Ìåíäâò, "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèí ê´äë³÷íð!
Áè Õàð ªàçðà ðàéîíà Àðòåçèàí ñåë³íä á³³í³â. Îäàõí ýëãí-ñàäì Ï.Æåì÷óåâèí íåðò³ òàœº÷èí áîëüíèöä ýìíëº àââ. Áè òåð¢ã õ³ë³º³ä, áîëüíèöä öàã çóóð ´´ðíü á³³ââ. Ìèíè ýëãí ã¢ëãí ãåìèí ìåñëëºí³ ³œãä àâãóñò ñàðèí 15-ñ àâí ñåíòÿáðü ñàðèí ýêëö ê¢ðòë ýìí¢ëãäâ.
Ýí ³œãä ã¢ëãí ãåìò³ óëñ ýìíëº àâíà, òåã³ä ýäí³ ´´ð ýðê áèø ýëãí-ñàäíü á³³õ ç´âò³. ¥ð³ë ñàðäàí ýí ³œãä á³³º³ä, áè ìàíà ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ê´äë³÷íðèí ê´äëìø ÿìàðàí äààâðòà áîëí ê¢íä áîëšàõèã ýâð³ í¢ä³ðí ¢çâ. Íåã ¢ë¢ ã¢ëãí ãåìò³ óëñèã ýìíí³ ãèäãíü õîéð äàì ê¢íä áîëíà. Ýì÷íð, äóíä ìåäèöèíñê ê´äë³÷íð áîëí ñàíèòàðêñ ãåìò³ óëñò êèëìš³í òóñõàš, á¢ë³í ¢ã³ðí, öàºàí ñåäêë³ðí ýäíä îìã ´ãí³. Ìàíà ýì÷ Àðñëàí Ïàâëîâè÷ Äåìêèí áèë³. ¥äð áîëºí ýí ìåñëëº êåí³, òåð¢í³ õ´´í ýí ãåìò³ óñëà áîëí ýäí³ ýëãí-ñàäíëà ꢢíä³ä, îëí ç¢ñí ò´ð³ð ö³³ëºâð ´ãí³. Ê´äëìø äàëà áîëâ ÷èãí ýí öàã îëš, ê¢í áîëºíä îíüãàí òóñõàíà. Ýííü ãåìò³ óëñò ýì³ñ äååð òóñòà áîëíà ãèš êåëš áîëõìí.
Òåð ìåò ýí ³œãèí ºàðäà÷ Àðñëàí Àíàòîëüåâè÷ Î÷èð-Ãîðÿåâ, àíåñòåçèîëîã-ðåàíèìàòîëîã Åâãåíèé Ãðèãîðüåâè÷ Ñåìåíîâ ìåñëëº êåõèí ´ìí ãåìò³ óëñëà ꢢíäí³. ²œãèí àõ ìåäñåñòðà Èðèíà ×óìàøêàåâà êåðã³í ñ³³í³ð ìåääã, äààâðòà, ³ìòíë³ ýýëò³ ꢢêä ê¢í. Ýí¢í³ ÷àäìã ºàðäâðò äóíä ìåäèöèíñê ê´äë³÷íð äèãò³-äàðàòàºàð ê´äëš, ýì÷èí äààëºâðàð êåðãò³ ýìíëº êåí³. Èðèíà Òþðáååâíà ê¢í áîëºíä á¢ë³í ¢ã îëš, ãåìèã ýðê áèø äèèëš, à÷íð-çååíðèííü êèøã ¢çõèò ãèš óðìä ´ãí³. Ãåìò³ óëñ ýí¢í³ ¢ãä èòêš, ãåì³í ìàðòíà, òåð öàãò ÷èäë óðºñí áîëš ýäíä ìåäãäí³. Ìåäèöèíñê ê´äë³÷íð Ýëüçà Ñàðàíîâà, Ñàãëàðà Àñèðîâà ò³ðëºèã ýâò³º³ð êåš, ãåìèã íåâ÷ê áàºðóëõèí òóñò ñ¢â-ñåëâã ´ãí³. Êèøò³ Íàðàíîâà øóëóí-øóäðìã, ´äðèí ýðãöä êåä¢ ê¢¢íä ýí áàñ ä´œ áîëíà, ºàðíü š´´ëí ãèš ³ìòí êåëí³. Áóôåòèí ê´äë³÷íð Âàëåíòèíà Ìóõàíîâà áîëí Âåðà Ôåäîðîâà êåðãò³ áîëõëà ãåìò³ óëñò áèéñíü õîò ´ã÷, ààº-ñàâèíü àõóëíà. Ñàãëàð Äæåâëååâà, Ðàèñà Àðøèíîâà, Ëþäìèëà Ìàíäæèåâà, Ðàèñà Êè÷èêîâà áîëí Íàòàëüÿ Ëîáàíîâà ³œãä öåâð áîëõèí ò´ë³ öóãèíü àõóëš, ñ³í òààë òîãòàíà, ãåìò³ óëñèã õ³ë³äã ê¢í óãà áîëõëà, ä´œ áîëíà.
Òèèã³ä ýí ³œãä ê¢í áîëºí ê´äëìø³í äààâðòàºàð ê¢ö³š, ê¢í áîëºíä êèëìš³í òóñõàš, öàºàí ñåäêë³ñí ä´œ-òóñàí ê¢ðãõ³ð øóííà. Öóºàð ýäí ø¢¢š àâñí ýðäìä³í èòêëò³ áîëäã ò´ë³ä³í ê´äëìøò³í äóðòà. Ýäí íåã-íåãíä³í èöãò³ ò¢øã áîëš, õàìöó ¢¢ëääã ò´ë³ä ýí ³œãä êåð¢ë-ö¢¢ã³í óãà, ýìíëº àâ÷àõ óëñ õ³ðõèííü ´ìí ýäíä õàíëòàí ´ðãí³.
ijê³ä ýí áè÷ãò³í òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí àõ õèðóðã Íèêîëàé Ìèõàéëîâè÷ Øàðàïîâèí òóñêàð á¢ë³í ¢ã êåëõ³ð ñåäë³â. Öàºàí ñåäêëò³, ³ìòíë³ ýýëò³ ýì÷ ê¢í áîëºíä ä´œã³í ê¢ðãš, ñ¢â-ñåëâã³ðí õóâàëöš, àðº-÷èäë³ðí í´êä áîëíà, ê¢í áîëºíà ò´ðò îðëöõèí ò´ë³ öîë îëíà.
Òèèì ³ìòí ìàíà òàœº÷ä ê´äëí³. Àííà Õàëãàåâíà Ãîðÿåâàí íåðí äååð³ñ áè öóã ýí óëñò õàíëòàí ´ðãš, êåš³õ ê´äëìøíü êåìòã óãà áîëòõà ãèš äóðäšàíàâ. Ò´ðñêí ºàçðòàí ýäí òóñòà óëñ áîëš, êåñã ³ìòí³ ³ì àâðš, ê¢í áîëºíä öàºàí ñåäêë³ñí ä´œã³í ê¢ðãš éîâíà. Èèì ýãë óëñèí íèë÷³ð áèäí ýäã³ä, ê´ë äååð³í áîñàä, ´äð áîëºí íàð ¢çš, ´´ðõí ýëãí-ñàäíäàí ò¢øã áîëíàâèäí.

Ìàðèÿ ÅÑÈÍÎÂÀ
Õàð ªàçðà ðàéîíà Àðòåçèàí ñåë³í

Òàœº÷èí ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí öóòõëœä ´äð áîëºí ìåä³òíð öóãëðš, îëí ç¢ñí êåðã ê¢ö³í³. ¥ð¢º³ð îðš èðõë³ ýäí öîãö-ìàõìóäàí òèíè뺚³õèã, ´äðòíü áîëõëà ýäí ¢¢ë á³ðš êå-ñ³³õí êåãäëì¢ä êåš³õèã, äó-áè äàñ÷àõèã ¢çš áîëõìí. Ýäí øîãëàä, þ-áèñ ꢢíä³ä, èí³ëäš øóóãàòà-íààäòàºàð öàãàí äàâóëíà. Ýí öóòõëœãèí ñåðãìšèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ðä³ëºí³ ³œãèí ºàðäà÷ Ãàëèíà Äìèòðèåâíà Òðóõèíà öóã ýí ìåä³òíðèã õàìöóëäã ê¢í áîëšàíà.
Áèéíü Ãàëèíà Äìèòðèåâíà Ðîñòîâñê îáëàñòüä ´ñ³ä-áîññí ê¢í, 1975 šèë³ñ àâí Õàëüìã Òàœº÷ä á³³í³. Óðäíü ýí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà õàëõä ê´äëš éîâñìí, îäà àðâí ºóðâí šèëä³í ýí êîìïëåêñí öóòõëœä ¢¢ëäš³í³. Êåëõä, Ã.Òðóõèíà ïñèõîëîãèí ýðäìò³, òåã³ä ìåä³òíðë³ ê´äëõä ýí¢íä àìð áîëíà. Ê´ãøä ýí¢íä á³³äë-šèðºëèííü òóñêàð êåëš ´ãí³, îëí ç¢ñí ò´ðì¢ä ó÷ðõëà ñ¢â-ñåëâã ´ãõèíü ñóðíà. Ãàëèíà Äìèòðèåâíà ê¢í áîëºíà çàœãèíü ìåäš, îëí ò´ð³ð ꢢíäâð òîãòàš, óõàí-òîîëâðàðíü ñîíüìñš, êåí-íåãíäíü îìã ´ãí³.
Ö´´êí šèë õîîðàí Ã.Òðóõèíà Ðîñòîâ-íà-Äîíó áàëºñíä Öèãóí ãèìíàñòèê äàâóëëºíà òóñò ìåðãšëëò ´´äë¢ë³ä, ìåä³òíðë³ êè躳í ÷èê³ð àâëºíà çàíÿòüñ äàâóëäã áîëâ. Äîëàí õîíãò õîéð ä³êš ýí "Ýð¢ë-ìåíä" ãèäã áàãèí ìåä³òíðë³ Öèãóí ãèìíàñòèê êåš, ñêàíäèíàâñê éîâëºàð ñîíüìñíà. ijê³ä Ãàëèíà Äìèòðèåâíà ýýšíðë³ ôèòíåñèí, èí³äí³ éîãèí (ñìåõîòåðàïèÿ), ìåäèòàöèí çàíÿòüñ äàâóëíà, õóðºäûí ìàññàæ, í¢äí³ ãèìíàñòèê êåí³.
- Ýí öóòõëœä ìàíà ìåä³òíð öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëš, ÷èê àâã-á³ðö áàòðóëñí äååð³í áèëã-ýðäì³í äåëãð¢ëí³. Öóºàð ýäí íàñí-šèðºëèííü òóðøàðò ê´äë³ä, îäà à÷òà àìðëºíä á³³í³. Ýäí ꢢêä³í àñðàä, ê¢ ê庳ä, ýíäð à÷íð-çååíð³í õ³ë³š³í³. Íààðàí èðõë³ðí ýäí ´äð-á¢ðèí ò´ðì¢ä³í ìàðòíà, øàðõ-øàâíü çîâàäãàí óóðíà. Áè ýäí³ ê¢¢êäë³ íàñàðí ³äë áîëšàíàâ, òåã³ä ýäí íàíä ýê êåâò³ ýœêð óëñ áîëâ. Ýíä áèäí áàéð-çîâëœãàí ³äë õóâàëöš, íåã-íåãí³ííü ò´ðò îðëöíàâèäí. Ìèíè ê´äëìø ìèíè äóðòà êåðã áîëâ,- ãèš Ãàëèíà Äìèòðèåâíà êåëí³.
Øêîëä ñóð÷àñí öàãòàí áè÷êí Ãàëÿ þì óéäã äàñâ. ªàðèí ýðäìèí êðóæîêä ꢢêä íààäºàñàí êååð¢ëäã áèë³, õ´´ííü áèéä³í ÷èãí ìàéã, á¢øì¢ä, òàëäàí õóâö-õóíð óéäã áîëâ. Áè÷êíäê öàãòàí äàññí ýðäì Ãàëèíà Äìèòðèåâíàä êåðãëãäâ. Ñóë öàã ó÷ðõëà, ýí îëí-ç¢ñí ýäèí êèç³ð³ð íààäºàñ, äîðâà, òåàòðàëüí ñòóäèí íààääò êåðãò³ õóâö óéíà. Ýí öóòõëœä ºàðèí ýðäìèí êðóæîêä ꢢêä ê¢í ìàêðàìå êåäã, îëí-ç¢ñí êåãäëì¢ä ´ëãäã äàñâ. Ñ³í ´äðì¢äèí ´ìí ´ðãíä ýí ýýš áîëºíä áè÷êí áåëã áåëäí³. Êåëõä, îäà ýí ìåä³òíðèí íàðò-äåëê³í ¥äðò ýýšíðò äîðâàñ óéšàíà. Èíòåðíåòä ýñ ãèš æóðíàëìóäò îëí-ç¢ñí êåãäëì¢ä ÿºš êåäãèã õ³ë³º³ä, êå-ñ³³õí íààäºàñ, äåðèí ºàäðìóä óéíà.
- Ìàíà Ãàëèíà Äìèòðèåâíà öàºàí ñåäêëò³ ꢢêä ê¢í. Äåëê³ ìèíè ãèñí ñåäêëò³, ê¢í áîëºíä á¢ë³í ¢ã îëš, êèëìš³í òóñõàíà. Ìàíà öóòõëœä ºó÷ øàõó ê¢í òààñëòàðí îëí ç¢ñí êðóæîêä îðíà, âåòåðàíìóäûí õîðò äóóëíà, áèèºèí ñòóäüä îðëöíà. Öóºàð áèäí íààðàí à亚, íåã-íåã³í ¢çõ³ð èðäãíü ìàíà Ãàëèíà Äìèòðèåâíàí íèë÷ á³³í³. Öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëñíà õ´´í áèäí ôèòî-ö³ óóš àìðõäàí äóðòàâèäí. Àõ ¢éèí óëñò èèì õàðºëòñ ÷èäë óðºàš, ´äð-á¢ðèí ò´ðì¢äèã ìàðòš ñåðãìšò³º³ð àìðõäíü òóñëíà. Õàðì ò´ðõä, ç³ðì ìåä³òíð îäà ºàíöàðí á³³í³. Ýäí³ ê¢¢êäíü ´ñ³ä-áîñàä ñàëó ýñ ãèš òàëäàí áàëºñäò á³³í³. Ãàëèíà Äìèòðèåâíà ìàäíä ãåé¢ðõ, ãåìä³í äàðãäš çîâõ à𺠴ãõø,- ãèš Âàëåíòèíà Âëàäèìèðîâíà Óëþìäæèåâà õóâàëöâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
ÇÓÐÃÒ: Ãàëèíà Òðóõèíà óéñí êåãäëì¢ä³í ¢ç¢ëš³í³
Àâòîðèí öîêñí çóðã

Ìàíà òàœº÷ä 2014 šèë³ñ àâí îëí äàâõð ãåðì¢äèí êàïèòàëüí ÿñâð êåëºí³ ðåãèîíàëüí ïðîãðàìì ê¢ö³ãäš³í³. ²ð³ñ³í ãåð-ᢢðèí êîäåêñë³ áîëí êàïèòàëüí ÿñâðèí òóñê çàêàíëà èðëö³ò³º³ð íåã îëí äàâõð ãåðèí ³ìòí³ñ öóãëóëñí ì´œã³ð îœäàí ãåðèã ÿñš áîëšàíà. Îëí äàâõð ãåðì¢äèí ³ìòí öóºàð éèëºâð óãàºàð êàïèòàëüí ÿñâðèí ò´ë³ ò³âö ì´œãèã ñàð áîëºí ´ãõ ç´âò³. Òåã³ä ÿìàðàí ºàçðò ³ìòí õàìãèí îëàð ò³âö ì´œã³í ´ãí³, òåíä ò¢ð¢ëš îëí äàâõð ãåðì¢ä ÿñíà. Òåã³ä õóðñí ì´œãí³ òîîºàñ êåš³õ ê´äëìøèí êåìš³í ÷èãí èðëöí³, ä³ê³ä áîëõëà ì´œãí èê³ð éèëºãäõë³, ÿñâðèí ê´äëìø ÷èãí ò¢ðãí êåâ³ð êåãäí³.
Òàœº÷ä îëí äàâõð ãåðì¢äèí êàïèòàëüí ÿñâðèí ïðîãðàìì òàâí šèëä³í ¢¢ëäš³í³. Ãîðîäîâèêîâñê áàëºñíä áîëõëà ýí šèë ò¢ð¢í áîëš ýí ïðîãðàììàð íåã îëí äàâõð ãåð ÿñ÷àíà. Ñîâåòñê óóëüíöä 4-÷ òîéãòà ãåðèí îðàºèíü ñîëüš øèíð¢ëš³í³. Ãîðîäîâèêîâñêä äàëà ãåðì¢äèí îðàºèíü ÿñš ñîëüõ êåðãò³. Þœãàä îäà øèíêí ò¢ð¢í áîëš çóã íåãõí ãåðèã ÿñ÷àõìí ãèñí ñóðâð ¢¢äí³. Ó÷ðíü þóíäâ ãèõë³, ýí áàëºñíä ³ìòí êàïèòàëüí ÿñâðèí ò³âö ì´œãèã áàºàð ´ã÷³í³, öóãëðñí ì´œãí³ êåìš³í 10 ïðîöåíò ê¢ð÷³õø.
Áîëâ Ãîðîäîâèêîâñê áàëºñíà Ñîâåòñêàÿ óóëüíöä á³³õ 4-÷ òîéãòà ãåðèí ³ìòí ýí ïðîãðàììëà òàíüëäš òîäðõàºàð øèíšëñìí. Òåã³ä ò³âö ì´œãí³ ´ðèã á¢êëäíü äàœöàºàä, ñàð áîëºí êàïèòàëüí ÿñâðèí ò´ë³ ´ã³ä á³³õë³, òåäí³ ãåðò ÿñâðèí ê´äëìø ê庳ä ÷èãí á³³õ ãèñí àøëâð ýäí êåâ. Ïðîãðàììèí öóã òààëíü ê¢ö³ãäñí³ õ´´í ýäí³ ãåðèí îðàºèíü ñîëüš ÿñëºíà ê´äëìø ýêë³ä êåãäâ.
Îäà äååð³í îáúåêòèí ÿñâðèí ê´äëìøèí èê çóíü áåëí. Õóó÷í äååâðèã öóöëàä, îðàºèí óëûíü ê庳ä äóóñ÷êñìí. Óäëãî ÿñâðèí ê´äëìøèã ò´ãñ³õë³, Ñîâåòñê óóëüíöä 4-÷ òîéãòà ãåðèí ³ìòí ´äã³ öàãèí øèí îðàòà ᢢðò³ áîëõìí. Òèèãõë³ ýäíä íàìðèí õóð-÷èã, ¢âëèí øóóðºí-áîðàí, ¢âë-çóí óãà ê´äëäã ø¢ð¢í ñàëüêí ÷èãí ³³ìøã ó÷ðàøãî.
Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Óðš ´äð ïðàâèòåëüñòâèí Ãåðò òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâèí ºàðäâðò ÆÊÕ-í áîëí ñîöèàëüí õàëõèí îáúåêòñèã 2018-2019 šèëì¢äèí íàìðèí-¢âëèí êåìä ê´äëõä áåëäëºí³ òóñê ò´ðì¢ä³ð ñåëâëö³í áîëâ.
Ýí¢í³ éîâóäò ÆÊÕ-í, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà, ñóðºóëü-ýðäìèí îáúåêòñ, ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñ äóëàëëºíà êåìä áåëäâð êåëºí³ òóñê ò´ðì¢ä õ³ë³ãäâ. Êåðã-¢¢ëäâðò ÆÊÕ-í áîëí ýíåðãåòèêèí, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà, ñîöèàëüí äåëãðëòèí, ê¢÷-ê´ëñí³ áîëí ³ìòèã ê´äëìø³ð òåòêëºí³, ñóðºóëü-ýðäìèí ìèíèñòåðñòâñèí ºàðäâð, Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí áîëí ðàéîäûí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñèí ºàðäà÷íð îðëöâ.
Ò¢ð¢ë³ä æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòð Íåëëè Òêà÷åâà ÆÊÕ-í îáúåêòñ äóëàëëºíà êåìä áåëäâð êåëºí³ òóñêàð èëäêë êåâ. Êîììóíàëüí êîìïëåêñèí îðãàíèçàöñ, ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñ èðã÷ äóëàëëºíà êåìä áåëäâðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí Çóðà áàòëñìí. Òåã³ä ýí çóðàºàñ èøò³ ÆÊÕ-í îáúåêòñèã íàìðèí-¢âëèí êåìä áåëäëºí³ êåðãò ýíäð óò òîîäàí 128,53 ñàé àðñëœ éèëºãäñìí, òåð òîîä òàœº÷èí áþäæåò³ñ - 22,005 ñàé àðñëœ, á³³ðí áþäæåòì¢ä³ñ áîëí ïðåäïðèÿòüì¢ä³ñ - 29,32 ñàé àðñëœ, ³ìòí³ ì´œãí - (îëí äàâõð ãåðì¢äò á³³õ ³ìòí³ñ êàïèòàëüí ÿñâðèí ò´ë³ öóãëóëñí ì´œãí).
Óäëãî ýêëõ äóëàëëºíà êåìä 29 êîòåëüí (100 ïðîöåíò) ê´äëõä áåëí áåëí á³³í³. Òåð ìåò ýíäð íàìðèí-¢âëèí êåìä óòäàí 68,2 äóóíà äóëàëëºíà ñåòüì¢ä (100 ïðîöåíò), 1306,65 äóóíàä óñíà ñóðâëšíà ñåòüì¢ä, 128,96 äóóíàä êàíàëèçàöèí ñåòüì¢ä, 2122,29 äóóíàä ýëåêòðîê¢÷í³ ñåòüì¢ä (100 ïðîöåíò), 1621,7 äóóíàä ãàçèí ñåòüì¢ä (100 ïðîöåíò) áåëí áîëâ. ßøêóëèí ðàéîíà Ìîëîäåæíîå ñåë³í³ äóíäûí øêîëûã äóëàëõèí ò´ë³ 10 òîíí øàëäðœ òîñí-ò¢ë³í õóëäš àâñìí. ¥äã³ öàãò ýí øêîëûí ò´ë³ 500 ì蜺í àðñëœãà òîñí-ò¢ë³ àâ÷ áåëäõèí ò´ë³ ìàðºà äàâóëšàíà. Ñàðïàí ðàéîíà Êîðîáêèíñê äóíäûí øêîëûí ò´ë³ îäà äååð³í 25 òîíí í¢¢ðñ (39 ïðîöåíò) õóëäš àâñìí.
Äàðóíü Íåëëè Òêà÷åâà Ýëñò áàëºñíà ãåð-ᢢðèí ê´ðœ äóëàëëºíà êåìä áåëäâðèí òóñêàð 糜ãëâ. Òàœº÷ä 15 çàëâðèí êîìïàíü òåòêš³õ 472 îëí äàâõð ãåð á³³í³. ¡âëèí êåìä öåíòðàëèçîâàíí äóëàºàð òåòêãääã 363 îëí äàâõð ãåðèã áåëäõ êåðãò³. Çàëâðèí êîìïàíüñ "Ýíåðãîñåðâèñ" àêöèîíåðí íèèö³íë³ õàìöó ê´äë³ä, îëí äàâõð ãåðì¢äèí äóëàëëºíà ñèñòåìèã áåëäëºí³ êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³š³í³.
Êîììóíàëüí õàëõèí îáúåêòñèã àþë, çåòêð ó÷ðàä, ýäëâð³ñ ºàðñí êåìä ýëåêòðîê¢÷³ð òåòêõèí ò´ë³ä 8,3 ñàé àðñëœãà àþë ó÷ðñí öàãò îëçëãäõ õàìã òîîò õóëäš àâàä áåëäñìí. Öóã ðàéîäûí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öñ äèçåëü-ãåíåðàòîðí óñòàíîâêñàð òåòêãäñìí. Òàœº÷èí æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâä "ãîðÿ÷àÿ ëèíèÿ" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ãäí³. Æèëèùí-êîììóíàëüí ýäë-àõóí õàëõä ç´â-éîñ ýâäñí éîâäëëà õàðºñí êåìä 3-36-50 ãèäã òåëåôîíà òîéãàð šèœí¢ëš áîëõìí.

Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Óðš ´äð Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ "Ôðåçåíèóñ Íåôðîêåà" ÎÎÎ-í ãåíåðàëüí äèðåêòîð Àëåêñåé Ñìèðíîâëà, Ñòàâðîïîëüñê êðàéä, Êàáàðäèíî-Áàëêàðüò áîëí Õàëüìã Òàœº÷ä á³³äã êîìïàíÿ ðåãèîíàëüí äèðåêòîð Îëåã Ìàñëîâëà, Àñòðàõàíñê áîëí Âîëãîãðàäñê îáëàñòüìóäò ðåãèîíàëüí äèðåêòîð Íàòàëüÿ Êóðàíîâàëà õàðºâ. Òåð ìåò õàðºëòä Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòð Þðèé Êèêåíîâ áîëí ÔÎÌÑ-èí òåððèòîðèàëüí ³œãèí äèðåêòîð Ñåðãåé ßêøèáàåâ îðëöâ.
Ýí êîìïàíü ýíäð ²ð³ñ³ä áîëí öóã íàðò-äåëê³ä ìåäèöèíñê îáîðóäîâàíü êåš ºàðºäã, íåôðîëîãèé³ðí ìåäèöèíñê òóñëìš ê¢ðãëºí³ õàëõä ¢¢ëäš³õ èê êîìïàíü áîëšàíà. Îäàõí ýäí ìàíà òàœº÷ä ýâð³ííü ¢¢ëäâð³í ýêëâ, ìàíà äèàëèçí öóòõëœ ýäí³ 63-÷ ðåãèîíàëüí ³œã áîëõìí.
À.Ñìèðíîâèí òåìäãëñ³ð, ýäí³ ºîë ê¢ñë - ìàíà òàœº÷ä íåôðîëîãèéèí õàëõàð ê¢ðãš³õ ìåäèöèíñê òóñëìšèí ÷èíðèã ´´äë¢ëëºí. Ýäí ýðê áèø ìåäèöèíñê äààòõëºíà òåððèòîðèàëüí ïðîãðàììàð ¢¢ëäõ³ð çóðàëšàíà, òåã³ä òàœº÷èí ³ìòèã ´œã³ð ýìíõìí. Êîìïàíü õàìãèí ò¢ð¢íä äèàëèçí öóòõëœãèí ìàòåðèàëüí-òåõíè÷åñê óë áàòðóëõìí, ñïåöèàëèñòíðèí ìåðãšëëò ´´äë¢ëõìí, øèí ýâ-àðºñ îëçëëºèã äåëãð¢ëõìí ãèš Àëåêñåé Àëåêñååâè÷ êåëâ.

Ìàíà 糜ã÷

Îäàõí ìàíà òàœº÷ä Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) çóðºàäã÷ õóðàëòûí äåïóòàòíðèã ñóœºëºí áîëâ, ñåíòÿáðèí 20-ä ïðàâèòåëüñòâèí ãåðò ïàðëàìåíòä ñóœºãäñí øèí õàíèí äåïóòàòíð ò¢ð¢í ñåññÿí êåâ. Ýí¢ã òàœº÷èí ñóœºâðèí êîìèññèí àõëà÷ Àëåêñàíäð Äèêàëîâ ñåêâ. Ñóœºâðèí éîâóäûí áîëí àøèí òóñêàð ýí òîäðõàºàð êåëâ. Øèí ïàðëàìåíòèí õàíüä ºóðâí ïàðòèí ýë÷íð îðâ, òåð òîîä "Åäèíàÿ Ðîññèÿ" ïàðòÿñ -21 äåïóòàò, ÊÏÐÔ-³ñ - 4, "Ñïðàâåäëèâàÿ Ðîññèÿ" ïàðòÿñ - 2 äåïóòàò îðâ. Ýí òóñò ñóœºâðèí éîâóäò ºàðñí äóòó-äóíäñèí òóñêàð äåïóòàò Íàòàëüÿ Ìàíæèêîâà ¢ã êåëâ.
Äàðóíü ñåññüò ìàíäàòí êîìèññü ñóœºãäâ, ýäí äåïóòàòíðèí ê¢öö ç´âèí òóñêàð ñåëâëö³ êåâ. Õ´´ííü êîìèññèí àõëà÷ äåïóòàò Âàëåðèé Áîëäûðåâ øèí ïàðëàìåíòèí õàíüä êåí îðñíà òóñêàð êåëâ. Òåð òîîä äåïóòàòíðèí 61 ïðîöåíò ò¢ð¢í áîëš Óëñèí Õóðàëä ñóœºãäñí á³³í³, êåñã ýðäìò³ óëñ ïàðëàìåíòèí øèí õàíüä îðâ, òåð òîîä á³³ðí éîñíà îðãàíìóäò ê´äëš³ñí óëñ. Òèèì êåâ³ð öóã äåïóòàòíðèí ê¢öö ç´â ìåä¢ëãäâ, àøòíü Õóðàëûí òîãòàâðèí ò´ñâ áàñ áàòëãäâ.
Öààðàíäíü õàìãèí ÷èíðò³ ò´ð³ð ꢢíäâð áîëâ. Äåïóòàòíð Óëñèí Õóðàëûí Àõëà÷èã ñóœºâ. Ýí òóñò òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ¢ã àââ. Óëñèí Õóðàë (Ïàðëàìåíò) ìàíà òàœº÷ä ïîëèòèêèí, ýêîíîìèêèí áîëí ñîöèàëüí õàëõàð òîãóðòà á³³äë òîãòàëºíä èê íèë÷³í ê¢ðãí³, ìàíà äåëãðëòèã éèëºí³. Ïàðëàìåíòèí Àõëà÷ä Àíàòîëèé Êîçà÷êîã äåïóòàòíð ñóœºòõà ãèš òåð¢í³ êàíäèäàòóðèã îðóëšàíàâ. Áèäí õàìäàí 20 ºàð šèëèí òóðøàðò õàìäàí ê´äëš³í³âèäí, òåð òîîä ïðàâèòåëüñòâèí õàíüä. Ñ¢ë šèëì¢äò Àíàòîëèé Âàñèëüåâè÷ Óëñèí Õóðàëûí Àõëà÷àð ê´äëš çàêà òîãòàëºíà éîâöä èê äàìøëò õîðøàñí ºàðäà÷ áîëšàíà ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷ òåìäãëâ.
ijê³ä ïàðëàìåíòèí àõëà÷ä ýâð³ííü êàíäèäàòóðàí äåïóòàò Íàìñûð Ìàíäæèåâ îðóëâ, òåð¢ã äåïóòàò Íàòàëüÿ Ìàíæèêîâà ä´œíâ. Äàðóíü Í.Ìàíäæèåâ êàíäèäàòûí àõð ¢ã³í êåëâ. Òåð äàðóíü ñóœºâð áîëâ. Àøòíü 25 äåïóòàò À.Êîçà÷êîí êàíäèäàòóðèã ä´œíâ. 2 äåïóòàò Íàìñûð Ìàíäæèåâèí ò´ë³ äóóºàí ´ãâ.
Õ´´ííü ïàðëàìåíòèí Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî ¢ã³í êåëš, òåð¢ã ä´œíñí öóã óëñò õàíëòàí ´ðãâ. Ìàíà ê´äëìøèã îëçòà-îðóòàºàð á¢ðä³õèí ò´ë³ áèäí öóã ÷èäë³í çàëõâèäí. Áèäí öóã ïàðòüñèí íåêâðèã îíüãòàí àâõ ç´âò³âèäí, ÿºàä ãèõë³ òåäí³ ò´ë³ ìàíà òàœº÷èí îëí óëñ äóóºàí ´ãñí áîëšàíà. Îíö ïðîãðàììñ áîëí ò´ñâñ éè뺚, òåäíèã àðäíü îðš ê¢ö³š ê´äëõ ç´âò³âèäí.
Ìàíà òàœº÷èí ïðåäïðèÿòüì¢äèã õàìãèí ò¢ð¢íä ä´œíõ êåðãò³. Ïàðëàìåíòèí áîëí ïðàâèòåëüñòâèí ñîœñõâðèí ýâ-àðºèã îëçëš á¢ðòê뺳í áîëí íåêâð³í ÷àœºàõâèäí. Ýêîíîìèêèí áîëí ñîöèàëüí õàëõèí òîäðõà êåðã¢äò áèäí ºîë îíüãàí ´ãõ ç´âò³âèäí, òåð öàãò áèäí íè-íåãí êåâ³ð ê´äëš ÷àäõâèäí.
Öààðàíäíü ïàðëàìåíòèí Àõëà÷èí ò¢ð¢í äàðóêä öóã äåïóòàòíðèí ãèëò³ ä´œíëò³ð Ñàãëð Áàêèíîâà ñóœºãäâ. Òåð ìåò Óëñèí Õóðàëûí Àõëà÷èí äàðóêä ÊÏÐÔ-èí ýë÷ Íèêîëàé Íóðîâ ñóœºãäâ. Òèèì êåâ³ð ò¢ð¢í ñåññüò ñóœºâðèí îëí ò´ð õ³ë³ãäâ. ¡ëã¢ðíü, ïàðëàìåíòèí êîìèòåòì¢äèí õàíü áîëí òåäí³ àõëà÷íð ñóœºãäâ.
Èèã³ä ñóðºóëü-ýðäìèí, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà, ñîéëûí, áàº÷óäûí ïîëèòèêèí áîëí ñîöèàëüí õàðñëòûí êîìèòåòèí àõëà÷íü Õàëüìã ÃÓ-í ðåêòîð, äåïóòàò Áàäì Ñàëàåâ áîëâ. Çàêà òîãòàëºíà, çàêîííîñòèí, îðí-íóòãèí òîãòàöèí áîëí á³³ðí çàëâðèí êîìèòåòèí àõëà÷íü Ìèõàèë Ìóòóëîâ áîëâ. Áþäæåòèí, ýêîíîìè÷åñê ïîëèòèêèí, àðºëà÷íðèí áîëí ç´´ðèí êîìèòåòèí àõëà÷ä Âàëåðèé Áîëäûðåâ ñóœºãäâ. Àãðàðí ò´ð³ð áîëí éèðòìšèí ç´´ð îëçëëºíà êîìèòåòèí àõëà÷íü Âàëåðèé Î÷èðîâ áîëâ.
Ïåíñèîíí çàêîíîäàòåëüñòâèã óäë óãà øèíð¢ëõ³ð á³³í³, òåð¢íë³ èðëö¢ëš ²ð³ñ³í Àëâíà êîäåêñò ñîëüâðìóä îðóëãäšàíà. Òåð ôåäåðàëüí çàêàíà ò´ñâèí òóñò òîîëâðàí ìåä¢ëëºí³ ïàðëàìåíòèí òîãòàâðèã äåïóòàòíð áàñ ä´œíâ.
Õ´´ííü äåïóòàòíðò òåäí³ èòêë öààñèã Óëñèí Õóðàëûí Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî á³ð¢ëš ´ãâ. Ýí éîâäëëà äåïóòàòíðèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³š, õàìöó êåâ³ð îëçòà-òóñòàºàð ê´äëèé ãèš çààâ. Õàìãèí ò¢ð¢íä á¢êë òàœº÷èí, ìàíà ºàçðò á³³õ îëí óëñèí ñ³ õ³³ëºí òàíà ê´äëìøèí ºîë ê¢ñëíü áîëõ ç´âò³ ãèš Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ àõð ¢ãä³í òåìäãëâ.
Ýí¢ã³ð çóðºàäã÷ õóðàëòûí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) ò¢ð¢í ñåññü ê´äëìø³í ò´ãñ³â.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Çóí šèë õîîðàí õàëüìã òååãèí îëí óëñ öóºàð í¢¢º³ä éîâäã á³³ñìí. Òåð öàãèí õàëüìãóä ìîäàð, ÷îëóºàð ãåð òîñõäã óãà áèë³. ¥äã³ öàãò èøê³ ãåðò ò´ðñí ꢢíë³ õàÿ õà𺚠áîëõìí. ¥âêíðèí îëçëšàñí ãåðì¢äèã çóã äæàíãàðèàäò áîëí íàíü ÷èãí áàéðèí ´äðì¢äò ¢çš³í³âèäí. Áîëâ ñ¢ë šèëì¢äò Õàëüìã Òàœº÷ä òóðèçì ýêëš äåëãð³ä, ç³ðì àðºëà÷íð èøê³ ãåðì¢ä õóëäš àâàä, áè÷êí õîòí áîëºàä òàœº÷èí ãèè÷íðèã òîñ÷ àâíà. Èøê³ ãåð õóëäš àâõ ñàíàòà ³ìòí îëí ýí¢ã êåš ÷àääã ³ìòí éèð ö´´êí. Òåäí³ íåãíü - Î÷ð-Àðàí Ýðäíü.
Î÷ð-Àðàí Ýðäíü áè÷êí³ñí àâí ºàðàðí þì êåš ê´äëõä³í äóðòà. Ýöêíü ýí¢ã³í äàõóëàä ÿºš ãåð òîñõõèã, ìîä, ÷îëó ÿºš îëçëõèã ¢ç¢ëäã á³³ñìí. Êåñã šèëèí òóðøàðò Ýðäíü ýöêò³º³í õàìäàí ãåðì¢ä òîñõš ê´äëš³ë³.
- Ýðäíü, õîéð šèëèí òóðøò èøê³ ãåðì¢ä êåí³ò. Èèì ê´äëìø êåõ ñàíàí ÿºš ò´ðñìá?
- Õîéð šèë õîîðàí òîñõëºíà ê´äëìø óãà áîëàä, ÿìàðàí êåðã êåõìí ãèš ñàíàä éîâëàâ. Òåã³ä íåã ´äð ìèíè òàíüë Öåðí ëàìä íîì óìøóëõàð, ñåëâã àâõàð îäëàâ. Ê¢¢íäâðèí éîâóäò Öåðí áàãø íàíä "Èøê³ ãåð êåº³ä ¢ç, ÷àìä ÷èãí, õóó÷í àâúÿñ-çàœøàë áîñõëºíä ÷èãí òóñòà áîëõìí" ãèš ñåëâã ´ãñìí. Ò¢ð¢ë³ä áè ýí êåðãò èòêñí óãàâ, ìàäí ýí¢í³ òóñêàð íåâ÷êí ìàðºëäëàâèäí, çóã òåð öàãàñ àâí àðâí íåãí èøê³ ãåð êåãäâ.
- Èøê³ ãåð êåëºí ê¢íä àëü óãàé?
- Ýêë³ä êåõä ê¢íä áîëš ìåäãäë³. Ò¢ð¢í õîéð-ºóðâí èøê³ ãåð ìàòüõð áîëàä, óäàí çîãñëãî, íóðàä îäëà. Äóëàí öàãò êåš ýêëë³â, çóã ò¢ð¢í éîñí ãåðèã ¢âë³ð ò³âë³âèäí.
- Ýí êåðãèã ÿºš äàñ÷ àâëàò?
- Èøê³ ãåð ÿºš êåõèíü èíòåðíåòä õ³ë³ë³â. ijê³ä ê´ãøäë³ õàðºàä ꢢíäë³â. Áàñ Ãåííàäèé Êîðíååâ, Âèêòîð Ìàíäæèåâ áîëí Ìàéÿ Êàðóåâà îëíà ¢¢ëä³÷íð ìèíè ê´äëìøò êåðãò³ ñîíüí þì êåëš ´ãöõ³ë³. Öóã ýäíä áè èê ãèäã õàíëòàí ´ðãš³í³â.
- Íåã èøê³ ãåð êåõä êåä¢ öàã êåðãò³â?
- ªàíöàðí àäºë óãà êåõë³, ñàð øàõó áîëš ºàðíà. Çóã ç³ðìä³í õ´ðí ´äðèí ýðãöä êåš áîëíà.
- Òàíà êåš³õ ãåðì¢ä öóºàð ³äë ýñ ãèš êåìš³º³ðí éèëºðí³?
- ²äë áèø. dzðìíü çóðºàí ìåòð ê¢ðäã äèàìåòðòà, ç³ðìíü - àðâí õîéð ìåòð. Çóðºàí ìåòðò³ ãåð òàâí òåðìò³, ´íäðò³í ºóðâí äóíäóð ìåòð áîëíà. Àðâí õîéð ìåòð èøê³ ãåð àðâí òåðìò³, ´íäðò³í ä´ðâí ìåòð. Áàñ íåì³ä êåëõä, áè÷êä¢äèí ò´ë³ èøê³ ãåð êåš³ë³âèäí. Ýí¢ã "ÁÈÃ" (áè÷êí èøê³ ãåð) ãèš íåð³äí³â. Áè÷êä¢äò èê ãèäã³ð òààñãäíà.
- Òàíà êåëš³ñí àðâí òåðìò³ èøê³ ãåð éèð èê. Èèì èê ãåðèã þóíà ò´ë³ îëçëíà?
- Ñ¢ë êåñã šèëì¢äò ñóë öàãòàí íóì õàðâíàâ. Òåã³ä "¥´ðä õàðâà÷íð" ãèäã õàðâëºíà âåòåðàíìóäûí áîëí áàº÷óäûí íèèö³í³ ëóêîäðîì äååð èèì èøê³ ãåð ò³âë³â. Ýí¢í³ íåã òàëäíü õîéð èê òåðç á³³í³. Õàðâà÷íð äîòðíü çîãñàä, ýí òåðç³ð ºàçà á³³ä (ìèøåíüä) õàðâíà. Ëóêîäðîì äååð èèì èøê³ ãåð ò³âõ ñàíàí ÿºš ò´ðñìá ãèõë³, ßïîíÿ õàðâà÷íðèí "äîäç¸" ãèäã òðåíèðîâî÷í ºàçðèã ¢ç³ä ¢ëã¢ð àâñí áèë³â. Îäà äååð³í ýí ìèíè ãåðì¢ä³ñ õàìãèí èê. Çóã ýí¢í³ñ èê ãåð ò³âõ ñàíàòà á³³í³â.
- Íóì õàðâëºíà òóñêàð êåëš ´ãòí.
- Íóì õàðâàä ýêëñí³ñ çóðºàí šèë äàââ. Íóì õàðâëºí õîéð 碢ë³ð õóâàãäíà: ç³ðì õàðâà÷íð ñïîðòûí íóì îëçëíà, ç³ðìíü êåëí-óëñèí íóìàð õàðâíà. Áè áîëí "¥´ðä õàðâà÷íð" ãèäã íèèö³íä îðëöäã í³³šíðì ìàíà ´âêíðèí îëçëšàñí ìë íóìàð õàðâíà. dzðìä³í õàðâëºíà ä´ðëä³ äàâóëíàâèäí. Òàëäàí ðåãèîíìóäò áîëí îðí-íóòãóäò îäàä òåíä áàñ á³³ðí õàðâà÷íðëà ä´ðëäí³âèäí.
Ýí çóíàð áèäí Êàçàõñòàíä äàâóëãäñí "Àëäð òåã - í¢¢äë÷íðèí îð÷ëœ" ãèäã íàðò-äåëê³í ñîéëûí áîëí ñïîðòûí ôåñòèâàëüä îäàä îðëöëàâèäí. Ýí ôåñòèâàëüä ²ð³ñ³í ðåñïóáëèê¢äèí, Êàçàõñòàíà, Êûðãûçñòàíà, Ìëûí áîëí òàëäàí ÷èãí îëí îðí-íóòãèí ýë÷íð öóãëðöõàâ. Öóã ýäíë³ óëàí ÷è𳺳ðí õàðºàä, ñîéëûí, òóóšèí òóñêàð ꢢíä³ä, îëí ñîíüí þì ìåäš àâëàâèäí. Áè áîëõëà ñóë öàãòàí èøê³ ãåðì¢ä õ³ë³š éîâäã áèë³â. Ò¢ðã èøê³ ãåðì¢ä ìàíà ãåðì¢ä³ñ íåâ÷êí éè뺳ò³. Óðäíü ýí¢ã çóã èíòåðíåòä âèäåî õ³ë³º³ä ¢çë³â. Äîòðíü îðàä õ³ë³õíü, èøê³ ãåð êåš³õ ³ìòíë³ ê¢¢íäõíü éèð ñîíüí áîëš ìåäãäâ.
- Èøê³ ãåð êåõä òàíä êåí í´êä áîëíà?
- Ýöêì, àõíð-䢢íðì, í³³šíðì èð³ä ä´œíí³. dzðìä³í ºàíöàðí ÷èãí êåí³â.
- Áè÷êí³ñí àâí ýöêòí òàíèã óð÷ áîëºàä ñóðºäã á³³ñìí. Òåã³ä òîñõëòàñ áîëí èøê³ ãåð êåëºí³ñ íàíü ä³ê³ä þ êåš ÷àäšàíàò?
- Áàñ ñóë öàãòàí àâäð, ºàíç êåí³â. Íóì õàðâõëàðí, ýâð³ êåñí ñóì îëçëíàâ. Çóã ìîäàð áîëí ò´ìð³ð þì êåõøâ. Õîò êåõä äóðòàâ. Ýýšì íàíä ìàõòà õàëüìã ö³ ÷àíš ´ã³ä, áààòðìóäûí òóñêàð õàëüìã òóóëüñ êåëš ´ãäã á³³ñìí. Îäà áîëõëà áè ýâð³ ꢢêäò³í èèì ö³ ÷àíàä, ýýš³ñí ñîœñàä òîäëš àâñí þìàí òåäíä êåëš ´ãí³â. ijê³ä, ø¢¢ðìã êåí³â, õàñã óëñèí "êàçû" áàñ êåš ÷àäíàâ. Íåì³ä êåëõä, îäà èøê³ êåš äàñõàð ñåäš³í³â.
- Èøê³ êåäã óãà áîëõëà èøê³ ãåðì¢ä³í ÿºš êåí³ò?
- Èøê³ ãåð ê庳ä ýêëõä èøê³ õ³³õä, òåðòí éèð ¢íò³ áîëäãíü ìåäãäâ. Ìàíàä ýí¢ã êåš ÷àääã óëñ á³³â ÷èãí, ýäí îäà äååð³í êåõø. Ìëàñ, ýñ ãèš ²ð³ñ³í òàëäàí ðåãèîíìóäàñ àâ÷ èðõíü áàñ éèð ¢íò³ áîëõìí. Òåã³ä ÷èãí òåðì, óíü ò³â³ä, äååðíü èøê³í îðìä õîëëîôàéáåð ãèäã òîñõëºíà íåã ýä îëçëíàâ. Ýí ýä äóëàí áîë÷êàä êèìä.
- Òåã³ä èøê³ ãåðò ¢âë³ð äóëàíûé?
- Ýý, òèèì. Éîñí èø곺³ð êåñí áîëõëà, äîòðíü áåø óãà áîëâ ÷èãí ºàçàºàñ àðâí-àðâí õîéð ãðàäóñ äóëàí áîëõìí. Ìèíè êåñí èøê³ ãåðì¢äò ¢âë³ð ºàçàºàñ çóðºàí-äîëàí ãðàäóñ äóëàí áîëíà. Áåø ò³âõë³, óëì äóëàí áîëõ.
- Òóðèçì äåëãð¢ëõä èøê³ ãåð êåðãò³ áîëäãíü ìåäãäí³. Çóã éèðèí ꢢíä ýí¢ã îëçëñíàñ òóñ á³³í¢?
- Èøê³ ãåð îëçëõ îëí àðº á³³í³. Êåëõä, ìîäàð, ÷îëóºàð ãåð òîñõõ, ýñ ãèš ïàòüð õóëäš àâõíü éèð ¢íò³. Èøê³ ãåð ò³âõë³, êèìä áîëš ºàðíà. Äàëí-íàéí ìèœºí³ àëäíä. Áè ýâð³í èèì èøê³ ãåð ò³â³ä ´ðê-á¢ëò³º³í á³³õ ñàíàòàâ. Òàâí-çóðºàí òåðìò³ ãåðò õîéð-ºóðâí ꢢêäò³ ´ðê-á¢ë á³³š ÷àäõìí. Ñòóäèÿ êåâò³ ïàòüð áîëõ. ¥´ðíü ä³ê³ä íåã-õîéð èøê³ ãåð ò³â³ä, õîîðíäíü ¢¢ä êåš õîëâäóëõëà êåñã ´ð³ò³ ãåð áîëõìí. Ìëä åâðîðåìîíò êåñí èøê³ ãåðì¢äèã ãèè÷ë¢ðèí îðìä îëçëíà. Åâðîïä îäà áàñ îëí ³ìòí èøê³ ãåð ò³â³ä îëçëíà.
ÀËÅÊÑ²Í Ñàíš

Õàëüìã Òàœº÷ä á³³äã îëí êåëí-óëñ äóíä êèðãèç óëñ îíö îðì ýçëí³ ãèš êåëš áîëšàíà. Þœãàä ãèõë³ ýäí äóíä õàëüìã óëñëà íåã óœã-òîõìòà ñàðò õàëüìãóä á³³í³. Òåã³ä ÷èãí ýäí õàëüìã ºàçðò àõíð-䢢íð äóíäàí ãåðò³í á³³ñíë³ ³äë, ýíä èšëä³ä ¢ëäâ. Ìàäíèã Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí îþòíð á³³ñí öàãò Êèðãèç³ñ áàº÷óä ñóðºóëü ñóðõàð èðñí áèë³. Ýíäð ÷èãí ìàíà ÊàëìÃÓ-ä ýí îðí-íóòãèí ýë÷íð ñóð÷àíà. Ýí õàâðàð òàœº÷èí ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí ñåäâ³ð³ð îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ëì¢ä äóíä á¢ðä³ãäñí ìàðºàíä Äæóìàåâèõí³ ´ðê-á¢ë äèèëâð á³ðñí áèë³. Áèäí ýäíë³ òàíüëäàä, ýäí³ á³³äë-šèðºëèí òóñêàð õ´´ííü áè÷õ³ð ¢ãöñí áèë³âèäí.
Òààëàéáåê Àñàíêîæîåâè÷ áîëí Ìýýðèì Àçèçãàíîâíà Äæóìàåâèõí Õàëüìã Òàœº÷ä 2005 šèë³ñ àâí á³³í³. Ãåðèí ýçí³ àõ ýíä 2000 šèë³ñ àâí á³³í³, òåã³ä ýäí ò¢ð¢ë³ä òåäí³ ìåíä ìåäõ³ð èðäã á³³ñìí. Íåã ä³êš àõíü ò´ðñêí ºàçðóðí êåðã³ð éîâõëàíü Òààëàéáåê àâàëüòàºàí ýíä ꢢêäèíü õ³ë³õ³ð ¢ëäâ. Òèèã³ä ýäí Õàëüìã Òàœº÷ä á³³õ³ð øèèäâð àââ. ªóðâí ñàðèí ýðãöä ýäí ²ð³ñ³í èðãíì¢äèí äîêóìåíò àâàä, àðâ øàõó šèëä³í ýíä á³³í³.
- Áèäí ×îëïîí àòà ãèäã êóðîðòí áàëºñíä íîìèí àêàäåìèí ïàíñèîíàòä õàìäàí ê´äëäã áèë³âèäí. Òåíä òàíüëäàä, ´ðê-á¢ë³í ´íä³ëºâèäí. Õóó÷í àâúÿñàð áè òààñãäñí ꢢêèã õóëõàëš àâàä, 糜ã îðóëñíà õ´´í õ¢ðì³í êåñí áèë³âèäí. ªóíäë ò´ðõä, ìàíà óóºí ê´â¢í ãåìèí óðøãàð ñ³³º³í õ³³â, òåã³ä îðìàí ñîëüõàð íààðàí í¢¢ñíü áàñ õàðà áèø. Ýíä ìèíè àõ áîëí ìàíà çå ꢢêí ´ðê-á¢ëì¢äò³º³í á³³í³. Òåã³ä êåëí-óëñèí áàéðèí ´äðì¢äë³ áèäí ºóðâí ´ðê-á¢ë³ðí öóãëðš í³³ðëí³âèäí,- ãèš Òààëàéáåê Àñàíêîæîåâè÷ êåëâ.
Êåëõä, ýí îðñ êåë ñ³³í³ð ìåäí³. "Òà àëüä îðñ êåë äàñâò?"- ãèš ñîíüìñâ. Òèèãí ãèõíü ýí îðñ øêîëä ñóðñí á³³š, õ´´ííü ïåäàãîãè÷åñê ó÷èëèù ò´ãñ³ñìí. Ñîâåòñê Ñîþçèí öàãò ´ñ³ä-áîññí ò´ë³ä³í ýí Êàëóãà áàëºñíä ³³ðìä öåðãëñí á³³š. Õàëüìã ê´â¢ä ýí¢íë³ öåðãëñèã ýí òîäëíà. Ñîâåòñê éîñíà öàãò Êèðãèçüä îðñìóä îëí áèë³, òåã³ä ýí¢í³ ¢¢ðì¢ä äóíä îðñ ꢢêä-ê´â¢ä á³³ñìí. Ê¢¢êäíü îðñ êåë äàñàä, ñ³í ñóðºóëüòà áîëõèí ò´ë³ íààðàí í¢¢õ øèèäâð àâñíü áàñ íåã ó÷ð áîëñìí.
Ýäí³ ´ðê-á¢ë ä´ðâí ¢ðò³. Àëüáèíà 5-÷ êëàññò ñóðíà, Áàéýë ê´â¢íü 3-÷ êëàññèí ñóðºóëü÷, èêð Àìèíà Àìèð õîéð ºóíòà, áè÷êä¢äèí ñàäò îðíà. Ýäí ãåðò³í ꢢêäò³º³í ýâð³ êåë³ðí ꢢíäí³, ´âêíðèííü àâúÿñ-çàœøàë çààš ´ãí³. Àâúÿñò òîõðñàð äîëàí õîíã áîëºí áàñœ ´äðë³ ýöêíü ê´â¢äò³º³í íîìä îðíà. ijê³ä ýí ´äð ïëîâ ÷àíäã àâúÿñ á³³í³. Êåëí-óëñèí Óðàçà, Êóðáàí-áàéðàì áîëí Íàâðóç ñ³í ´äðì¢äë³ ýäí ýëãí-ñàäòàºàí õàðºš, íåã-íåãíä³í ãèè÷ä îäíà. Ìýýðèì îëí ç¢ñí õîò-õîë áîëºõäàí äóðòà, òåã³ä ýí õàøàíû, ëàãìàí, áåøáàðìàê áîëí íàíü ÷èãí ñåíð õîò áåëäí³. Àëüáèíà ýê³í äàõàä êåëí-óëñèí õîò-õîë áîëºäãèã äàñíà. Ñ³í ´äðì¢äèí áàéðëà ãåðèí ýçí ꢢêä ê¢í êóðìà-ö³ áîëºíà. Ýííü õ´´í³ ´´êíä ºóéð øàðàä, äååðíü ¢ñ íåì³ä áîëºäã õîò áîëšàíà. ijê³ä ýäí õàëüìã ö³³ä öóºàð äóðòà.
Äæóìàåâèõí³ ´ðê-á¢ë ñóë öàãàí õàìäàí äàâóëíà. Ýäí õîòë áàëºñíà óóëüíöñàð õàìäàí éîâš, ñ³³õí áóìáëâñ º³³õí³. Áàéýë ê´â¢í ñïîðòàð ñîíüìñš á´ê á³ðëä³í³ ñåêöä îðíà. Àëüáèíà ¢¢ë á³ðš, íààäºàñòàí õóâö óéíà, çóðã çóðõäàí äóðòà, øêîëäàí ÷èãí ýí ñ³³í³ð ñóðíà. Ýê-ýöêíü ꢢê³í ê´ãšìèí øêîëä îðóëàä, äîìáð öîêäã äàñõõ ñàíàòà. Îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ë òàœº÷èí ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí öóòõëœãèí "¥ðê-á¢ë" ãèäã ³œãèí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò øóíìºàºàð îðëöíà. Áè÷êä¢ä àíãëü êåëí³ çàíÿòüä îðíà, ºàðèí ýðäìèí êðóæîêä îëí ç¢ñí êåãäëì¢ä äàñíà. Òààëàéáåê Àñàíêîæîåâè÷ áîëí Ìýýðèì Àçèçãàíîâíà áîëõëà ýê-ýöêíðèí ò´ë³ äàâóëãääã òðåíèíãä, õàðºëòä îðëöíà. Ìýýðèì íààäê îëí ¢ðò³ ýêíðë³ õàìäàí éîãàí çàíÿòüñò îðëöš, öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëíà. Êåëõä, ýí Öóòõëœ îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ëì¢ä äóíä äàâóëñí ìàðºàíä ýäí êåãäëì¢äèí º³³õ¢ë áåëä³ä, Äæóìàåâèõí³ óœã-òîõìèí æóðì êåñí áèë³. Îëí ñàëàòà ìîäíä ýäí ºóðâí ¢éèí íåðä çààâ.
Õàëüìã ºàçðò á³³äã ò´ë³ä³í ýäí Öàºàí Ñàð, Çóë áàéðèí ´äðì¢äèã òåìäãëš, áàñ áîîðöã øàðíà, šîìáà ÷àííà. Ìýýðèì Àçèçãàíîâíàí ýëíöã ýêíü ñàðò õàëüìã á³³ñìí, òåã³ä ýí áè÷êí³ñí àâí ýí ñ³í ´äðì¢äèí òóñêàð ìåääã áèë³. Îäà ýäí³ ´ðê-á¢ë íóðºëš á³³ðí éîñàð, êèðãèç êåëí-óëñèí àâúÿñ-çàœøàëàð á³³í³. Ýäí êåí àõàí ê¢íäëš, ýðê áèø "òà" ãèš äóóäíà. Ê¢¢êä ê¢í òîëºà í¢öêí á³³õ ç´â óãà, òåã³ä ýäí äàœãèí àëü÷óð áîîíà. Ãåðò³í öóºàð ò´ðñêí êåë³ð ꢢíäí³. Ñ³í ´äðì¢äèí áàéð áîëõëà ãåðèí ýçí "÷àïàí" ýñ ãèš "êàðìàìà" ãèäã êåëí-óëñèí õóâö ´ìñš êååðí³.
Ýí çóíàð Äæóìàåâèõí ò´ðñêí ºàçðóðí éîâš, ààâ-ýýšä³í çîëºâ. Èññûê - Êóëü íóóðèí ýðãíäê êå-ñ³³õí éèðòìš º³³õ³ä, Áàðñêîîíå óóë äååð ºàð÷ ñåðãìšò³º³ð àìðàä èðâ. Ààâ-ýýšíü ìàë á³ðí³, ýâð³ ñàä-ºàðóäòà, òåã³ä çååíðíü îëí ç¢ñí çåð-çåìø áîëí òåìñ õóðàš, ¢ñ öîêš ä´œ áîëñíä òåäíü áàéðëâ.
Àðâ øàõó šèëä³í õàëüìã ºàçðò á³³õ Äæóìàåâèõí³ ´ðê-á¢ë ýíä èšëä³ä, îëí òàíüë-¢çëò³ áîëâ, ꢢêäíü õàìäàí øêîëä áîëí áè÷êä¢äèí ñàäò îðäã ꢢêä-ê´â¢äë³ ¢¢ðëí³. Ýëñò áàëºñíä ýäí éèð äóðòà, ýíä ýäí³ ê¢¢êäíü ºàðñìí. Ýäí ´âêíðèííü àâúÿñ-çàœøàë õàäºëš, õàëüìã óëñèí ñîéë, òóóš ê¢íäëš, Õàëüìã Òàœº÷èã ýâð³ ò´ðñí ºàçðëà ³äëö¢ëí³.
Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Àëäð Îêòÿáðüñê ðåâîëþöèí ´ìí õàëüìã òååãò õîòí áîëºíä ãèëò³ ýâð³ õóðë ¢¢ëääã á³³ñìí. Áîëâ ñîâåòñê éîñí òîãòõëà áóðõí-øàší áóðóøàãäàä, õóðëìóä óãà êåãä³ä, ëàìíðíü ãåìø³ãä³ä, öààšëà õàðºóëãäâ. Ñàðïàí ðàéîíà Ñàëûí Òóãòí ñåë³íä áàñ õóðë á³³ñìí. Çóã öàã íåã³ð á³³äãî, öàãíü èðõë³ öàñí äååð ò¢¢ìð øàòäã. ¥äã³ öàãò ìàíà òàœº÷ä áóðõí-øàší äåëãð³ä, õóðëìóä áîëí Áîäü ñóâðºñ áîñõãäš éîâõíü ñ³í òåìäã áîëšàíà.
ßìàðàí ÷èãí êåðã-¢¢ëäâðèã ýêëõä ê¢íä áîëíà. Òåã³ä ÷èãí îëíà ò´ë³ óõàí-ñåäêë³í íåãä¢ëš, ñ³í ñåäâ³ðèí ýê òàòš, ³ð¢í ê¢ñëò³ êåðãèã ´ì³ð³í çàëõ ê¢í êåðãò³ áîëíà. Òèèì àðºòà çàëó Ñàëûí Òóãòí ñåë³íä äàðóíü îëäâ. Ñåë³í³ ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí òîëºà÷ Àðêàäèé Íèêîëàåâè÷ Äîðæèíîâ îòã-³³ìãò³í îëí ³ìòí äóíä ê¢íäëëº îëñí, êåëñí ¢ãä³í ýçí áîëäã éîñòà õàëüìã çàëó áîëíà. Ýí ê¢í ÷èð³-ç¢ñ³ðí ÷èãí "Šàœºð" äóóëâðèí áààòðìóäûí á³³äëò³, îëíà ç¢ðê àâëñí, óõàòà, õàð ê´äëìø³ñ çóëäãî ê¢í áîëšàíà. Àðºòà áîëàä Àðêàäèé Íèêîëàåâè÷ ò´ðñêí ºàçðòàí õóðë áîñõõ ê¢ñë 碢â.
ªàõà ñàðèí 15-ä õóðë áîñõëºíä êåðãò³ ì´œã öóãëóëš àâõ ê¢ñëò³º³ð áóéí÷ ñåäêëèí êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Äåëã³ Ýðäíèí íåðò³ Ñàðïàí øêîëûí áàãøíð áîëí ñóðºóëü÷íð, ñîéëûí ê´äë³÷íð, ìàë÷íð, õàì-õîøà á³³äã ðàéîäûí ýë÷íð, Ýëñò³ñ áîëí Àºøàñ èðñí ãèè÷íð ýí êåðãò îðëöàä, 700 ì蜺í àðñëœ õîðøàš àââ. Ýí ³ð¢í ÷èíðò³ êåðã-¢¢ëäâðò îðñí óëñ ëàìèí óìøñí íîìä îðàä, ³äñ àâàä ºàðöõàâ. Ñóðºóëü÷íð, áàº÷óä, Ñàíšàðà Áàñœãèí íåðò³ Øàðíóòà øêîëûí áàãøíðèí "Òååãèí àéñ" àíñàìáëü áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ë³ä, åœñã ñ³³õí äóóºàð îëí ³ìòí³ ÷èêí³ õóšð õàœºàš áàéð ¢¢ä³â. Áè÷êä¢ä îëí ç¢ñí íààää íààäàä, ñåðãìšò³º³ð àìðâ. ²ìòí îëí ç¢ñí ìàðºà, á´êíðèí á³ðëä³ õ³ë³â. Ñåë³í³ ³ìòí³ ò´ë³ îëí ç¢ñí õîò-õîîëûí, ýä-òàâðèí ÿàðì áîëâ.
Ñàëûí Òóãòí ñåë³í ºóðâí áààòðèí Ò´ðñêí áîëíà. Òåã³ä ÷èãí ýíä ¢¢ëäš³õ ä³³í³ áîëí ê¢÷-ê´ëñí³ ìóçåéèí ñàœä ñîíüí çóðãóä, çåð-çåâ, êåñã äîêóìåíò îëíà îíüãò òóñõàãäíà. Äîðàñ ´ñ÷ éîâõ Ñàëûí Òóãòíà áè÷êä¢ä áîëí áàº÷óä ò´ðñêí ºàçð-óñíäàí ýœêð áîëš, àëäð ´âêíðèííü ê¢÷-ê´ëñí³ òóóðìšàð áîëí çàëó-ç´ðìã éîâäëàð áàõìš êåí³. Ìóçåéèí ´´ð Ñîâåòñê Ñîþçèí áîëí ²ð³ñ³í Ãåðîéìóä Ýðäíü Äåëèêîâä, Ýðåíöåí Áàäìàåâä áîëí Ãåííàäèé Ëÿ÷èíä íåð³äñí áóìáëâñ á³³í³.
Áóéí÷ ñåäêëèí êåðã-¢¢ëäâðò Âàñèëèé Õîìóòíèêîâèí à÷ Õð Õîìóòíèêîâ îðëöàä, 110-÷ Õàëüìã ì´ðí öåðãèí äèâèçèí òóñê äîêóìåíòàëüí ôèëüì ¢ç¢ëâ. Áàº÷óä òóóšàí ìåäõ, çàëó-ç´ðìã õàëüìã áààòðìóäàñ ¢ëã¢ð àâõ ç´âò³ ãèš ýí òîîëàä, äèâèçèí òóñêàð êåëš ´ãâ.
Ýí áàéðòà ´äð Áóìáèí îðí ìåò ñåð-ñåð ãèñí ñàëüêòà áîëâ, á¢ð-á¢ð ãèñí õóð øîðà äàðàä, ñ³í êåðãèã ³ð¢ñëâ. Ò´ðñêí ºàçðèííü ñ³ê¢ñíä, áóðõí áîëñí ààâ-ýýšíðò³í ì´ðã³ä, à÷íð-çååíðíü é´ð³ë àâõóëàä, ñåäêë³í ñåð㳺³ä Ñàëûí Òóãòíà óëñ äåëê³ ìèíè ãèñí ñåäêëò³º³ð ³ð¢í ÷èíðò³ êåðãèí ýêëö ò³ââ. Ýí áóéí÷ ñåäêëèí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ëºíä ä´œ-òóñàí ê¢ðãñí áåð³÷¢ä Ñ.Áàñàíãîâàä,Í.Øîâóíîâàä, À.Ìó÷êàåâàä, Ý.Áàñàíãîâàä, Á.Èëüêóåâàä áîëí Ë.Øàðàåâàä èê õàíëòàí ´ðãš³í³â. Èèì õàëó÷ áîëí ò´ðñêí÷ ñåäêëò³, ñåäâ³ðò³, îëí ³ìòíë³ ýýëò³ óëñ ìàíà ´´ð á³³õíü îìã ´ãí³. Ê¢íäò³ ìèíè ¢¢ðì¢ä, ýœêð ñàëûíòóãòíàõí! Êåðã-¢¢ëòí íîìèí õààëºàð éîâš, êåëñí ¢ãòí ¢íò³ áîëš, êåš³õ êåðãòí óðàëàí éîâš, ´ðê-á¢ëò³º³í áîëí à÷íð-çååíðò³º³í àìð÷-šè𺚠éîâòí ãèš äóðäšàíàâ. ²ð¢í êåðãòí á¢òš, Ñàëûí Òóãòí ñåë³íä øèí õóðë 䢜㳚, áóðõí-øàšíü äåëãðš éîâòõà!

Àíàñòàñèÿ ÄÀÂÀÅÂÀ,
Ñàíšðãà Áàñœãèí íåðò³ Øàðíóòà øêîëûí áàãø

¥öêëä¢ð Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷èí äàðóê Ãàëèíà Âàñüêèíà áîëí "Øèí šèðºë" ãèäã ãåìò³-øàëòãòà óëñèí îëíà îðãàíèçàöèí àõëà÷ Àëåêñàíäð Êàìàíäæàåâ "Êàëìûêèÿ" ÐÈÀ-ä áîëñí áðèôèíãä "Ýëèñòà - ãîðîä ðàâíûõ âîçìîæíîñòåé" ãèäã ôåñòèâàëèí òóñêàð êåëš ´ãâ. Ýí ôåñòèâàëü ìàíà òàœº÷ä õîéðäàä äàâóëãäšàíà. Íèäí áîëñí ôåñòèâàëüä 9 ðàéîíà ýë÷íð îðëöñí áèë³.
Õàðºëòûí ýêëö³ð Ã.Âàñüêèíà õîòë áàëºñíä ãåìò³-øàëòãòà óëñèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàëºíà, ñïîðòèâí áîëí áèëã-ýðäìèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä äàâóëëºíà òóñò ê¢ö³ãäš³õ ê´äëìøèí òóñêàð õóâàëöâ. Ýíäð Ýëñòä í³³ìí ì蜺í øàõó ãåìò³-øàëòãòà ê¢í á³³í³. Õîòë áàëºñí èèì óëñèí ò´ë³ "Ñîöèàëüí ä´œ ê¢ðãëºí áîëí ê¢÷-ê´ëñ õàðëºí" ãèäã ïðîãðàììä "Äîñòóïíàÿ ñðåäà" ãèäã ïîäïðîãðàìì áàòëãäñí á³³í³. Áàëºñíà ñîéëûí, ýðäì-ñóðºóëèí, õóëä-㢢ëã³í³, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ó÷ðåæäåíüñò øàëòãòà óëñèí ò´ë³ òààë òîãòàãäšàíà. Ýíäð 8 øêîëä èíêëþçèâí ñóðºóëü-ýðäìèí, 2 áè÷êä¢äèí ñàäò ì´÷ òàòó áîëí ä¢ë³ ꢢêä-ê´â¢äèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàãäâ. Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷èí ì´ð³º³ð ñïîðòûí áîëí ñóðºóëèí õàëõä ê¢ö³ìš á³ðñí øàëòãòà óëñ à÷ëãäíà.
Äàâñí šèëä õîòë áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí ä´œã³ð "Ýëèñòà - ãîðîä ðàâíûõ âîçìîæíîñòåé" ãèäã ôåñòèâàëü ò¢ð¢í áîëš äàâóëãäâ. Ýí šèë òåð¢íä ìàíà òàœº÷èí êîìàíäñëà õàì-õîøà á³³õ Ñòàâðîïîëüñê êðàéèí Èïàòîâî áîëí Áëàãîäàðíûé áàëºñäûí ýë÷íð îðëöõàí ìåä¢ëâ. À.Êàìàíäæàåâèí êåëñ³ð, Àºø áîëí ²³äðõí áàëºñäàñ ãåìò³-øàëòãòà óëñèí êîìàíäñ áàñ èðõìí ãèš ê¢ë³ãäš³í³. Ôåñòèâàëü ñåíòÿáðü ñàðèí 22-ò Çàÿ-Ïàíäèòûí íåðò³ Ýòíîñîéëûí ãèìíàçüä áîëõìí. Ìàðºàí 12 äèñöèïëèí³ð äàâõìí, ýííü øàòð, ä´´â, äàðòñ, òåííèñ, ïàóýðëèôòèíã áîëí íàíü ÷èãí. Óò òîîäàí 108 ïðèçåð áîëí äèèë³÷ Äèïëîìàð áîëí ¢íò³ áåëã³ð à÷ëãäõìí. Ìàðºà äàâóëëºíä ²ð³ñ³í ÄÎÑÀÀÔ-èí ðåãèîíàëüí ³œã, "Íåãäñí ²ð³ñ³" ïàðòèí ÊÐÎ, áàëºñíà ïðåäïðèÿòüì¢ä ä´œ-òóñàí ê¢ðãš³í³. Òèèã³ä, Ýíåðãîñåðâèñ, Âîäîêàíàë, ÑïåöÀÒÕ áîëí òàëäàí îðãàíèçàöñ øèøëœ ì´ð³ çàðëñí á³³í³.

ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ