Íàìðèí-¢âëèí êåìä îëí ç¢ñí õàëüäâðòà ãåì³ð ãåìòõ ³³ìøã ó÷ðíà. Òåð ò´ë³ä ê¢í áîëºí ñàãëš èê ýðò³ñíü ò³ðëº àâ÷, öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëš, ÷èê àâã-á³ðö³ð á³³š, ýð¢ë-ìåíää òóñòà âèòàìèí îëçëõ ç´âò³ ãèš ýì÷íð ñåëâã ´ãí³. Šèë áîëºí íàìðèí ñàðìóäò ìàíà îðí-íóòãò ãðèïï³ñ ò³ðëºí³ êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ãäí³. Ýííü ³ìòí áàºàð ãåìòõèí áîëí ãåìòñí öàãòàí ýð¢ë-ìåíää³í îëí ç¢ñí õàðøëò óãàºàð äàðóíü ýäãõèí ò´ë³ ê¢ö³ãäí³.
Õàëüìã Òàœº÷àð ¢¢ëääã Ðîñïîòðåáíàäçîðèí çàëëòûí ºàðäà÷ Äæàíãàð Ñàíäæèåâèí êåëñ³ð, ìàíà òàœº÷ä ãðèïï³ñ ò³ðëºí äèãò³-äàðàòàºàð ê¢ö³ãäš³í³, ýí šèë òàœº÷èí ³ìòí³ 45 ïðîöåíòíü ò³ðëº àâõìí ãèš çóðàëãäšàíà. Äàâñí äîëàí õîíãèí ÷èëã÷³ð êåñí òî-äèã³ð ìàíà òàœº÷ä óò òîîäàí 50422 ê¢í ò³ðëº àââ, òåäí³ñíü 27162 á´ä¢í óëñ áîëí 23260 áè÷êä¢ä. Ýí šèë ìàíà òàœº÷ä "Ñîâèãðèïï" áîëí "Óëüòðèêñ" ãèäã âàêöèí êåãäš³í³, ýíòí ñ³í ÷èíðò³ ýì ãèš òîîëãäíà. Êåëõä, ýí ýì ìàíà îðí-íóòãò êåš ºàðºãäñí âàêöèí áîëíà.
- Îäà äååð³í áèäí õàìãèí ò¢ð¢íä Ýëñò áàëºñíà ³ìòíä ò³ðëº êåââèäí. Õîòë áàëºñíä á³³äã óëñèí 93 ïðîöåíòíü ò³ðëº àââ. Îêòÿáðü ñàðèí 20-ä ìàíà òàœº÷ä ä³ê³ä âàêöèí éèëºãäõìí, òåð¢ã³ð ðàéîäò á³³äã óëñò ò³ðëº êåõìí. Îêòÿáðü ñàðèí ÷èëã÷ ê¢ðòë ò³ðëºí³ êåðã-¢¢ëäâð ò´ãñõ ç´âò³. Ìàíà òàœº÷ä ãðèïï³ñ ñàãëóëëºíà âàêöèí àâãóñò ñàðä éèëºãäâ, òåã³ä ñåíòÿáðü ñàðàñ àâí òàœº÷èí ñóðºóëèí çàâåäåíüñ³ð ò³ðëºí³ êåðã-¢¢ëäâð ýêëâ. ²ð³ñ³í ïðîôèëàêòè÷åñê ò³ðëºí³ êåëí-óëñèí ëèò³ð çóðºàí ñàð ê¢ðñí íèëõä, ñóðºóëü÷íð, îþòíð, ñààòà ꢢêä óëñ, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà áîëí ñóðºóëü-ýðäìèí, õààëºèí áîëí êîììóíàëüí ýäë-àõóñèí ê´äë³÷íð, öåðãò ìîðäšàõ ê´â¢ä, õóó÷òà óëñ áîëí 60 ºàðñí ìåä³òíð ò³ðëºèã ´œã³ð àâõ ç´âò³, - ãèš Äæàíãàð Íèêîëàåâè÷ ö³³ëºâ.
Ñ¢ë šèëì¢äò êåðãò³ âàêöèí öàãëàíü éèëºãäš³í³, òåã³ä ãðèïï³ð ãåìòñí óëñèí òî áຠáîëíà. ²ð³ñ³í Ðîñïîòðåáíàäçîðèí öåðãëëò ïðîôèëàêòè÷åñê êåðã-¢¢ëäâðèã ýðò³ñíü ê¢ö³š, îëí ³ìòíä ò³ðëº êåõ íåêâð ò³âš³í³. Êåëõä, ðåãèîíä á³³äã ³ìòí³ 40 ïðîöåíòíü ò³ðëº àâñí áîëõëà ãðèïïèí ýïèäåìü ó÷ðøãî ãèš ñïåöèàëèñòíð òîîëšàíà. Ä.Ñàíäæèåâèí êåëñ³ð, ôåäåðàëüí öåðãëëòèí ºàðäâð ðåãèîíìóäëà äîëàí õîíã áîëºí ñåëåêòîðí ñåëâëö³ äàâóëš, ò³ðëºí³ êåðã-¢¢ëäâðèí éîâóäûã á¢ðòêí³.
¥œã³ð ò³ðëº àâ÷àõ óëñò êåðãò³ âàêöèí éèëºãääã áîëõëà íààäê óëñ áèéñíü âàêöèí õóëäš àâõ ç´âò³. Ê´äëäã óëñèí òóñêàð ýäí³ ºàðäâð óõàëš ýí êåðãò ì´œã éèëºõë³ ñ³í áîëõìí. Òåìäãëõ³ñ, ÌÂÄ-í áîëí Ì×Ñ-èí ºàðäâð šèë áîëºí ê´äë³÷íð äóíä ïðîôèëàêòè÷åñê êåðã-¢¢ëäâð äàâóëíà. Îíö ýçä¢äèí ïðåäïðèÿòüì¢ä ýâð³ííü ê´äë³÷íðò³í áàñ öàãëàíü ò³ðëº êåš³õèã òåìäãëõ êåðãò³. ¡ëã¢ðíü, "Ìàãíèò" ãèäã ëàâêèí ê´äë³÷íð ñàãëóëëºíà ò³ðëº àâñí á³³í³.
- Îäà ìàíà òàœº÷ä ãåìòñí óëñ äóíä ãðèïï óãà, çóã ÎÐÂÈ òåìäãëãäš³í³. Ñåíòÿáðü ñàðèí ÷èëã÷³ð öàã çóóð öàðöñí óëñ áèë³, çóã îäà á³³äë ÷èêðâ. Šèë áîëºí ãðèïï³ð ãåìòñí óëñèí òî èêäñíü ÿíâàðü-ôåâðàëü ñàðèí êåìä òåìäãëãäí³. Ýííü ó÷ðòà, èê áàëºñäò ñóð÷àõ îþòíð àìðëºíäàí õ³ðš èðñí öàãëà öàðöíà. Ñ¢ë öàãò ç³ðì ýê-ýöêíð ꢢêäò³í ò³ðëº êåõ³ñ çóëíà, ýííü áóðó. Ò³ðëºí ÿìàðàí ÷èãí õàðøëò ê¢¢í³ ýð¢ë-ìåíää õàðøëòàí ê¢ðãõø. Íàìðèí-¢âëèí öàãò áèé³í ñàãëš, öàãëàíü ò³ðëº àâ÷, ÷èê àâã-á³ðö³ð á³³õ êåðãò³, òåð öàãò ýð¢ë-ìåíä á³³õèò,- ãèš Äæàíãàð Íèêîëàåâè÷ êåëí³.
Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Öåëèíí ðàéîíà Àðøàí Áóëã ïîñåëêä èðñí óëñ õàìãèí ò¢ð¢íä ñåë³í³ ñ³í á³³öèí òààëûã îíüãòàí àâíà. Ýíòí ñîöèàëüí-ñîéëûí áîëí á³³öèí îáúåêòñ, ´äã³ öàãèí ñîéëûí Ãåð, ³ìò³õí óñíà ñóðâëší, õàòó äåâñêðò³ õààëº, õîéð äàâõð èê øêîë… Öóã ýí òîñõëòûã á¢êë ºó÷í šèëèí òóðøàðò "Çàïàäíûé" ñîâõîçèí äèðåêòîðàð ê´äëñí Ïåòð Êîñòþê ¢¢ä³ñí áîëäã.
Êåëõä, ýí šèë Ïåòð Ôîìè÷ ìàíà ñîâõîçä ê´äëõ³ð èðñí³ñ àâí äèãò³ 60 šèë áîëâ. Óêðàèí³ñ èðñí áຠíàñòà ñïåöèàëèñò ò¢ð¢ë³ä õîéð šèëä³í ìàëûí ýì÷³ð ê´äëš éîâëà. Äàðóíü 1960-÷ šèë³ñ àâí 1991-÷ šèë ê¢ðòë "Çàïàäíûé" ñîâõîçèã ºàðäëà. Á³³ðí óëñèí òîîëâðàð, òåð öàã ñåë³í³ òóóšä îíö îðì ýçëš³í³. ߺàä ãèõë³ òèèãõä õàëüìãóä Ñèâð³ñ õ³ð¢ ò´ðñêí òååã¢ðí í¢¢º³ä èðš³ë³. Á³³äã ãåðì¢ä ê¢ðòëãî ³ìòí ¢¢ìš³ñìí. Òåã³ä Êîñòþê ýí ò´ðò èê îíüãàí òóñõàºàä, ´äð-ñ´ óãà ãèëò³ ê´äëäã á³³ñìí. Àøòíü ñîâõîçä àõð öàãèí áîëçãò á¢êë óóëüíöñ òîñõãäâ. Õ´´ííü ñîâõîçä ´äã³ öàãèí íåêâðë³ èðëöš³äã õîéð äàâõð äóíäûí øêîë, õîò óóäã ãåð, ñåë³í³ ñîéëûí Ãåð, áîëüíèö, ñîâõîç ê¢ðòë õàòó äåâñêðò³ õààëº òîñõãäëà, ³ìòí³ ãåðò óñí áîëí ãàç îðóëãäâ.
60-÷ šèëì¢ä³ñ àâí ñîâõîçä áîä ìàë áîðääã êîìïëåêñ ¢¢ëäš³ë³. Ïðåäïðèÿòü ìàíà òàœº÷ä á³³òõ³ íàì á¢êë îðí-íóòãò ÷èãí í¢¢ðëã÷ äàìøëòûí øêîë áîëš ç´âò³º³ð òîîëãääã á³³ñìí. Ýí¢í³ òóñêàð òèèãõä ïàðòèí Öåëèíí ðàéêîìèí íåãäã÷ ñåãë³òð³ð ¢¢ëäš³ñí Èâàí Áîâàåâè÷ Ìàíòàåâ èèãš êåëí³: "Çàºñí ¢êõë³ - ÿñíü ¢ëääã, çàëó ´œãðõë³ - íåðíü ¢ëääã. "Çàïàäíûé” ñîâõîçèí ìàë áîðääã êîìïëåêñò àðâí ì蜺í øàõó òîëºà á¢ð¢ áîðäšàëà. Íåã ä³êš ìàíà òàœº÷óð ÑÑÑÐ-èí Ìèíèñòðì¢äèí Ñîâåòèí Àõëà÷èí íåãäã÷ äàðóê Çèÿ Íóðèåâè÷ Íóðèåâ èð³ä, Áàñàí Áàäüìèíîâè÷ Ãîðîäîâèêîâëà õàìäàí ìàíà ñîâõîçèí ìàë áîðäëºíà êîìïëåêñèã õ³ë³ñìí. Õàøàäíü îðàä òàðºí ìàëûã ¢ç÷ê³ä, Íóðèåâ Ãîðîäîâèêîâä èèãš êåëñìí: "Áàñàí, áèäí í¢¢ðëã÷ äàìøëò õîðøàõàð õîë Êàíàäóð îäíàâèí. Ýíä, Õàëüìãò áîëõëà, òàíà ê´â¢ä òåäí³ñ äååð³ð ê´äëäã á³³š!"
Ïåòð Ôîìè÷ øóëóí-øóäðìã, ¢ãò³-ꢢðò³ ê¢í áèë³, öàºàí ñåäêëò³ ºàðäà÷ á³³ñìí. 60-÷ šèëì¢äèí ÷èëã÷³ð Êîñòþê ñîâõîçäàí øêîë á³ðõ³ð øèèäâ. Çóã òèèãõä òîñõëòûí îðãàíèçàöñ õîâð á³³ñìí. Òèèãõë³ Êîñòþê "Ìåæêîëõîçñòðîé" òðåñòèí àõëà÷ Ãðèãîðèé Ïîëîóñîâä îäàä, òåð¢ã ñîâõîçóð äóóäš, áàéðèí á³³äëä ê¢íäò³ ïèîíåðò òåð¢ã øèèäñí³ õ´´í øêîë ýêë³ä òîñõãäàä á³³â".
Ìàë áîðäëºíàñ áîëí ò³ð³ ò³ðëºí³ñ íàíü ñîâõîçä õ´ä, àœ, øîâóä àñðäã á³³ñìí. ×îëó ýä-áîä êåäã çàâîä, ¢ñí³ áîëí êîëáàñí öåõì¢ä ¢¢ëääã áèë³. ¡âëèí êåìä ýäë-àõóä õóëñàð ïëèòê¢ä ê庳ä, çóíàð áîëõëà øàâðàð ñàìàí òîîñõ öîêäã áèë³.
Óðäíü ñîâõîçèí ïàðòèéí îðãàíèçàöèí ñåãë³òð³ð ê´äëñí Èâàí Ñîêîâ Êîñòþêèã áàñ á¢ë³í³ð òîäëäã áèë³. Òåð¢í³ êåëñ³ð, Ïåòð Ôîìè÷ õàëüìã òååãò éèð äóðòà á³³ñìí. Õàâðèí êåìä áàëü÷ãàð 5-6 äóóíàä éîâºàð îäàä, ò´ë àâëºíà ê´äëìø ÿºš äàâšàõèíü õ³ë³äìí.
ªó÷ ºàð šèëèí òóðøò ñîâõîçàí í¢¢ðëã÷ êåâ³ð ºàðäñíà ò´ë³ Ïåòð Êîñòþê Ê¢÷-ê´ëñí³ Óëàí Òóãèí, Ê¢íäëëºí³ òåìäãèí îðäåíì¢ä³ð, êåñã ìåäàëüìóäàð à÷ëãäëà, òåð¢íä "Õàëüìã ÀÑÑÐ-èí à÷òà çîîòåõíèê÷" áîëí "ÑÑÑÐ-èí ñóðºóëü-ýðäìèí éè뺳í ñ³í ê´äë³÷" ãèäã à÷òà íåðä 碢ëºãäë³.
Ýãë óëñò í´êä áîëõàð êåç³ ÷èãí ç¢òêäã á³³ñìí. Òåð¢í³ íèë÷³ð õ´´÷íð Ì.Ä.Óëþìäæèåâ, Â.Ä.Áîâàåâ, Ø.Ñ.Âàøàåâ, Á.Ì.Ìàãîìåäîâ, àõ ìàë÷ Ý.Á. Òþìåíîâ, ìåõàíèçàòîðìóä À.È.Äàâûäîâ, Ï.Ó.Íàäáèòîâ, Ì.ß. Ëûñåíêî, Ñ.Ã.Ãàâèðîâ, Ñ.À.Õóäîëü÷àåâ, È.È.Êðèâîðó÷êî, ìåëèîðàòîðìóä Â.È.Ðàäþêèí, À.Ì.Êè÷èêîâ, Â.È.Îëäèí, òîñõà÷íð Ö.Î.Íîñòàåâ, Ä.Á.Õîäæèãîðîâ, Ñ.Ø.Áàäìàåâ áîëí íàíü ÷èãí ê´äëìø÷íð ÑÑÑÐ-èí ê¢÷-ê´ëñí³ ìåäàëüìóäàð áîëí îðäåíìóäàð à÷ëãäëà.
Õàðì ò´ðõä, Ïåòð Ôîìè÷ ê¢íä ãåìèí óðøãàð 75 íàñíäàí ê¢ðëãî 2005-÷ šèëèí îêòÿáðü ñàðèí 20-ä ñ³³º³í õ³³ë³. Àðøàí Áóëã ñåë³í³ óëñ ºàðäà÷àí ìàðòõø. 2006-÷ šèëèí èþíü ñàðèí 12-ò ñåë³í³ ñîéëûí Ãåðèí ýðñ äååð Ïåòð Êîñòþêä íåð³äñí ñàíëûí ñàìáð óãëš ò³âñìí. Òåð¢í³ íåðèã ïîñåëêèí íåã óóëüíö 碢š³í³. 2009-÷ šèëä Öåëèíí äóíäûí øêîëûí ñåäâ³ð³ð Ïåòð Êîñòþêèí ñàíëä íåð³äñí "Äîáðûé ñëåä â èñòîðèè ñåëà" ãèäã íåðò³ äåãòð áàðàñ ºàðëà.

ØÀÀÊÓÍ Âàñèëèé

Ìàíà ýê-ýöêíðèí šèðºëèí õààëºä ä³³í³ áîëí òóóâðèí ê¢÷ð çîâëœ ó÷ðâ. Áຠ䢢âð íàñíäàí ò´ðñêí ºàçðàí õîðòíàñ ñóëäõõàð àຠöóñàí àñõš, çàëó-ç´ðìã³í ¢ç¢ëš ýäí ä³³í³ ºàëä òóñâ. Õîðòíà íåð 碢º³ä, õîë êèèòí Ñèâðèí ºàçðò ´ëñ³ä-ò¢ð³ä, ´ðê-á¢ë³í ´ëí ¢êë³ñ ºà𺚠àâõàð õàð ê´äëìøò ê´äëš éîâñìí. Õ´´ííü ò´ðñêí òàœº÷àí áîñõš àâõàð 㢚ðš ê´äë³ä, ꢢêäò³í ñ³í šèðºë òåòêõ³ð ñóðºóëü ´ãñìí.

Õàëüìã Òàœº÷èí ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí ñîöèàëüí ê´äë³÷ Èðèíà Ôóãà ²ð³ñ³í ìàðºàíä äèèëâð á³ð³ä, "ѳí ãèñí ñîöèàëüí ê´äë³÷" ãèäã íåð 碢ñí³ òóñê áàéðòà 糜ã îäàõí èðâ. Èðèíà Âèêòîðîâíà ìàíà òàœº÷ä ñîöèàëüí ê´äë³÷íðèí öåðãëëò á¢ðä³ãäñí³ñ àâí ºó÷ øàõó šèëä³í ê´äëš³í³, òåã³ä èèì ÷èíðò³ ìàðºàíä äèèëâð á³ðñíü õàðà áèø áîëšàíà. Îäàõí áèäí ýí¢íë³ õàðºàä, ê´äëìøèííü áîëí ìàðºàíà òóñêàð ꢢíäâèäí.
- ªó÷ øàõó šèë õîîðàí ìàíà õîòë áàëºñíä ñîöèàëüí ê´äë³÷íðèí öåðãëëò á¢ðä³ãäñìí. Ýí êåðã ê¢ö³ñí Ëþáîâü Âàñèëüåâíà Êóëèêîâà áàëºñíà ãåðì¢ä ýðã³ä, ³ìòíä ýí öåðãëëòèí òóñêàð ö³³ëºâðèí ê´äëìø äàâóëñìí. Íåã ä³êš ýí íàìàã äóóäàä, õàìäàí ãåðì¢ä ýðã³ä, ³ìòíë³ õàðºõìí ãèš ñóðâ, òèèã³ä áè õîéð ñàðäàí ä´œ áîëñíà õ´´í ýí ê´äëìøò îðëàâ. Ò¢ð¢í àâãòàí éèð ê¢íä áèë³, ºàíöàðí á³³äã ìåä³òíð, ãåìò³-øàëòãòà óëñ ìàäíä èòêëãî, ýäíèã ìåêë÷êâç³ ã躳ä ñàã á³³äã áèë³. Áîëâ áèäí ýäíä ãåðèí ê´äëìø ê庳ä, êîììóíàëüí òóñëìšèí ì´œãèíü ´ã³ä, ýäí³ ëüãîòûí òóñêàð ïåíñèîíí ñàœä áîëí ñîöèàëüí õàðñëòä ìåä³ä, õîò-õîîëûíü õóëäš àâàä, ä´œ áîëàä, ´´ðõí òàíüëäñíà õ´´í ìàäí õîîðíä áàò çàëºëäàí áàòðâ. Öåðãëëò á¢ðä³ãäñí öàãò ñîöèàëüí ê´äë³÷ áîëºíä 15-18 ê¢í õ³ë³âðò á³³ñìí, - ãèš Èðèíà Âèêòîðîâíà ò¢ð¢í šèëì¢äèã òîäëš êåëâ.
Ýí šèëì¢äèí ýðãöä êåä¢ ê¢í ýí¢í³ õ³ë³âðò á³³ñí³ òóñêàð êåëõ êåðã óãà. Ê¢í áîëºí ýí¢í³ šèðºëä îíö îðìàí ýçëí³, êåí-íåãí³ííü ñåäêë áîëí çàœ ìåäš, È.Ôóãà êèëìš³í òóñõàíà. Îäà Èðèíà Âèêòîðîâíàí õ³ë³âðò àðâí ê¢í á³³í³, öóºàð ýí¢ã ê¢ë³š, éèðèí ꢢíä³ä ÿìð íåã ò´ð³ð õóâàëöõàð ñåäí³. Êåñãíü àðâ-õ´ð øàõó šèëä³í ýí¢í³ òåòêâðò á³³í³, òåã³ä ýäí áàéð-çîâëœãàðí ³äë õóâàëöš, ´´ðõí ýëãí-ñàäí ìåò áîëíà. ªó÷í šèëä³í Èðèíà Âèêòîðîâíà Â.Ì.Êîëóøêèíàã õ³ë³š³í³, òåã³ä ýäí õîîðíäàí ýã÷íð áîëâ ãèš êåëš áîëšàíà. Ãåìò³-øàëòãòà ꢢêä ê¢¢í³ êåñã ò´ð õàºëš, ýí¢í³ ëüãîò îëçëõ ç´âèíü õàðñ÷, ãåðòíü ñ³í òààë òîãòàš, Èðèíà Âèêòîðîâíà ò¢ð¢í äóóäâðàðíü ê¢ð³ä èðí³. Îäàõí ñîöèàëüí ê´äë³÷íðèí äààâðò ýäí³ õ³ë³âðò á³³äã óëñèã òåàòðò äàõóëàä ê¢ðãõ, õîò áåëäõ, ìîä ê´ð³äõ íåìð äààëºâð áàòëãäñí á³³í³. Òåã³ä êåõ-ê¢ö³õ êåðã äàëà áîëíà, ìåä³òíð ýì ýñ ãèš õîò-õîë õóëäš àâõèã ñóðõëà, ýäí òåð¢ã êèëâð³ð õóëäš àâñí äååð³í ñ³í ÷èíðò³ áîëõèã õ³ë³í³. Õààëºèí ì´œãèíü ýäí áèéñíü äààíà, òåã³ä Èðèíà Âèêòîðîâíàä ãåðèí ýçíü ä´œ áîëš ýâð³ ê´ëã³ðí áàçðò, ëàâêä ýñ ãèš àïòåêä ê¢ðãí³. ¥´ðõí óëñíü ýí¢í³ ê´äëìø èê äààâðòà áîëí ê¢íä áîëšàõèã ìåä³ä, ç³ðì ò´ðì¢ä õàºëõäíü ä´œ áîëäãíü èê óðìä ´ãí³ ãèš È.Ôóãà êåëí³. Ò¢ð¢í ýðäì³ðí Èðèíà Âèêòîðîâíà êîíäèòåð áîëíà, ýí ºóéðèí 碢ò³ õîò-õîë áîëºõäàí éèð äóðòà. Òåð¢ãèíü ìåä³ä ýýšíð ç³ðì êåãäëì¢äèí ðåöåïòàð õóâàëöõèã ýñ ãèš ÿºš òåð¢ã áîëºõ êåðãò³ºèíü äàñõõ ñóðíà.
- ªó÷í šèë õîîðàí áè ñîöèàëüí ê´äë³÷ áîëëàâ, èèì ê¢í ýðê áèø ´ð-´â÷ ñåäêëò³, òåñâðò³, ³ìòíë³ ýýëò³ áîëõ ç´âò³. Ê¢í áîëºíä îíö îíüã êåðãò³ áîëíà, òåã³ä öàã õîâð áîëâ ÷èãí á¢ë³í ¢ã³í êåëš, öàã îëš ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðèíü ìåäš àâõ êåðãò³, - ãèš Èðèíà Âèêòîðîâíà õóâàëöâ.
Öóã³ð³ñ³í ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí éîâäë È.Ôóãàä èê óðìä ´ã÷, ê´äëìøíü îëí ³ìòíä êåðãò³ áîëí òóñòà áîëšàõèã èòê¢ëâ. Ø¢¢š àâñí ýðäìä³í èòêëò³ áîëàä, Èðèíà Âèêòîðîâíà îíüäèí ìåðãšëò³í ´´äë¢ëõ³ð øóííà. Ýí šèëì¢äèí ýðãöä ìåäèöèíñê ñåñòðàí, ñîöèàëüí ìåíåäæìåíòèí, êîìïüþòåðí êóðñ ò´ãñ³â.
Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Ñàð õîîðàí ìàíà îðí-íóòãò "Äîáðî â ñåëî" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð ýêëñí³ òóñêàð áèäí áè÷ñí áèë³âèäí. Ìàíà òàœº÷ä ýí êåðã-¢¢ëäâð Ýëñò áàëºñíà ´´ð á³³äã Ñàëûí ñåë³íä ýêëñí áèë³. Ýí ñàðèí ýðãöä Ò.Õàõëûíîâàí íåðò³ ìåäèöèíñê êîëëåäæèí îþòíð Ê´ò÷íð³, Ñàðïàí áîëí Öåëèíí ðàéîäò îäàä, ñåë³äèí ôåëüäøåðñê-àêóøåðñê ïóíêòìóäûí ýðãíäê ºàçðèã õîã-áîãàñ öåâð¢ë³ä, ñóááîòíèê¢ä äàâóëâ ãèš òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí áàðèí öåðãëëò 糜ãëâ.
Òèèã³ä, âîëîíòåðìóä-ìåäèê¢ä Òóòãòí, Äîãçìàêí, Íàéíòàõí áîëí Íîâûé ñåë³äèí ôåëüäøåðñê ïóíêòñò òåðçì¢äèíü áîëí õàøà-õààöèíü øèðäâ, ýðãíäê ºàçðò øàðëñí õàìòõàñä áîëí õîã-áîã õóðàâ. Òåð ìåò îþòíð ñåë³äèí á³³ðí óëñò ÷èê àâã-á³ðöèí òóñê öààñ ò¢ã³š ´ã³ä, ýì÷íðèí õ³ë³âðò îðñí óëñèí öóñíà äàðëò øèíšëš, òåäí³ ÷èœí¢ð áîëí ´íäðèã ìåäš àâëºíä ôåëüäøåðì¢äò ä´œã³í ê¢ðãâ. Ìåäêîëëåäæä ñóð÷àõ îþòíð òèèì êåâ³ð ø¢¢š àâñí ýðäìë³ òàíüëäš, ÔÀÏ-èí ê´äë³÷íðò ä´œ áîëñíü ýäíä äàìøëò õîðøàëºíä òóñëâ. Á³³ðí óëñ ýäí³ ïóíêòä ñóááîòíèê äàâóëñíä áàº÷óäò õàíëòàí ´ðãâ.
Ýí êåðã-¢¢ëäâðò "Ñóëäà" ãèäã øèøëœ ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðãëºí³ Öóòõëœãèí áîëí Ýëñò áàëºñíà ïîëèêëèíèêèí ýì÷íð áàñ îðëöâ. Ìîáèëüí êîìïëåêñò íåâðîëîã, îôòàëüìîëîã, êàðäèîëîã, ýíäîêðèíîëîã áîëí òåðàïåâò á³³ðí ³ìòí³ ýð¢ë-ìåíäèíü øèíšëâ. Ñåë³í³ ÔÀÏ-ä ³ìòí ìàììîãðàôèí, ÝÊÃ, ÓÇÈ, í¢äí³ äàðëòûí øèíšëëò êåâ, öóñàí ´ãâ. Ðàéîíà öóòõëœ áîëüíèö ýñ ãèš õîòë áàëºñ îðõèí îðìä ãåðò³í ýì÷íðò áèé³í ¢ç¢ëš, îëí õàëõàð ýð¢ë-ìåíäèí á³³äëèí øèíšëëò êåõ àðº ó÷ðñíä á³³ðí ³ìòí áàéðëàä, èèì ñ³í êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ñíä õàíëòàí ´ðãâ.
²ð³ñ³ä ñ³í äóðàð ¢¢ëääã óëñèí šèëä íåð³äãäñí ýí êåðã-¢¢ëäâð íîÿáðü ñàðèí 1 ê¢ðòë äàâóëãäõìí. Ýí¢í³ éîâóäò áàº÷óäûã ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ê´äë³÷èí ýðäì³ð ñîíüìñóëš, èðã÷ä³í ýäí ñåë³í ºàçðò èðš ê´äëõèã óðìäóëõ ê¢ñëò³º³ð ýí àêö á¢ðä³ãäñìí. Ò.Õàõëûíîâàí íåðò³ ìåäêîëëåäæèí îþòíð ýí êåðãò øóíìºàºàð îðëöš, ÔÀÏ-ä ê´äëõä äààâðòà áîëšàõèã ìåäš àââ.

ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ

Õàëüìã ÃÓ-í ïðåçèäåíò Ãåðìàí Áîðëèêîâèí ñàíëûíü òåâ÷ëºí³ îëíà êåðã-¢¢ëäâð Ýëñòä áîëâ.
Îêòÿáðèí 13-ä Ýëñòä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí ïðåçèäåíò, ïåäàãîãè÷åñê íîìèí äîêòîð, ïðîôåññîð, óðäíü ðåêòîð áîëš ê´äëš³ñí Ãåðìàí Áîðëèêîâèã ñ¢ë õààëºäíü ¢äø³ëºí³ êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Ýí¢íä ýëãí-ñàäíü, Õàëüìã ÃÓ-í áàãøíð áîëí ïðîôåññîðìóä, àñïèðàíòíð, îþòíð, ìàãèñòðàíòíð, îëíà îðãàíèçàöèí ýë÷íð, Ýëñòèí á³³ðí ³ìòí îëàð èðâ.
Ãåðìàí Áîðëèêîâ 1990-÷ šèëì¢äò óíèâåðñèòåòèã òîëºàëñìí, òèèì áîëâ ÷èãí òåð öàãò êåñã ôàêóëüòåòì¢äèí øèí êîðïóñìóä, îáùåæèòüñ òîñõãäëà, óíèâåðñèòåòèí êåñã áàãøíð ïàòüð àâëà, íîìèí øèí îáîðóäîâàíü óãëš ò³âãäë³, öóã šèðºëèííü òóðøàðò òåð ò´ðì¢äò Ãåðìàí Ìàíäæèåâè÷ ºîë îíüãàí ´ã÷³ñìí ãèš ¢ã êåëñí óëñ òåìäãëâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) äåïóòàò áîëš õ´ðí ºóðâí šèëèí òóðøàðò øóíëòòàºàð ¢¢ëäš³ñìí. Õàëüìã Òàœº÷èí Àð ¢çãèí Ïðèêàñïèéèí ºàçðèí ýêîëîãèé øèíšëëºíä èê îíüãàí ´ã÷³ñìí, àøòíü ìàíà òàœº÷ä èíæåíåðí êàäðìóä áåëäëºí ´ð㚢ëãäâ.
Ïðèêàñïèéñê êåñã ãîñóäàðñòâèí óíèâåðñèòåòì¢äèí àññîöèàö á¢ðä³ëºí³ ýêëöä ìàíà õàëüìã íîìò Ãåðìàí Áîðëèêîâ á³³ñìí, îäà ýí àññîöèàöä êåñã àðâàä óíèâåðñèòåò îðšàíà, ´äã³ öàãà íîìèí êåñã øèíšëëò ýäí ê¢ö³š³í³, ýí òóñò Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí ê¢ö³š³õ ´ðãí ê´äëìøèíü ôåäåðàëüí ïðàâèòåëüñòâä ´´ä³í³ð ¢íëš³í³ ãèš ºàøóòà êåðã-¢¢ëäâðèí éîâóäò ¢ã êåëñí ¢¢ðì¢äíü, õàìäàí ê´äëš³ñí óëñ òåìäãëâ.
Ãåðìàí Áîðëèêîâèã ñ¢ë õààëºäíü ¢äø³ëºí³ õóðãò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî, àõ ôåäåðàëüí èíñïåêòîð Àëåêñàíäð Áåëÿåâ, òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòð Íèêîëàé Ìàíöàåâ, áàº÷óäûí áîëí ñïîðòûí êåðã³ð á³³õ ìèíèñòð Äîðš Øèêååâ, Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâ, ïðîôåññîðìóä, âåòåðàíìóä, îëíà îðãàíèçàöñèí, õàì-õîøà á³³õ îáëàñòüìóäûí âóçìóäûí ýë÷íð îðëöš ¢ã êåëš, ýëãí-ñàäíäíü ºóíäëàí ìåä¢ëâ.
Òåð ìåò ýí ´äð Õàëüìã ÃÓ-í õàéãàð ²ð³ñ³í Îðí-íóòãèí Õ¢¢âèí, Ôåäåðàöèí Ñîâåòèí, îðí-íóòãèí êåñã âóçìóäûí ºàðäâðàñ ºóíäë ò´ðš³õ ñóœºóãóä èðâ. Íåðò³ íîìò, Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð áîëí ïðåçèäåíò Ãåðìàí Áîðëèêîâèí ê¢ö³ñí àºó èê êåðãèíü òàœº÷èí îëí ³ìòí êåç³ ÷èãí ìàðòøãî.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Ò´âäèí éîñíà ²³ëäõ³÷ òàœº÷ä îêòÿáðèí 12-ò çàëðš èðâ. Òåð ´äðèí áèéäíü Òóáòåí Íãîäóï Êóòåí ðèíïî÷åã Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä áàéðèí á³³äëä òîñ÷ àââ. Öóòõëœ õóðëûí àõ áàãø Àíšà ãåëœ ê¢íäò³ ãèè÷èã òîñàä, õóðëóð äàõóëš îðóëâ. Ýíä ²³ëäõ³÷èã, òåð¢ã äàõš éîâõ óëñèã õóðëä öóãëðñí ³ìòí ³ð¢í ñåäêë³ñí ê¢íäëš, òîñâ.
Òóáòåí Íãîäóï Êóòåí ðèíïî÷å õóðëûí ì´ðã¢ëèí èê õîðàä Áóðõí Áàãøèí ê´ø³í ´ìí, Äàëà ëàìèí ãåã³í³ èê çóðãèí ´ìí ì´ðã³ä, öóã áóðõäûã ýðãš çàëüâðâ.
Öóãëðñí ³ìòíë³ ìåíäë³ä, õàðºëòûã ýêëâ. Áóðõí-øàšíà íîìèí òóñêàð ö³³ëºâð ´ã³ä, øàšíä ø¢òëºí³ äàÿí ºóðâí äåâñœò³ áîëäãèíü èê áàãø òåìäãëâ. Õàìãèí ò¢ð¢íä öàºàí ñåäêëò³ áîëõ êåðãò³, öóã ³ìò³ òîîòä òóñàí ê¢ðãõ ñåäêëò³ áîëõ êåðãò³. Äàðóíü áîëõëà ´ð-´â÷ ñåäêëèí ¢¢ëäâð ê¢ö³õä³í áåëí áîëòí ãèš ²³ëäõ³÷ êåëâ. Ê¢ö³š³õ, ê¢ö³õ öóã áóéí÷ ¢¢ëäâð³í çóðºàí-碢ë îëí ³ìòíä, öóã ³ìò³ òîîòä íåð³äëºí - òîâ÷ëã÷ äåâñœãèíü áîëäãèã ðèíïî÷å ö³³ëºš ìåä¢ëâ. Ê¢í áîëºí ´äðèí éîâóäò òèèì ÷èê ñåäêëò³º³ð, áèé³í öàºàí ñåäêëèí ¢¢ëäâðò íåð³äš á³³õë³, á³³äë éèðèíä³í ÿñðàä á³³õíü ìàºä óãà.
Òèèã³ä ³ìòíë³ êåñí õàðºëòäàí Ò´âäèí éîñíà ²³ëäõ³÷ ýâð³ííü èê áèëãèí áîëí ÷àäìãèí òóñêàð þì êåëñí óãà. ²ìòíä øàšíà íîìèí ö³³ëºâð ´ã³ä, ´äð áîëºí ÿìàðàí ñåäêëò³º³ð á³³ñíü òóñòà áîëõèíü ¢ëã¢ðì¢ä äååð ¢ç¢ëš êåëñèíü ³ìòíä ñ³³í³ð òîäëäãâ. Õàðºëòûí õ´´í ²³ëäõ³÷èí í´êäíð öóãëðñí óëñò óò íàñ 碢õä òóñëäã àðøà ò¢ã³š ´ãâ.
Èèì èê öîëòà áîëí ã¢í ìåäðëò³ áàãøëà õàðºñíäàí ³ìòí èê áàéðòà á³³â. Õ´â ãèäã òåð áîëšàíà.
Êåëõ³ñ, Òóáòåí Íãîäóï Êóòåí ìàíà òàœº÷ä ä´ðâä³ä èðš³í³. Äàëà ëàìèí åâ³ë³ð ê¢íäò³ ãèè÷ Õàëüìãò çàëðš èðñìí. 1997, 1999, áîëí 2011 šèëì¢äò èðõäíü ³ìòí îëàðí òåð¢ã òîñ÷, ³äñ àâñìí. Èðõ áîëºíäàí ðèíïî÷å õóðëûí ãåëœã¢äë³, øàšíä ø¢òäã óëñëà õàðºíà, òàœº÷èí ðàéîäàð éîâš, øàšíà íîìèí ö³³ëºâð ´ãí³. Õîéð äåëê³ õîîðíäê - Äååäñ Áóðõäûí áîëí éèðèí óëñèí äåëê³ õîîðíäê çàëºëäà á³ðš³õ, ã¢í ìåäðëò³ òààâðèí èê áèëãò³ ëàì áîëšàõ Òóáòåí Íãîäóï Êóòåí ðèíïî÷å äåëê³ä áîëõ èê àþëûí òóñê, ïîëèòè÷åñê èê õ¢âðëòñèí òóñê òààâð êåí³. Îëí áóðõäûí õ¢âëºí áîëã÷ ²³ëäõ³÷ Äàëà ëàìèí ãåã³í³ áîëí ò´âäèí ïðàâèòåëüñòâèí ¢¢ëäâðèí èðã÷ äåëãðëòèí òóñê òààâð êåäìí.
Ò´âäèí ²³ëäõ³÷ íåã èíòåðâüþäàí òààâðèí òóñêàð èèãš êåëñìí: "Èðã÷èí òóñêàð îëí ç¢ñí ýâ-àðºàð ìåäš áîëõìí. Îëí òî îëçëàä, øèíšë³ä, òààâð êåäã ê¢í çóðõà÷ áîëäìí. Öåöí áèëãò³ ê¢í èðã÷èí çóðãèã òåð áèëãèííü ê¢÷³ð òààâð êåš ìåäš àâíà. ²³ëäõ³÷ ãèñí òàëäàí áîëäìí. Íåã ýñ ãèš êåñã áóðõíà ñ¢ìñí ø¢¢š àâàä, îíö ê¢¢í³ ä´œã³ð òåð¢í³ öîãöä îðàä, òààâðèí ìåä¢ëäã ñ¢ìñí áîëšàíà. Ýñ ãèš òåðòí áóðõí ñ¢ìñí õîîðíäê çàëºëäà÷ áîëšàíà". Íåó÷óíã ²³ëäõ³÷èí äààëºâðèã ýí šèðºëä³í Òóáòåí Íãîäóï Êóòåí ðèíïî÷å ê¢ö³š³í³.
"²ð³ñ³í èðã÷ òàëäàí ÿìàðàí ÷èãí îðí-íóòãèí èðã÷ ìåò ýêîíîìè÷åñê ´ñëò³ñ íàíü îþíè óõàíè ê¢ö³ìšë³ çàëºëäàòà. ²äëä³í äåëãðëò àâ÷àõ àâúÿñ áîëñí ä´ðâí øàší õîîðíä çàëºëäàí áàòðšàõíü ÷èãí ñ³í íèë÷ò³ áîëšàíà. Ýâð³ øàšàí ìåäñí äååð³í òàëäàí øàšèã ìåäëºí äåëê³ä á³³õ óõàòà òîîòûã šèðºëä îëçëõä òóñòà áîëõ" - ãèš Ò´âäèí éîñíà ²³ëäõ³÷ êåëí³.
ÓØÊÀÍÀ Ñóâñí

Îêòÿáðèí 13-ä ìàíà òàœº÷ä áîëí îðí-íóòãò ²ð³ñ³í ñåë³í³ ýäë-àõóí áîëí ýä-áîä êåäã ïðîìûøëåííîñòèí ê´äë³÷èí ¥äð òåìäãëí³âèäí. Ýí ñ³í ´äðë³ ñàëâðèí óëñèã áîëí âåòåðàíìóäûã, îëí ³ìòèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â.
"Ìàíà òàœº÷ä ýêîíîìèêèí óë-ñ¢¢ðèíü ñåë³í³ ýäë-àõó òîãòàíà, òåã³ä ýí ñ³í ¥äð ìàíàä îíö ÷èíð 碢í³. Ò³ð³ ò³ðëºíä, ìàë ´ñêëºíä, õîò-õîîëûí áîëí ýä-áîä êåäã ïðîìûøëåííîñòèí ïðåäïðèÿòüì¢äò ê´äëäã öóã óëñèã ýí íåãä¢ëí³.
Òàíà ¢íí-÷èê ñåäêëèí áîëí îëí ç¢ñí õîò-õîë ºàðºäã ê¢÷-ê´ëñí³ ò´ë³ ýí áàéðèí ´äðë³ õàíëòàí ´ðãõ³ð ñåäë³â. Îíö õàíëòàí àãðîïðîìûøëåíí êîìïëåêñèí âåòåðàíìóäò ìåä¢ëš³í³â. Òóñëœ òàíà íèë÷³ð, ò´ðñêí ºàçðòàí èòêëò³ á³³ëºí³ áîëí ïðîôåññèîíàëèçìèí óë äååð ìàíà òàœº÷èí àãðàðí ñàëâðèí óë-ñ¢¢ð òîãòàãäñìí",- ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ, ²ð³ñ³í Îðí-Íóòãèí Õ¢¢âèí äåïóòàòíð Ìàðèíà Ìóêàáåíîâà áîëí Áàòîð Àäó÷èåâ ñåë³í³ ýäë-àõóí áîëí ýä-áîä êåäã ïðåäïðèÿòüì¢äèí ê´äë³÷íðèã áîëí ñàëâðèí âåòåðàíìóäûã é´ð³š, ýäíä õ´â-êèøã, áàò ýð¢ë-ìåíä ýäëš, êåðã³í óëì ñ³í àøòàºàð ê¢ö³š éîâõèã äóðäâ.

Õàëüìã ç³³ñœ Ãàðÿ Áàëçàíîâèí ä³³÷ òóã îëäñíà òóñê 糜ã øèäð îëí äóíä èê ñîíüìñëò ¢¢ä³â. Ýí¢í³ òóñêàð ìàíà ãàçåò ÷èãí áè÷ë³. Òóíäóòîâèõí³ áîëí Áàëçàíîâèõí³ òîõìèí ê¢í Ñåðæ Ãðåâåíèö Ôðàíöä á³³õèí òóñêàð òåð ñîœñõâðò êåëãäñí áèë³. Óäëãî Ñåðæ Ãðåâåíèö Õàëüìã Òàœº÷óð èðõìí. Ýí éîâäëûí òóñêàð "Êàëìûêèÿ" ÐÈÀ-ä áîëñí áðèôèíãä êåëãäâ. Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòðèí äàðóê Íèêîëàé Ñàíäæèåâ, Õàëüìã õàçãóäûí îäìí Ýðäíè Ìàíæèêîâ, Õàëüìãèí èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷ Òàòüÿíà Ìèëîâàíîâà æóðíàëèñòíðò ýí ò´ð³ð ö³³ëºâð ´ãâ.
Àâãóñòûí 7-ä ñîöèàëüí ñåòüä Õàëüìãèí èñêóññòâèí à÷òà ¢¢ëä³÷ Òàòüÿíà Ìèëîâàíîâàí øèøëœ õàëõä ýí 糜ã ò¢ð¢í áîëš ºàð÷ èðñìí. Éîñíà áîëí îëíà ¢¢ëä³÷ Äàíçàí Òóíäóòîâèí òîõìàñ ¢ëäñí óëñ Ôðàíöä á³³õ óãàºàðíü ñîíüìñàä, ýí òóñò õ³³âð êåõèã ñóðàä, Òàòüÿíà Ìèëîâàíîâà áîëí Õàëüìãèí õàçãèí îäìí Ýðäíè Ìàíæèêîâ Èðëàíäüä á³³õ Âëàäèëåí Äàöêîä áè÷ã áè÷ñí áèë³. Ýí ê¢í òåã³ä òåäí³ ñóðâðèã ê¢ö³õ³ð Åëåíà Áðàóíä áîëí ×èíãèñ Áþð÷èåâä äààëºâð ´ãñí á³³š. Ìàíà ºàçðà ꢢêí, îäà ºàçàäûí îðíä á³³õ Åëåíà Áðàóí, Äàíçàí Òóíäóòîâèí áîëí Ãàðÿ Áàëçàíîâèí òîõìèã äóóäóëš éîâõ ê¢¢í³ íåðèã ìåäš àââ. Òåðíü Ñåðš Ãðåâåíèö áîëš ºàðâ. Òåð¢íë³ õà𺚠ꢢíäñí³ àøò ýäí³ ´ðê-á¢ëä Ãàðÿ Áàëçàíîâèí òóã õàäºëãäšàõíü ìåäãäâ. Õ³³ðò³ òóãèã ç³³ñœ ꢢêíä³í Àëåêñàíäðàä ´ãñí á³³š.
Ê¢¢í³ šèðºëèí õààëº éèð ñîíüí áîëíà. Èèã³ä Àëåêñàíäðà Áàëçàíîâà Äàíçí Òóíäóòîâèí ê´â¢í Íèêîëàéëà õàðºàä, ´ðê-á¢ë³í ´íä³ëºñìí. ²ð¢í³ð õàäºëšàñí ýöêèííü òóãèã ꢢêíü òåã³ä ýâð³ííü ¢ðíä³í Ìàðèíà ꢢêíä³í ¢ëä³ñí á³³š. Õîéð ç³³ñœãèí òîõìèã áèéä³í íåãä¢ëñí Ìàðèíà òåã³ä òóãèã ê´â¢íä³í Ñåðæä ¢ëä³ñí áîëšàíà. Ñåðæëà öàãíü èð³ä Åëåíà Áðàóí õà𺚠ꢢíäñí áîëšàíà. Òèèã³ä Ãàðÿ Áàëçàíîâèí òóã Ôðàíöä îëäâ.
Öóã ýí ¢¢ëäâð äàâñí šèëä ýêëñí áèë³. Òàòüÿíà Ìèëîâàíîâà ýâð³ííü òåàòðèí àðòèñòíðë³ õàìäàí ¥ëç³ò Òóíäóòîâàí ñàíëä íåð³äš, õóâöíà êîëëåêö áåëä³ä, ³ìòí³ îíüãò òóñõàëà. Ìåäðëò³, áèëãò³, ´œã-ç¢ñ³ðí áîëí ºîëüøã á³³äë³ðí íåðò³ îëí óëñèí îíüãèã àâëšàñí õàëüìã ꢢêä ê¢¢í³ - Òóíäóòîâèí àâàëü ¥ëç³òèí ä¢ð³ð ñîíüìñàä, Òàòüÿíà ¢¢ðì¢äò³º³í êåç³í³ ìàíà ´âêíð ´ìñš éîâñí õóâöèã ñåð㳚 ¢ç¢ëë³. ijê³ä áîëõëà Äàíçí Òóíäóòîâèí - éîñíà áîëí îëíà ¢¢ëä³÷èí ¢¢ëäâð³ð ñîíüìñâ. Ãîñóäàðñòâåíí Õ¢¢âèí äåïóòàò á³³ñí èê ìåäðëò³ áîëí óõàíè ã¢í áèëãò³ ýí ê¢¢í³ 130 šèëèí ´´í ýí šèë áîëšàíà. Òåã³ä õàçãóäûí Íèèö³íë³ íåãä³ä, ýí õàëüìã ¢¢ëä³÷èí òóñêàð ìåäš àâõàð, óœ-òîõìàñíü ê¢í ¢ëäñí óãàºèíü ìåäõ³ð ñåä³ä õ³³âð êåñìí. Òèèã³ä ýí 糜㠺àð÷ èðâ.
Áàëçàíîâèõí³ ä³³÷ òóã Ñåðš Ãðåâåíèöèí ´ðê-á¢ëä õàäºëãäšàõíü òèèãš ìåäãäâ. Òóã ÿìàðàí á³³äëò³â ãèõë³: ä´ðâëší ýä äååð ºóðâí ç¢ñí ´œãò³ òàòàñí á³³í³. Êåìš³º³ðí òåð òàòàñä ³äë áèø. Ê´ê, øàð áîëí öàºàí ç¢ñò³ òàòàñä. Øàð ç¢ñò³ òàòàñí äååð øàð øàšíà ê¢ö³ìš äåëäã÷ òåìäã - ºóðâí ýðäíèã äååð³í çàëñí, äîâòëš éîâõ ì´ðí çóðàòà á³³í³. Àõðàð êåëõë³, êè-ì´ðí äåëñš éîâõ òåìäã áîëšàíà. Òóãèí ç¢í áèéäíü Îêí Òåœãðèí ä¢ð îðìàí îëš. Ä´ðâä³ ç³³ñœãèí äååäñ áîëšàõ áóðõíà ä¢ð êåñã ³³ìøã³ñ Áàëçàíîâèõí³ òîõìèã õàðñš éîâñìí. Òóãèí äîðàºóð öàºàí ´œãò³ òàñì äååð "Îäìí Áàëçàíîâèí íåãäã÷ õàëüìã ïàðòèçàíñê îòðÿä" ãèš áè÷³ò³. Õ³³ðò³ ýí òóãèã õàäºëšàõ ê¢í îäà ìàíà òàœº÷ä èðš³í³.
Ñåðæ Ãðåâåíèöèã òîñš àâõ øèøëœ ê´äëìø÷ áàã á¢ðä³ãäñí³ òóñêàð Íèêîëàé Äæàìáóëîâè÷ æóðíàëèñòíðò òîäðõàºàð êåëš ´ãâ. Ê¢íäò³ ãèè÷èã Ìîñêâàä òîñš àâõìí. Òåíä Ñåðš ààâèííü Äàíçàí Òóíäóòîâèã õàš àëñí á³³ðíä îäàä, ´âêèí ñàíëä öåöã¢ä çàëš ò³âõ ñàíàòà.
Ýëñò¢ð ãèè÷ îêòÿáðèí 15-ä íèñš èðõìí. Êåëí-óëñèí ìóçåéä, Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä õàðºëòñ áîëõìí. Õîòë áàëºñíëà ãèè÷èã òàíüëäóëõìí. Àñõàðíü Òàòüÿíà Ìèëîâàíîâàí òåàòð ýâð³ øèí êîëëåêö³í ¢ç¢ëõìí.
Îêòÿáðèí 16-ä Ñåðæ Ãðåâåíèö ªàíö ìîäíä ê¢ð÷, ì´ðã¢ë êåõìí. Òåíä³ñí Áàëçàíîâèõí³ òîõìèí ºàçðóð ¡ëä÷í ñåë³íä îäõìí.
Îêòÿáðèí 17-ä ì´ð óíš òàœº÷àðí çóóëü÷ëº êåñí, ´âêíðèí àâúÿñìóä ñåð㳚³õ ³ìòíë³ Ñåðš õàðºš, ôåñòèâàëèí áàéðò îðëöõìí. "Ç´´ð" ãèäã Íîìò Î÷èðîâèí íåðò³ ñàœãèí àõëà÷ Íèíà Óëàíîâàëà Ñåðš Ãðåâåíèö õàðºõìí.
Îêòÿáðèí 18-ä ê¢íäò³ ãèè÷ ÁຠĴðâä³ ðàéîíóð ºàð÷ éîâõìí. Çóóðàí Åðãåíèíñêèé ñåë³íä áóóºàä, Äæàáî Òàéøè Òóíäóòîâèí áóìáä, Äèèëâðèí ñóâðºíä öåöã¢ä çàëš ò³âõìí. Âîëãîãðàäñê îáëàñòèí Ñîëÿíêà ñåë³íä Òóíäóòîâèõí³ àëâò á³³ñí ºàçðò Ñåðš Ãðåâåíèö ê¢ðõìí. Òåð ¢¢ëäâðòíü Âîëãîãðàäò á³³õ õàëüìãóä èðš îðëöõìí.
Õàëüìãèí õàçãèí îäìí Ýðäíè Ìàíæèêîâèí êåëñ³ð, öóã òåð êåðã-¢¢ëäâðì¢äò, íåã ¢ë¢ Íîâî÷åðêàññêä, Âîëãîãðàäò áîëõ õàðºëòñò õàçãóä îëàðí îðëöõìí. Ýðäíè Íèêîëàåâè÷ Ðîñòîâ-íà-Äîíó, Âîëãîãðàä áàëºñäûí õàçãà îäìíìóäëà ꢢíä³ä, ãèè÷èã òîñš àâëºíà ¢¢ëäâðò òåäíèã ´ðã³ð îðëöóëšàíà. Íîâî÷åðêàññêä áîëõ õàçãóäûí èê áàéðò ãèè÷ îðëöí ãèš³í³. Òåíä õàçãóäûí öåðãèí, êàäåòñê êîðïóñìóäûí õ³ë³âð áîëõìí. Êàäåòì¢äèí õ³ë³âðò Õàëüìãèí êàäåòì¢ä - 48 ê´â¢í îðëöõìí.
Òóóš÷íðèí òîîëâðàð, Òóíäóòîâèõí³ òîõì çàëó óëñèí õàëõàñíü àâàä õ³ë³õë³, ´´ðäíðèí ò¢ð¢í íåð ºàð÷ éîâñí íîéí Õóäóõ - Á´ê³ñ ýêëí³. Ê¢¢êä óëñèí õàëõàñ àâàä õ³ë³õë³, ×蜺ñ õààíà òîõìàñ óëàí àâíà. Áàëçàíîâèõí³ òîõì õàëüìãóäûí ç³³ñœã¢äèí õ´´ò ¢éíð áîëšàíà. ×蜺ñ õààíà òîõìàñ áàñ àëäðš ¢ëäñí ãèš òîîëãäíà.
Õàëüìãèí òóóšä èê ò³âö³í îðóëñí, ´âêíðèí íåðèã ä³³÷ áîëí îëíà ¢¢ëäâð³ðí ´´ä³í ´ðãñí õàëüìãóäûí àëäð ¢ðäèí òîõìèí íåðèã îäà á³ðš éîâõ Ñåðš Ãðåâåíèö òàœº÷ä èðš³õíü áàéðòà áîëí ÷èíðò³ éîâäë áîëšàíà.


Ãàëèíà ÕÅÉ×ÈÅÂÀ

Ýí šèë Ïóøêèíñê ÑÌÎ-ä ìîäóëüí ÔÀÏ óãëš ò³âãäõìí. Îäà ðàéîíà áîëí ñåë³í³ ºàðäâð áåëäâðèí ê´äëìø ê¢ö³š³í³. Îäàõí ÐÌÎ-í òîëºà÷èí äàðóêñ Á.Êàâêèøåâ áîëí Â.Àáóøèíîâ ðàéîíà áîëüíèöèí àõ ýì÷èí ¢¢ëèã öàã çóóð äààšàõ Î.Ïåòðÿåâàëà õàìäàí Ïóøêèíñêîå ñåë³íä îäàä, ôåëüäøåðñê ïóíêò óãëš ò³âõ îðì éè뺚 àââ.
- Îäà äååð³í ñåë³í³ ³ìòí ×àïàåâñê ñåë³í³ ÔÀÏ-ä îäíà, òåíä ôåëüäøåð Å.Ìàêàðîâà ýäíä ò¢ðãí ä´œ ê¢ðãí³. Áîëâ ýì÷èí ä´œ êåðãò³ áîëõëà, Ëàçàðåâñêèé ñåë³íä á³³äã ó÷àñòêèí ýì÷ Ë.Äåðåøêèåâà òóñëìšàí ê¢ðãí³. Òèèã³ð³í ê¢ðäã àðº óãà áîëõëà, ³ìòí šèœí¢ë³ä, ýì÷èã ãåð äååð³í äóóäíà, ò¢ðãí ä´œãèí ê´ëãí ýäíèã ðàéîíà áîëüíèöä ê¢ðãí³. Áîëâ ñåë³í³ ³ìòíä ÷èíðò³ áîëí ò¢ðãí ä´œ ê¢ðãõèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàõàð ýíä ìîäóëüí ÔÀÏ óãëš ò³âõ øèèäâð àâãäñìí. Òåð¢ã õàòó äåâñêðò³ õààëºèí àìíä, ñåë³í³ êëóáèí ´´ð ò³âõ³ð çóðàëšàíàâèäí. Îäà òåð¢ã óãëš ò³âõèí ò´ë³ óë òîñõõ êåðãò³. Òåìäãëõ³ñ, öóã êîììóíèêàöñ ´´ðíü á³³í³, òåã³ä ôåëüäøåðñê ïóíêòä óñí áîëí øàì äàðóíü îðóëãäõìí,- ãèš Îëüãà Âëàäèìèðîâíà õóâàëöâ.