Ä´ðâí çóí ºàð šèëèí òóðøàðò ´´ðä-õàëüìã óëñèí ä³³÷íð ²ð³ñ³í ñóë á³³äë-šèðºëèí ò´ë³ ³ì³í ³ðâëë óãà á³³ð á³ðëäš éîâñíü ì´í.
Íåãäã÷ Ïèèòð õààíà öàãàñ íààðàí õàëüìã îëí óëñèí ä³³÷íðèí ýñ îðëöñí ä³í óãà áîëõ. ²ð³ñ³í ä³³í³ òóóšä õàëüìã ä³³÷íðèí îðóëñí ò³âöíü àºó èê. Òèèì ó÷ðàð ÷èãí ²ð³ñ³í Ïèèòð õàí õàëüìã Àþêà õààíëà àõ-ä¢ á³ðëäš, õàëüìã ä³³÷íðèí àºó èê ç´ðãèíü, îìã-ñ¢ðèíü, áààòðëã÷ éîâäëûíü òåìäãëš, õàíëòàí ´ðãš, ´´ä³í à÷ëâð ´ã÷ éîâñíü ëàâòà.
1812-÷ šèë³ ä³³íä õàëüìã îëí óëñèí ºóðâí áóõ öåðã îðëöñí áîëäã. Íåãäã÷ áóõ öåðãèíü Šàìáà Òóíäóòîâ íîéí ýâð³ ì´œã³ð á¢ð䳚 òîëºàëñí ñàíš.
Õîéðäã÷ áóõ öåãðèíü õîéò íîéí Òþìåíü Äæèðãàëàí á¢ðä³ñí á³³š. Õîéðäã÷ ì´ðí ïîëêèã Äæèðãàëàíà ê´â¢í Ñåðåáäæàá Ò¢ìí òîëºàëš, ïðàíöóçëà áîëñí ä³³íä îðëöš, àºó èê ç´ðã³ðí íåð³í òóóðóëñí ñàíš. 1814 šèëèí ìîºà ñàðèí 19-ë³ ²ð³ñ³í ä³³÷íð Ïàðèæèã ÷´êë¢ëš äèèëâð á³ð³ä, Ïàðèæèã ýçëñí êåìë³ õàëüìã õîéð ïîëêèí ä³³÷íð áàñ éîâñìí.

Øèäð íåðò³ êèêáîêñ¸ð, íàðò-äåëê³í ÷åìïèîí Áàòó Õàñèêîâ Äîíåöê Óëñèí Ðåñïóáëèêä îäàä, îëí ³ìòíë³ êåñã õàðºëòñ äàâóëâ. Äîíåöê áàëºñíà "Øàõò¸ð" ãèäã ñïîðòûí á³³øœä Áàòó Õàñèêîâ á³³ðí ñïîðòñìåíì¢äë³ ê¢¢íäâ, áàñ êèêáîêñèíã áîëí òàëäàí ñïîðòûí ñåêöñò îðëöäã áè÷êä¢äë³ õàðºâ.

Ñ¢ë öàãò "Âêîíòàêòå" áîëí òàëäàí ÷èãí ñàéòûã îëçëà÷íð ê´ëãí-ê¢÷í³ ò´ðèí òóñê óõàí-òîîëâðàðí õóâàëöíà. Ìàðøðóòí òàêñèí ò´ð áîñõš, ýäí ê´ëãí-ê¢÷í³ òî äåãä áຠáîëšàíà, àâòîáóñìóä ìàðøðóòàñí ýðò³ð ºàðíà ãèš òåìäãëí³.
Íóðºëš ê´ëãí-ê¢÷í³ ò´ðèã Òðîèöêîå ñåë³í³ ³ìòí áîñõíà. Ó÷ðíü - á³³ðí ³ìòí³ èê çóíü Ýëñòä ê´äëí³, ´ð¢í ýðò áîñâ ÷èãí áàëºñíä ê¢ðõä éèð ê¢íä.
Óäë óãà Òðîèöêîå-Ýëñò ìàðøðóòàð éîâäã ³ìòí³ ò´ð õàºëãäõ ãèñí èöë á³³í³. Øèäð Õàëüìã Òàœº÷ áîëí ÏÀÎ "ËÓÊÎÉË" õîîðíä Ýëñò áàëºñíà ê´ëãí-ê¢÷í³ ëîãèñòèê äåëãð¢ëëºí³ áîîöàí áàòëãäâ. Ýí áîîöàºàð àâãóñò ñàðèí ÷èëã÷ ê¢ðòë õîòë áàëºñíóð ÏÀÇ òàìºòà 15 øèí àâòîáóñ èðõìí.
Øèäð Ýëñòèí ñèòè-ìåíåäæåð Îêîí Íîõàøêèåâ áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí ÆÊÕ-í, òîñõëºíà áîëí ê´ëãí-ê¢÷í³ çàëëòä àâ÷ èðõ ê´ëãèã îëçòà-òóñòàºàð îëçëõ äààëºâð ´ãâ. Î.Íîõàøêèåâèí êåëñ³ð, õîë ìàðøðóòìóä ºàðóòà áîëâ ÷èãí, íåìð ê´ëãí áàëºñíà çàõä á³³äã óóëüíöñ ê¢ðòë éîâäã áîëõ.
ÀËÅÊÑ²Í Ñàíš

²ð³ñ³í ïåíñèîíí ñàœãèí ðåãèîíàëüí ³œã ãîñóäàðñòâåíí òóñëìš ê¢ðãëºí³ ÷èíðèã ´´äë¢ëëºí³ ê´äëìøèã äàœãèí äàâóëíà. Ýí ê¢öëèã á³³äë-šèðºëä òîõðàõèí ò´ë³ 2014 šèë³ñ àâí ÏÔÐ-èí Õàëüìã çàëëò ãîñóäàðñòâåíí áîëí ìóíèöèïàëüí òóñëìšèã Ìíîãîôóíêöèîíàëüí öóòëõëœëà õàìäàí ê¢ðãäã áîëâ. Õàëüìãèí ÌÔÖ-ä 15 îôèñ áîëí ðàéîäò ¢¢ëääã 47 òåððèòîðèàëüí ³œã á³³í³. Öóã ýí îôèñì¢ä áîëí ³œã¢ä ïåíñèîíí òåòêâðèí õàëõàð òóñëìš áàñ ê¢ðãí³.
Ïåíñèîíí âåäîìñòâèí áàðèí öåðãëëòèí 糜ãëñ³ð, îäà äååð³í òàœº÷èí îëí ³ìòí ÌÔÖ-ä èð³ä, Ïåíñèîíí ñàœãèí 11 òóñëìšèã àâ÷ ÷àäšàíà. Òåð òîîä ýêèí ñåðòèôèêàòûã ´ãëºí, òåð¢í³ ì´œãèã îëçëºíà ò´ë³ ýðëº õ³ë³ëºí, ñàð áîëºíà 촜㠴ãëºí³ òóñê øèèäâð (óñòàíîâëåíèå ÅÄÂ), ïåíñèîíí äààòõëºíà òóñê ýðëº àâëºí, ïåíñèí êåìš³í³ òóñê ãåð÷ öààñ ´ãëºí áîëí íàíü ÷èãí.
Ýí šèëèí ò¢ð¢í çóðºàí ñàðèí òóðøàðò ÌÔÖ-ä ïåíñèîíí ñàœãèí 17028 òóñëìš ê¢ðããäâ. Òàœº÷èí èðãíì¢ä íóðºëš ïåíñèí êåìš³í³ òóñê ãåð÷ öààñ àâëºíà áîëí òàëäàí ÷èãí äåìèí 촜㠴ãëºí³ ò´ð³ð èðâ. dzðìñíü ÑÍÈËÑ àâõàð ÌÔÖ-ä ýð뺳í îðóëš ´ãâ.
Îäà äååð³í ýêèí ñåðòèôèêàòûã àâëºíà áîëí òåð¢í³ ì´œãèã îëçëºíà òóñê ýðëºèã íåã ÷èãí ê¢í îðóëñí óãà áèë³.

Ýíäð, àâãóñò ñàðèí 22-ò, ìàíà îðí-íóòãèí îëí ³ìòí ²ð³ñ³í ãîñóäàðñòâèí òóãèí ñ³í ´äð òåìäãëš³í³. Ýí îëíà èê áàéðò íåð³äñí êåðã-¢¢ëäâð Ýëñòä ÿºš á¢ðä³ãäõèí òóñêàð õîòë áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷èí äàðóê Ãàëèíà Âàñüêèíà, ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ³œãèí ºàðäà÷ Äàíçàí Ýðäíèåâ áîëí òàœº÷èí áàº÷óäûí öóòõëœãèí ýë÷ Êîíñòàíòèí Î÷èðîâ "Êàëìûêèÿ" ÐÈÀ-í ãåðò æóðíàëèñòíðò êåëš ´ãâ.
ªîëëã÷ êåðã-¢¢ëäâð àâãóñò ñàðèí 22-ò Ýëñòä Äîëàí õîíãèí ñ¢ìèí òàëâœä áîëâõìí. Ýíä àñõí 17 ÷àñëà ²ð³ñ³í ãîñóäàðñòâåíí òóãä íåð³äñí áàéðèí êîíöåðò áîëí íàíü ÷èãí ¢¢ëäâð ýêëõ. Ò¢ð¢ë³ä îëíä òåìäãò³ àðòèñòíð áîëí èðñí óëñ ²ð³ñ³í îðí-íóòãèí ÷àñòð äóóëõ, äàðóíü êîíöåðò áîëí îëí ç¢ñí ìàðºàí òàëâœä ýêëõ.
¡ëã¢ðíü, áè÷êä¢ä ýí èê áàéðò ²ð³ñ³í òóãä íåð³äš çóðãóäàí àñôàëüò äååð çóðõ. ijê³ä áîêñåðìóäûí ìàðºàí áîëõìí, ýí¢íä ÿìàðàí ÷èãí ê¢í îðëöš ÷àäõ. Íààðàí èðñí ³ìòèã áîîðöãàð áîëí õàëüìã ö³³º³ð òîîõ. Ýí í³ð-íààäíä òåð ìåò ìàíà òàœº÷èí áîëí Âîëãîäîíñê áàëºñíà áàéêåðì¢ä îðëöš ýâð³ííü ìåðãšëò³í ¢ç¢ëõ.
"Ìîëîäàÿ ãâàðäèÿ" îðãàíèçàöèí ýë÷íð ²ð³ñ³í òðèêîëîðìóä ³ìòíä ò¢ã³š ´ãõ, îëí ç¢ñí âèêòîðèí êåõ. Ðàéîäàð ÷èãí ²ð³ñ³í òóãò íåð³äñí áàéðèí êåðã-¢¢ëäâð áîëõìí. Õîòë áàëºñíà áîëí ðàéîäûí áèáëèîòåê¢äò áàñ º³³õ¢ëì¢ä á¢ðä³ãäõ.
Äîëàí õîíãèí ÷èëã÷³ð "Ýëñòèí àñõí" ãèäã ä³ê³ä íåã êåðã-¢¢ëäâð Àðøàí ñåë³íä, áàëºñíà àð-äååä ¢çãèí ðàéîíä, 23-÷ òîéãòà øêîëä àâãóñò ñàðèí 24-ñ àâí ´äð áîëºí áîëõìí.
Ìàíà 糜ã÷

Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ êåëí-óëñèí ñîéëûí öóòõëœãóäûí, îëíà áîëí áàº÷óäûí îðãàíèçàöñèí ºàðäà÷íðëà õàðºëò êåâ. Êåëí-óëñèí ìóçåéä ýííü áîëâ. Õàðºëòä Õàëüìã Òàœº÷èí Òîëºà÷èí àäìèíèñòðàöèí ºàðäà÷èí äàðóê Áîâà Ãîðîäîâèêîâà, òàœº÷èí ñïîðòûí áîëí áàº÷óäûí ïîëèòèêèí ìèíèñòð Äîðäæè Øèêååâ îðëöâ.

Ýíäð, àâãóñò ñàðèí 22-ò, ìóñóëüìàí óëñ Êóðáàí-áàéðàì ãèäã ºîëëã÷ ñ³í ´äð³í òåìäãëš³í³. Ýí ñ³í ´äðë³ îëí ³ìòèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Öóã äåëê³í ìóñóëüìàíìóäûí ò´ë³ Êóðáàí áàéðàì - õàìãèí äóðòà áîëí ê¢íäò³ ñ³í ´äð. Ýí îëíà áàéð ³ìòèã õàìöóëš, îáùåñòâä ´ð-´â÷ áîëí áóéí÷ ñåäêëèí, êåí íåã³í ê¢íäëëºí³ ñàíàí-ñåäêë áàòðóëíà, èñëàì øàšíà ¢íò³ òîîòûí ã¢í ó÷ð-óòõèíü èëäêí³.
Ìàíà öóã îëíà êåðã - àâúÿñàí õàäºëš, ýâèí áîëí òîãòóðòà á³³äë, õàìäàí íåã-íåã³í ê¢íäëš, ìåäš á³³ëºí³ çàœøàëûã áàòðóëëºí ì´í. Ýí îëíà áàéð ãåð áîëºíä õ´â-êèøã, ´ðê-á¢ë áîëºíä íè-íåãí á³³äë, ìàœíà òèíüãð šèðºë àâ÷ èðòõ³!" - ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ èñëàìä ø¢òäã öóã óëñèã ýí èê ñ³í ´äðë³ é´ð³š, ýäíä õ´â-êèøã ýäëš, òàœº÷ä òîãòóðòà ýâèí ñ³³õí á³³äë õàäºëš éîâõèã äóðäâ.
Ìàíà 糜ã÷

Àâãóñò ñàðèí 22-ò ìàíà îðí-íóòãò ²ð³ñ³í Ôåäåðàöèí Ãîñóäàðñòâåíí òóãèí ¥äð òåìäãëí³. Ýí ñ³í ´äðë³ îëí ³ìòèã òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâ é´ð³â. "Îðí-íóòãèí òóã - ýíòí ìàíà Ò´ðñêí³ òóóðìšèí, ñóëäàí áîëí ¢ëì³ óãàºàð á³³ëºí³ òåìäã ì´í. ²ð³ñ³í òðèêîëîð ìàíà îðí-íóòãèí êåñã êåëí óëñèã íåãä¢ëš, êåñã ¢éíðèã õîîðíäíü çàëºëäóëš, òåäí³ ê¢÷-ê´ëñí³ áîëí ä³³÷ äèèëâðèã, íîìèí èëäêëèã, ñîéëûí áîëí ñïîðòûí ê¢ö³ìšèã ìåä¢ëš, ìàäíä áààòð éîâäëûí áîëí îí÷òà ´äðì¢äèí òóñêàð òîäëóëšàíà",- ãèš É´ð³ëèí áè÷ãò êåëãäš³í³.
Òåð ìåò òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷ Àíàòîëèé Êîçà÷êî áîëí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷ Èãîðü Çîòîâ îëí ³ìòèã ²ð³ñ³í îðí-íóòãèí òóãèí ñ³í ´äðë³ é´ð³š, õ´â-êèøã ýäëš òàœº÷èí äåëãðëòèã ò¢ðãä¢ëš éîâõèã äóðäâ.

Õàëüìã óíèâåðñèòåòèí óóºí áàãøíðèí íåãíü - Àíäðåé Âàñèëüåâè÷ Áàäìàåâ, ôèëîëîã íîìèí êàíäèäàò, òàœº÷ä íåðíü òåìäãò³ íîìò. Áèäí šèðí íåãí šèëèí òóðøàðò íåã-íåã³í ìåäí³âèäí, 1957 šèëèí àâãóñò ñàðä õàìäàí Ñòàâðîïîëèí ïåäàãîãè÷åñê èíñòèòóòä ñóðºóëüä îðëàâèäí. Ìàíà šèðºëèí õ¢âíü òèèì áîëàä áèäí òåð šèë íåã õîðàä á³³º³ä ø¢¢âð³í ´ã÷³ë³âèäí, ìàäíëà õàìäàí àõ-ä¢ Ëîïàñàí áîëí Ñåðãåé Áàðòóíîâèõí á³³ë³. Õ´´ííü Ëîïàñàí Áîëäûðåâè÷ áîëí Ñåðãåé Î÷èð-Ãàðÿåâè÷ êåñã šèëä³í "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòä ê´äëš³ë³, õàëüìã êåë³ð êåñã ñîíüí ñîéëûí, ëèòåðàòóðèí, ç´â-éîñíà, ñïîðòûí òóñê ñòàòüÿ áè÷š³ë³.
Òèèãõä áîëõëà áèäí áຠíàñòà ä´ðâí ê´â¢í ò¢ð¢í áîëš õàðºàä, õàìäàí ø¢¢âðò³í áåëä³ä, ñóë öàãàí äàâóëàä, èê áàëºñíà øèí îëí òîîòûã ìåäæ àâ÷àëàâèäí. ijê³ä ø¢¢âð³í ´ã³ä, èíñòèòóòä îðñíà õ´´í öààðàíäíü òàâí šèëä³í íåã õîðàä õàìäàí á³³ë³âèäí.

Òàìàðà Õàõëûíîâàí íåðò³ ìåäèöèíñê êîëëåäæä îþòíðèã îðóëš àâëºíà äààâðòà êåì ò´ãñâ. Ýí šèë 270 áàº÷óä ýí ñóðºóëèí çàâåäåíÿ îþòíðèí òîîä îðâ, òåäí³ñíü 120 ê¢í Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí äààëºâðàð, 150 ê¢í ì´œã³í ´ã÷ ñóðõìí. ¥œã³ð ñóðõ îþòíðèí èê çóíü òàœº÷èí á³³ðí óëñ áîëšàõèã òåìäãëõ êåðãò³.
Áàº÷óä ýíä ýìíëºí³, ñåñòðèíñê áîëí àêóøåðñê ç´ð¢ëëò³ð ýðäì äàñõìí. Ñóðºóëÿí ò´ãñ³ñí³ õ´´í áþäæåòí îðìä ñóðñí îþòíð ºóðâí šèëä³í òàœº÷èí ýìíëºí³ ó÷ðåæäåíüñò ê´äëõ ç´âò³ áîëšàíà. Êîëëåäæèí äèðåêòîð Âèêòîð Àçûäîâèí êåëñ³ð, šèë èðâ³ñ ýíä ñóðõ ñàíàòà áàº÷óäûí òî ´ñ³ä éîâíà. "Òèèã³ä ýí šèë 637 ê¢í ýð뺳í îðóëš ´ãâ. 9-÷ êëàññ ò´ãñ³ñí ꢢêä-ê´â¢ä "Ñåñòðèíñê êåðã" ãèäã ³œãä îëàð ýð뺳í îðóëñíà àøò ýíä íåìð 25 îðì á¢ðä³õ øèèäâð àââèäí. Ýí šèë îþòíðèí òîîä îðñí áàº÷óä äóíä õàì-õîøà ðåãèîíìóäûí ýë÷íð á³³í³, ýííü Ñòàâðîïîëüñê êðàéèí, Àñòðàõàíñê áîëí Ðîñòîâñê îáëàñòèí, Äàãåñòàíà, ×å÷íÿí ꢢêä-ê´â¢ä. Áîëâ õîë ºàçðàñ èðñí áàº÷óä ÷èãí áàñ á³³í³. Òèèã³ä Òûâà, Êèðãèçü, Òóðêìåíèñòàí áîëí íàíü ÷èãí ºàçðàñ ꢢêä-ê´â¢ä ìàíà êîëëåäæèí îþòíð áîëâ. Òåð áèéíü ìàíà òàœº÷èí ðàéîäàñ áîëí Ýëñò³ñ ꢢêä-ê´â¢ä íóðºëš ìàíà îþòíðèí òîîä îðâ ", - ãèš Âèêòîð Êè÷èêîâè÷ êåëâ.