåðíü ê¢íä þìí á³³š, òèèì áîëâ ÷èãí öóãíü äàñãäàä á³³â, ìàíà ìåäðëèã áàãøíð ´´ä³í³ð ¢íëäã áîëâ", - ãèš 3-÷ êóðñèí áàêàëàâðìóä ö³³ëºâð³í ´ãâ.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Òàœº÷èí õîòë áàëºñí Ýëñò á¢ðä³ä 153 šèë ê¢öâ. Äàâñí áåìá³ ´äð, ñåíòÿáðü ñàðèí 15-ä, îëí ³ìòí ýœêð áàëºñíàííü ¥äðèã ´ðãìšò³ êåâ³ð òåìäãëâ. Áàëºñíà áàéðò îðëöõàð õàì-õîøà á³³õ îëí ç¢ñí ðåãèîíàñ îëí ãèè÷íð èðñìí.
Ýí šèë ÷èãí Ýëñò áàëºñíà ¥äð ñîíüíàð äàââ. ¥ð¢í í³³ìí ÷àñëà áàëºñíà 3-÷ ìèêðîðàéîíä ñåë³í³ ýäë-àõóí ÿàðì ýêëâ. Òàœº÷èí ðàéîäàñ èðñí àðºëà÷íð áîëí ôåðìåðì¢ä ìàõ, ò³ð³-òåìñ, çåð-çåìø, ìàõíà áîëí ¢ñí³ ç¢¢ò³ õîò-õîë, íàíü ÷èãí ýäë-óóø êèëâð³ð õóëäâ.
¥ð¢í àðâí ÷àñëà Ýëñòèí öóòõëœä áàëºñíà ¥äðò íåð³äãäñí áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä äàââ. "Ðîäèíà" ñîéëûí öóòõëœãèí ´´ð áàëºñíà óðí ºàðèí ýðäì÷íðèí íàìðèí ÿàðì áîëâ. ¡¢ë êåäã óëñ ýâð³ííü êåãäëì¢ä³í îëíà îíüãò òóñõàâ. ²ìòí ýäí³ êåñí õàìã òîîòàð èê³ð ñîíüìñâ, ç³ðì óëñ òààñãäñí þìàí õóëäš àââ. À.Ñ.Ïóøêèí³ ñêâåðò äåãòðì¢äèí º³³õ¢ë áîëâ.
Ê´ëã-ê¢÷ õóëääã "Àãàò" êîìïàíü Ýëñòèí áàéðò îðëöš, ³ìòíä îëí ç¢ñí òàìºòà ìàøèäèã, òåð äîòð ãèèãí, ³ìò áîëí àöà ç´´äã ê´ëãèã çàëš, øèíšëõ à𺠴ãâ. Òåð ìåò ýí êîìïàíÿ ýë÷íð ê´ëãí-ê¢÷íë³ çàëºëäàòà ò´ð³ð âèêòîðèíì¢ä áîëí ìàðºàñ äàâóëâ, áè÷êä¢äèã ³ìò³õí êåãäë³ð òîîâ.
¡äèí àëäíä "Äîëàí õîíãèí ñ¢ì" ãèäã ñîéëûí êîìïëåêñèí ýðãíäê ºàçðò "Ìèíè Ýëñò - ìèíè áàéð" ãèäã áè÷êä¢äèí áàéð ýêëâ. Ýëñòèí óéí íàñòà ꢢêä-ê´â¢ä áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëš, öóãëðñí óëñò áàéð-áàõìš ¢¢ä³â. Áè÷êä¢äèí ò´ë³ îëí ç¢ñí ñîíüí íààää áîëí ìàðºàñ á¢ðä³ãäâ. Ê¢¢êä öàãàí ñåðãìšò³º³ð äàâóëâ. ¡äë³ Ãåðîéìóäûí àëëåéä áàëºñíà ñóðºóëü-ýðäìèí ó÷ðåæäåíüñèí óðí ºàðèí ýðäìèí ¢¢ä³ëòèí "Ýðäì÷íðèí áàëºñí" ãèäã íåð³äëºò³ º³³õ¢ë áîëâ. Ê¢¢í³ í¢ä àâëì ´âðìšò³ ñ³³õí êåãäëì¢ä ýíä ¢çš áîëõìí áèë³. ªàðòàí ¢¢ëò³ áîëí áèëãò³ áàãøíð, ñóðºìšëà÷íð áîëí ꢢêä ìàíà áàëºñíä îëí á³³äãíü ìåäãäâ.
Òåð ìåò ¢äèí êåìä “Äîëàí õîíãèí ñ¢ìèí” ´´ð-øèäðê òàëâœä "Èíüãëëòèí áàéð" ãèäã îëí êåëí-óëñèí ñîéëûí áàéð áîëâ. Àçåðáàéäæàí, àðìÿí, ÷å÷åí, õàñã áîëí íàíü ÷èãí êåëí-óëñèí ýë÷íð ýâð³ííü ºàçð-óñíà òóóšèí òóñê äåãòðì¢äèí, ºàðèí ýðäìèí êåãäëì¢äèí, õîòûí º³³õ¢ë îëíà îíüãò òóñõàâ. Ýäí ò³³ç äååð ºàðàä, äóóëš-áèèëš, áàéð áåëãëâ. Òåð ìåò áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ã÷ êîëëåêòèâñ, õàëüìã, îðñ, óêðàèí, õàñã, óóëûí êåëí óëñèí, öèèãä¢äèí áè áèèëâ.
¡äèí õ´´í ñ³í àâúÿñò òîõðñàð Ýëñòèí ñ³í ´äðë³ áàº÷óä îëíà í¢¢ðò áàéðèí á³³äëä ´ðê³í ´íä³ëºâ. Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷èí äàðóê Ãåîðãèé Ðóáåêî é´ð³ëèí ¢ã êåëâ. Ò¢ð¢ë³ä öóãòàºèíü áàëºñíà ¥äðë³ é´ð³â. Ýíòí áàëºñíà á³³äë-šèðºëä ÷èíðò³ éîâäë. Áàëºñíà ¥äðë³ øèí ´ðê-á¢ë òîãòšàõíü õîéð äàì ÷èíðò³. 153 šèë õîîðàí ìàíà Ýëñò á¢ðäñìí. Ýíäð áîëõëà áàëºñíà ¥äðë³ òàâí øèí ´ðê-á¢ë òîãòâ. Ýííü éèð áàéðòà-áàõìšòà éîâäë. Áàº÷óä ýí ´äðèã šèðºëèííü òóðøàðò òîäëõìí. Ýäí³ á¢ëä ꢢêä ò´ðõ, õ´´ííü à÷íð-çååíð ºàðõ, óäàí öàã äàââ ÷èãí ýí ´äðèã áàº÷óä íàñí-šèðºëä³í ìàðòøãîíü ëàâòà. Êåç³ä ÷èãí ýâèí, ò´âêí¢í á³³äëä á³³òí, õ´âò³-êèøãò³, àìóëœ ìåíä áîëòí ãèâ. Òåð ìåò áààõí ´ðê-á¢ëì¢äèã ê¢íäò³ ãèè÷, Ñàðïóëü áàëºñíà ãîñóäàðñòâåíí Õ¢¢âèí àõëà÷ Ãåîðãèé Êîëÿãèí é´ð³â.
Ýëñòèí ñ³í ´äðë³ èðëö¢ëš, 50 šèëä³í õàìäàí á³³õ Áîðèñ Ñàíãàäæèåâè÷ áîëí Ýëüçà Áàñòàåâíà Àâëàåâèõí, 35 šèëä³í õàìäàí á³³õ Âëàäèìèð Ñåðãååâè÷ áîëí Åëåíà Àëåêñàíäðîâíà Ñìîëÿêîâèõí îí÷òà ´´í³í òåìäãëš³õ á¢ëì¢äèí äåãòðò ºàðàí ò³ââ. Ýëüçà Áàñòàåâíà áàº÷óäò é´ð³ë êåëâ. Åëåíà Ñìîëÿêîâà áàº÷óäò íåð³äš, îëíä òààñòà "Íàñíäàí" ãèäã äó äóóëâ. Òèèã³ä Ýëñòèí ñ³í ´äðë³ øèí ´ðê-á¢ëì¢ä òîãòñíü îí÷òà áîëâ.
¡äèí õ´´í "Äðóæáà" ñîéëûí áîëí àìðëºíà ïàðêä áèèºèí ò³³çä ðåòðî-äèñêîòåê á¢ðä³ãäâ. Ìåä³ò³ óëñ ñåäêëäíü òààñòà ê´ãšì ñîœñš, áຠöàãèííü äóä äóóëš, áè áèèëš, óóäüâðàí ºàðºâ.

Ýí šèëèí ñåíòÿáðü ñàðèí ýêëö³ð Õàëüìãèí õîòë áàëºñíä îþòíðèí äóíä áîêñàð íàðò-äåëê³í ÷åìïèîíàò äàâñìí. Ìàðºàíä îðëöõàð äåëê³í 20 îðí-íóòãàñ 150 ºàð ñïîðòñìåí èðñí áèë³. Ýí îí÷òà ñïîðòèâí êåðã-¢¢ëäâð áîëšàñí íåã ´äð Ñèòè ÷åññèí êîòòåäæä ïëàñòèêîâ êîíòåéíåðò ºàë îðàä øà÷àñìí. Ê´äëìøèí äààëºâðàí ê¢ö³š, ´´ã¢ðíü éîâñí ïîëèöèí ê´äë³÷íð öóãòàºàñíü ò¢ð¢ëš ò¢¢ìð ¢çš, êîòòåäæä á³³ñí óëñèã ºàçàðàí ºàðºâ. Ò¢¢ìð óíòðàäã öåðãëëòèí ³œã èðòëíü ò¢¢ìð ýêë³ä óíòðàâ. Äàðóíü, ýäí³ õàìöó ¢¢ëäâðèí àøò ºàë óíòðàãäâ, õàì-õîøà á³³õ ãåðì¢äò ºàë îðñí óãà.
Îäàõí Õàëüìã Òàœº÷àð äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí ìèíèñòðèí íåðí äååð Ýëñòä á³³õ "Øàòðèí áàëºñí" ãèäã êîìïëåêñèí ºàðäâðàñ Õàíëòûí áè÷ã îðš èðâ. Öàãëàíü ºàë óíòðàš, êîìïëåêñèí ýðãíäê ºàçðò ò¢¢ìð òàðõàëºèã õ´ðš, ³ìòèã ³³ìøãò³ éîâäëàñ ãåòëãñí ïîëèöèí ê´äë³÷íðò õàíëòàí ´ðãñí áîëäã. Òàœº÷èí ÌÂÄ-í áàðèí öåðãëëòèí 糜ãëñ³ð, Õàëüìãèí äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí ìèíèñòåðñòâèí ºàðäâð îí÷ðñí ïîëèöèí ê´äë³÷íð Ï¢ðâ³ Íàðìàåâèã, Àëåêñåé Óëþíæèåâèã áîëí Áàäì Àõàäóåâèã ê´äëìø÷ äààëºâðàí ñåäêë³í ò³âš ê¢ö³äã ò´ë³äíü à÷ëõàð øèèäñìí.
Ìàíà 糜ã÷

Îäàõí Èê Áóóðëà ðàéîíä áè÷êä¢äèí íåìð ñóðºóëèí Ãåð ñåêëºí³ áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð áîëñí áèë³. Òåð¢íä êåñã ãèè÷íð èðš, ðàéîíà áè÷êä¢ä áèëãò³ áîëí ºàðòàí ´´ò³ áîëšàõèã èë ¢çâ. Áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðò îðëöà÷íðèí îíüãò áè÷êä¢äèí ºàðèí êåãäëì¢äèí º³³õ¢ë òóñõàãäâ, "Òîðºà" áîëí "Íîòêà" àíñàìáëüìóäûí ꢢêä-ê´â¢ä áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ.
Èê Áóóðëà ðàéîíà íåìð ñóðºóëèí Ãåðèí ºàðäà÷ Íèíà Àäæàäûêîâàí êåëñ³ð, ýíä 150 ꢢêí-ê´â¢í ñóðíà. Ýäí³ ò´ë³ îëí êðóæîê áîëí íåãäëò ¢¢ëäí³. Òåõíîëîãèí áàãøíð Ç.Íèêîëàåâàí áîëí È.Ìóêàáåíîâàí ºàðäâðò áè÷êä¢ä àðñàð, ñóâñàð, öààñàð, äàâñòà ºóéðàð, îëí ç¢ñí òàñìàð áîëí íàíü ÷èãí òîîòàð êå-ñ³³õí êåãäëì¢ä êåí³, õàòõìð õàòõíà.
- Óðäíü áèäí øèøëœ á³³ðí óãà áèë³âèäí. Òåã³ä èèì êå-ñ³³õí ¢¢ä³ëòèí Ãåð òîñõñíä áèäí ÊÒÊ-Ð êîìïàíüä áîëí òàœº÷èí ºàðäâðò èê õàíëòàí ´ðãš³í³âèäí. Îäà ýíä õîðåîãðàôèí, õîðèí, ºàðèí ¢¢ä³ëòèí øèøëœ êàáèíåòì¢ä á³³í³, ´äã³ öàãà îáîðóäîâàíü óãëš ò³âãäâ, òåã³ä ýíä îëí ç¢ñí êîíöåðò áîëí ìàðºà äàâóëõèí ò´ë³ öóã òààë òîãòàãäâ. Ðàéîíà êåðã-¢¢ëäâðì¢ä äàâóëõèí ò´ë³ çàëä èê ò³³ç áîëí 250 ê¢í ñóóõ îðì á³³í³. Îäà áèäí íåìð øèí êðóæîêìóä ñåêš ÷àäšàíàâèäí. Ñåë³í ºàçðò á³³äã áè÷êä¢ä áèëã-ýðäì³í äåëãð¢ëš, íåð ºàð÷ ´ëç³ò³ ñ³í ¢ðä áîëš ´ñõèí ò´ë³ èèì òààë òîãòàãäñíü ìàäíä èê ãèäã áàéð-áàõìš ¢¢ä³š³í³, - ãèš Íèíà Íèêîëàåâíà êåëâ.
Ò³âí šèë õîîðàí á¢ðä³ãäñí "Òîðºà" àíñàìáëü ýí šèë îí÷òà ´´í³í òåìäãëõìí. Ñàâð Äîð÷ååâèí ºàðäâðò ¢¢ëäš³õ àíñàìáëü ýíäð ²ð³ñ³í îëí-³ìòí³ ¢¢ä³ëòèí à÷òà êîëëåêòèâèí íåð 碢í³. Ýäí ò´ðñêí Èê Áóóðëà ºàçðèí íåðèã òàœº÷äàí á³³òõ³, ²ð³ñ³ä áîëí íàðò-äåëê³ä ÷èãí ´´ä³í á³ðš, õàëüìã óëñèí áèèºèí ýðäì áîëí ñîéë äåëãð¢ëš éîâíà. Ýí êîëëåêòèâä áèèëš éîâñí áè÷êä¢ä ´ñ³ä-áîñàä, ýðäì³ðí ê´äëš éîâíà. Áîëâ ýäí³ šèðºëä áè îíö îðìàí ýçëí³. Îäà ýí àíñàìáëüä îðëöš éîâñí óëñ îí÷òà ´´í³í òåìäãëõ³ð áåëäâðèí ê´äëìø êåš³í³. ¥´íèí áàéð öóã ðàéîíà áàéð áîëõíü ëàâòà.
"Íîòêà" ãèäã ýñòðàäí äóóíà ¢ëã¢ð-¢çìšèí àíñàìáëü ðàéîíä áîëí òàœº÷ä áîëäã ìàðºàñò áàñ øóíìºàºàð îðëöíà. Ýí àíñàìáëèã ºàðäšàõ Ñàíàë Îêíÿåâ äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áè÷êä¢äèã ñóðºíà. Áèéíü ýí åœñã ñ³³õí äóóëíà. Áàéðèí õóðãò îðëöñí óëñèí ÷èêí³ õóšð õàœºàš, ê¢íäò³ ãèè÷íðèã áèëã-ýðäì³ðí ´âð¢ëâ. Óðäíü ýäí ðàéîíà áàº÷óäûí öóòõëœä çàíÿòüñ äàâóëäã á³³ñìí. Îäà áîëõëà ýäí³ ò´ë³ ñàðóë õîðà áîëí ñ³í àïïàðàòóð á³³í³. Òåã³ä áè÷êä¢ä áîëí áàãøíü éèð áàéðòà á³³í³.
Ðàéîíà áè÷êä¢ä òàœº÷èí ìàðºàñò äàœãèí îðëöš, íåð ºàðíà ãèš òåìäãëõ êåðãò³. Èê Áóóðëà ꢢêä-ê´â¢ä 2000 šèë³ñ àâí "ÊÒÊ - áèëãò³ áè÷êä¢äò" ãèäã ìàðºàíä øóíìºàºàð îðëöšàíà. Ýí ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí ñóðºóëü÷íð ´ñ³ä-áîñàä, ýíäð áèéñíü äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áè÷êä¢äèí áèëã-ýðäì äåëãð¢ëëºí³ õàëõàð ê´äëš³í³. Òèèã³ä, Ýâåëèíà Ëèäæèåâà Õàëüìã Òàœº÷èí ñèìôîíè÷åñê îðêåñòðò ê´äëí³, Ñàíàë ×åäûðîâ ßìàëî-Íåíåöê àâòîíîìí îêðóãä êåëí-óëñèí ñîéëûí Öóòõëœä õîðåîãðàô-ïîñòàíîâùèê áîëš ¢¢ëäš³í³, Çàãèä Êàìèíîâ "Ñàëåõàðä" ãèäã îëí-³ìòí³ áèèºèí àíñàìáëü ºàðäšàíà. Ýäí ¢¢ä³ëòèí ò¢ð¢í èøêäë³í ðàéîíà áè÷êä¢äèí íåìð ñóðºóëèí Ãåðò êåñìí.
Ýí šèë ýí ìàðºàíä ðàéîíà áè÷êä¢ä áàñ îðëöàä, óäë óãà Ìîñêâàä áîëõ 3-÷ äåâñœä áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëõ ç´â àââ. "Òîðºà" àíñàìáëü, Ãåðåíçåë Îêíÿåâà áîëí Èëÿíà Óñòèíîâà ìàíà îðí-íóòãèí õîòë áàëºñíä áîëõ ìàðºàíä îðëöõìí ãèš áàéðèí õóðãò êåëãäâ. Öóºàð ýäí õàëüìã óëñèí ñîéëëà îëí ³ìòèã òàíüëäóëš ýðê áèø äèèëâð á³ðš õ³ðš èðõ ãèš ñàíšàíàâèäí.

ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ
ÇÓÐÃÓÄÒ: “Òîðºà” áèëš³í³; êåãäëì¢äèí º³³õ¢ë
È.Ìóçðàåâàí öîêñí çóðãóä