Ìàíà òàœº÷èí øêîëìóäò îëí šèëèí òóðøàðò öóã àðº-÷èäë³í ´ã³ä, ñ³³í³ð ê´äëš éîâõ áàãøíð îëí á³³í³. Ýäí³ íåãíü Ýëñò áàëºñíà Ä.Í.Êóãóëüòèíîâèí íåðò³ äóíäûí 17-÷ òîéãòà øêîëûí õàëüìã êåëí³ áàãø Âàëåíòèíà Áåâèêîâà ì´í. Ýí¢í³ ïåäàãîãè÷åñê ñòàæíü 37 šèë òîãòàšàíà. Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà - áèëãò³, îëí äóíä òîîìñðòà áàãø.
Áèéíü ýí ÁຠĴðâä³ Õàíàòà ñåë³í³ ´´ð-øèäð á³³õ Øèí ãèäã õîòíä ò´ðñìí, óœã-òîõìàðí Äóíä Õóðëà ê¢í. Øèí õîòíä 4 êëàññ ÷è볚, Àðøàí Çåëìí ñåë³í³ øêîëä 5-÷ êëàññò îðâ. Òèèã³ä èíòåðíàòä á³³º³ä, ýíä ñóðàä, øêîëàí ò´ãñ³ñí³ õ´´í Õàëüìã ãîñóäàðñòâåíí óíèâåðñèòåòä õàëüìã êåëí³ ³œãä îðàä ñóðâ.
1981 šèëä äååä ñóðºóëü ò´ãñ³š, õ³ð¢ Àðøàí Çåëìí ñåë³íä èðš, ò´ðñêí øêîëäàí ê¢÷-ê´ëñí³ õààëºàí ýêëš, 37 šèëä³í áàãøëâ. Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà ¢¢ä³ã÷ êåâ³ð ê´äëäã áàãø. Ýí ê´äëìøò³í äàœãèí ´äã³ öàãèí ñóðºóëü-ýðäìèí øèí ýâ-àðº îëçëõàð ç¢òêí³. Íåð ºàðñí àêàäåìèê Ï.Ýðäíèåâèí ¢¢ä³ñí ÓÄÅ ãèäã ïåäàãîãè÷åñê òåõíîëîãèé áàñ òààñš îëçëíà. Õàëüìã êåëí³ êè÷³ëì¢ä äàœãèí ñîíüíàð á¢ðä³ãäí³. Þœãàä ãèõë³ ñ³í äèäàêòè÷åñê ìàòåðèàëìóäûã, ¢çìð ä´œöë áàãø êè÷³ë áîëºíä ýðò³ñ áåëäí³. ijê³ä êè÷³ëì¢ä îëí ç¢ñí ÿíçòà áîëíà. Ýíòí êè÷³ë-ìàðºàí, êè÷³ë-ýêñêóðñü áîëí íàíü ÷èãí. Ñóðºóëü÷íð êè÷³ëèí éîâóäò äàëà ñîíüí þì ìåäš àâíà.
¥äã³ öàãò ñåë³íä ê´äëõä ãèèãí áèø, ýíä ñ³í òààë óãà. Ýí ó÷ðàð áàº÷óä ñåë³íä ê´äëõ³ð ñåäõø. Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà ñåë³íä áààõí öàãàñ àâí ýêë³ä ê´äëñìí. Øêîëä ´äðèí äóóñí ê´äë÷ê³ä, àñõí îðà ãåðò³í èðäìí. Ñåë³íä á³³äã ³ìòíä ºàçà áîëí ãåð äîòð êåõ ê´äëìø äàëà áîëäã. Òåã³ä ýí¢ã ê´äëìø³ñí èðõèíü ê¢ë³ëãî ãåðèí ê´äëìøèã Àëåêñàíäð Ïþðâååâè÷ àâàëüíü áîëí ꢢêäíü ê¢ö³÷êäìí. Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà áîëõëà êè÷³ëä áåëääã, ñóðºóëü÷íðèí äåâòðì¢ä õ³ë³äã, òåìäã¢ä ò³âäã. Äàðóíü êè÷³ëä êåðãò³ òàáëèöñ, çóðãóä ÷èãí çóðäã. Ñ´ îðà ê¢ðòë, ç³ðìä³í ´ð ö³³òë ÷èãí áàãø þì áè÷³ä ñóóäã áèë³. ¥ð¢íäíü áàãø ä³êí øêîëóð àäºäã. Éèð äèãò³ äàðàòàºàð ê´äë³ä, îëí šèë äàââ.
Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà ø¢¢š àâñí ýðäìä³í èòêëò³, áè÷êä¢äò éèð äóðòà. Ñóðºóëü÷íðèã ñîíüìñóëõàð êè÷³ëèí éîâóäò õàëüìã äó äóóëäã äàñõäã áèë³. Êëàññèí ºàðäà÷ ÷èãí áîëš ê¢¢êä-ê´â¢äë³ ñ³³í³ð òààð÷, ýäíë³ îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ðä³â. Ñîíüí àìðëºíà àñõí, äó-áèèºèí ìàðºàí, ýêñêóðñü, ïîõîäò éîâëºí áîëí íàíü ÷èãí òîîò ꢢêä-ê´â¢äò óäàíä òîäëãäñíü ëàâòà. "Šàœºð" áààòðëüã äóóëâð äàñëºíà áîëí äîìáð öîêäã äàñëºíà êðóæîêóäûí çàíÿòüñèã ÷èãí áàãø ꢢêäò òààñãääãàð á¢ðä³äã á³³ñìí. Ýí áè÷êä¢äèí óõàí-ñåäêëèíü ìåäš, òåäíèã òåâ÷š, öàºàí ñåäêë³ðí ä´œã³í ê¢ðãí³. Ñóðºóëü÷ áîëºíà áèëãèíü öàãëàíü èëäêš, òåð¢ã öààðàíäíü ´ð㚢ëõ àðº õ³³äã áàãø. Êåëõä, ýí¢í³ ñóðºóëü÷ Áåìáÿ Ìàíäæèåâ òàœº÷èí šàœºð÷íðèí ìàðºàíä í¢¢ðëã÷ îðì ýçëäã áèë³. Òåð ìåò ´äã³ öàãò ²³äðõí³ ôèëàðìîíüä ê´äëš³õ Íÿÿìí Øàïèåâ ¢¢ä³ã÷ ìàðºàñò îí÷ðš éîâëà. Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíàí êåñã ñóðºóëü÷íðíü äååä ñóðºóëüä îðñí áèë³. Òåäí äóíä õàëüìã êåëí³ áàãøèí ýðäì ø¢¢š àâñí ꢢêä á³³í³. Êåëõä, ÊàëìÃÓ ò´ãñ³ñí ýí¢í³ ñóðºóëü÷ Ìèðà Ýðäíèåâà Ýëñòä Õàëüìã ýòíîãèìíàçüä õàëüìã êåëí³ áàãøàð ê´äëš³í³. Áàãø Âàëåíòèíà Áåâèêîâàí ê¢÷-ê´ëñíü ´´ä³í³ð ¢íëãäâ. Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà áàãø, ²ð³ñ³í îëíà ñóðºóëü-ýðäìèí ê¢íäò³ ê´äë³÷èí íåð 碢í³, îëí ç¢ñí Ê¢íäëëºí³ ªàøãóäàð à÷ëãäñìí.
Ýí ꢢêä ê¢í áèé³í õ´âò³ä òîîëíà. Íàñíàííü òóðøàðò äóðòà ýðäì³ðí ê´äëí³, èòêëò³ àâàëüòàºàí íåã-íåãí³ííü ñåäêë ìåäëöš, ñ³í-ñ³³õí á³³í³, àëòí áîëñí ºóðâí ¢ð³í ´ñêš-áîñõš, ê¢ êåâ. Îäà ýäí òàâí à÷-çååò³. Óóºí ¢ðíü Áààòð ´ðê-á¢ëò³º³í Òîìñê áàëºñíä á³³í³, èíæåíåð-ïðîãðàììèñòûí ýðäìò³, õàìäàí ê´äëäã óëñ äóíä òîîìñð ýçëí³. Ï¢ðâ³ ê´â¢íü ªàçàäûí îðí-íóòãò éîâíà. Êåðìí ýê볺³í ³äë áàãøèí ýðäìò³. Ò¢ð¢ë³ä õàëüìã êåëí³ áàãøàð ê´äëš³ñìí, õ´´ííü àâàëÿí äàõàä Ìîñêâàºóð éîâš îäñìí, îäà òåíä áàñ ñóðºóëü-ýðäìèí õàëõä ê´äëš éîâíà.
Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíàí àâàëüíü Àëåêñàíäð Ïþðâååâè÷ ºàðòàí ´´ò³ ê¢í. Áàãøò þí ÷èãí êåðãò³ áîëíà. Óðäíü ñåë³íä ê´äëš éîâñí öàãò êàáèíåòä ýñ ãèš ÿìð íåã êåðã-¢¢ëäâðò êåðãò³ áîëäã õàìã òîîòûíü àâàëüíü êå÷êäìí. Àëåêñàíäð Ïþðâååâè÷ í´êä áîëàä, èøê³ ãåð ÷èãí ê庳ä, ê´äëìøòíü äàœãèí í´êä áîëäã áèë³. Áààòð ê´â¢íü õîë ºàçðò éîââ ÷èãí êîìïüþòåðàð êåðã-¢¢ëäâðèí ïðåçåíòàö êåº³ä ºàðº÷êäìí. Ýðäåì à÷ ê´â¢íü öóã ìàðºàñò, êåðã-¢¢ëäâðì¢äò øóíš îðëöäìí. Òèèã³ä ´ðê-á¢ëíü Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíàã êåç³ä ÷èãí ä´œíäìí.
Íèäí³º³ Áåâèêîâèõí³ ´ðê-á¢ë Ýëñò¢ð í¢¢š èðâ. ¥äã³ öàãò Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà áàëºñíà 17-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëä ýêëö êëàññìóäûí ñóðºóëü÷íðò õàëüìã êåë äàñõíà.
Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà ñåäâ³ðò³, øóíìºà, ò´ðñêí êåëíä³í õàðó ê¢í. Ýëñò¢ð í¢¢š èðõë³ðí "Õàëüìã êåëí³ àñõí" ãèäã êëóáä îðäã áîëâ. Õàëüìã êåë õàäºëëºíà áîëí äåëãð¢ëëºí³ Ñàœãèí ãåø¢ä îëíà êåðã-¢¢ëäâðì¢äò îðëöš ä´œ áîëõèã ñóðíà. Òåã³ä Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà Öàºàí Ñàðèí ´ìí ´ðãíä "Ìàëåíüêèå Ýéíøòåéíû" êëóáä îðäã áè÷êä¢äèí ò´ë³ áîîðöã êåëºí³ ìàñòåð-êëàññ äàâóëâ. Öàºàí Ñàðèí áàéðèí òóñêàð òîäðõàºàð êåëš ´ãâ. Äàðóíü ºóéð ýëä³ä, Öàºàíà ç¢ñí-碢ë áîîðöãóä êåš, òåð¢í³ íåðäèí ó÷ð-óòõèíü ö³³ëºâ. Òåð ìåò Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà Ìîñêâàä ê¢ð³ä, òåíä á³³õ õàëüìã áààõí ´ðê-á¢ëì¢äèí ò´ë³ áàñ òèèì êåðã-¢¢ëäâð äàâóëâ. Íàìðàð õàëüìã êåëí³ êëóáèí ¢ðâð³ð Ñàíêò-Ïåòåðáóðã áàëºñíóð îäš, òåíä áàº÷óäò áîëí áè÷êä¢äò Çóëûí ´ìí ´ðãíä ýí áàéðëà çàëºëäàòà àâúÿñèí òóñêàð êåëš, ÿºš ýí áàéðèã òåìäãëäãèã, íàñíà ö ÿºš êåäãèã ¢ç¢ëõ.
Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà "Ìàëåíüêèå Ýéíøòåéíû" êëóáëà áàò çàëºëäà á³ðí³. Ýí çóíàð êëóáèí óë äååð ñåêãäñí àìðëºíà ëàãåðüò áè÷êä¢äèí ò´ë³ "Õàëüìã Òàœº÷ - ìèíè Ò´ðñêí" ãèäã ò´ð³ð õàëüìã êåëí³ çàíÿòüñ äàâóëâ. Àðâí ´äðèí ýðãöä ëàãåðüò îðñí áè÷êä¢ä õàëüìãàºàð ñ³³õí êåëäã äàñâ. Áààõí óëñ ¢ðí-ñàäòàí ò´ðñêí êåë äàñõàð øóíšàõíü ýíòí îí÷òà, ê¢íäò³ éîâäë ì´í. Ò´ðñêí êåëíä³í õàðó Âàëåíòèíà Áàé÷ååâíà áèéíü îëíëà ýýëò³, ºî-ºîëüøã àâã-á³ðöò³, òèíüãð çàœòà ê¢í, áè÷êä¢äë³ îëí ç¢ñí íààää äàâóëš, äó äóóëš, ò´ðñêí êåë³ð ñîíüìñóëõàð ç¢òêí³. Ê¢¢êä-ê´â¢ä òààñòàºàð ýí¢í³ çàíÿòüñò îðš, õàëüìã êåë äàñíà.

Ìàðãàðèòà ÀÐÇÀÅÂÀ

Íîÿáðèí 21-ä ºàçàäûí îðíä áîëí ²ð³ñ³ä Öóãäåëê³í òåëå¢çëèí ´äð òåìäãëí³. Ýí ñ³í ´äðë³ òàœº÷èí ñàëâðèí ê´äë³÷íðèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Õàëüìã òåëå¢çëèí ê´äë³÷íð îðí-íóòãò, äåëê³ä, ìàíà òàœº÷ä áîëäã îëí ç¢ñí éîâäëûí òóñêàð äàðó-äàðóíü 糜ãëí³, ñîöèàëüí áîëí ýêîíîìè÷åñê îëí ò´ð³ð áè÷í³, îëíà òîîëâð òîãòàëºíä èê íèë÷³í ê¢ðãš, òàœº÷ä ñîöèàëüí òîãòóðòà, ñ³í á³³äë òîãòàëºíä èê ò³âö³í îðóëíà.
Òàäí êåðã³í éè뺳í ñ³³í³ð ìåäí³ò, ´´ä³í ìåðãšëò³í ¢ç¢ëí³ò, ê´äëìø³í ¢¢ä³ã÷ êåâ³ð áîëí äààâðòàºàð ê¢ö³í³ò, òåã³ä ÷èãí îëí ³ìòí òàíà ê´äëìøèã ê¢íäëí³, òàíà êåëñí ¢ãä èòêí³. Ýí áàéðèí ´äðë³ õàëüìã ýôèðèí öóã ê´äë³÷íðò êåðãò³í èòêëò³º³ð öåðãëñíäíü, ñåäêë³í ´ã÷ ê´äëñíäíü èê õàíëòàí ´ðãš³í³â. Îíö õàíëòûí ¢ã³í òàœº÷èí òåëå¢çëèí âåòåðàíìóäò ìåä¢ëõ³ð ñåäë³â, ýäí òàíà êîëëåêòèâ áàòðóëëºíä áîëí òåð¢í³ äåëãðëòä èê íèë÷³í ê¢ðãñìí", - ãèš òàœº÷èí Òîëºà÷èí É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ òàœº÷èí òåëå¢çëèí ê´äë³÷íðèã áîëí âåòåðàíìóäûã é´ð³š, ýäí áàò ýð¢ë-ìåíä ýäëš, êåðã³í óëì ¢¢ä³ã÷ äààâðòà êåâ³ð ê¢ö³š éîâõèã äóðäâ.

¥öêëä¢ð Ýëñòä Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí ñåäâ³ð³ð "Öàºàí ñåäêëèí êåðã" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð áîëâ. Õîòë áàëºñíà öóòõëœä ÊàëìÃÓ-í ºîëëã÷ êîðïóñèí ´´ð "Öóñíà öóòõëœ" ãèäã òàœº÷èí ó÷ðåæäåíÿ ìîáèëüí êîìïëåêñ ´ð¢í ýðò èðš çîãñâ. ͳ³ìí ÷àñàñ àâí ýí êåðã-¢¢ëäâðèã ä´œí³ä, äîíîðìóäûí òîîä îðõ ñàíàòà óëñ ýì÷íðèí õ³ë³âðò îðàä, òåäí³ ç´â àâñíà äàðó ìîáèëüí êîìïëåêñò îðš öóñàí ´ãâ.
"Öóñíà öóòõëœ" ãèäã ó÷ðåæäåíÿ ýì÷, ìàíà òàœº÷ä äîíîðñê šèñ³ äåëãð¢ëëºí³ êîîðäèíàòîð Áààòð Àíþøåâèí êåëñ³ð, ýí êåðã-¢¢ëäâðèã Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí àïïàðàò, Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàö, Á.Ãîðîäîâèêîâèí íåðò³ ÊàëìÃÓ áîëí íàíü ÷èãí îðãàíèçàö-ïðåäïðèÿòü ä´œíš, ´ð¢í ýðò³ñ àâí íààðàí èðâ. Òåìäãëõ³ñ ýí àêöèã "Ìîëîäàÿ Ãâàðäèÿ" ãèäã îëíà îðãàíèçàöèí áàº÷óä áîëí Ò.Õàõëûíîâàí íåðò³ ìåäêîëëåäæèí îþòíð-âîëîíòåðìóä ä´œíâ. Ìåäêîëëåäæèí óëä ¢¢ëäš³õ "Ìåäèêè-âîëîíòåðû" ãèäã šèñ³í³ îþòíð îëí ³ìòí äóíä ö³³ëºâðèí ìàòåðèàëìóä ò¢ã³š, öóñàí ´ã÷, äîíîðìóäûí òîîä îðòí ãèš äóóäâð êåâ. Áèéñíü ýäí 18 íàñ ê¢ð³ä óãà, òåã³ä öóñàí ´ãõ³ñ ýäíä îäà ÷èãí ýðò. Áîëâ íàñíü èðõë³ ýäí ýðê áèø äîíîðìóä áîëõâèäí ãèš êåëâ. Èðã÷ä³í ýäí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ê´äë³÷íð áîëàä, òàœº÷èí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñò ê´äëõìí, òåã³ä ãåìò³ óëñò ä´œ ê¢ðãñí äååð³í öóñàí ´ã÷ ³ìòí³ ³ì àâðõ ñàíàòà á³³í³. Îäàõí ýäí "Öóñíà öóòõëœ" ãèäã ó÷ðåæäåíüä îäàä, ýäí³ ¢¢ëäâðë³ òàíüëäš, äîíîðñê šèñ³í³ òóñê ëåêö ñîœñâ.
- Ýíäð ìàíà òàœº÷ä 1120 ê¢í ²ð³ñ³í à÷òà äîíîð áîëíà, ýäí ä´÷ øàõó ä³êš öóñàí ´ãñí óëñ áîëšàíà. Îäàõí ä³ê³ä õ´ðí éèñí ê¢¢í³ äîêóìåíòñ ýí ´´ä³í íåð 碢ëºõèí ò´ë³ éîâóëâèäí. ijê³ä ìàäíä áà÷ì á³³äë ó÷ðñí öàãò öóñàí ´ãäã äîíîðìóä á³³í³, ýäí ò¢ð¢í äóóäâðàð äàðóíü èðš öóñàí ´ãõä³í äàœãèí áåëí áîëíà. Ýíäð áîëšàõ êåðã-¢¢ëäâðò áàº÷óä øóíìºàºàð îðëöšàõíü éèð òåìäãò³ éîâäë áîëšàíà. Äîíîðìóä ýð¢ë-ìåíäèí á³³äë³í øèíšëš, ò³ìê òàòõø, ³ðê-÷àºð óóõø, öîãö-ìàõìóäàí áàòðóëš ÷èê àâã-á³ðö³ð á³³í³. Áàº÷óä äîíîðìóäûí òîîä îðõ ñàíàòà áîëšàõíü ýäí ýâð³ííü ýð¢ë-ìåíäèí òóñêàð óõàëšàõèíü ìåä¢ëš³í³. Ýíäð ´ð¢í³ñ àâí ºó÷ øàõó ê¢í öóñàí ´ãõ³ð èðâ,- ãèš Áààòð Ãàðÿåâè÷ êåëâ.
ÊàëìÃÓ-í ºîëëã÷ êîðïóñèí õîëëä "Öóñíà öóòõëœ" ó÷ðåæäåíÿ ýì÷íð Àþíà Ëèçèíîâà áîëí Îëüãà Ãó÷èíîâà öóñàí ´ãõ³ð èðñí óëñèí ýð¢ë-ìåíäèí á³³äëèíü øèíšëâ. Ëàáîðàíòíð ³ìòí³ öóñíà øèíšëëò áàñ êåâ, òåã³ä ýð¢ë-ìåíä áîëõëà ýäíä ç´â ´ããäâ. Öóñàí ´ãñí óëñèã ³ìò³õí ö³³º³ð áîëí øèêð-áàëòàºàð òîîâ. Òåð ìåò öóñàí ´ãñí óëñò 326 àðñëœ áîëí ãåð÷ öààñí ´ããäâ, òåã³ä ýäí õîéð ´äðò³í ê´äëìø³ñí ýñ ãèš ñóðºóëÿñí ñóëäõãäõ ç´âò³ áîëšàíà.
Ýí ´äð öóñàí ´ãñí óëñ äóíä Õàëüìã Òàœº÷èí ºàçðèí áîëí ´ëã-ýäèí õ³ðëö³í³ ìèíèñòð Áîðèñ Ëèäæèåâèã áèäí ¢ç³ä, ýí êåðã-¢¢ëäâðèí òóñêàð óõàí-òîîëâðàðí õóâàëöõèã ñóðâèäí. Áîðèñ Îëåãîâè÷èí êåëñ³ð, ìèíèñòåðñòâèí ê´äë³÷íð ýí êåðã-¢¢ëäâðèã ä´œí³ä, öóºàð îðëöõàð èðâ. Áèéíü ýí òàâí ä³êš öóñàí ´ã÷³í³, èèì êåðã äàâóëëºí òóñòà áîëí êåðãò³ áîëšàõèã äààâðòà ºàðäà÷ òåìäãëâ.
"Èèì êåðã-¢¢ëäâð äàâóëëºí ñ³í àâúÿñò òîõðâ ãèš êåëš áîëšàíà. Äåêàáðü ñàðèí ÷èëã÷³ð ä³ê³ä íåã èèì àêö á¢ðä³õ³ð çóðàëšàíàâèäí. Šèë áîëºí ìàäíèã ÌÂÄ-í áîëí ÓÔÑÑÏ-í ê´äë³÷íð ä´œíš, öóñàí ´ãí³. Ïîëèöèí ê´äë³÷íð šèë áîëºí èþíü ñàðä áè÷êä¢äèã õàðñëºíà íàðò-äåëê³í ´äð óãòš "Ïîëèöåéñêèå íà ñòðàæå çäîðîâüÿ äåòåé" ãèäã êåðã-¢¢ëäâð äàâóëíà. ijê³ä áèäí òàœº÷èí ðàéîäàð ºàð÷ éîâíàâèäí. Îäàõí ãèëò³ ìàíà áðèãàä Èê Áóóðëà, Îêòÿáðüñê áîëí ßøàëòàí ðàéîäò îäàä èðâ,- ãèš Á.Àíþøåâ õóâàëöâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
È.Ìóçðàåâàí öîêñí çóðãóä

Ýëñò áàëºñíà îëí äàâõð ãåðì¢äò îëíà ´ëã-ýäèí êàïèòàëüí ÿñâðèí ïðîãðàììàð ëèôòñ ñîëüëºíà êåðã-¢¢ëäâðì¢ä ê¢ö³ãäš³í³. Øèí ëèôòñ ³³ìøã óãà á³³äë òåòêëºí³ íåêâðë³ èðëöš³í³, ýäí ýëåêòðîê¢÷èã ³ð¢í³ð îëçëíà, òåã³ä òåäíèã óãëš ò³âëºí öóã õàëõàðí îëçòà-òóñòà áîëõìí. Áîëâ òåäíèã ýí ãåðì¢äèí ³ìòí îëçëš áîëí á¢ðí-á¢òí³ð õàäºëõ ç´âò³ ãèš òàœº÷èí ÆÊÕ-í áîëí ýíåðãåòèêèí ìèíèñòåðñòâèí ìåäëä ¢¢ëääã îëíà ñîâåòèí ñ¢¢ðò îðëöà÷íð òåìäãëâ. Ýí ñ¢¢ðò øèí îáîðóäîâàíü óãëš ò³âãäš³õ îëí äàâõð ãåðì¢äèí êîìèòåòì¢äèí ãåø¢ä áàñ îðëöâ.
Îäà äååð³í õîòë áàëºñíä 61 îëí äàâõð ãåðò 161 ëèôò á³³í³. Òåäí³ñíü 56 ëèôò îëçëäã áîëçãàñí ºàðàä õóó÷ðâ. Êåëõä, øèøëœ íåêâð³ñ èøò³ ëèôò 25 šèëä³í îëçëãäõ ç´âò³. Ýí šèë Ýëñòä 11 ãåðò 23 ëèôò ñîëüãäõìí ãèš çóðàëãäšàíà. Ëèôòèã îëçëëºèã òåòêëºí ç´â³ð ºàðóòà, òåã³ä ýí êåðãèã øèøëœ îðãàíèçàö ê¢ö³õ ç´âò³. Ýí îðãàíèçàöä ´´ä³í ìåðãšëòò³ ñïåöèàëèñòíð, äèñïåò÷åðñê áîëí àâàðèéí öåðãëëò á³³õ ç´âò³, ýäí îáîðóäîâàíÿ ÿñâð ê¢ö³ëºí³ òóñò ëèöåíçüòà áîëõ ç´âò³ ãèš ñåëâëö³íä òåìäãëãäâ. Òåã³ä îëíà ñîâåòèí ãåø¢ä áîëí ãåðì¢äèí êîìèòåòèí àõëà÷íð ýí ò´ð³ð ³ìòíä ö³³ëºâð ´ã³ä, ÿìàðàí îðãàíèçàöä ýí êåðãèã äààëºõàí éè뺚 àâõìí ãèš øèèäâ.

Áàðò áåëäñíü ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ

Îäàõí Êðàñíîäàð áàëºñíä ²ð³ñ³í ¥ìí ¢çãèí ôåäåðàëüí îêðóãèí ñóáúåêòñèí ê¢ö³ã÷ éîñíà îðãàíìóäûí, ´í÷í áîëí ýê-ýöêíðèí õ³ë³âð óãà ¢ëäñí áè÷êä¢äèí îðãàíèçàöñèí ºàðäà÷íðèí ñåëâëö³í áîëâ. Òåð¢íä íàñíè äèãò ê¢ð³ä óãà ´í÷í áè÷êä¢äèí ñîöèàëüí õàðñëòûí, ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ò´ðì¢ä õ³ë³ãäâ. Òåð ìåò ´í÷í áîëí ýê-ýöêíðèí õ³ë³âð óãà ¢ëäñí áè÷êä¢äèí îðãàíèçàöñèí ¢¢ëäâðèã ÿñðóëëºíà, òåäíèã ²ð³ñ³í ïðàâèòåëüñòâèí òîãòàâðàð áàòëãäñí íåêâðë³ èðëö¢ëëºí³ ò´ð áàñ áîñõãäâ.
Õàëüìã Òàœº÷àñ ýí ñåëâëö³íä "Íàñíè äèãò ê¢ð³ä óãà áè÷êä¢äèí ñîöèàëüí õîðºäë" ãèäã ó÷ðåæäåíÿ ºàðäà÷ Îëüãà Òàøíèíîâà îðëöâ.

Ìàíà òàœº÷èí ýêîíîìèêèí äåëãðëòä èê íèë÷³í àëâíà öåðãëëò îðóëíà. ²ð³ñ³í Ôåäåðàöèí àëâíà îðãàíìóäûí ê´äë³÷íðèí ´äðèã áèäí íîÿáðèí 21-ä òåìäãëí³âèäí. Ýí ñ³í ´äðë³ ñàëâðèí ê´äë³÷íðèã áîëí âåòåðàíìóäûã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â.
"Õàëüìã Òàœº÷èí àëâíà öåðãëëò ãîñóäàðñòâèí çàëâðèí õàìãèí ÷èíðò³ áîëí îëçòà-îðóòà á¢ðä³öèí íåãíü áîëšàíà, òàäí òàœº÷èí ýêîíîìèêèí äåëãðëòä èê ò³âö³í îðóëšàíàò, ôèíàíñèí ñèñòåìèí ºîë óë-ñ¢¢ðèíü òîãòàšàíàò, òàäí éîñíà èöãò³ ò¢øã áîëšàíàò, àëâíà áîëí öóãëóëëºíà òóñê çàêà ê¢ö³ëºí³ òóñò êåðãò³ á¢ðòêëº òàäí êåš³í³ò.
Îëí šèëèí ¢¢ëäâðèí êåìä Õàëüìãèí àëâíà öåðãëëò ýâð³ííü ê´äë³÷íðèí ´´ä³í ìåðãšëòèíü, áàò ìåäðëèíü, ò´ðñêí÷ ñåäêëèíü ¢ç¢ëš³í³. Öààðàíäíü ÷èãí Õàëüìãèí àëâíà õàëõèí ê´äë³÷íð äèãò³-äàðàòàºàð êåðã³í ê¢ö³š, òàœº÷èí ñîöèàëüí-ýêîíîìè÷åñê äåëãðëòä èê íèë÷³í ê¢ðã³ä á³³õ ãèš áàòàð èöš³í³â. Òàíà öåðãëëòèí âåòåðàíìóäò îíö õàíëòàí ´ðãš³í³â, Õàëüìãèí àëâíà ñèñòåì äåëãð¢ëëºíä ýäí èê íèë÷³í ê¢ðãñìí",- ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ òàœº÷èí àëâíà öåðãëëòèí ê´äë³÷íðèã ýäí³ ñ³í ´äðë³ é´ð³š, ýäíä áàò ýð¢ë-ìåíä ýäëš, êåðã³í óëì ñ³³í³ð ê¢ö³š ³ìòí³ šèðºë ÿñðóëëºí òàíà ¢¢ëäâðèí ºîë ê¢öëíü áîëòõà ãèš äóðäâ.

¥öêëä¢ð "Êàëìûêèÿ" 糜ãëëºí³ àãåíòñòâä Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòð Þðèé Êèêåíîâëà áðèôèíã áîëâ. Òåð¢íä "Ýð¢ë-ìåíä õàðëºí" ãèäã êåëí-óëñèí ò´ñâ³ð ê¢ö³ãäõ êåðã-¢¢ëäâðì¢äèí òóñêàð ꢢíäâð áîëâ. Òàœº÷èí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñèí ìàòåðèàëüí-òåõíè÷åñê óë áàòðóëëºíà, ñïåöèàëèñòíðèã áåëäëºí³, ã¢ëãí ãåìèí öåðãëëòèí äåëãðëòèí òóñêàð òàœº÷èí ìèíèñòð òîäðõàºàð êåëâ. Öåëèíí ðàéîíà áîëüíèöèí ¢¢ëäâðèã ÿñðóëëºíà, Ýëñòä áè÷êä¢äèí ïîëèêëèíèê òîñõëºíà áîëí íàíü ÷èãí ò´ðì¢ä³ð ýí ö³³ëºâð ´ãâ.
²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí ìàéñê ç³ðëã³ñ èøò³ ìàíà îðí-íóòãò êåëí-óëñèí ò´ñâñ áàòëš àâëºíà òóñò øèèäâð àâãäñí á³³í³. Òåð òîîä "Ýð¢ë-ìåíä õàðëºí" ãèäã êåëí-óëñèí ò´ñâ 2019-2024 šèëì¢äò áàñ ê¢ö³ãäõìí. Îäà äååð³í ðåãèîí áîëºí ýâð³ ò´ñâ áåëäš, ÿìàðàí ò´ðì¢ä òåð¢ã³ð ê¢ö³õ³í çóðàëš àâ÷àíà. Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâ ôåäåðàëüí ìèíèñòåðñòâë³ õàìäàí áàòëñí áîîöàíàñ èøò³ ´´ðõí ºóðâí šèëèí òóðøàðò êåõ-ê¢ö³õ êåðã-¢¢ëäâðì¢äò êåðãò³ ì´œãèã äèãëš àâñìí.
- Ìàíà òàœº÷ä ýí ò´ñâ³ð ã¢ëãí ãåì³ñ õ´ðëºí³ öåðãëëòèí ìàòåðèàëüí-òåõíè÷åñê óë áàòðóëëºíà ò´ð õàºëãäõìí, ýí ò´ðò 100 ñàé àðñëœ éèëºãäõ. Ç¢ðêí³-ñóäöíà Öóòõëœãèí ¢¢ëäâðèí äåëãðëòä áàñ èê îíüã ´ããäõìí, îäà ýíä ´´ä³í ÷èíðò³ ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðããäš³í³, ²ð³ñ³í ñ³í ãèñí ñïåöèàëèñòíð á³³ðí ýì÷íðë³ õàìäàí ìåñëëº êåš, êåñã ê¢¢í³ ³ì àâðâ. Äåêàáðü ñàðèí 15 ê¢ðòë çóðºàí ìîäóëüí ÔÀÏ ýäëâðò îðóëãäõìí. Ãîðîäîâèêîâñê ðàéîíà Ïóøêèíñêèé, Ê´ò÷íð³ ðàéîíà ¥âäã, Îêòÿáðüñê ðàéîíà Õîøóä, Öåëèíí ðàéîíà ×àºðò, ßøêóëèí ðàéîíà Óëàí Ýðã, ßøàëòàí ðàéîíà Îêòÿáðüñêèé ñåë³äò óäë óãà ´äã³ öàãà ôåëüäøåðñê ïóíêòñ ñåêãäõìí. Èðõ šèëä ä³ê³ä 20 ÔÀÏ ñåêãäõ, òåã³ä ìàíà òàœº÷ä àâàðèéí á³³ðíä á³³äã ôåëüäøåðñê ïóíêòñèí 50 ïðîöåíòíü ñ³í òààëä ¢¢ëääã áîëõ, - ãèš Þðèé Âèêòîðîâè÷ êåëâ.
Ñ¢ë öàãò òàœº÷èí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñò, õàìãèí ò¢ð¢íä ñåë³í ºàçðò, ñïåöèàëèñòíð óãà áîëšàõíü í³ðí ò´ð áîëšàíà. Òåã³ä ýí òóñò á³³äëèã ÿñðóëëºíä ìîáèëüí ìåäèöèíñê êîìïëåêñìóä òóñëõ ãèñí í³³ëâð á³³í³. Êåëí-óëñèí ò´ñâ³ð ìàíà òàœº÷ä 90 ñàé àðñëœ èèì êîìïëåêñ õóëäš àâëºíä éèëºãäõìí. Òåð ì´œã³ð õóëäš àâñí ìîáèëüí ÔÀÏ, ìàììîãðàô áîëí ôëþîðîãðàô òàœº÷èí ñåë³ä³ð áîëí ìàëûí õîøìóäàð éîâš, äîð îðìäíü öóã ìåäèöèíñê øèíšëëò êåõìí.
Èðõ šèëä Ï.Æåì÷óåâèí íåðò³ òàœº÷èí áîëüíèöä ÿñâðèí ê´äëìø ò´ãñ³ëºí³, 2019-2020 šèëì¢äò õîòë áàëºñíä áè÷êä¢äèí ïîëèêëèíèê áîëí ã¢ëãí ãåì³ñ õ´ðëºí³ äèñïàíñåð òîñõëºíà ò´ð õàºëãäõìí ãèš ìèíèñòð òåìäãëâ. Öåëèíí ðàéîíà ³ìòíä ÷èíðò³ ìåäèöèíñê òóñëìš ê¢ðãõèí ò´ë³ á³³ðí áîëüíèöèã òàœº÷èí áîëüíèöèí, Ýëñò áàëºñíà ïîëèêëèíèêèí áîëí áè÷êä¢äèí ìåäèöèíñê Öóòõëœãèí ìåäëä îðóëëºíà êåðã-¢¢ëäâð ê¢ö³ãäš³õèí òóñêàð Þ.Êèêåíîâ òîäðõà ö³³ëºâð ´ãâ. Öåëèíí ÐÌÎ-í àäìèíèñòðàöèí á³³ðí òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí ìåäëä îðóëãäâ, îäà òåíä ÿñâð êåãäõìí. "Ýíä ê´äëš³õ ìåäèöèíñê ê´äë³÷íðèí òî õàñãäøãî, àäìèíèñòðàöèí á³³ðíä ¢¢ëäõ ìåäèöèíñê öóòõëœä ñ³í òààë òîãòàëºíä "ËÓÊÎÉË" ÏÀÎ ä´œ-òóñàí ê¢ðãõìí, ýíä ´äã³ öàãà îáîðóäîâàíü óãëš ò³âãäõìí, òåã³ä ðàéîíà ³ìòíä ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðãëºí³ ò´ð õàºëãäõìí",- ãèš Þðèé Âèêòîðîâè÷ êåëâ.
Ìåäèöèíñê êàäðìóä áåëäëºí³, "Çåìñêèé äîêòîð" ïðîãðàììàð äåì àâëºíà ò´ðì¢ä áðèôèíãä áîñõãäâ. 2017 šèë³ñ àâí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâë³ áàòëñí áîîöàºàð ìåäèöèíñê âóçìóäò ñóð÷àõ îþòíð 2022 šèëä ñóðºóëÿí ò´ãñ³õìí, ýäí ýðê áèø òàœº÷äàí èðš ê´äëõ ç´âò³. "Ýð¢ë-ìåíä õàðëºí" ãèäã ò´ñâ³ð ñïåöèàëèñòíðèã áåëäëºí³, ýì÷íðèí ìåðãšëò ´´äë¢ëëºí³ êåðãò 500 ñàé àðñëœ éèëºãäõìí, òåã³ä òåð ì´œã³ð ýí ò´ðèã áàñ õàºëõ ê¢ñë á³³í³ ãèš ìèíèñòð ö³³ëºâ.
Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

"Òþëüïàí÷èê" áîëí "Âåñíóøêè"
áèëã³í ¢ç¢ëâ
Äàâñí äîëàí õîíãò "Îéðàò-Àðåíà" ãèäã ñïîðòèâí êîìïëåêñèí ò³³ç äååð "Èíüãëëò" ãèäã íåðò³ êîíöåðò áîëâ. Íåã ò³³ç äååð õîéð êîëëåêòèâ íåð òóóðñí "Òþëüïàí÷èê" áîëí "Âåñíóøêè" êîëëåêòèâñèí áèè÷íð áèëã-ýðäì³í ¢ç¢ëâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ, Òàœº÷èí Òîëºà÷èí àäìèíèñòðàöèí ºàðäà÷ Àðòóð Äîðäæèåâ, âèöå-ïðåìüåð Ëþäìèëà Èâàíîâà, Ýëñò áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷ Îêîí Íîõàøêèåâ, íàíü ÷èãí éîñíà ýë÷íð êîíöåðòèã õ³ë³â. Õîéð êîëëåêòèâèí ºàðäà÷íð áîëí õîðåîãðàôìóä ñîíüí áîëí ñ³³õí êåðã-¢¢ëäâð ò³³ç äååð á¢ð䳚 ÷àäâ. Áຠíàñòà áèè÷íð õàìöó êåñã áè éèð ñ³³õí³ð, àéñèã äàõš, ê´ë-ºàðàí ýâòíü òóñõàš, áèèºèí ýðäìä ºàâøóí áîëñàí ìåä¢ëâ. ²ìòí³ òààñëò îëñí, êåñã ôåñòèâàëüä áèèº³í ¢ç¢ëñí äååð³í øèí áè äàñ÷, îëíà îíüãò ýäí òóñõàâ. ªóíòàºàñí àâí ´´ä³í íàñòà êåñã áຠáàº÷óä áèèëñíü éèð êå áîëš, ³ìòíä áàéð ¢¢ä³â.
"Âåñíóøêè" àíñàìáëèí áèè÷íð øèí áè ¢ç¢ëâ. Òåðíü Õàëüìã Òàœº÷èí ñîéëûí à÷òà ê´äë³÷ Åâãåíèé Âàñèëüåâè÷ Òîëêà÷åâä íåð³äãäâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷ áè÷êí áèè÷íðèí ýðäìèã ´´ä³í ¢íëš, é´ð³ëèí ¢ã êåëâ. Òàœº÷ä áè÷êä¢äèí êåñã êîëëåêòèâ ¢¢ëäš³õèíü çààºàä, Àëåêñåé Ìàðàòîâè÷ îëí áè áåëäš, ýðäì³ðí êåñã ôåñòèâàëüä îí÷ðñí, áèëãò³ áèè÷íð³ðí íåð ºàðñí "Òþëüïàí÷èê" áîëí "Âåñíóøêè" õîéð àíñàìáëèã îíö òåìäãëâ. Êîëëåêòèâñèí ºàðäà÷íðò ¢íí - ñåäêëèí õàíëòàí ìåä¢ë³ä, ýäí³ øóíìºà ¢¢ëäâðèí áîëí öóöðëòàí óãà ê´äëìøèí íèë÷³ð áè÷êä¢ä èê ýðò³ð ñîéëëà áîëí áèëã-ýðäìë³ òàíüëäíà ãèš êåëâ.
Áè÷êä¢äò áèèºèí ä´œã³ð ñóðºìš ´ãëºíä íàñí-šèðºë³í íåð³äñí Åâãåíèé Âàñèëüåâè÷ Òîëêà÷åâèí òóñêàð Òàœº÷èí Òîëºà÷ à÷-òóñèíü òåìäãëš êåëâ. Áè÷êä¢äèí ¢¢ä³ëò öóãòàä êåðãò³, öóã óëñèã òåð õàìöóëíà. "Òþëüïàí÷èê" áè÷êä¢äèí áèèºèí ãîñóäàðñòâåíí àíñàìáëüä Åâãåíèé Òîëêà÷åâèí íåð 碢ëºõèí òóñêàð Àëåêñåé Îðëîâ ñåäâ³ð ºàðºâ.
Îëí êåëí-óëñèã, íàñàðí ³äë áèø êåñã ¢éèí àðòèñòíðèã õàìöóëñí áè÷êä¢äèí áèèºèí êîëëåêòèâñèí êîíöåðò ³ìòí³ èê òààñëò îëâ.

ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

Îäàõí, íîÿáðèí 12-ò, Ýëñòä, Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí íîìèí áèáëèîòåêä, íåðò³ íîìò, ôèëîëîã íîìèí äîêòîð, ïðîôåññîð Âàëåíòèí Ðàññàäèí³ ñàíëä, òåð¢í³ ¢ëä³ñí íîìèí øèíšëëòèí ç´´ðò - êåñã àðâàä æèëì¢äèí òóðøàðò ¢¢ä³ñí äåãòðì¢äò íåð³äñí àñõí-ðåêâèåì áîëâ. Ýí šèë Âàëåíòèí Èâàíîâè÷ 78-ò³ áîëõ á³³ñìí, çóã šèë õîîðàí îðí-íóòãò áîëí äåëê³ä íåðíü òåìäãò³ íîìò-ôèëîëîã ñ³³º³í õ³³ñìí.
Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä ê´äëõä³í îþòíðèã, àñïèðàíòíðèã áîëí áຠíàñòà íîìòíðèã áåëäëºí³ áຠáèø ê´äëìøèã ïðîôåññîð Âàëåíòèí Ðàññàäèí ê¢ö³ñìí. Óðäíü ²ð³ñ³í Íîìèí àêàäåìèí Ñèáèðñê ³œãèí Áóðÿòèí íîìèí öóòõëœä 40 šèëèí òóðøàðò ê´äëñìí. Ýí¢í³ òóñêàð íîìòëà Õàëüìã óíèâåðñèòåòä ê´äëš³ñí ïðîôåññîð Âëàäèìèð Ìóøàåâ, ïðîðåêòîð Äìèòðèé Ëàïóøêî, õàëüìã ôèëîëîãèí áîëí âîñòîêîâåäåíÿ èíñòèòóòûí äèðåêòîð Ìèíãèÿí Ëèäæèåâ, ïðîôåññîð Äàíàðà Ñóñååâà, ïðîôåññîð Ðàññàäèí³ àâàëüíü ôèëîëîã íîìèí äîêòîð Ñâåòëàíà Òðîôèìîâà áîëí íàíü ÷èãí íîìòíð êåëš ´ãâ.
Ïðîôåññîð Ðàññàäèí íîìèí ´ðãí ê´äëìø ê¢ö³š³ñìí, êåñã òîîòàð, êåë³ð ñîíüìñšàñìí, òåð òîîä ìë ÿíçòà îëí êåë³ð, ò¢ðã ÿíçòà, ôèííî-óãîðñê áàãèí êåë³ð øèíšëëò êåš³ñìí, ò¢ðã-ìë êåëí³ çàëºëäàã í³ðí êåâ³ð îëí šèëèí òóðøàðò øèíšëš 䢜ö¢ëš³ñìí, òåã³ä ÷èãí ýí¢í³ íåðí ²ð³ñ³ä áîëí äåëê³í êåñã îðí-íóòãóäò òåìäãò³. Ò¢ðã, óéºð êåëí³ ÿíçòà òîôàëàðñê êåë³ð íîìò îíö êåâ³ð ñîíüìñšàñìí, ÿºàä ãèõë³ òåð êåëíä êåñã çóí šèë õîîðàí ò¢ðã êåëíä îëçëšàñí òîîò ¢ëäñìí, òåã³ä áèëãò³ íîìò òîôàëàðñê êåëí³ òîëü ¢¢ä³ñìí, ýí êåëèã íîìèí õàëõàð 㢢í³ð øèíšëš ñîíüí áîëí íîìèí èê ÷èíðò³ ¢¢ä³âðì¢ä áè÷ñìí.
Òèèì ´ðãí ñîíüìñëòòà, íîìòûí ã¢í õ³ë³öò³ áèëãò³ øèíšë³÷ Õàëüìã óíèâåðñèòåòä ýäíë³ ê´äëñí éîâäë èê ¢íò³ áîëí òóñòà ãèš ¢¢ðì¢äíü òîîëšàíà. Õàëüìã êåëí³ ãðàììàòèê³ð äàìøóëëºíà ó÷åáíèê îþòíðèí áîëí àñïèðàíòíðèí ò´ë³ Âàëåíòèí Ðàññàäèí áè÷ñìí, òåð¢ã³ð ìàíà ò´ðñêí êåëèã ò¢ðã³ð äàñš áîëõìí.
Ïðîôåññîð Ðàññàäèí³ ¢ëã¢ð³ð ò´ðñêí êåë³í 㢢í³ð øèíšëš õàëüìã êåëí³ àêàäåìè÷åñê áîëí òåîðåòè÷åñê ãðàììàòèê ¢¢ä³õ êåðãò³, òåðíü íîìòíðèí ýíäðê ¢éèí ºîë ò´ðíü áîëšàíà. Èðã÷ ¢éèí íîìòíð ýâð³ííü àêäåìè÷åñê ãðàììàòèê³í áè÷õ, ýäíä çóã íîìèí ã¢í óëòà ¢¢ä³âð, ò¢øã êåõ øèíšëëò êåðãò³. Òåð ê´äëìø îäà õàìãèí èê ÷èíð 碢š³í³ ãèš ïðîôåññîð Äàíàðà Ñóñååâà ýí àñõí-ðåêâèåìèí éîâóäò êåëâ.
Òèèì êåâ³ð ²ð³ñ³ä áîëí äåëê³ä òåìäãò³ íîìò Âàëåíòèí Ðàññàäèí³ ¢ëä³ñí ç´´ð ýíäðê áîëí èðã÷ ¢éíðò, áຠíàñòà íîìòíðò áîëí îþòíðò öåðãëš, òåäíä óëì ñîíüí øèíšëëòèí õààëº îëš àâõä í´êä áîëõíü ëàâòà, ÿºàä ãèõë³ òåð ç´´ðèã ´ðãí õ³ë³öò³, ã¢í ñóðºóëüòà áèëãò³ íîìò ¢ëä³ñèíü ò¢¢í³ áè÷ñí äåãòðì¢äíü èòê¢ëš³í³.
Ò¡ÐÂ²Í ªóíà

Îäàõí Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòèí ãóìàíèòàðí ôàêóëüòåòèí ãåðìàíñê ôèëîëîãèí êàôåäðèí áàãøíð øêîëàí ò´ãñ³š³õ àðâòíðò ¢ðâð ê庳ä, òåäíä ëèíãàôîíà êàáèíåòì¢ä, àóäèòîðüìóä ¢ç¢ë³ä, áàãøíðëà òàíüëäóëàä, "Õàëüìã ÃÓ-í èðã÷èí àáèòóðèåíò" ãèäã êåðã-¢¢ëäâðò îðëöâ.
ªóðâí ´äðèí ýðãöä ýäí ñóðºóëü÷íðèí ò´ë³ ñóðºóëèí-äàìøóëëºíà ñåññü êåâ, ºàçàäûí êåë³ð òåäí³ ìåäðëèã 㢢ä¢ë³ä áåëäâðèíü ÿñðóëâ. Èèã³ä àíãëü êåë³ð ãåðìàíñê ôèëîëîãèí êàôåäðèí äîöåíò Ñ.Â.È.Ìàíäæèåâà êåñí çàíÿòüä Ýëñòèí áîëí ðàéîäûí øêîëìóäûí 11-÷ êëàññèí 40 ñóðºóëü÷ èðâ. Ýäí ÅÃÝ-í êåìš³íä ´ãäã àóäèðîâàíÿ, óìøëºíà, ëåêñèêèí áîëí ãðàììàòèêèí òåñòèí äààëºâðèã ê¢ö³â. Òåð ìåò áè÷ìð áîëí êåëëºí³ èê êåìš³ò³ äààëºâðèã ÿºš êåäãèíü ýäíä óíèâåðñèòåòèí áàãø òîäðõàºàð ö³³ëºš ´ãâ.
Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä îþòíðèí ò´ë³ ÿìàðàí ñ³í òààë òîãòàãäñíà òóñêàð Ñâåòëàíà Âàëåðèåâåíà àðâòíðò êåëš ´ãâ, àíãëü áîëí íåìø êåë äàñëºíà éîâóäò îþòíð ºàçàäûí ÿìàðàí îðí-íóòãò îääãèí, Ýëñòä áîëäã íàðò-äåëê³í êîíôåðåíöñò îð÷óëà÷èí ÿìàðàí ê´äëìø ê¢ö³äãèí, ÿìàðàí ïðåäìåò äàñäãèí òóñêàð êåëš ´ã³ä, èðã÷ àáèòóðèåíòíðèí ñóðâðìóäò õ³ð¢ ´ãâ. Òåð ìåò êàôåäðèí ê´äë³÷íð àáèòóðèåíòíðèí ò´ë³ ìàðºà, îëèìïèàäìóä á¢ð䳚, ÅÃÝ-í õàëõàð ñ¢â-ñåëâã³í ´ãõìí, òåð¢í³ òóñêàð ýäí áàñ ñóðºóëü÷íðò êåëš ´ã³ä, ýí êåðã-¢¢ëäâðò öóãòàí îðëöòí ãèñí ¢ðâð êåâ.
Ñåññèí ÷èëã÷³ð àðâòíð òåäíë³ Õàëüìã ÃÓ-í áàãøíð çàíÿòü êåñíä, îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâð á¢ðä³ñíä õàíëòàí ´ðãš, ñóðºóëü÷íðèí ò´ë³ áîëäã êàôåäðèí ñåìèíàðìóäò óëì îðëöõâèäí ãèš ñåäêë³í êåëâ.
Òèèì ê´äëìø òàëäàí ÷èãí ôàêóëüòåòì¢äò ´ðã³ð ê¢ö³ãäí³, Õàëüìã ÃÓ-í ôèçèêî-ìàòåìàòè÷åñê, õèìèêî-áèîëîãè÷åñê øêîëìóä êåñã šèëèí òóðøàðò ¢¢ëäš³í³, íààðàí ñóðºóëü÷íð îëàð èðí³, áàãøíðëà òàíüëäš òåäí³ ëàáîðàòîðí çàíÿòü, ñåìèíàðò áîëí ëåêöä îðëöíà, õ´´ííü ýäí³ñ êåñãíü Õàëüìã ÃÓ-ä ñóðºóëüä îðíà, ÿºàä ãèõë³ ýäíä øèí ëàáîðàòîðüìóä, ñóðºóëèí ñ³í òààë, áàãøíð òààñãäíà.
Ñóðºóëü÷íðèí ò´ë³ óíèâåðñèòåò šèë áîëºí îëèìïèàä á¢ðä³í³, êåñã ïðåäìåò³ð àðâòíð ìåäðë³í ñ´ðš ÷àäíà, àøòíü ýäíä âóçèí áàãøíð ñåëâã³í ´ã÷, öààðàíäíü òàœº÷èí ºîëëã÷ âóçä îðõèí ò´ë³ ÿìàðàí áåëäâð ê¢ö³õèí òóñêàð òîäðõàºàð ö³³ëºš ´ãí³, ñóðºóëü÷íðëà çàëºëäà á³ðí³, àøòíü ýäí³ñ êåñãíü Õàëüìã ÃÓ-í îþòíð áîëíà.
Òèèã÷ê³ä Õàëüìã ÃÓ-í îþòíð áîëí áàãøíð šèë áîëºí òàœº÷èí ðàéîäàð, õàì-õîøà á³³õ ðåãèîíìóäàð éîâíà, òåíä øêîëàí ò´ãñ³š³õ ê´â¢ä-ꢢêäò óíèâåðñèòåòèí, òåð¢í³ á³³äë-šèðºëèí òóñêàð êåëš ´ãí³. Òåð ö³³ëºâðèí ê´äëìø ñ³í àøòà áîëíà, šèë áîëºí Õàëüìã ÃÓ-ä îðäã àáèòóðèåíòíðèí òî ´ñ³ä éîâíà. Òåäí³ òîîã èêä¢ëõ ê¢öë óíèâåðñèòåòèí ºàðäâð ò³âš³í³, òèèì êåâ³ð Õàëüìã ÃÓ-í íåðí äåëê³ä ´ðãšš éîâíà.

Šààõàí ªóíà