Îäàõí Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí ñ¢¢ðò íèëõä ò´ðëºèã óðìäóëëºíà ò´ð õ³ë³ãäñí áèë³. Ñ¢ë öàãò ìàíà òàœº÷ä îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ëì¢äèí òî ´ñ÷³í³. Ýí šèë³ñ àâí ò¢ð¢í ¢ðíü ºàðñí ´ðê-á¢ëì¢äò áàñ ä´œ ê¢ðãäã áîëâ. Õîéðäã÷ áîëí ºóðâäã÷ ¢ðí ò´ðñí ´ðê-á¢ëì¢äò íåã ¢ë¢ èê îíüã ´ããäš, ýêèí ñåðòèôèêàòûí ì´œãí³ñ äåì ê¢ðãí³.
Ýí šèëèí ÿíâàðü ñàðàñ àâí Ìîñêâà áàëºñíà ìýð Ñåðãåé Ñîáÿíèí³ ñåäâ³ð³ð íèëõ ò´ðš ºàðõëà ýí¢íä áåëã á³ð¢ëš ´ããäí³. Íèëõ áîëºíä šèë ê¢ðòëíü êåðãëãäõ õóâö-õóíð, ê´íšë, îëí ç¢ñí ãèãèåíè÷åñê ýä-òàâð áîëí íàíü ÷èãí êåñã òîîò ´ãí³. ijê³ä ýí áåëã øèøëœ ÿðøãò ´ããäí³, òåã³ä ýê-ýöêíü ¢ðíä³í îð õóëäš àâàä óãà áîëõëà, òåð¢íä íèëõèã óíòóëš áîëõìí.
Ýí çóíàð Î.Øóíãàåâàí íåðò³ ïåðèíàòàëüí Öóòõëœãèí àõ ýì÷ Òàìàðà Åðìîøêàåâà òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâëà áîëñí õàðºëòä ýí ñåäâ³ðèã ìàíà ðåãèîíä îëçëõ ñàíàí á³³õèí òóñêàð õóâàëöñí áèë³. Ýí êåðã ê¢ö³ëºíä šèëä òàâí ñàé àðñëœ êåðãëãäõìí ãèš àõ ýì÷ êåëñìí. Òåìäãëõ³ñ, ïåðèíàòàëüí Öóòõëœä áຠòåòêâðò³ áîëí šèðºëèí ê¢íä òààëä òóññí ꢢêä óëñ öàºàí ò´ð áîëõëà, ýì÷íð íèëõ áè÷êä¢äò êåðãò³ õóâö-õóíð áåëãëäã ñ³í àâúÿñ á³³í³.
Ò.Åðìîøêàåâàí òåìäãëñ³ð, ýí šèëèí ò¢ð¢í ´ð³ëä äàâñí šèëèí êåìë³ ä¢œö¢ë³ä õ³ë³õë³ ïåðèíàòàëüí Öóòõëœä íèëõä ò´ðëºí ´ñâ. Òàœº÷èí ñààòà ꢢêä óëñèí èê çóíü ýíä öàºàí ò´ð áîëíà. Ñ¢ë šèëì¢äò ýíä ꢢêä óëñèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàãäâ, ÊÒÊ áîëí ËÓÊÎÉË êîìïàíüñèí ä´œã³ð ´äã³ öàãà îáîðóäîâàíü óãëš ò³âãäâ.
Õàðºëòä áîëñí ꢢíäâðò ÊÒÊ áîëí ËÓÊÎÉË êîìïàíüñèí ä´œã³ð ÷èãí èèì áåëã á³ð¢ëš ´ãëºí³ ò´ðèã õàºëš áîëõèã çààãäñí áèë³. Èèì ñ³í ñåäâ³ð á³³äë-šèðºëä òîõðàãäõëà ìàíà òàœº÷ä íèëõä ò´ðëºí èêäõ ãèñí í³³ëâð á³³í³. Áààõí ´ðê-á¢ëì¢äò èèì áåëã èê áàéð ¢¢ä³õ ãèš ñàíãäíà. Êåëõä, áè÷êä¢äèí õóâö-õóíð éèð ¢íò³ áîëíà, òåã³ä šèë ê¢ðòëíü õóâö-õóíðàð áîëí íàíü ÷èãí êåðãò³ òîîòàð òåòêõë³ áààõí ´ðê-á¢ëì¢äò ýííü ñ³í ä´œ áîëõìí.
ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ

Îäàõí, îêòÿáðü ñàðèí 29-ä, Ýëñòä, "Õàëüìã Òàœº÷" ÐÈÀ-í ãåðò ²ð³ñ³í íîìèí àêàäåìèí ìåäëèí Õàëüìã íîìèí Öóòõëœãèí ê´äë³÷íð Óòàø Î÷èðîâ áîëí Ýðäíü Êåêååâ àðõåîëîãèí õàëõàð êåñí èëäêëèí òóñêàð êåëš ´ãâ.
- Íîìºí äàëàºàñ àâí Õàð òåœãñ ê¢ðòë ¢ðãëšë³ä á³³ñí Àëäð Òååãèí íåã ³œãíü ìàíà òàœº÷ êåç³í³ á³³ñìí. Ýíä Òîðºí Óëàí Çàì Õààëºàð õóëä-㢢ëã³í öóã äåë곺³ð êåãäš³ñìí. Ýíä êåñã öèâèëèçàö õà𺚠òóóšèí éîâóäûã ò¢ðãä¢ëš³ñìí. Ñêèôìóä, ñàðìàòìóä ìàíà ºàçðàð í¢¢ëäš éîâñìí, çóã ýäí ýâð³ áè÷ìð óãà á³³ñìí.
Òåã³ä ýäí³ òóóšèí, ê¢ö³š³ñí ¢¢ëäâðèí, šèðºëèí òóñêàð çóã ö´´êí þì Êèòäèí ýñ ãèš êå糜ê Ãðåöèí íîìòíð áè÷š³ñí äåãòðì¢ä³ñ îëš àâ÷ áîëšàíà, ÿºàä ãèõë³ ýäí Àëäð òååã³ð í¢¢š éîâšàñí êåëí-óëñàñ äåãä õîë á³³ñìí. Òèèã÷ê³ä êå糜ê äåãòðì¢äò îðñí òîîòûã ç³ðìä³í õàšè뺳ä áè÷í³. Òåã³ä õàìãèí ¢íí-÷èê òóóšèí ¢ëäë àðõåîëîãóäûí èëäêñí òîîò áîëíà, - ãèš ê¢¢íäâðèã òóóšèí íîìèí äîêòîð Óòàø Î÷èðîâ ýêëâ.
Òåð¢í³ êåëñ³ð, ìàíà òàœº÷ä àðõåîëîãóäûí øèíšëëò êåñã àðâàä šèë õîîðàí ýêëñìí, òåð òîîä ïðîôåññîð Óðáæóð Ýðäíèåâ òåð¢ã ê¢ö³š éîâñìí.
Îäà èê áàëºñ îëš àâõä éèð ê¢íä, çóã ö´´êí óëñ á³³ñí áàéí ê¢¢í³ á³³øœ, òåð¢í³ ÿë÷íðèí ãåðì¢ä, òåäí³ á³ðš³ñí øèâ³ñ îëš àâ÷ áîëšàíà. Òèèì øèâ³, á³³øœò³ ºàçðèã ìàíà òàœº÷èí Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíä îëš àâñìí. Òåð îëâðèí òóñêàð Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà ìóçåéèí ºàðäà÷ Ëàðèñà Ìàíæèêîâà 2008 šèëä 糜ãëñìí.
Õîéð šèë äàâñíà õ´´í ÊÍÖ-í àðõåîëîãèí ³œãèí, ²ð³ñ³í íîìèí íàíü ÷èãí Öóòõëœãèí ê´äë³÷íð õ³³âðèí ê´äëìø ýêëâ. Òèèãš Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíä á³³ñí òîëºàä øèíšëëò êåãäâ. "Áàøàíòà-1", "Áàøàíòà - 2" ãèš íîìòíð òåð¢ã íåð³äí³.
Òåð íîìèí øèíšëëò Ãåðìàíÿ À. Ãóìáîëüäòûí íåðò³ ñàœãèí, Òàòàðñòàíà àðõåîëîãèí èíñòèòóòûí ä´œã³ð ê¢ö³ãäš³ñìí. Îëš àâñí áè÷êí áàëºñíà á³³ðí ýâð³ øèâ³ò³ á³³ñìí, Õàçàðñê êàãàíàòûí VIII-÷ çóí šèëèí öàãëà èðëöš³í³, ýíä íîìòíð Êðûìàñ áîëí íàíü ÷èãí ºàçðàñ àâ÷ èðñí àìôîðìóä îëš àâñìí.
- Ýí õ³³³âðèã áèäí íóóðèí ê´â³ä ýêëë³âèäí. Áîîäã ýâäðõë³, òåð êå糜ê þìí ýâð³í ºàð÷ èð³ä á³³â. Ýí øèíšëëòä îðëöòí ãèš áèäí Ìîñêâàí, Ñàíêò-Ïåòåðáóðãèí, Åêàòåðèíáóðãèí èíñòèòóòìóäûí íîìèí ê´äë³÷íðò ¢ðâð êåë³âèäí, ýäí èê ä´œã³í ìàäíä ê¢ðãâ, - ãèš ê¢¢íäâðò ÊÍÖ-í íîìèí ê´äë³÷ Ýðäíü Êåêååâ îðëöâ.
Òàëäàí îëí ç¢ñí ò´ð³ð øèíšëëò êåäã ñïåöèàëèñòíð ýäíä áàñ ä´œ áîëàä á³³â, òåð òîîä õèìèê¢ä, ôèçèê¢ä áîëí íàíü ÷èãí íîìèí ýë÷íð, òèèãš õàìöó êåâ³ð ýäí êåñã òîîòûã êèí³í³ð ìåäš àâ÷ ÷àäâ.
Òèèã÷ê³ä ýíä á³³ñí á³³õò³ óëñ øîâóíà ìàõ, çàºñ èäš³ñìí, òåð¢ã ÿñíà ¢ëäë èòê¢ëš³í³, òèèì êåâ³ð èê öîëòà õàí ýñ ãèš áàéí ê¢í ýíä á³³ñìí ãèš áàñ êåëš áîëšàíà. Îäàõí áîëõëà, ñåíòÿáðü-îêòÿáðü ñàðìóäò, íîìòíð ýíä 35 ìåòð óòäàí ÷îëóí áëîêóä îëš àâñìí, òåðíü øèâ³í ýñ ãèš çåð-çåâèí óë ãèš îëçëšàñí þìí ãèš êåëš áîëšàíà. Ýíä á³³ñí øèâ³í ýðñì¢ä ³ìòí XIX-XX çóí šèëì¢äò öóöëàä ýâð³ííü òîñõëòûí ò´ë³ îëçëšàñìí.
Òèèì êåâ³ð ýíä ³ìòí ýâð³ííü êåðàìèê áîëí õàâòõà ÷îëó ºàðºšàñìí, òèèì þì ºàðºõèí ò´ë³ ýäí øèøëœ áåøì¢ä îëçëšàñìí, òåäí³ñ ºóðâíü îäà ê¢ðòë ¢ëäš. Øèâ³í ýðñ óòäàí 180 ìåòð ê¢ðí³.
Õàçàðñê êàãàíàòûí òàë äóíä, ýí àºó èê îðí-íóòãèí öåöã³ðëòèí öàãëà òåð øèâ³ òîñõãäñìí. Òåœ áîëí Èšë ºîëûí ê´â³ä áàñ òèèì áàëºñí èëäêãäë³, òåäí íåã öàãëà òîñõãäñìí, áîëâ Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà îáúåêòä êåðàìèê áîëí õàâòõà ÷îëóí îëäñí á³³í³.
dzðì ýêñïîíàòìóä Ãîðîäîâèêîâñê ìóçåéä ýñ ãèš Õàëüìã êåëí-óëñèí ìóçåéä ¢ç¢ëãäõ. Òèèì êåâ³ð ýí îëš àâñí òîîò Õàçàðñê êàãàíàòûí ³ìòí³ šèðºëèí òóñêàð êåñã òîîò ìåäš àâõ à𺠴ã÷³í³. Õ´´ííü íîìèí øèíšëëò ò´ãñ³ãäñí³ äàðó ýíä ìóçåé ÷èãí ñåêš áîëšàíà, êåñã òóðèñòíð Õàçàðñê êàãàíàòûí òóóšàð ñîíüìñõíü ëàâòà. Ýíä òàëäàí ÷èãí òîëºàñ á³³í³, áîëâ òåäíèã øèíšëõ ì´œãí îäà äååð³í óãà. Òèèì êåâ³ð ýí îëâð ìàíà îðí-íóòãèí ¥ìí ¢çãèí ýñ ãèš á¢êë ²ð³ñ³í ò´ë³ èê ÷èíðò³ îëâð áîëõíü ìàºä óãà.
Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Óðš ´äð öóã íàðò-äåëê³ä èíñóëüò ãåì³ñ õ´ðëºí³ ´äð òåìäãëâ. Ýí¢íä íåð³ä³ä "Ñóëäà" ãèäã øèøëœ ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðãëºí³ òàœº÷èí öóòõëœãèí ìåäèöèíñê ïðîôèëàêòèêèí öóòõëœãèí ñïåöèàëèñòíð âîëîíòåðìóäëà õàìäàí ýð¢ë-ìåíäèí àêö äàâóëâ.
Ò.Õàõëûíîâàí íåðò³ ìåäêîëëåäæèí îþòíð ³ìòíä öóñíà äàðëò øèíšëâ, ÷èê àâã-á³ðöèí òóñêàð ö³³ëºâðèí ê´äëìø äàâóëâ. Ýëñòèí öóòõëœä áîëñí àêöä 200 ºàð ê¢í îðëöâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí àõ òåðàïåâò Îêòÿáðèíà Òÿãèíîâàí êåëñ³ð, ìàíà òàœº÷ä šèë áîëºí 700 ê¢í ýí ãåì³ð ãåìòí³. Ýí ãåì³ñ ñàãëóëš ê¢í áîëºí öóñíà äàðëòàí øèíšëš õ³ë³õ ç´âò³. Ýì÷èí òîîëâðàð 30 ºàðñí óëñ ñàðä íåã ä³êš ýðê áèø öóñíà äàðëòàí øèíšë³ä, òåðíü ´´äëñí áîëõëà ýì÷ä áèé³í ¢ç¢ëõ ç´âò³ áîëšàíà. Öóñíà äàðëòàí øèíšë³ä, ýð¢ë-ìåíäèí á³³äë³í äèãëš ýì÷èí õ³ë³âðò á³³äã ê¢í ýí ³³ìøãò³ ãåì³ð ãåìòøãî.

Áàðò áåëäñíü ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ
ÇÓÐÃÒ: áàëºñíà ³ìòí ýð¢ë-ìåíä³í øèíšëš³õ êåì

Öåëèíí ðàéîíà ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí ê´äë³÷íð ìåðãšëò³í ´´äë¢ëš, ÊàëìÃÓ-í áàãøíðèí êóðñò îðâ. Ðàéîíà ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí àäìèíèñòðàöèí çàëä áîëñí êóðñò Õàëüìã àõ ñóðºóëèí áàãøíð Ò.Î÷èð-Ãàðÿåâà, Ý.Ñîêàëüñêèé, Ã.Äàðæàãèíîâà áîëí ñàíàòîðèé-ïðîôèëàêòîðèí àõ ýì÷ Ë.Äæåêñåìáåêîâà ñîöèàëüí ê´äë³÷íðë³ çàíÿòüñ äàâóëâ.
Ðàéîíà ÊÖÑÎÍ 27 ñîöèàëüí ê´äë³÷ ìåðãšëò³í ´´äë¢ëñí³ õ´´í øèøëœ óäîñòîâåðåíü àâõìí.

Îäàõí Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Áîîâà Áàäìàåâ ²ð³ñ³í ýêîíîìè÷åñê äåëãðëòèí ìèíèñòåðñòâèí øàœºà ïðîãðàììñèí Äåïàðòàìåíòèí äèðåêòîð Àëåêñåé Ãðàíîâñêèéëà õàðºâ. Õàðºëòä òàœº÷èí ýêîíîìèêèí áîëí õóëä-㢢ëã³í³ ìèíèñòðèí íåãäã÷ äàðóê Áàñœ Ìóåâ îðëöâ.
Ìàíà òàœº÷ä øàœºà ïðîãðàììñ á³³äë-šèðºëä òîõðàëºíà áîëí 2019 šèëä ôåäåðàëüí èíâåñòèöèîíí ïðîãðàììä ç³ðì îáúåêòñèã îðóëëºíà òóñêàð õàðºëòä ꢢíäâð áîëâ.

Øèäð Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí íåãäã÷ äàðóê Ñåðãåé Áàäìàåâ ²ð³ñ³í òîñõëòûí ìèíèñòåðñòâèí ñåëåêòîðí ñåëâëö³íä îðëöâ. Òåð¢íä "Áàëºñíä ñ³í êåö-òààë òîãòàëºí" ãèäã ôåäåðàëüí ò´ñâ³ð ê¢ö³ãäš³õ êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí òóñêàð ꢢíäâð áîëâ.
Ìàíà òàœº÷ä ýí ò´ñâä çóðºàí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³ö îðëöšàíà. Ýííü Ýëñò, Ãîðîäîâèêîâñê, Ëàãàíü áàëºñäûí áîëí Èê Áóóðë, ßøàëòà áîëí Ïðèþòíîå ñåë³äèí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñ.
Îäà äååð³í ìàíà òàœº÷ä ýí ò´ñâ³ð áàòëãäñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä 79 ïðîöåíòä ê¢ö³ãäâ. Ïðèþòí áîëí Èê Áóóðë ñåë³äò ê´äëìø ò´ãñâ, Ãîðîäîâèêîâñêä, Ëàãàíüä, ßøàëòàä áîëí Ýëñò áàëºñíä "Äèèëâðèí ïàðêä" óäë óãà áàñ ê´äëìø ò´ãñõä³í ´´ðäš éîâíà. Õîòë áàëºñíä "Èíüãëëò" ïàðêä ÿñâðèí ê´äëìø çóã 58 ïðîöåíòä ê¢ö³ãäñí á³³í³.
Òåð ìåò ýí ò´ñâ³ð Ýëñòä, Ëàãàíüä áîëí ßøàëòàä 12 îëí äàâõð ãåðèí ýðãíäê ºàçðò ñ³í êåö-òààë òîãòàëºíà ê´äëìø ê¢ö³ãäš³í³.

Îäàõí áèäí òàœº÷èí ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí ñîöèàëüí ê´äë³÷ Èðèíà Ôóãà ²ð³ñ³í ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí³ òóñêàð áè÷ñí áèë³âèäí. Îäàõí ä³ê³ä íåã áàéðòà 糜ã èðâ. Ïðèþòíà ðàéîíà ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí (ÊÖÑÎÍ) ê´äë³÷ Åêàòåðèíà Øàïîâàëîâà "Âîëÿ è âåëèêîäóøèå" ãèäã ðåãèîíìóä õîîðíäê II ìàðºàíä äèèëâð á³ðâ. Àäûãåéèí, Êàðà÷àåâî-×åðêåññèí, Êðûìèí, Äàãåñòàíà, Èíãóøåòèí, ×å÷íÿí, Àñòðàõàíñê, Âîëãîãðàäñê áîëí Ðîñòîâñê îáëàñòüìóäûí ýë÷íð 300 øàõó ñîöèàëüí ò´ñâ áåëä³ä, ýí ìàðºàíä îðëöâ. ²ð³ñ³í ¥ìí ¢çãèí áîëí Àð Êàâêàçèí ôåäåðàëüí îêðóãóäûí ðåãèîíìóäûí Îëíà ïàëàòìóä çàðëñí ìàðºàíä ñîöèàëüí ò´ñâñèí íîìèíàöä Åêàòåðèíà Àíàòîëüåâíà äèèëâð á³ð³ä, ì´ð³º³ð à÷ëãäõìí. Áèäí ýí¢íä šèœí¢ë³ä, ÿìàðàí ò´ñâ áåëäñí³ òóñêàð êåëš ´ãõèã ñóðâèäí.
- Ìèíè ò´ñâ ìåä³ò³ áîëí ãåìò³-øàëòãòà óëñò ôèíàíñèí õàëõàð ìåäðë ´ãëºíä íåð³äãäñí áèë³. "Ôèíàíñû - ýòî ïðîñòî" ãèäã ò´ñâ áåëä³ä, ñåë³í³ ìåä³òíðë³ áîëí øàëòãòà óëñëà çàíÿòüñ áîëí ñåìèíàðìóä äàâóëñí áèë³â. ¡ëã¢ðíü, "Ñáåðáàíê îíëàéí" ãèäã ýâ-àðº îëçëš, êîììóíàëüí òóñëìšèí ì´œãèíü ´ãõ, ìîáèëüí áàíêàð à÷íð-çååíðò³í ì´œã éîâóëõ, ïåíñèí ì´œãèã äèãëš, òåð¢ã îëçòà-òóñòàºàð îëçëõèã äàñõñí áèë³â. Òåð òîîä êîìïüþòåðàð ê´äëäãèã áèäí äàñâèäí. Ðàéîíä ¢¢ëääã ÏÔÐ-èí áîëí Ñáåðáàíêèí ³œã¢äèí ñïåöèàëèñòíðëà ìåä³òíðò ïåíñèîíí ðåôîðìèí òóñêàð ö³³ëºâð ´ã³ä, ³ìòèã ìåêëäã óëñàñ ñàãëëºíà òóñêàð êåëš ´ãâèäí. Ìåä³òíðèã ìåêë³ä, ìîáèëüí áàíêàñíü ì´œã õóëõàëäã óëñàñ ãåòë¢ëš áèé³í ÷èê³ð á³ðõèí òóñê öààñ Ïðèþòí ñåë³íä ¢¢ëääã Ñòàâðîïîëüñê êîîïåðàòèâí òåõíèêóìèí ôèëèàëûí îþòíðëà õàìäàí ò¢ã³š ´ãâèäí,- ãèš Åêàòåðèíà Àíàòîëüåâíà êåëâ.
Ìàðºàí ýí õàâðàð áîëñìí. Å.Øàïîâàëîâà ò´ñâèã á³³äë-šèðºëä òîõðàëºíà êåðã-¢¢ëäâðì¢ä äàâóëñíà òóñê ìàòåðèàëìóä öóãëóëàä, áèéèííü òóñêàð áè÷³ä, ìàðºàíà á¢ð䳺³÷íðò éîâóëñìí. Ìàðºàíà àø èþíü ñàðèí 1-ä äèãëãäõ á³³ñìí, çóã ÿìàðàí ÷èãí 糜ã ýñ èðõë³, ýí òåð¢í³ òóñêàð ìàðòâ. Ãåíòêí îäàõí ìàðºàíà á¢ð䳺³÷íð šèœí¢ë³ä, ýí¢í³ ò´ñâ 1-÷ îðì ýçëñí³ òóñê áàéðòà 糜ã êåëõë³, Åêàòåðèíà Àíàòîëüåâíà òåœê³í óãà áàéðëâ. Íîÿáðü ñàðèí 1-ä Ðîñòîâ-íà-Äîíó áàëºñíä ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí óëñèã à÷ëõìí.
Ôèíàíñèí òóñò ìåäðë çààš ´ãëºí ñîöèàëüí ê´äë³÷íðèí äààâðò îäàõí ãèëò³ îðóëãäâ. Øèí íåêâð³ð ñîöèàëüí ê´äë³÷íð ýäí³ õ³ë³âðò á³³äã óëñò ôèíàíñèí õàëõàð ñ¢â-ñåëâã³í ´ã÷, ìåä³òíðò ìåäðë çààõ ç´âò³ áîëšàíà. Òåã³ä ýí ò´ð³ð ò´ñâ áåëäõ øèèäâð àâñíü õàðà áèø. Íåã ¢ë¢ ñ¢ë öàãò ìåä³ò³ áîëí ãåìò³-øàëòãòà óëñèã ìåêë³ä, ì´œãèíü õóëõàëäã éîâäëìóä ó÷ðäãíü ꢢêä ꢢã çîâàšàíà. Ýí ò´ñâ áåëäñí³ áîëí ê¢ö³ñí³ éîâóäò ýí áèéíü ÷èãí øèí ìåäðë õîðøàš àââ, òàëäàí óëñò ÷èãí ä´œ-òóñàí ê¢ðãš, ³ìòíä êåðãò³ êåðã ê¢ö³â.
Åêàòåðèíà Øàïîâàëîâà îäà Ïðèþòíà ÊÖÑÎÍ-ä ìåä³òíðò áîëí ãåìò³-øàëòãòà óëñò ãåð äååðíü ñîöèàëüí òóñëìš ê¢ðãëºí³ ³œãèí ºàðäà÷ áîëíà. Óðäíü ꢢêä ê¢í í³³ìí šèëä³í ñîöèàëüí ê´äë³÷ áîëš ê´äëš éîâñìí. Îäà ýí¢í³ ºàðäâðò õ´ðí õîéð ñîöèàëüí ê´äë³÷ ¢¢ëäš³í³, ýäí³ õ³ë³âðò 125 ê¢í á³³í³. Ýí ìàðºàíä îðëöš ò´ñâ áåëäš òåð¢ã á³³äë-šèðºëä òîõðàëºíä ä´œ áîëñí öóòõëœãèí ºàðäà÷ Ëþäìèëà Õèòðèêîâàä áîëí ¢¢ðì¢äò³í Åêàòåðèíà Àíàòîëüåâíà õàíëòàí ´ðãš, ýí¢í³ äèèëâð öóã êîëëåêòèâèí ê¢ö³ìš áîëšàõèã çààâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
ÇÓÐÃÒ: Ïðèþòíà ÊÖÑÎÍ ê´äë³÷ Åêàòåðèíà Øàïîâàëîâà

Ê¢í áîëºíà šèðºëä ã¢í ìåäðë áîëí ÷èê ñóðºìš ´ãñí, ñ¢â-ñåëâã³ðí óðìä ´ãäã äóðòà áàãøíð á³³í³. Ìèíè šèðºëä áàñ òèèì óëñ á³³í³, ýííü ýí šèë 70 šèëèí ´´í³í òåìäãëñí Ëþäìèëà Ãó÷èíîâíà Øåðêåøåâà áîëí 80 íàñ ê¢ðñí Çîÿ Óáóøàåâíà Áàãëèêîâà áîëíà.
Ë.Øåðêåøåâà ´íð-´ñêëœ ´ðê-á¢ëä ´ñ³ä-áîññìí. Ãó÷èí Îìàøåâè÷ áîëí Ñîôüÿ Áóðóìáàåâíà Òîñòàåâèõí àðâí õîéð ¢ðò³ á³³ñìí. Ýê-ýöêíü öàºàí ñàíàòà, ´ð-´â÷ ñåäêëò³ óëñ áèë³, ýäí ꢢêäò³í ÷èê ñóðºìš ´ã÷, ñ³í ¢ðä ´ñêñìí. Ýäí³ ´ðê-á¢ë íè-íåãí, éèð íèèò³ áîëäìí, ýäí³ ãåðò ãèè÷íðò éèð äóðòà áîëäã áèë³, õàëüìã ¢ëã¢ð³ð õîòûí ñ³³íèíü îðš èðñí óëñò ´ãäã á³³ñìí.
Ëþäìèëà Ãó÷èíîâíà Ýëñòä ïåäàãîãè÷åñê ó÷èëèù ò´ãñ³ñí³ äàðó 1967 šèëä ìàíà øêîëä èðš ê´äëñìí. Áèäí áààõí áàãøèí ò¢ð¢í ñóðºóëü÷íð áîëšàíàâèäí, òåã³ä ÷èãí ìàäí õîîðíä îëí šèëèí òóðøàðò èíüãëëòèí çàëºëäàí áàòðñíü ëàâòà. Áîëâ ìàíà ñåë³í³ øêîëä ýí óäàí ê´äëñí óãà, Ëþäìèëà Ãó÷èíîâíàã Õàð ªàçðà ðàéîíà öóòõëœ ñåë³íä êîìñîìîëûí õàëõàð ê´äëìøò àââ. ªóðâí šèëä³í ýí øêîëûí ³œãèã ºàðäš ê´äëñí³ äàðó áààõí ñïåöèàëèñòèã Ýëñòä õóâö-õóíð ´ëãäã ôàáðèêèí êîìñîìîëûí ñåãë³òðèí ¢¢ëä áàòëâ.
1973 šèëä Àðòåçèàí ñåë³íä "Áàéð" áè÷êä¢äèí ñàä ñåêãäõë³, Ë.Øåðêåøåâàä ñóðºìšëà÷àð ê´äëõ ¢ðâð êåãäâ. Õ´´ííü Ëþäìèëà Ãó÷èíîâíà îëí šèëä³í ýí ó÷ðåæäåíèã ÷àäìã êåâ³ð ºàðäàä, à÷òà àìðëºíä ºàðòëàí 2007 šèë ê¢ðòë ê´äëâ. Àðâ øàõó šèëä³í àìðëºíäàí á³³äã áîëâ ÷èãí áè÷êä¢äèí ñàäò áîëäã êåðã-¢¢ëäâðì¢äò ýí¢ã äóóäš, à÷èíü õ³ð¢ëí³. Îëí šèëä³í ñóðºóëü-ýðäìèí õàëõàð ¢íí-÷èê ñåäêëò³º³ð ê´äëš éîâñí Ë.Øåðêåøåâà ÐÑÔÑÐ-èí éè뺳í ñ³í ê´äë³÷èí, ²ð³ñ³í áîëí Õàëüìã Òàœº÷èí ê¢÷-ê´ëñí³ âåòåðàíà íåð 碢í³.
Ëþäìèëà Ãó÷èíîâíà Ìèíãèÿí Õàðöõàåâè÷ àâàëüòàºàí ä´÷í ºóðâí šèëä³í õàìäàí íè-íåãí á³³š, ºóðâí ¢ð³í ´ñêâ. Îäà ààâ-ýýš õîéð òàâí à÷-çååºèííü êèøãò áàãòš, ýäíä³í í¢äí-àìí áîëš ýäí³ ê¢ö³ìšä áàéðëš á³³í³.
Ë.Øåðêåøåâà ÷àœº íåêâðò³ áàãø á³³ñèã áèäí òîäëâèäí. Íåã ä³êš ìàäí ãåðèí äààëºâðàí ýñ ê¢ö³ñíä áàãø óóðëàä, êè÷³ëèí õ´´í êëàññò ìàäíèã ¢ë䳺³ä, çîêàëûã äàñòë á³ðâ. Áîëâ õ´´ííü áèäí ýñâèí êè÷³ëä ´ããäñí äààëºâðìóäûã äàðóíü ê¢ö³äã áîëâèäí, øêîëàí ò´ãñ³òë³í áèäí çóã ñ³í òåìäã³ð ñóðäã áèë³âèäí. Ê´äëìøò³í äààâðòà, íåêâðò³ áîëäã áèéíü Ëþäìèëà Ãó÷èíîâíà öàºàí ñåäêëò³ ê¢í áîëíà, òåð ò´ë³ä ýíäð ê¢ðòë áèäí ÿìð íåã ò´ð ó÷ðõëà áàãøèííü ñ¢â-ñåëâã àâõàð àäºíàâèäí. Šèðºëèííü áàéí äàìøëò îëçëš ìàíà áàãø ìàäíä îëí ç¢ñí ò´ð³ð ñåëâã³ðí óðìä ´ãí³.

Ìàðèÿ ÅÑÈÍÎÂÀ,
Õàð ªàçðà ðàéîíà Àðòåçèàí ñåë³í
ÇÓÐÃÒ: Ë.Ã.Øåðêåøåâà Àíäðåé ê´â¢í³ííü ´ðê-á¢ëò³

Äàâñí äîëàí õîíãò, íîÿáðèí 22-ò, Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí îþòíð áîëí áàãøíð òàë Ñòàâðîïîëèí ïåäàãîãè÷åñê èíñòèòóòûí îþòíðèí àíñàìáëü èðâ. Ýäí "Äèèëâðèí äóóíà àðñåíàë" ("Ïåñåííûé àðñåíàë Ïîáåäû") ãèäã ò´ñâä îðëöšàíà. Ýí ò´ñâ ä³³í³ öàãèí äóóíä íåð³äãäš³í³, òèèã÷ê³ä ºàíöõí îðñ êåë³ð áèø, áîëâ Àð ¢çãèí Êàâêàçèí êåëí-óëñ ýâð³ííü êåëíä îð÷óëñí "Êàòþøà", "Çåìëÿíêà", "Îãîíåê" áîëí íàíü ÷èãí êåñã äóóã àíñàìáëèí àðòèñòíð òóðêìåí, êàðà÷àåâ óëñèí áîëí òàëäàí ÷èãí êåë³ð äóóëšàíà.
Ò¢ð¢ë³ä Ñòàâðîïîëÿñ èðñí îþòíð "Îãîíåê" äóóã òóðêìåíñê êåë³ð äóóëâ. "Íà îêîøêå íà äåâè÷üåì âñå ãîðåë îãîíåê" ãèäã ¢ãì¢ä öóãòàäíü òåìäãò³ áèøèé. ijê³ä ýí ò´ñâ ÿºš ýêëñí³ òóñêàð Ñòàâðîïîëèí ïåäàãîãè÷åñê èíñòèòóòûí ïðîôåññîð, ôèëîëîã íîìèí äîêòîð Àëåêñàíäð Ôîêèí êåëš ´ãâ. " Ìàäíèã õàëüìã îþòíð ýëãí-ñàäàí ìåò òîñ÷àõíü èê ãèäã³ð òààñãäšàíà, ìàíà á³³ëºèã Ýëñòä á¢ðä³ñí öóã óëñò, õàìãèí ò¢ð¢íä ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâä, èê õàíëòàí ´ðãš³í³âèäí.
ߺàä áèäí õàìãèí ò¢ð¢íä Õàëüìã Òàœº÷ä èðñ³í ö³³ëºš ´ãí³â. Áèäí Èíòåðíåòä îëíä òåìäãò³ õàëüìã šàœºð÷ áîëí äóó÷ Äìèòðèé Øàðàåâ "Êàòþøà" äóóã õàëüìã êåë³ð äóóëšàõèíü ñîœñëàâèäí. Òåð äóí ìàíà ò´ñâ ýêë³ä ê¢ö³ëºíä èê óðìä ´ãñí áîëšàíà. Òèèãš Àð ¢çãèí Êàâêàçä, ÞÔÎ-ä á³³äã êåëí óëñèí êåë³ð ä³³í³ öàãèí äóóã öóãëóëš äóóëõ ñåäêë ìàäíèã íåãä¢ëâ.
"Êàòþøà" áîëí "Æóðàâëè", òàëäàí ÷èãí ä³³í³ öàãèí ñ³³õí äóóíà îð÷óëëº Àð Êàâêàçä îëš àâõ ñåäêë 碢ë³âèäí, áîëâ òåðíü àìð áèø ê´äëìø áîëâ. ߺàä ãèõë³ òèèì îð÷óëâð éèð ö´´êí. ijê³ä Åâðîïèí êåñã êåëíä òåð äóóäûã îð÷óëõ óõà 碢š³í³âèäí. Òèèã³ä áèäí îð÷óëâð, ø¢ëã¢ä, ò´ðñêí êåë³í ìåääã ø¢ëã÷íðèã õ³³äã áîëóâèäí. Öóã êåëíä òåð ä³³í³ öàãèí ñ³³õí äóä á³³òõ³ ãèš áèäí ñàíšàíàâèäí", - ãèš ïðîôåññîð Ôîêèí êåëâ.
Ýäí³ õàìãèí èê ê¢ñë áîëõëà - 2020 šèë ê¢ðòë ²ð³ñ³í öóã 200 óëñèí êåëíä ä³³í³ öàãèí äóä îð÷óëš äóóëõ. Ýíäð ´äð ²ð³ñ³í êåëí óëñ õîîðíäàí áàò çàëºàí óãàºàð á³³í³ ãèš òîîëšàõ ³ìòíä áèäí òèèì õ³ð¢ áåëäš³í³âèäí ãèš ò´ñâä îðëöà÷íð êåëš³í³. Ìàíà ´âê-ýöêíðèí ä³³í³ öàãò äóóëšàñí äóä ýíäð ´äð ÷èãí ìàäíèã íåãä¢ëš³í³ ãèš Ñòàâðîïîëèí îþòíð ñàíšàíà.
ijê³ä ýäí öààðàíäíü äóóëâ. "Âñòàâàé ñòðàíà îãðîìíàÿ" ãèäã äóí ä³³í³ ê¢íä öàãèã òîäëóëâ. "Áóõåíâàëüäñêèé íàáàò" ãèäã äó äóóëõëà, öóãòàí çîãñàä, òåð¢ã ñîœñâ. Ãèè÷íðèí áèèëñí ìàòðîñìóäûí "ßáëî÷êî" áàñ öóãòàäíü öàíü óãàºàð òààñãäâ, ä³³í³ öàãà êåñã äó õàì-õîøà êðàÿñ èðñí îþòíð äóóëš ´ãâ.
Ýäíä šàœºð÷ áîëí äóó÷ Äìèòðèé Øàðàåâ "Šàœºðèí" á´ëã õîîëàí øàõš äóóëàä, ä³ê³ä "Êàòþøàã" õàëüìã êåë³ð äóóëš ´ãâ. "¥âêíðèí òóñêàð áè÷³ ìàðòòí, òåäí³ ñàíëûíü òåâ÷òí, ò´ðñêí êåë³í áè÷³ ìàðòòí, ýí ò´ñâ öóã áàº÷óäò ò´ðñêí÷ éîñòà ñåäêëèí ñ³í ¢ëã¢ð ¢ç¢ëš³í³, öóã êåëí óëñèã õàìöóëšàíà",- ãèš äóó÷ òîîëâðàí êåëâ.
Îþòíðèã ä³³í³ âåòåðàí Ïåòð Ëåîíòüåâ, Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâ, òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòð Äîðš Øèêååâ, ïðîôåññîð Ñàíàë Áàäìàåâ, äîöåíò Ðèììà Õàíèíîâà é´ð³â. "Ñòàâðîïîëèí ãîñóäàðñòâåíí ïåäàãîãè÷åñê èíñòèòóòûí îþòíð áîëí áàãøíð éèð ñ³í ò´ñâä îðëöšàíà, êåñã ò´ðèã ýí ê¢ö³š³í³. ij³í³ òóñê äóóíà ç´´ð ¢é³ñ ¢éä äàìšš ´ããäõ ç´âò³. Ìàíà šèðºëä ºàðäâð êåõ ¢íò³ òîîòûã ýí ò´ñâ ê¢í áîëºíä, îþòí áîëºíä èëäêš ´ã÷³í³",- ãèš Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð òîîëâðàí êåëâ.
Ñîâåòñê Ñîþçèí ê¢÷èã áîëí ìàíà àëäð îðí-íóòãèí êåëí óëñèí áàò ì´œê èíüãëëòèã ýí ¢ç¢ëš³í³. Òåð òîîòûã ñåð㳺³ä, ä³ê³ä íåã òîäëóëõëà, ò¢¢í³ ÷èíðíü ´ñ³ä, ìàðòãäñí àâúÿñ øèí³ñ ê¢ö³ãäš óðìä àâõ. ij³íä îðëöñí, Ò´ðñêí³ ò´ë³ ³ì³í ´ãñí ìàíà áààòðìóäûí òóñê ñàíëûã áèäí êåç³ ÷èãí ÷ååšä³í õàäºëõ ç´âò³âèäí. Ýí ò´ñâ ýðê áèø Öóã³ð³ñ³í ò´ñâä õ¢âðõíü ëàâòà, ìàíà ýöêíðèí, ´âê-ýöêíðèí òóñêàð ýí òîäëóëíà ãèš ¢ã êåëñí óëñ òåìäãëâ.
Ðèììà Õàíèíîâà "Çåìëÿíêà", "Ñèíèé ïëàòî÷åê", "Ñìóãëÿíêà" äóóäûã õàëüìã êåëíä îð÷óëš, áîëâ òåð îð÷óëâðèã ê´ãšìë³ çàëºëäóëš íåâ÷ê ÿñâð îðóëõ êåðãò³ ãèš ø¢ëã÷ êåëâ. Òåð ìåò ä³³í³ öàãò Ìèõàèë Õîíèíîâèí áîëí Ëèš Èíäæèåâèí êåñí äóóíà îð÷óëâðèã Ðèììà Ìèõàéëîâíà Ñòàâðîïîëèí îþòíðò ´ãñìí.
Òèèì êåâ³ð ýí ò´ñâ ýíäðê áàº÷óäûã, îðí-íóòãèí öóã ³ìòèã íåãä¢ëš ìàíà óðàëàí éîâëºèã ò¢ðãä¢ëš, ´âê-ýöêíðèí, îëí êåëí-óëñèí ê¢÷³ð äåëäñí àëäð Äèèëâð, òåäí³ áààòð éîâäëûí òóñê ä³³í³ öàãèí äóä ìàíà ñåäêëèã õàìöóëõ.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Ý.Òèìîøêàåâàí íåðò³ ã¢ëãí ãåì³ñ õ´ðëºí³ òàœº÷èí äèñïàíñåðò îêòÿáðü ñàðèí 27-ä ïàöèåíòíðèí ò´ë³ "Äåíü îòêðûòûõ äâåðåé" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð äàâóëãäâ. Ýí ´äð ýì÷ä ýðò³ñíü áè÷ãäëãî èð³ä, ýð¢ë-ìåíäèí á³³äë³í øèíšëš áîëâ.
Ýí ´äð ꢢêä óëñ ìàììîãðàôèí øèíšëëò êåš ÷àäâ. Òåìäãëõ³ñ, èèì êåðã-¢¢ëäâð ñàð áîëºí ñ¢ë áåìá³ ´äðë³ äàâóëãäíà.

Áàðò áåëäñíü ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ