Әәдрхн балһснд Әрәсән һазадын орна кергүдин Министерствин элчллт секгдәд, шидр дигтә 25 җил болв. Сүл хөрн тавн җилмүдин эргцд энүнә мергҗлтнр Әрәсән Федерацин болн Көк теңгсин көвән регионмудын хоорндк, тер мет талдан нутгудла иньгллт болн нөкцлт батруллһна кергт туслҗ йовна.
Олн җилмүдин туршарт элчллтиг ик дамшлтта дипломатнр һардҗ йовла. Тедн дунд Евгений Казьмин, Евгений Торбин, Олег Коломин, Александр Астанин, Алексей Буданов мөн. Тодлхас, эдн дунд нег һазра Җевака Мергн көдләд, бас ач-тусан күргсинь заахмн. Байрин керг-үүлдврт Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату орлцснь бас темдгтә болв.

Әрәсәд үүлддг Беларусь Республикин күцц зөвтә элч Юрий Селиверстов шидр мана таңһчур керг-төрин халхар ирв. Сүл җилмүдт Хальмг Таңһч болн Беларусь хоорнд нөкцлт болн иньгллтин залһлдан батрад йовна.

Әрәсәд үүлддг Беларусь Республикин күцц зөвтә элч Юрий Селиверстов шидр мана таңһчур керг-төрин халхар ирв. Сүл җилмүдт Хальмг Таңһч болн Беларусь хоорнд нөкцлт болн иньгллтин залһлдан батрад йовна.

Шидр Москва балһснд «Негдсн Әрәсә» партин XXIII чуулһн болв. Әрәсән Президент Владимир Путин чуулһнд орлцснь темдгтә болв. Әрәсән тугин Өдрлә болсн хургт орлцачнриг орн-нутгин толһач йөрәһәд, бидн мана тугин, Төрскнә төлә дәәлдәд, орн-нутгиннь үлмә уга бәәдлиг харсхвидн гив. «Эндр Әрәсән туг цергә шишлң керг-үүлдврин йовудт сулдхгдсн балһсдт болн селәдт делсчәнә. Әрәсән туг энтн орн-нутгин тууҗ, Төрскнә бахмҗ болн олн улсин ниицлт мөн» гиҗ Владимир Владимирович темдглсн болдг.

Хальмг Таңһч эврә сән дурар Әрәсән ханьд орад, ноха сарин 20-д дигтә 417 җил болв.

Тывад шар шаҗна нарт-делкән IV ик хургт орлцад, Хальмгин Толһач Хаска Бату Әрәсәд бәәдг «Тубтен Шедруб Линг» хамгин ик хурлд одв. Терүнә эрсмүдт бәәсн зургудын болн көшәсин түүрвәчнь Әрәсән ачта зурач Даши Намдаков болна. Түүрвәч эврә көдлмшиннь тускар гиичнрт цәәлһҗ өгв.
Тер мет Бату Сергеевич «Бамб цецг» ансамблин болн «Өөрднр» театрин артистнрла хурлд харһв. Эдн «Нүүдл улсин делкән дүүҗң» нертә наадмд орлцад, билг-эрдмән олнд үзүлсн болдг.

Эн долан хонгт Тыва Республикин Кызыл хотл балһснд шар шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән IV ик хургин гиичнр цуглрв. Бурхн Багшин номд шүтдг делкән элчнр нааран ирсн болдг.
Ноха сарин 17-д ик хург көдлмшән эклв. Шар шаҗна делкән үүлдәчнр, номтнр, һардачнр бүрдәгдсн олн зүсн харһлтст, «төгрг ширән» сүүрмүдт орлцад нөкцлт болн иньгллт батруллһна төрмүдәр күүндвр болв.
Хальмгин Толһач Хаска Батун һардврт мана таңһчин делегац терүнд бас орлцснь темдгтә гиҗ келх кергтә. Хургин түрүн өдрмүдтнь ахнр-дүүнр болҗадг Хальмг Таңһчин, Тыван болн Бурятин Толһачнр (зургт) харһад, шар шаҗна сурһалин, номин, сойлын, зуульчллһна болн талдан халхар нөкцлтән цааранднь делгрүлхәр күүндв.

Тыван хотл балһснд шар шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән IV хург ноха сарин 17-д эклв. Бурхн Багшин номин делгрлтин өдгә цагин бачм төрмүдәр, шаҗна сойлын тускар күүндвр болҗана.
Ик чинртә эн хургин бүрдәһәчнр болҗахнь шар шаҗнд шүтдг улсин Әрәсән ниицән, Бурятин, Хальмг Таңһчин болн Тыван залвр, шар шаҗна сурһуль-эрдм бүрдәлһнд болн номин шинҗллт келһнд дөң болдг Саң мөн.

Ноха сарин 8-д Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Лаганя районд одад, тенд тосхгдҗадг болн ясгдҗадг бүрдәцсиг бүрткв. Залврин Ахлач Босхмҗин Гилән болн залврин гешүд терүнд бас орлцв.

Давсн амрлһна өдрмүдт Лаганя районд бадм цецгин наадм болв. Җил ирвәс әрүн чинртә бадм цецг һәәххәр Әрәсән регионмудас ирдг зуульчнрин то өсәд йовна. Байрин керг-үүлдврмүд бембә өдрлә өрүн эрт Җалһа селәнд болн Лагань балһснд болв. Галсан хурлд ирсн улсин төлә һәәхүл болн экскурсь бүрдәгдсн билә. Терүнәс нань гиичнр оңһцар йовад, усн дотр болсн экскурсьт орлцв.