Ìàé ñàðèí 31-ä "¥´ðä-Àðåíà" ãèäã ñïîðòèâí êîìïëåêñò "Óðàëàí" ãèäã òàœº÷èí áàº÷óäûí ñïîðòèâí íààää áîëâ. Ýí¢íä ãåì-øàëòãòà, ýðìäãò³ áè÷êä¢ä îðëöâ. "Áèäí ÷àäõâèäí!" ¢ãì¢ä ýí êåðã-¢¢ëäâðèí äåâèç áîëâ. Ýíòí šèë áîëºí áè÷êä¢äèã õàðñëºíà ¥äðò íåð³äãäí³. Ãåìò³ áè÷êä¢äèí öîãö-ìàõìóäûã áàòðóëëºí, òåäíèã ñïîðòàð ñîíüìñóëëºí, ãîñóäàðñòâåíí îðãàíìóäûí áîëí íàíü ÷èãí îëíà îðãàíèçàöñ ýðìäãò³ áè÷êä¢äèí ò´ðì¢äò îíüãàí ´ãòõ³ ãèñí ê¢ñëò³º³ð ýí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ãäâ. Òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòåðñòâèí, "ÐÖÀÔÊèÑ" øèøëœ ó÷ðåæäåíÿ ä´œã³ð ýí ä´ðëä³í äàââ. Äàðòñ, áî÷÷à, àðìðåñòëèíã, ä´´â, øàòð, ìèíè-ôóòáîë, ãèèãí àòëåòèê ãèäã ñïîðòûí ÿíçìóäàð áîëâ. Òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòðèí äàðóê Àëåêñàíäð Óòÿåâ ä´ðëä³íä îðëöñí áè÷êä¢äèã é´ð³º³ä, õ´â-êèøã, ê¢ö³ìš áîëí öàºàí õààëº äóðäâ.

Ìàœºäóð ìàíà îðí-íóòãò ñîöèàëüí ê´äë³÷èí ¥äð òåìäãëš³í³. Ýí ñ³í ´äð ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí ç³ðëã³ñ èøò³ 2000 šèë³ñ àâí òåìäãëäã áîëâ. Êåëõä, ýí ´äð ø¢¢š àâñíü õàðà áèø, þœãàä ãèõë³ Ïåòð õàí 1701 šèëä èþíèí 8-ä ñîöèàëüí õàðñëòûí øàœºà ñèñòåì á¢ðä³ëºí³ òóñê ç³ðëã ºàðºñìí. Ñîöèàëüí ê´äë³÷èí ê´äëìø éèð äààâðòà, ê¢íä áîëíà. ¥äð áîëºí ãèëò³ ýäí áຠòåòêâðò³, ãåìò³-øàëòãòà, ìåä³ò³ áîëí ´í÷í óëñëà õàðºš, ýäíèã ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðì¢ä õàºëíà. Òåð ò´ë³ä ñîöèàëüí ê´äë³÷ òåñâðò³, öàºàí ñåäêëò³ áîëñí äååð³í ê¢í áîëºíà çàœ ìåäš ïñèõîëîã áîëõ ç´âò³. Ê¢í áîëºíèã ñîœñàä, ¢¢ì¢ëš³õ ò´ðèíü õàºëàä, ñóðñèíü ê¢ö³º³ä, ñ¢â-ñåëâãèíü ó÷ðòàí àâõ êåðãò³ áîëíà. Ñåë³í ºàçðò ê´äëš³õ ñîöèàëüí ê´äë³÷íðò õîéð äàì ê¢íä áîëäãíü ëàâòà. Îäàõí áèäí Öåëèíí ðàéîíà ³ìòí³ ñîöèàëüí òåòêâðèí êîìïëåêñí Öóòõëœãèí ºàðäà÷ Ñòåëëà ÍÀÄÌÈÄÎÂÀËÀ õà𺚠ꢢíäâèäí. Ñòåëëà Âëàäèìèðîâíà Öóòõëœãèí ¢¢ëäâðèí, ýâð³ ê´äëìøèí áîëí ýíä ê´äëš³õ óëñèí òóñêàð òîäðõàºàð êåëš ´ãâ.
“Íàðíä” áè÷êä¢ä àìðíà

Á. Á. Ãîðîäîâèêîâèí íåðò³ Õàëüìã ãîñóäàðñòâåíí óíèâåðñèòåòèí õàëüìã êåëí-áè÷ãèí áîëí äîðä ¢çãèí øèíšëëòèí èíñòèòóò ñóðºóëèí, íîìèí, îëíà ê´äëìøèí ÷èãí õàëõàð í¢¢ðò éîâíà. Øèäð ìàíà 糜ã÷ èíñòèòóòûí ºàðäà÷ Ìèíãèÿí ËÈÄÆÈÅÂËÀ ꢢíäâ.

Ñ¢ë öàãò ìàíà òàœº÷ä õàëüìã óëñèí ñîéë, àâúÿñ äåëãð¢ëëºíä, áóðõí-øàšíà çîêúÿëûí áîñõìšä èê îíüã ´ããäš³í³. ²ìòí ò´ðñêí ºàçð-óñíà òóóšàðí ñîíüìñš, ñåë³äò³í ñóâðº áîñõš óœã-òîõìàðí ´âêíðèííü ºàçðò îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâð äàâóëíà. 2006 šèëä Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà "Á³³øœ" ãèäã ýòíîñîéëûí öóòõëœãèí ñåäâ³ð³ð ò¢ð¢í áîëš ¡ð Ñàðèí áàéð òåìäãëñìí. Àìð-Ñàíàí ïîñåëêèí á³³ðí óëñ Â.Øèðèíîâà, Í.Öàêèðîâà áîëí Â.Øàëãàêîâà õàëüìã óëñèí áàéð äàâóëëºíä øóíìºàºàð îðëöš, ààâ-ýýšíð³ñí ñîœñš-ìåäš éîâñí àâúÿñàð õóâàëöñìí .
Íàðòà ñ³³õí ´äð³ð Àõíóä áîëí Âèíîãðàäíîå ñåë³äèí á³³ðí ³ìòí, ðàéîíà ìåä³òíð áîëí õàëüìã êåëí³ áàãøíð îëàð öóãëðâ. Êåñàíã ßìïõè ëàì íîì óìøñíà õ´´í ºàë ò³³ëºí³ éîñðõë áîëâ. Áàéðò îðëöà÷íðèã Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí òîëºà÷èí äàðóê Áîðèñ Êàâêèøåâ é´ð³º³ä, õ´â-êèøã äóðäâ. Âèíîãðàäíåíñê ÑÌÎ-í òîëºà÷ Ñåðãåé Ëóíèí îëí ³ìòèã ýí áàéðëà é´ð³º³ä, Ëàçàðåâñê ÑÌÎ-í òîëºà÷ Þðèé Êîíåâä êè ì´ð áåëãëâ. Ýííü ó÷ðòà, þœãàä ãèõë³ èðõ šèëä áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ýí ñåë³í³ ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öèí ìåäëä îðšàõ ÁຠÁóóðë ñåë³íä äàâóëãäõìí.

¡ð Ñàðèí åâ³ëò³ öàãëà Õàëüìã Òàœº÷ä ´´ä³í öîëòà ëàì, äåëê³ä íåð ºàðñí øàšíà èê áàãø Êóíäåëèíã ðèíïî÷å èðñí áèë³. Àðâí õîíãòàí òàœº÷ä á³³º³ä, îëí óëñëà õàðºàä, íîì õ³³ðë³ä èê ê¢íäò³ áàãø ³ð¢í ¢¢ëäâð ê¢ö³â. Ëàãàíüä îäàä, ßøêóëèí Õàð Òîëºà ñåë³íä ñóâðº ñåêëºíä îðëöàä, Èê Áóóðëà ðàéîíà ÁຠÁóóðë ñåë³íä á³³ðí óëñò Êóíäåëèíã ðèíïî÷å íîì õ³³ðëâ.
¡ð Ñàðèí êåì éèðèíä³í åâ³ëò³ áîëäã. ijê³ä áîëõëà Êóíäåëèíã ðèíïî÷åí êåëñ³ð, ýí ´äðì¢äò øàšíà íîìèí ö³³ëºâð àâõëà, øàšíà òóñê ìåäðë³í 㢢ä¢ëõë³ íåã ¢ë¢ òóñòà áîëíà. Òåã³ä ýí ´äðì¢äò Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä çóðºàí õîíãèí òóðøàðò ê¢íäò³ áàãø íîìèí ö³³ëºâð ´ãñíä îðëöñí óëñ éèð õ´âò³ óëñ áîëšàíà.
Êåëõ³ñ, ìàé ñàðèí 17-ä àýðîïîðòä íèñš èðš, ò¢ð¢í ïðåññ-êîíôåðåíö ´ãñí³ñí àâí ðèíïî÷å ¢ã³í "Ìåíäâò" ãèš ýêë³ä, "Õàíšàíàâ" - ãèš ò´ãñ³äãíü öóãòàä éèð òààñòà áîëâ. Õàëüìãò èðñí áàéðèí ñåäêë³í èê áàãø òèèãš ìåä¢ëñíü îðòà áîëšàíà.

Îäàõí ñàäâ ãåì³ñ õ´ðëºí³ òàœº÷èí äèñïàíñåðò øèí ôëþîðîãðàôè÷åñê àïïàðàòàð ³ìòí³ ýð¢ë-ìåíäèí á³³äëèí øèíšëëò êåäã áîëâ. Ýí ´äã³ öàãà àïïàðàòûã ç´´õä àìð, òåã³ä òåð¢ã ´ðã³ð îëçëš áîëõìí. Ýí àïïàðàòûã ðàéîäàð ºàð÷ éîâñí öàãòàí ³ìòí³ äèñïàíñåðèçàö äàâóëëºíä îëçëš áîëõìí. Ýñ ãèš ôåëüäøåðñê-àêóøåðñê ïóíêòä áîëí ýì÷èí ëàáîðàòîðüò îëçëõä òààñòà.

Îäàõí Ýëñòä "¥äã³ öàãà êàðäèîëîãèí ê¢ö³ìš áîëí äåëãðëò" ãèäã ò´ð³ð íîìèí-äàìøëòûí êîíôåðåíö áîëâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâðò Âîëãîãðàäñê ìåäèöèíñê óíèâåðñèòåòèí ïðîôåññîðìóä îðëöñí áèë³. Õàëüìã Òàœº÷ä ²ð³ñ³í êàðäèîëîãè÷åñê Íèèö³í³ ðåãèîíàëüí ³œã ñåêëºíä ýí êîíôåðåíö íåð³äãäñìí.

Øèäð äèãëñí òî-äèã³ð, Õàëüìã Òàœº÷ä ¢¢ëääã ²ð³ñ³í ÓÔÑÑÏ-í çàðºèí ïðèñòàâìóä ³ìòí³ñ àëâíà ´ðèã íåêš, ýí šèëèí ä´ðâí ñàðèí ýðãöä øàœºà áþäæåòä 89 ñàé ºàð àðñëœ îðóëâ. Ýí êåìèí áîëçãò ê¢ö³ã÷ êåðã-¢¢ëèí éîâóäò 7828 ꢢí³ñ 57 ñàé 509 ì蜺í àðñëœ íåêëºí³ òóñê òîãòàâð ºàðºñìí. Òåð ìåò 94 ñàé àðñëœãà ê´ëã-ê¢÷èã, 48 ñàé 335 ì蜺í àðñëœãà ïàòüðìóäûã áîëí ãåðì¢äèã õóëäš òåìäãëš áè÷ëºí³ êåðã-¢¢ëäâðèã óóðóëëºíà òóñò 4 ì蜺 ºàð òîãòàâð ºàðºãäâ. Óò òîîäàí 16 ñàé 584 ì蜺í àðñëœ ´ðò³ 353 ê¢¢í³ îðí-íóòãèí ìåš³ ºàòö ºàðàä éîâõ ç´âíü õàñãäâ. Ýí¢í³ñ íàíü óò òóðøòàí 13 ñàé 988 ì蜺í àðñëœãà ´ëã-ýä á³ð³íä àâãäâ. ¥ðèíü äàœöàõàð 430 ì蜺í àðñëœãà ´ëã-ýä õóëäãäâ.

²ð³ñ³ä, òåð äîòð ìàíà òàœº÷ä ÷èãí, ïðåäïðèÿòüì¢äèí ºàðäà÷íð ê´äë³÷íðèí šàëâèíü öàãëàíü ´ãäãî éîâäëìóä õàðà áèø ó÷ðíà. Èèì éîâäëìóä áè÷êí ôèðìñò áîëíó, ì蜺í ê¢í ê´äëš³õ èê ïðåäïðèÿòüä ÷èãí õàðºíà. Ïðåäïðèÿòüì¢äèí ºàðäà÷íð ³ìòí³ šàëâèíü ´ãõèí òóñê çàðºèí øèèäâð àâñí áîëâ ÷èãí òåð¢ã ê¢ö³õ³ð à亚àõø. Ì´œãí ê¢ðòš³õø, ýêîíîìè÷åñê ê¢íä á³³äë òîãòâ ãèñí ó÷ð çààíà. Çàðºèí ïðèñòàâìóä šàëâàí ýñ àâ÷ ÷àäšàõ óëñèí íåêâðèíü õàœºàõàð ê¢ö³ã÷ êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³í³.

Øèäð "ѳ³õí êåëí" ãèäã õàëüìã êåë äåëãð¢ëëºí³ ñàœ Äîðšèí Áàñœãèí "Áè õóöìóä õ³ð¢ë³÷ áîëšàíàâ" êåëâðèã àóäèîôîðìàòä áè÷š àâàä, èíòåðíåòä îðóëñìí. "Âêîíòàêòå" ãèäã ñàéòûã îëçëšàõ îëí ³ìòí ýí ñ³³õí ¢¢ä³âðèã ñîœñõ àðºòà áîëöõàâ. Êåëâðèã àóäèî ýâ-àðºàð áè÷š àâõ ñàíàí ÿºš ò´ðñí³ áîëí ê´äëìø ÿºš êåãäñí³ òóñêàð ìàäíä "ѳ³õí êåëí" ñàœãèí ãåø¢í Àéñà Íóêñóíîâà êåëš ´ãâ.