2017 šèë³ñ àâí ìàíà òàœº÷ä "Áàëºñíä ñ³í êåö-òààëòà á³³äë òîãòàëºí" ãèäã ýðêí ÷èíðò³ ò´ñâ á³³äë-šèðºëä òîõðàãäšàíà. Ýí ýðêí ò´ñâ 2022 šèë ê¢ðòë ê¢ö³ãäõ. 2017 šèëä ýí ò´ñâä ºóðâí ìóíèöèïàëüí á¢ðä³ö: Ýëñò, Èê Áóóðëà áîëí ßøàëòàí ÐÌÎ-ñ îðëöñí áîëäã. Óò òîîäàí îëí äàâõð ãåðì¢äèí 13 õàøà-õààöèí á³³äë, îëí óëñ õóðäã 4 ºàçð ÿñðóëãäâ. 2018 šèë áîëõëà 6 ìóíèöèïàëüí á¢ðä³öä: Ýëñòä, Ëàãàíüä, Ãîðîäîâèêîâñêä, Èê Áóóðëä, Ïðèþòíä áîëí ßøàëòàä ýí ò´ñâ ê¢ö³ãäâ.
Ýí šèë Ýëñòä îëí äàâõð ãåðì¢äèí 10 õàøà-õààöèí êåö-òààëûíü ÿñðóëãäâ áîëí îëí óëñ õóðäã ºàçð, ýííü "Èíüãëëò" ïàðêèí, òåð ìåò "Ïîáåäà" ïàðêèí á³³äë øèíð¢ëãäâ.
Óðš ´äð òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, òàœº÷èí ÆÊÕ-í áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòð Íåëëè Òêà÷åâà, Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷ Îêîí Íîõàøêèåâ, ÎÍÔ-í ºàðäà÷ Áààòð Ìåðãóëü÷èåâ àõòà õîòë áàëºñíà îëí äàâõð ãåðì¢äèí ýðãíäê á³³äëèíü ÿñðóëëºíà ê´äëìø êåñí³ àøèíü á¢ðòêš õ³ë³â. Ò¢ð¢ë³ä ýäí 7-÷ ìèêðîðàéîíà 5-÷ òîéãòà îëí äàâõð ãåðèí ýðãíäê á³³äëèã ÿºš ÿñðóëñèíü øèíšëš õ³ë³â. Ýí îëí äàâõð ãåðèí õàøà-õààöèí ýðãíäê ºàçðèí àºóíü õàìãèí èê áîëàä, òåã³ä ýíä ÿñðóëëºíà ê´äëìø êåëºíä 7 ñàé àðñëœ ºàðºãäâ. Ýíä áè÷êä¢ä íààääã ´äã³ öàãèí íåêâðë³ èðëöš³õ òàëâœ, ñïîðòèâí òàëâœ, ñêàìåéêñ á³³í³, òðîòóàðìóä òîñõãäš. Óéí íàñòà áàº÷óä ôóòáîë, áàñêåòáîë, âîëåéáîë ÷èãí íààäàä öàãàí ñ³³í³ð äàâóëš ÷àäšàíà. ¥´ðíü óãëš ò³âãäñí ñêàìåéêñò ýê-ýöêíð, ýýšíð-ààâíð ꢢêä³í, à÷íð-çååíð³í õ³ë³š, àìðäã àðºòà áîëâ.
Äàðóíü òàœº÷èí Òîëºà÷ áîëí íàíü ÷èãí ÿìòà óëñ Þ.Êëûêîâèí óóëüíöä 81-÷ "Ã" òîéãòà îëí äàâõð ãåðèí õàøà-õààöèã ÿºš ÿñðóëñèíü øèíšëš õ³ë³â. Ýíä áàñ áè÷êä¢äèí ò´ë³ àéòà ãèäã òàë✠òîñõš, òåð ìåò ñïîðòèâí òàë✠÷èãí êåš. Òåã³ä ꢢêä-ê´â¢ä ºàçà íààäàä, öàãàí ñ³³í³ð äàâóëõ àðºòà áîëâ. Òàøð ýí ãåðò áààõí ´ðê-á¢ëì¢ä îëàð á³³í³, áè÷êí ꢢêä äàëà. Ýíä áàñ á³³ðí ³ìòí áàéðòà ñåäêë³í ìåä¢ëš, õàíëòàí ´ðãöõ³â. Ýí ãåðèí ýðãíäê ºàçðèã ÿñðóëëºíà êåðãò 3 ñàé øàõó àðñëœ ºàðºñìí.
Òîñõëòûí îðãàíèçàöñ îëí äàâõð ãåðì¢äèí ýðãíäêèã ÿñðóëëºíà ê´äëìøèí éîâóäò éîâºí óëñèí ò´ë³ òðîòóàðìóä òîñõš, ê´ëã çîãñàäã á³³ð êåš, øèí ïàíðìóä, ñêàìåéêñ ò³âš. Ýí šèë Ýëñòä óò òîîäàí 10 ãåðèí õàøà-õààöèí á³³äëèã ÿñðóëñìí. Ýí êåðãò 22,2 ñàé ºàð àðñëœ ºàðºãäâ.

Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Îäàõí, äåêàáðèí 18-ä, Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä òóóšèí íîìèí äîêòîð, ïðîôåññîð, Ëîìîíîñîâèí íåðò³ ÌÃÓ-í ïîëèòîëîãè÷åñê ôàêóëüòåòèí äåêàí Àíäðåé Øóòîâëà õàðºëò áîëâ. Òåð ìåò ýí ôàêóëüòåòèí ñîöèàëüí-ïîëèòè÷åñê ñóðºàëèí òóóšèí êàôåäðèí ºàðäà÷, òóóšèí íîìèí äîêòîð Àëåêñàíäð Øèðèíÿíö ꢢíäâðò òîîëâðàðí õóâàëöâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâðò Õàëüìã ÃÓ-í ôàêóëüòåòì¢äèí ºàðäà÷íð,áàãøíð, àñïèðàíòíð áîëí îþòíð îðëöâ.
Õàðºëòûí ´ìí ê¢íäò³ ãèè÷íð Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí îáùåæèòüñèã, ëàáîðàòîðüìóäûã õ³ë³º³ä, ºàçàäûí îðíà áîëí ìàíà îðí-íóòãèí òàëäàí ðåãèîíàñ èðñí îþòíðëà õà𺚠ꢢíäâ. ijê³ä í¢ð ¢ã³í ïðîôåññîð Àíäðåé Øóòîâ êåëš, ýí¢íä Õàëüìã óíèâåðñèòåòä ãèè÷ëëºí èê òààñìšòà áîëíà ãèš ýí òåìäãëâ. Óðäíü ïðîôåññîð àïðåëü ñàðëà áàìá öåöãèí ôåñòèâàëüä èðš Õàëüìã ÃÓ-í º³³õ¢ë õ³ë³š, áàãøíðëà áîëí îþòíðëà ꢢíäñìí, îäà õîéðäàä èðš³õ êåì áîëšàíà.
- Õàëüìã ÃÓ-ä íè-íåãí, îëçòà-îðóòàºàð ê´äëäã êîëëåêòèâ ¢ç¢â, ýäí ýâð³ ëèäåðò³, ñòðàòåãè÷åñê äåëãðëòèí äèãò³-äàðàòà çóðà ýäíä á³³í³, çàëâðèí õàìãèí øèí ýâ-àðºèã ýäí ýâð³ííü ¢¢ëäâðò³í îëçëíà. Òåã³ä òàíà óíèâåðñèòåòë³ ê´äëõä³í áåëí á³³í³â, ÿºàä ãèõë³ òàäí ñ³í àøò ê¢ðõèí ò´ë³ õàìöó êåâ³ð ê´äëš ÷àäíàò, - ãèš ïðîôåññîð Øóòîâ ꢢíäâð³í ýêëâ.
ªàçàäûí îðíà îþòíðëà ꢢíäñí éîâäë ýí¢íä áàñ öàíü óãàºàð òààñãäâ. ߺàä ãèõë³ ýäí áàñ öóãòàí á³³äë-šèðºë³í çóðàëíà, èðã÷ä³í þ êåõ³í, ÿìàðàí ê¢ñëä ê¢ðõ³í ìåäí³. Ìåäðë³í 㢢ä¢ë³ä, öààðàíäíü ²ð³ñ³í èðãí áîëàä, Õàëüìã ÃÓ-ä ê´äëõ³ð ñåäš³í³. Ýäí öóãòàí áèëãò³, ìåäðëò³ áàº÷óä. Óðäíü òèèì óõàòà îþòíðèã Àìåðèêèí óíèâåðñèòåòì¢ä áèé òàëàí óœºàºàä, ýâð³ííü ºàçðòàí ¢ë䳺³ä éîâñìí. 1990-÷ šèëì¢äò ÌÃÓ-í ìåõàíèêèí áîëí ìàòåìàòèêèí, õèìèéèí, áèîëîãèéèí á¢êë øêîëìóäûí íåðò³ íîìòíðèã áîëí áèëãò³ áàº÷óäûã Àìåðèêèí Ñòýíôîðä, Ãàðâàðä áîëí íàíü ÷èãí óíèâåðñèòåòì¢äò îðóëš àâñìí.
Îäà áîëõëà Õàëüìã óíèâåðñèòåò òèèì ïîëèòèêèã ê¢ö³š³í³, òåðíü éèð ñ³í. Òàëäàí óíèâåðñèòåòì¢äò òèèì þìí óãà. Òåð òàíà šèñ³í³ áîëí ñ³í äàìøëòûí òóñêàð áè ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí àäìèíèñòðàöä áîëí àõ ñóðºóëèí ìèíèñòåðñòâä êåëš ´ãí³â. Òàíà áàº÷óä ÿìàðàí ê¢ñëä³í ê¢ðõ³ð á³³õ³í ìåäí³, õîòë áàëºñíä áîëõëà šèëâò³ îëí òîîò á³³í³, òåäí èðã÷èí òóñê óõàí-òîîëâðàñ õàšèëºí³. Òåã³ä òàíà òîãòóðòà šèðºë èëâò³ òóóëüëà ³äë þìí áîëšàíà.
Ýí ꢢíäâðò ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâ îðëöàä, Õàëüìã ÃÓ-ä šèë áîëºí øèí ýðäì, øèí ñïåöèàëüíîñòü ñåêãäí³, ãèš òåìäãëâ. ¡ëã¢ðíü, îäàõí "Íàðò-äåëê³í õ³ðëö³í", "òåõíîñôåðèí ³³ìøã óãà á³³äë" áîëí íàíü ÷èãí ç´ð¢ëëò ñåêãäë³. Óäë óãà, 2020-2021 šèëì¢äò "ïîëèòîëîãèé" ãèäã ýðäì³ð ìåäðë àâ÷ áîëõìí ãèš çààâ.
- Áèäí ýí õàëõàð ÌÃÓ-í ïîëèòîëîãèí ôàêóëüòåòë³ ´ðã³ð í´êöëòš ÷àäõâèäí, õàìãèí ò¢ð¢íä íîìèí êàäðìóä áåëäëºí³ áîëí äèññåðòàöñ õàðñëºíà ò´ð³ð, - ãèš Áàäì Êàòèíîâè÷ íåìš êåëâ.
- Ïîëèòîëîãèé ãèñíòí ´äã³ öàãèí íîì, ÿºàä ãèõë³ îëí ç¢ñí øèí òîîòûã éîñíä ö³³ëºš ´ãí³, éîñí áîëõëà ê¢ö³ìš á³ðõèí ò´ë³ îáùåñòâ³ñ ò¢ðã³ð äåëãðõ ç´âò³.
Òåã³ä ïîëèòîëîãèí òåîðèéèí óë ìàäíà ò´ë³ èê ÷èíð 碢í³. Ïîëèòèêèí òóñê íîìèí õàëõàð îäà 䢜ö¢ëã÷ øèíšëëò êåëºí, ýòíîïîëèòèê îäà èê ÷èíð 碢š³í³. Èèì íîì äàñëºíä Õàëüìã ÃÓ-ä ìàíà íîìòíð èê ä´œã³í ê¢ðãš ÷àäšàíà. Òàäí á³³äã Êàñïèéñê ðåãèîíä ãåîïîëèòèêèí êåñã í³ðí ò´ð á³³í³. Îäàõí ÌÃÓ-ä Òåãåðàíà óíèâåðñèòåòèí 5 ïðîôåññîð èðë³, ýäí Êàñïèéñê ðåãèîíàð ñîíüìñšàíà. Òåã³ä Ýëñòä Òåãåðàíà óíèâåðñèòåòë³ õàìäàí ýí ò´ð³ð íàðò-äåëê³í êîíôåðåíö êåš áîëšàíà,- ãèš Àíäðåé Þðüåâè÷ ñåëâã³í îðóëâ.
Õàðºëòûí ÷èëã÷³ð ïðîôåññîð Àíäðåé Øóòîâä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí ê¢íäò³ ïðîôåññîðèí öîë 碢ëºãä³ä èðëöœã¢ äèïëîì áîëí ìàíòèé, ìàõëà á³ð¢ëš ´ããäâ. Òèèì êåâ³ð ïîëèòîëîãèé íîìèí øèíšëëòä ÌÃÓ-í ïðîôåññîðèí îðóëñí èê ò³âöíü ´´ä³í³ð ¢íëãäâ.

Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Øèäð "Êàëìûêèÿ" ÐÈÀ-í òàëâœä äàðàíè áðèôèíã áîëâ. Æóðíàëèñòíð Ýëñòèí áîëí Õàëüìãèí àðõèåïèñêîï Þñòèíèàíëà õàðºâ. Áðèôèíãä ãåëœ Àëåêñèé Ãðèùåíêî áîëí ïðîòîèåðåé Þðèé Êîòèíîâ áàñ îðëöâ.
Ê¢íäò³ ãèè÷, àðõèåïèñêîï Þñòèíèàí, äàâšàõ šèëä åïàðõèí êåñí ¢¢ëäâðèí òóñêàð êåëâ. Ýí šèëä Ãîðîäîâèêîâñê áàëºñíä öåñàðåâè÷ Àëåêñèéèí ÷îíš ê¢öö òîñõãäâ áîëí ³ð¢ñëãäâ. Ýíòí îëí ç¢ñí öààšëà õàðºàä, ³ìí³ñí õàºöñí óëñò áóìá áîëšàíà.
2018 šèëä õîéð ºàøóòà éîâäë: îðñ õààíà (Íèêîëàé II) ´ðê-á¢ëèã àëñíà 100 šèë áîëí õàëüìã óëñèí öààšëëºíà 75 šèë áîëšàíà. Òåð ´äð ïðîòîèðåé Þðèé Êîòèíîâ ³âð³ ¢ðäë³ õàìäàí êåñí "Äîðîãà â âå÷íîñòü" ãèäã ïàíîðàìí ýêñïîçèöñèã îëí ³ìòí³ îíüãò òóñõàâ. Ýí¢í³ ýêíü öóã õàëüìã óëñ ìåò öààšëà õàðºëà. Òåã³ä ýíòí òåäíä íåð³äãäâ.
"Îðñ áîëí õàëüìã óëñ îíüäèí ä´ðâí öàãò áàéð-çîâëœãàí õóâàëöš, íåã-íåãíä³í òóñàí ê¢ðãí³. Ìàíà ñ³í õ³ðëö³í³ òóñêàð áè÷êä¢äò, áàº÷óäò äàœãèí êåëõ êåðãò³. Òèèãõë³ ìàíà óëñèí èíüãëëò óëì áàòðàä éîâõ", - ãèš ãèè÷ êåëâ.
Ãîðîäîâèêîâñêä ÷îíš ³ð¢ñëš³ñí öàãò Ýëñòä Í. Ïàëüìîâèí íåðò³ òàœº÷èí Êåëí-óëñèí ìóçåéä õàëüìã óëñèã öààšëà õàðºóëàä, ê¢¢í³ ºàçðóð òóóñí éîâäëä øèøëœ ýêñïîçèö ñåêãäë³. Ýëñòä ³ð¢í Êèðèëëûí áîëí Ìåôîäèéèí Êàôåäðàëüí ÷îíš òîñõãäšàíà. Ãèè÷èí êåëñ³ð, ÿíâàðü ñàðèí 6-ä, îðñ áóðõí-øàšíà áàéðèí ´ìí ´ðãíä (Ðîæäåñòâî) òîñõãäšàõ ÷îíšèí õàìãèí äîð äàâõðò (öîêîëüíûé ýòàæ) ³ð¢í Ñîôèÿä íåð³äãäñí íîì óìøõ ê¢ñë á³³í³.
Àðõèåïèñêîï ýí ÷îíšä ì´œã öóãëóëš í´êä áîëñí òàœº÷èí óëñò èê õàíëòàí ´ðãâ. Ãèè÷ Õàëüìãèí øàší ëàì Òýëî Òóëêó ðèíïî÷åí èê òóñòà ¢¢ëäâðèíü øèøëœ òåìäãëâ. Äàðóê šèëä ÷îíšèí òîñõëòûí ê´äëìø óëì øóíìºàäóëãäõ ãèš àðõèåïèñêîï í³³ëš³í³.
2019 šèëä åïàðõèé áàñ äàëà áóéíòà êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³õ³ð á³³í³. Áðèôèíãèí ÷èëã÷³ð Ýëñòèí áîëí Õàëüìãèí àðõèåïèñêîï òàœº÷èí óëñèã øèí šèëèí áàéðëà öàºàí ñåäêë³ñí é´ð³º³ä, ýäíä ýð¢ë-ìåíä, õ´âò³ šèðºë äóðäâ. Æóðíàëèñòíðò áàñ á¢ë³í ¢ã êåëš, áåëã¢ä íåð³äâ.

¥öêëä¢ð "Áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëòèí á³³øœ" ãèäã íåìð ñóðºóëèí ó÷ðåæäåíü êàïèòàëüí ÿñâðèí õ´´í áàéðèí á³³äëä ñåêãäâ. Ýí ó÷ðåæäåíÿ ê´äë³÷íðèí, íààðàí èðäã áè÷êä¢äèí áîëí ýäí³ ýê-ýöêíðèí áàéð õóâàëöõàð Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòð Íèêîëàé Ìàíöàåâ, Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷ Îêîí Íîõàøêèåâ áîëí íàíü ÷èãí ãèè÷íð èðâ. ÄÄÒ-í äèðåêòîð Ëþäìèëà ×óðáàíîâà ê¢íäò³ ãèè÷íðèã òîñàä, êàïèòàëüí ÿñâðèí õ´´í ÿìàðàí òààë òîãòàãäñèã ¢ç¢ë³ä, ýíä ¢¢ëäš³õ íåãäëòñèí áîëí ñåêöñèí ê´äëìøë³ òàíüëäóëâ.

Ýí ´äðì¢äò õàëüìã ´ðê-á¢ë áîëºíä Ñèâðò òóóâðò äàâóëãäñí àðâí ºóðâí šèëì¢äèã òîäëš, ìàíà ààâ-ýýšíð ÿìàðàí èê çîâëœ ¢çñí³ òóñêàð äîðàñ ´ñ÷ éîâõ áè÷êä¢äò êåëš ìåä¢ëš³í³. ßøêóëèí ðàéîíà Óëàí Ýðã ñåë³íä á³³äã Öàºàí Áàèðîâíà Áàäìàåâà òåð ºàøóòà šèëì¢äèí òóñêàð îëí à÷íð-çååíðò³í êåëš, òèèì çîâëœ ýäíä áè÷³ ¢çãòõ³ ãèš äîòðàí çàëüâðíà. Éèðí çóðºàòà ýýšèí šèðºëèí õààëº àäðóòà á³³ñìí, ýí ä³³í³ áîëí òóóâðèí çîâëœ äààš ºàðñìí.
Öàºàí Áàèðîâíà 1922 šèëä Àñòðàõàíñê îáëàñòèí Äîëáàíñê ðàéîíà ×èìáÿ ñåë³íä ò´ðš ºàðñìí. Ýöêíü, Áóëäóðóí Êåíçååâè÷ Ìåíê-Áàèðîâ ãðàæäàíñê ä³³í³ öàãò Ñåìåí Áóäåííûéèí áîëí Îêà Ãîðîäîâèêîâèí ºàðäâðò Íåãäã÷ ì´ðí ³³ðìä öåðãëš éîâñìí. Õ´´ííü ýöêíü "Ïóòü êîììóíèçìà" êîëõîçä ê´äëš éîâëà, ýêíü ꢢêä³í àñðàä, ãåð³í õ³ë³äã áèë³. Áè÷êí Öàºàí 4-÷ êëàññ ò´ãñ³ñí³ õ´´í óìøëºíà ãåðò áèáëèîòåêàðü áîëš ê´äëâ, òåð¢í³ õ´´í ýí êîëõîçä áè÷êä¢äèí ñàä ºàðäâ. Òåð öàãò 4 êëàññ ò´ãñ³ñí ꢢêí ñóðºóëüòà áîëí ìåäðëò³ ãèš òîîëãääã á³³ñìí, òåã³ä ýí¢íä ìåä³ò³ êîëõîçíèê¢äò òî áîëí ¢çã äàñõõ äààëºâð ´ããäâ. Õîéð šèëèí ýðãöä Öàºàí ãåðò³í áè÷êä¢äèã àñðšàõ ꢢêä óëñèã áàñ ñóðºñìí. 1939 šèëä Öàºàí ýí êîëõîçä òîî÷àð ê´äëš³ñí áààõí ê´â¢íä õ³ðä ºàðâ, áîëâ ñàð äàâàä òåð öåðãò ìîðäàä, ä³í ýêëõë³ ç³œã-ç³ óãà ãååäðâ. ijí ýêëõë³ àðâí éèñò³ áààõí Öàºàí Óëàí ²³ðìèí öåðã÷íðò äóëàí õóâö óéÿä, ²³äðõí - Êèçëÿð ò´ìð õààëºèí òîñõëòûí ê´äëìøò îðëöàä, õîðòûã ꢢ÷š äèèëõèí ò´ë³ áîëì ò³âö³í îðóëñìí.
1943 šèëèí äåêàáðü ñàðä ñ´´º³ð ýäí³ ñåë³í¢ð ñàëäñìóä èðš, öóã õàëüìã óëñèã ò´ðñêí ºàçðàñíü í¢¢ëºâ. Ñåë³í³ ñîâåòèí ãåðèí ´´ð á³³ðí óëñèã öóãëóëàä, ìàøèíä à÷àä, ò´ìð õààëºèí ñòàíöä ê¢ðãâ. ²ìòí ¢¢ì³ä, ýëãí-ñàäàí áîëí òàíüë-¢çë óëñèã õ³³š, àëüäàðàí ýäíèã àâ÷ éîâõàð á³³õèíü ìåäëãî á³³â. Õîë õààëºä Öàºàí ºàð äååð³í áè÷êí ê´â¢º³í òåâð³ä áîëí õàäì ýê³í äàõóëàä ºàð÷ éîâñìí. Íåã ñàëäñ ýäíä ñåäêëíü çîâàä, õ´ ºàðºàä, ìàõèíü õààëºäàí àâòí ãèš ñåëâã ´ãâ. Òåð ìàõàð ýäí õààëºäàí òåš³ë êåâ, áîëâ òåð áèéíü ê¢÷ð çîâëœãèã ºóíòà ê´â¢íü äààš ÷àäñí óãà. Õààëºäàí ýí ´œãðâ, ýêíü ýíäð ´äð ê¢ðòë îðøàãäñí ºàçðèíü ýñ ìåäš³õä³í çîâíà, òåðíü ç¢ðêí³ ´âäê¢ð áîëí ÷ååšèí êèë³ñí áîëš ¢ëäâ.
- Ýð¢ë-ìåíä áîëí øóëóí-øóäðìã ê´â¢í êèèòí âàãîíä öàðöàä, õàëó ä´ð³ä ãåìòâ. "Äðàãóí" ãèäã ñòàíöä ìàäíèã ïîåçäàñ áóóëºàä, áîëüíèöä ê¢ðãâ. Áîëâ òèèã³ð³í ìàäíèã àâ÷ èðñí³ õ´´í ê´â¢ì ÿìàðàí á³³õèã êåí ÷èãí êåëš ö³³ëºâð ´ãñí óãà. Íåã ìåä³ò³ ñàíèòàðê íàíä çîâàä, áîëüíèöèí àðä êåñã ê¢¢í³ öîãö á³³í³, òåäí äóíä áè÷êä¢ä ÷èãí îëí ãèâ. Ê´ê ê´íšë³ð îðàëºàòà áè÷êí ê´â¢í á³³í¢ ãèš ñóðõëàì, á³³í³ ãèâ. Áîëâ ê´â¢º³í õ³³š àâõ àðº íàíä ´ãñí óãà, áóóòà ñàëäñìóä îðš èð³ä, íàìàã òóóâðèí ºàçðóð éîâóëâ. Òèèã³ä áè Õàíòûìàíñèéñê îêðóãä òóñâ,- ãèš Öàºàí Áàèðîâíà òåð ºàøóòà öàãèã òîäëíà.
Òåíä õàëüìã óëñ ìîä áåëäëºí³ õàð ê´äëìøò êåâ. Öàºàíèã ñóðºóëüòà áîëí îðñ êåëò³ºèíü ìåä³ä, çàºñ÷íðèí áðèãàäò îðóëâ. ¥äðèí äóóñí ýäí êèèòí óñíä çîãñàä, çàºñ àœíš, òåð¢ã öåâðë³ä ýä-áîä êåäã á³³ñìí. Ê´äëìøèí õ´´í õ³ðš èðõë³, õóâö-õóíðíü ÷èèãò³ áîëäìí, ê´ë-ºàðíü êèèòíä ê´ëä³ä ñ´´äíü çîâàäã áèë³. Ýêíü, õàäì ýêíü áîëí Øóðà ä¢ ê¢¢êíü ÿìàðàí éîâíà ãèš ýí çîâàä, ñ´´äíü í´ð ê¢ðäãî áèë³. ¥ð¢íäíü áîëõëà ä³êí ê¢íä ê´äëìøò ºàð÷ éîâäìí. ¥´ðõí óëñòàí ñåäêëíü çîâàä Öàºàí áèéíü á¢òí õîò óãà áîëâ ÷èãí, ýäíä ´ãäã á³³ñí ´äìã áîëí çàºñ òåäíä³í èëã³äã áèë³. Áîëâ ýêíü áîëí õàäì ýêíü òåð ê¢÷ð çîâëœãèã äààš ÷àäëãî ê¢¢í³ ºàçðò ì´œêèíä ¢ëäâ.
1946 šèëä Ãîîãà ýã÷íü ÍÊÂÄ-í îðãàíìóäàñ ç´â àâàä, Öàºàí áîëí Øóðà ä¢ ê¢¢êä³í áèé òàëàí Îìñê îáëàñòèí "Èðòûøåâñêèé" ñîâõîçóð àââ. Õàðì ò´ðõä, ýã÷íü ãåìò³ á³³ñìí, òåã³ä Öàºàí òåð¢ã³í õ³ë³º³ä, àñðäã áîëâ. 1947 šèëä ýã÷íü ãåìèí óðøãàð ñ³³º³í õ³³º³ä, àâàëÿí áîëí õîéð ê´â¢º³í ´í÷ð¢ëâ. Õîéð çååä³í ýê áîëš àðäíü îðš Öàºàí Áàèðîâíà àñðâ. Äîðš-ª³ð³ Áàäìàåâëà ýí õàíüöàä, äîëàí ¢ð ºàðºàä, ò´ðñêí ºàçðóðí Ñèâð³ñ õ³ðš èðñìí.
Ãåðèí ýçí áàñ ñóðºóëüòà, äààâðòà áîëí ê´äëìøò³í ºàâøóí ê¢í á³³ñìí. Ñèâðò ýí Îìñê îáëàñòèí Óñòü-Çàîñòðîâñê ñåëüïîí àõëà÷èí äàðóê, Âîðîøèëîâèí íåðò³ êîëõîçèí òîî÷ áîëš ê´äëš éîâñìí. 1950 šèë³ñ àâí 1959 šèë ê¢ðòë Ä-Ã.Áàäìàåâ Óëüÿíîâñê ðàéîíà "Èðòûøñêèé" ñîâõîçèí òîî÷, õ´´ííü àõ òîî÷èí äàðóê áîëš ê´äë³ä, ñ³í òîîä éîâëà. Ò´ðñêí ºàçðóðí èðñí öàãò ýí "Îëåíè÷åâñêèé" ñîâõîçä àõ òîî÷èí äàðóê, õ´´ííü Ýëñòä "Ñîâõîçìóäûí òðåñòä" á¢ðòê³÷-òîî÷, Öåëèíí ðàéîíà "Ëåíèíñêèé" ñîâõîçä àõ òîî÷ áèë³. Óò òîîäàí Äîðäæè-Ãîðÿ Àâãàíîâè÷ ºó÷í äîëàí šèëä³í ¢íí-÷èê ñåäêëò³º³ð ê´äë³ä, òàœº÷èí äåëãðëòä èê ò³âö³í îðóëñìí.
Ýíäð ãåðèí ýçí óãà, Öàºàí Áàèðîâíà àðâí éèñí à÷-çååä³í áîëí ºó÷í šè÷-çååí÷ðò³í í¢äí-àìí áîëš éîâíà. Ê¢¢êäíü ´ñ³ä-áîñàä, öóºàð ñóðºóëüòà óëñ áîëâ, ýäí òààñòà ýðäì³ðí ê´äë³ä, îëí ³ìòí äóíä òîîìñð áîëí ê¢íäëëº îëâ. Ààâ-ýýš õîéðíü áຠ䢢âð öàãòàí èê çîâëœ ¢çñèã à÷íð-çååíðíü ìåäí³, ýäí³ šèðºëèí õààëº ê¢íä áîëí àäðóòà áîëâ ÷èãí ýäí íåð³í ´´ä³í á³ðš éîâñàð áàõìš êåí³.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

¥öêëä¢ð "Ãàçïðîì ãàçîðàñïðåäåëåíèå Ýëèñòà" àêöèîíåðí íèèö³í³ ê¢ö³ã÷ äèðåêòîð Àëè Ñèäàêîâ òàœº÷èí æóðíàëèñòíðë³ õàðºàä, êîìïàíÿ ¢¢ëäâðèí òóñêàð êåëš ´ãâ. Õàìãèí ò¢ð¢íä ýí šèëèí éèñí ñàðèí ¢¢ëäâð îëçòà-îðóòà áîëñèã Àëè Àìåðáèåâè÷ òåìäãëâ. Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí ä´œ-òóñàð ßøêóëèí ðàéîíà Ìîëîäåæíûé áîëí Õóëõò ñåë³äò ãàç îðóëãäâ, ýí ¢âë³ð ñåë³í³õí³ ãåðì¢äò äóëàí áîëõ. Ýí šèë 4200 àáîíåíò êîìïàíÿ òåòêâðò îðñíü áàñ òåìäãò³ éîâäë áîëñèã ºàðäà÷ çààâ.
Íèäí "Ãàçïðîì ãàçîðàñïðåäåëåíèå Ýëèñòà" õîòë áàëºñíä íåãäñí ðàñ÷åòí öóòõëœ ñåêâ, îäà ³ìòí íåã îðìä öóã ò´ð³ð ö³³ëºâð ´ã÷, îëçëñí ãàçèí ì´œã³í ´ã÷ ÷àäšàíà. Óäë óãà Ýëñòä Ãåðàñèìåíêîí íåðò³ óóëüíöä ä³ê³ä íåã öóòõëœ ñåêãäõìí, òåíä ãåð äîòð óãëš ò³âãäñí îáîðóäîâàíèã ³³ìøã óãàºàð îëçëëºíà áîëí îëçëñí ãàçèí ì´œãèã ´ã÷ áîëõìí. Òåð ìåò òàœº÷èí ïðåäïðèÿòüì¢äèí ò´ë³ ñ³í òààë òîãòàš, áàñ èèì íåãäñí ³œã òîãòàãäâ. Òåð ìåò ðàéîí áîëí ïðåäïðèÿòü áîëºíä êóðàòîðèã éè뺚, ýëåêòðîíí ïîøòàð êåðãò³ äîêóìåíòñ áîëí áîîöà éîâóëš áîëõìí. Òàœº÷èí ðàéîí áîëºíä ãàçèí ó÷àñòîê ñåêëºí³ ò´ð áàñ õàºëãäšàíà.
Õàðºëòûí éîâóäò À.Ñèäàêîâ ãàçèí îáîðóäîâàíèã ³³ìøã óãàºàð îëçëëºíà, îëí äàâõð ãåðì¢äò àâòîíîìí ò¢ë³í³ îáîðóäîâàíü óãëš ò³âëºí³, îëçëñí ãàçèí ì´œãèã öàãëàíü ´ãëºí³ äèã-äàðà ê¢ö³ëºí³ áîëí íàíü ÷èãí ò´ðì¢ä³ð ö³³ëºâð ´ãâ. Òèèã³ä, õîéð ñàðèí ýðãöä îëçëñí ãàçèí ì´œã³í ýñ ´ãñí óëñ øèøëœ êîìèññüò ýð뺳í îðóëš, ´ð³í äàœöàëºíà ò´ðèã õàºëš ÷àäšàíà. Êåìð ýçíü ê´äëìøèí êåðã³ð àëü òàëäàí ó÷ðàð ãåðò³í óäàí öàãòàí á³³øãî áîëõëà, êîìïàíÿ ñïåöèàëèñòíðèã äóóäàä, òàìº ò³âš ÷àäšàíà. ÂÄÃÎ (ãåð äîòð óãëš ò³âãäñí ãàçèí îáîðóäîâàíü) òåòêëºí³ òóñò ³ìòí áîîöà áàòëš, ýâð³ííü ³³ìøã óãà á³³äëèí òóñêàð óõàëõ ç´âò³ ãèš À.Ñèäàêîâ áàñ òîäëóëâ. Îäà äååð³í 3 ì蜺í àáîíåíò òåõíè÷åñê òåòêâðèí áîîöà áàòëàä óãà.
- Êåìð ÿìð íåã ò´ð ³ìòèã ¢¢ì¢ëš³äã áîëõëà, 6-28-02 ãèäã òîéãòàð šèœí¢ëš ÷àäšàíà. ²ìòí³ñ îðš èðñí ñóðâðìóäò áè ýâð³í ö³³ëºâð ´ã÷, öóã ò´ðì¢ä³ð ä´œ-òóñàí ê¢ðãõä³í áåëí á³³í³â, - ãèš Àëè Àìåðáèåâè÷ êåëâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Óðš ´äð, äåêàáðèí 17-ä, Ýëñòä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí íîìèí áèáëèîòåêä, Êîíôóöèéèí íåðò³ èíñòèòóòûí òåòêëºí³ ñîâåòèí ñ¢¢ð áîëâ, òåð¢íä Õàëüìã ÃÓ-í áîëí Êèòäèí ¥âð Ìëûí óíèâåðñèòåòèí ºàðäâð îðëöâ.
- Õàìãèí ò¢ð¢íä áèäí íàðò-äåëê³í õ³ðëö³ã äåëãð¢ëõ³ð ñåäš³í³âèäí, òåð òîîä ²ð³ñ³í íîìèí øêîëûã íàðò-äåëê³í íîìèí àºóä óëì ´ðã³ð îðóëõ ê¢ñë ò³âš³í³âèäí. Òåð ìåò ìàíà Õàëüìã óíèâåðñèòåòä ºàçàäûí îþòíð îëàð ñóðòõà ãèº³ä ¢¢ëäâð³í ´ð㚢뚳í³âèäí.
Öààðàíäíü áîëõëà áèäí íàðò-äåëê³í ïðîãðàììñèí îðëöà÷íð áîëš, òàëäàí îðí-íóòãóäûí âóçìóäëà í´êöëò³í ´ð㚢ëš, òåäí³ ò´ñâñèã òîõðàëºíä ºîëëã÷ íèë÷³í ê¢ðãõ³ð á³³í³âèäí ãèš ñ¢¢ðèã ñåêš³º³ä Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí ðåêòîð Áàäì Ñàëàåâ òåìäãëâ.
Îíö îíüãàí ýäí Êèòäèí âóçìóäëà í´êöëòëºíä ´ãõ³ð á³³í³. ߺàä ãèõë³ ´äã³ öàãò Êèòäèí áîëí ²ð³ñ³í õîîðíä ýêîíîìèêèí áîëí ñîéëûí, íîìèí, ñóðºóëü-ýðäìèí ïðîãðàììñèí õàëõàð ´ðãí í´êöëò ê¢ö³ãäš³í³, ìàíà õîéð îðí-íóòãèí ëèäåðì¢ä õîîðíäàí í´êöëòš³í³.
Äåêàáðèí 2-ñ àâí 8 ê¢ðòë Êèòä îðí-íóòãò Êîíôóöèéèí íåðò³ èíñòèòóòûí øòàá-ïàòüðò šèë áîëºí áîëäã ñ¢¢ð áîëâ, òåð êîíôåðåíö ò¢ð¢ë³ä ×îìäî, ä³ê³ä Ñèíèí áàëºñíä áîëâ. Êåëí-óëñèí Öèíõàéñê óíèâåðñèòåòë³ áèäí îþòíðèí áîëí áàãøíðèí ñîëüëöà á¢ðä³ë³âèäí, ýíä îðñ êåëí³ ³œã ñåêëºí³ òóñêàð áàñ ꢢíäâð áîëâ. Òèèì êåâ³ð äàâñí šèëä áຠáèø ê´äëìø ê¢ö³ãäâ, ¥âð Ìëûí óíèâåðñèòåò ìàíà í´êöëòèí èöãò³ îðëöà÷ áîëí êèòä âóçìóäëà õàìöó ê´äëìø ê¢ö³ëºíä õàìãèí èê ä´œ ê¢ðãš³õ âóç áîëš ¢¢ëäš³í³.
Ýíäð ìàíà òàë ê¢íäò³ ãèè÷íð èðâ, òåð òîîä ¥âð Ìëûí óíèâåðñèòåòèí ïðîðåêòîð, Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí òåòêëºí³ ñîâåòèí àõëà÷èí äàðóê Ýýðõåíáàÿð, Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí óë äååð á³³äã Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí êèäò õàëõèí äèðåêòîð ×æàî Þí, ¥âð Ìëûí óíèâåðñèòåòèí îðñ êåëí³ áîëí ëèòåðàòóðèí ôàêóëüòåòèí äåêàí Ëè ×óàíöçèíü èðñí á³³í³. Òåð ìåò Õàëüìã ÃÓ-í ïðîðåêòîðìóä, äåêàíìóä, áàãøíð áîëí îþòíð ýí õóðãò îðëöšàíà ãèš ðåêòîð òåìäãëâ.
- Ìàíà óíèâåðñèòåòì¢ä õîîðíäê õ³ðëö³í šèë èðâ³ñ äåëãð³ä éîâíà, òèèì áîëâ ÷èãí ºîëëã÷ ïàðòíåð áîëš ¥âð Ìëûí óíèâåðñèòåò ¢¢ëäš³í³. Ýíä ò¢ð¢í áîëš îðñ êåëí³ öóòõëœ ñåêãäë³. Áèäí ìàíà í´êöëòèí õ³ðëö³ã ´´ä³í³ð ¢íëš³í³âèäí, òåð¢ã öààðàíäíü ÷èãí äåëãð¢ëõ³ð á³³í³âèäí, òèèì äåëãðëòä òåòêëºí³ ñîâåò óðìä ´ã÷³í³,- ãèš çåðã Ëè ×óàíöçèíü êåëâ.
Òåð ìåò Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí ¢¢ëäâð õîéð âóçèí, ²ð³ñ³ áîëí Êèòä õîîðíäê ãóìàíèòàðí í´êöëò ´ð㚢ëëºíä ò³âö³í îðóëõíü ëàâòà. Òèèì ¢¢ëäâð õîéð âóçèí í´êöëòèã 㢢ä¢ëš óëì èê êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³õ à𺠴ãõìí. Êîíôóöèéèí èíñòèòóòä óðäíü ê´äëš³ñí íîìòíðò õàíëòàí ´ðãõ êåðãò³ ãèš ê¢íäò³ ãèè÷ öààðàíäíü òåìäãëâ.
Öààðàíäíü Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí äèðåêòîð ×æà Þí 2018 šèëèí òóðøàðò ê¢ö³ñí ê´äëìøèí òóñê òîîöàºàí ´ãâ. ªîëëã÷ ¢¢ëäâð êèòä êåëí³ êóðñìóä á¢ðä³ëºí³ õàëõàð ê¢ö³ãäâ, óò òóðøòàí 23 òèèì áàã ñåêãäâ. Ø¢¢âð àâëºíà ¢¢ëäâð ÷èãí ´ðã³ð ê¢ö³ãäâ, òàëäàí âóçìóäàñ èðñí îþòíð áàñ òåð ø¢¢âð ´ãâ. 4-÷ êåìš³í³ ø¢¢âðèã ´ãñí îþòíð îäà êèòä âóçìóäûí áàêàëàâðèàòä äàñš ÷àäšàíà. Òåð ìåò Ðîñòîâ-íà Äîíó, Ïÿòèãîðñê áàëºñäò òèèì ø¢¢âð á¢ðä³ãäë³.
Öààðàíäíü ¥âð-Ìëûí óíèâåðñèòåòèí ïðîðåêòîð Ýýðõåíáàÿð ¢ã àâàä, õîéð âóçèí í´êöëòèã ´ð㚢ëëºí³ õàëõàð êåëâ. Òåð òîîä ýäí Èíòåðíåò-ø¢¢âð ´ãõ³ð ñåäš³õ óëñèí òîîã áàñ èêä¢ëõ³ð á³³í³. Õàâðèí áîëí çóíà öàãèí ëàãåðüì¢ä öààðàíäíü á¢ðä³ãäõ, òèèì êåâ³ð îëí ñóðºóëü÷íðèã êèòä êåë³ð ñîíüìñóëõ ê¢ñë ò³âãäš³í³. Êèòäèí ñîéëûí áîëí òóóšèí òóñê º³³õ¢ëì¢ä á¢ðä³ãäõ.
Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí íîìòíð êèòä êåëí³ ó÷åáíèê òîãòàõ, òåð¢í³ óë äååð îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâðèã ¥âð Ìëûí áîëí Õàëüìã óíèâåðñèòåòì¢ä á¢ð䳚 ÷àäõ. Õàëüìã îþòíð Êèòä îðí-íóòãò ñóðºóëÿí öààðàíäíü ñóðäãèí ò´ë³ Êèòäèí ïðàâèòåëüñòâèí áîëí Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí ñòèïåíäüñ òîãòàãäõ. Êèòä êåë äàñõšàõ áàãøíðèí ò´ë³ 1-6 ñàð áîëçãòà ìåðãšëò³í ´´äë¢ëëºí³ êóðñìóä á¢ð䳚 áîëšàíà ãèš ïðîðåêòîð çààâ. Êèòäèí áîëí ²ð³ñ³í âóçìóäûí õîîðíä í´êöëòèã äåëãð¢ëëºí³ óë-ñ¢¢ðíü Êîíôóöèéèí èíñòèòóò áîëš ÷àäšàíà. Íîìèí ò´ñâñ³ð áîëí íàíü ÷èãí òóóšèí, ñîéëûí, êåëí³ øèíšëëòñ³ð íîìòíð ñîëüëöš ÷àäõ, ñòàæèðîâêä îäõ.
Áèäí õîîðíäàí Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí òóñê 糜ã³ð ñîëüëöõ ç´âò³âèäí, êåìð ç³ðì ò´ðèã Õàëüìã ÃÓ ê¢ö³š ýñ ÷àäšàõëà ¥âð Ìëûí óíèâåðñèòåò (ÓÂÌ) ä´œ áîëõ. ÓÂÌ ýñ ÷àäõëà Êèòäèí ñóðºóëü-ýðäìèí ìèíèñòåðñòâèí óë äååð òåð ê¢÷ð-ê¢íäèã õàºëš áîëõìí, ýñ ãèš Êèòäèí ¥âð Ìëûí éîñíà îðãàíìóä ä´œ áîëõ. Òèèì êåâ³ð Êîíôóöèéèí èíñòèòóò ¥âð Ìëûí Àâòîíîìí ðàéîíà áîëí Õàëüìã Òàœº÷èí õîîðíä ãóìàíèòàðí áîëí ñîéëûí õàëõàð í´êöëòèã ´ð㚢ëëºíä íèë÷³í ê¢ðã³ä á³³õ ç´âò³. Óäë óãà Õàëüìã ÃÓ-í óë äååð ¢¢ëäš³õ Êîíôóöèéèí èíñòèòóòûí 10 šèëèí ´´í ê¢öõ, òåð ´´íèã ´ðã³ð òåìäãëõ êåðãò³ ãèš Ýýðõåí-Áàÿð òîâ÷ëš êåëâ.
Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Ýëñòä ëèôòûí îáîðóäîâàíü ñîëüëºíà ê´äëìø ê¢öö êåãä³ä ò´ãñâ. Õîòë áàëºñíà 11 îëí äàâõð ãåðò 23 øèí ëèôò óãëš ò³âãäâ.
Øèí ëèôòñ ýëåêòðîê¢÷ ³ðâí³ð îëçëíà, ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³ ´äã³ öàãèí ñèñòåìò³, êåðãò³ äàâõðò ê¢ð³ä èðõë³, ³ ºàðíà, ýííü í¢äí³ õàðàíü ìó óëñò òààëìšòà. Ëèôòñ ñîëüëºíà ê´äëìøèí éîâóäò öóãèíü øèíð¢ëñìí, òåð äîòð ëèôòûí øàõòûíü ÿññìí, ãåðèí äàâõð áîëºíä øèí ¢¢ä ò³âñí áîëäã.
Éèðèíä³í ëèôòñ îëçëëºí ³³ìøã ÷èãí ó÷ðàäã þìí, òåã³ä òåð¢ã áîëºàìšòàºàð îëçëõ éîñòà. Òåã³ä ÷èãí øèí ëèôòñ ò³âñí³ õ´´í òåäíèã òåõíè÷åñê õàëõàñíü øèíšëñìí. Ò¢ð¢ë³ä ëèôòñèã éîâóëàä øèíšëñìí, äàðóíü ÆÊÕ-í áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâèí òåìäãëñí áîëçãëà èðëö³ò³º³ð ëèôòñ ýäëâðò îðóëãäâ. Îëí äàâõð ãåðì¢äèí ³ìòí óò öàãèí ýðãöä ëèôòñ ê´äëõèã èê ãèäã³ð ê¢ë³š³ñìí.
Ëèôòèí îáîðóäîâàíèã ñîëüëºíà áîëí ÿñëºíà êåðã äåãä ¢íò³, ýí òóñò êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ëºí³ ò´ë³ äàëà ì´œãí ºàðºãäíà. Òàœº÷èí Òîëºà÷èí ´ãñí äààëºâðàð ÆÊÕ-í áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâ ýâäðñí ëèôòñèã ò¢ðãí êåâ³ð ñîëüëºíà òóñò ê¢ö³õ êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí çóðà óõàëš ºàðºñìí. 2018 šèëèí àâãóñò ñàðä "Ìîñðåãèîíëèôò" ÎÎÎ ïîäðÿäí îðãàíèçàöëà áîîöà áàòëãäñí áèë³. Ëèôòûí îáîðóäîâàíü øèíð¢ëëºí³ ê´äëìø ñåíòÿáðü ñàðä ýêëñí áîëäã. Áàòëñí áîîöàíëà èðëö³ò³º³ð ëèôòñ ñîëüëºíà êåðãò 46,9 ñàé àðñëœ ºàðºãäâ.
Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

À. Àìóð-Ñàíàíà íåðò³ Êåëí-óëñèí áèáëèîòåê ´´íèí šèëä³í êåñã ñîíüí êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ë³. Òàœº÷èí äåëãðëòä ç´âò³ ò³âö³í îðóëñí óëñèí òóñêàð, òåäí³ ñàíëûíü ñåð㳚, áàº÷óäò ¢éíðèí çàëºëäàíà òóñê ñóðºìš ´ãëºíä òóñëõ èê ê´äëìø áèáëèîòåêèí ê´äë³÷íð êåí³. Íîìèí ó÷ðåæäåíüñëà, îëíà îðãàíèçàöñëà õàìöó ¢¢ëä³ä, ñåäâ³ðò³ óëñèã êåðã-¢¢ëäâðò³í ýäí ´ðã³ð îðëöóëíà. Òèèì íåã êåðã-¢¢ëäâð äåêàáðü ñàðèí 6-ä áîëâ. Íîìòî Î÷èðîâèí íåðò³ "Ç´´ð" ãèäã ñîéëûí áóéí÷ ñåäêëèí ñàœãèí ñåäâ³ð³ð òåðíü ê¢ö³ãäâ. Íèíà Ñàíäæàðûêîâíà Óëàíîâà ºàðäšàõ ýí ñàœ áèáëèîòåêèí ê´äë³÷íðë³ õàìäàí íîìò, àðõåîëîã Åâãåíèé Öóöêèíà ñàíëä íåð³äñí àñõèã á¢ð䳚 äàâóëâ.
Íîìòûí ¢¢ëäâðèí òóñêàð òóóšèí íîìèí äîêòîð Ìàðèíà ßíîâà èëäêë êåâ. Ìàðèíà Âëàäèìèðîâíàí êåëñ³ð, êîñìè÷åñê àðõåîëîãä Åâãåíèé Öóöêèíà ò³âö ç´â³ð èê á³³ñìí. Ýí òóñò êåš éîâñí íîìèí øèíššëëòèí òóñêàð áèéíü Å. Öóöêèí "Êîñìè÷åñê àðõåîëîãèí ç³ðì ò´ðì¢ä" ãèäã ñòàòüÿäàí àøëñí á³³ñìí. Èèã³ä ´äã³ öàãèí íîìèí øèíšëëòä êîñìîñàñ êåñí õ³³âðì¢ä ÿºš òóñëäãèíü Åâãåíèé Âàñèëüåâè÷ ¢¢ëäâðèííü ¢ëã¢ð äååð ¢ç¢ëñìí.
Åâãåíèé Öóöêèí Ëåíèíãðàäñê ãîñóíèâåðñèòåòèí òóóšèí ôàêóëüòåò ò´ãñ³ñí³ííü õ´´í õîéð šèë Âîëãîãðàäñê îáëàñòèí êðàåâåä÷åñê ìóçåéä íîìèí õàëõàð äèðåêòîðèí äàðóê áîëš ê´äëñìí. 1980 šèë Õàëüìãò èð³ä, Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí òóóšèí-ôèëîëîãèí ôàêóëüòåòä òóóšèí êàôåäðò ê´äëñìí. Äàðóíü Õàëüìã ÍÈÈÔÝ-ä àðâ øàõó šèë àðõåîëîãèí ñåêòîðèã òîëºàëš éîâñìí. Àðõåîëîãè÷åñê êåñã øèíšëëò òåð öàãò êåãäñí áèë³. Õ´´ííü 1999 šèë³ñ àâí 2006 šèë ê¢ðòë ÊÈÑÝÏÈ-ä (´äã³ öàãò ÈÊÅÀÒ) àðõåîëîãè÷åñê ëàáîðàòîðü, õ´´ííü êîìïëåêñí ìîíèòîðèíãèí ³œãèã òîëºàëšàëà. Ñ¢ë šèëì¢äò Åâãåíèé Âàñèëüåâè÷ Ìîñêâàä ²ð³ñ³í íîìèí àêàäåìèí òóóšèí, åñòåñòâîçíàíÿ áîëí òåõíèêèí èíñòèòóòä ê´äëš³ñìí. Õàëüìãèí àðõåîëîãìóäûí äóíä òåìäãò³ íîìò êîñìîñàñ äèñòàíöèîíí ýâ-àðºàð ºàçðèí ´ðèã øèíšëëºí³ òóñò øèíšëëò êåëºí³ óëûíü ò³âñí íîìò ãèš òîîëãäíà. Õàëüìãèí ºàçðèí òóóšèã áîëí ºàçðèí ´ðèã íîìò ñ³í ìåääã á³³ñí³ òóñêàð Õàëüìã óëñèí áè÷³÷ Ãðèãîðèé Êóêàðåêà êåëš ´ã³ä, Åâãåíèé Öóöêèíä íåð³äñí ø¢ëã³í óìøâ. Íîìòûí òóñê òîäëâðàðí À. Áðþõàíîâ, "Ñòàðàÿ Ñàðåïòà" ìóçåéèí ê´äë³÷ Â. Ìàëåíüêàÿ õóâàëöâ.
Õàðºëòä Åâãåíèé Âàñèëüåâè÷èí ꢢêíü Íàòàëüÿ Ïåðåêîïñêàÿ îðëöâ. Ýêîëîãèí ýðäì äàñ÷ àâñí ꢢêíü îäà ýöêèííü êåðãèã öààðàíäíü ê¢ö³š éîâíà. Êåëõ³ñ, "Äîðîãàìè ìèðà" ãèäã Êîíþõîâèõí êåäã ýêñïåäèöèã òàœº÷óð àâ÷ èðëºíä Å. Öóöêèí øóíìºà êåâ³ð îðëöñí á³³ñìí.
Êåëí-óëñèí áèáëèîòåêèí ê´äë³÷íð ýí àñõíä áåëä³ä, íîìòûí äåãòðì¢äèí º³³õ¢ë îëíà îíüãò òóñõàâ. Äåãòðì¢äèí êåñãèíü Åâãåíèé Âàñèëüåâè÷ Öóöêèí áèáëèîòåêä áåëãëñí áèë³. Òåð ñòåíäò ò³âãäñí ºàðöñ íîìòûí ¢¢ëäâð ÿìàðàí îëí õàëõòà á³³ñèíü ¢ç¢ëš³í³.

ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

¥öêëä¢ð Ýëñò áàëºñíà öóòõëœ òàëâœä Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ ñóðºóëü-ýðäìèí ó÷ðåæäåíüñèí ºàðäà÷íðò 18 øèí àâòîáóñèí ò¢ëê¢ð á³ð¢ëš ´ãõë³ðí õàìãèí ò¢ð¢íä áè÷êä¢äèã ýí îí÷òà éîâäëëà é´ð³õ êåðãò³ ãèš Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ òåìäãëâ.
- Íåã ¢ë¢ Øèí šèëèí áàéðèí ´ìí ´ðãíä ýí áàéðòà éîâäë ó÷ðñíü ñ³í, øèí ê´ëã³ð ìàíà áè÷êä¢ä Ýëñò¢ð òàœº÷èí ºîëëã÷ ¸ëêä èðš ÷àäõ. Òåð ìåò òàœº÷èí áîëí Öóã³ð³ñ³í ìàðºàñò, îëèìïèàäò, ñîéëûí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò éîâõèí ò´ë³ îäà øêîëä ýâð³ ê´ëãí-ê¢÷í á³³õíü ýäí³ áèëã-ýðäì äåëãð¢ëëºíä òóñëõ. Ìàíà áè÷êä¢ä ã¢í ìåäðë àâõèí, áèëã-ýðäì³í äåëãð¢ëõèí, ñïîðòàð ñîíüìñõèí ò´ë³ áèäí ñ³í òààë òîãòàõ ç´âò³âèäí. Õààëºòí öàºàí áîëòõà,- ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷ êåëâ.
Øèí ê´ëãí-ê¢÷í³ ò¢ëê¢ð àâñí øêîëìóä äóíä ÁຠĴðâä³ ðàéîíà Ïëîäîâèòîå ñåë³í³ øêîë áèë³. Îäàõí "Ãëàâà îíëàéí" ãèäã ò´ñâèí éîâóäò ýí øêîëûí äèðåêòîð Åëåíà Äæàëêóåâà òàœº÷èí Òîëºà÷èã àâòîáóñ éè뺚 ´ãëºí³ ò´ð õàºëõä ä´œ áîëõèã ñóðñí áèë³. Ñåë³í ðàéîíà öóòõëœãàñ 45 äóóíà ºàçðò á³³í³. Ðàéîíà ýñ ãèš òàœº÷èí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò éîâõèí ò´ë³ ýäí îíö ýçä¢äèí ê´ëãí-ê¢÷ í³³ì³äëí³. "Òàíà øêîë øèí ê´ëãí-ê¢÷ àâõ ó÷ðåæäåíüñèí òîîä á³³í³, òåã³ä 2019 šèëä ýí ò´ð õàºëãäõ",- ãèš Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ õ³ð¢ ´ãñí áèë³. Áîëâ ýí ´äðì¢äò øèí àâòîáóñìóä ìàíà òàœº÷ä éèëºãäõë³, À.Îðëîâèí äààëºâðàð Ïëîäîâèòîå ñåë³í³ øêîëä 11 îðìòà "ÃÀÇåëü" ìèêðîàâòîáóñ ´ãõ øèèäâð àâãäâ. Åëåíà Êàþìîâíà òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâä áîëí ñóðºóëü-ýðäìèí ìèíèñòð Íèêîëàé Ìàíöàåâä õàíëòàí ´ðãš, áàãøíð áîëí ñóðºóëü÷íð òåœê³í óãà áàéðòà á³³í³ ãèâ.
Ýí šèë íàìðàð 50 šèëèí ´´í³í òåìäãëñí Ýëñò áàëºñíà 4-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëä "Ford" òàìºòà àâòîáóñ éèëºãäâ. Øêîëûí äèðåêòîð Åëåíà Î÷èð-Ãîðÿåâà òàœº÷èí Òîëºà÷ä áîëí ñóðºóëü-ýðäìèí ìèíèñòðò öóã áàãøíðèí, ñóðºóëü÷íðèí áîëí ýê-ýöêíðèí íåðí äååð³ñ õàíëòàí ´ðãâ.
"Øêîëûí àâòîáóñ" ãèäã ôåäåðàëüí ïðîãðàììä ìàíà òàœº÷ øóíìºàºàð îðëöšàíà ãèš òåìäãëõ êåðãò³. Ýí ïðîãðàììàð 2016 šèëä - 21, íèäí -11 áîëí ýí šèë 36 àâòîáóñ éèëºãäâ. "Ford", "ÃÀÇåëü" áîëí "ÃÀÇåëü Next" òàìºòà ê´ëãí-ê¢÷í àðâí šèëèí òóðøàðò îëçëãäñíà õ´´í ñîëüãäõ ç´âò³. Ýíäð ìàíà òàœº÷èí øêîëìóäûí èê çóíü ê´ëãí-ê¢÷³ð òåòêãäñí á³³í³. Ýí šèëèí ÷èëã÷ ê¢ðòë ä³ê³ä 18 àâòîáóñèí ò¢ëê¢ð á³ð¢ëš ´ããäõìí ãèš çóðàëãäšàíà.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
È.Ìóçðàåâàí öîêñí çóðã