Õàëüìãò îëí äàâõð ãåðì¢äèí êàïèòàëüí ÿñâðèí ïðîãðàìì éîâóäòàºàð á³³äë-šèðºëä òîõðàãäšàíà. 2018 šèëä òàœº÷ä êàïèòàëüí ÿñâðèí ïðîãðàììèí çóðàëà èðëö³ò³º³ð óò òóðøòàí 21 ãåð ÿñãäõ éîñòà. Ýí ´äðì¢äò òàœº÷ä îëí äàâõð ãåðì¢äèã øèíð¢ëëºí³ ê´äëìø ò´ãñ÷³í³. Õàëüìãò îäà äååð³í 16 îëí äàâõð ãåðèã ÿñš áåë êåñìí, ýííü Ýëñò, Ãîðîäîâèêîâñê áîëí Ëàãàíü áàëºñäûí, Êîìñîìîëüñê ïîñåëêèí ãåðì¢äò. ijê³ä áîëõëà Ýëñò áîëí Ëàãàíü áàëºñäò õîéð îáúåêòèí ÿñâðèí ê´äëìøèã äóóñàä, óäëãî ýäëâðò îðóëõìí. Ýëñòä ä³ê³ä íåã ãåðèí îðàºèíü ÿñš äóóñ÷àíà.
ßñâðèí ïðîãðàììèí éîâóäò òîñõëòûí îðãàíèçàöñ öóã êåðãò³ ê´äëìøèã êåš³í³. Ãåðì¢äèí õóó÷ðñí äååâðèã öóöëàä, ´äã³ öàãèí íåêâðë³ èðëöš³õ øèí ìàòåðèàë îëçëš, îðàºèíü øèíð¢ëš ñîëüšàíà.
Äàðóê 2019 šèëä òàœº÷ä 23 îëí äàâõð ãåðèí îðàºèíü êàïèòàëüí êåâ³ð ÿñõàð çóðàëšàíà, òåð òîîä Ýëñò áàëºñíä - 19 ãåð, ßøêóëü ïîñåëêä - 2 ãåð, òåð ìåò Òðîèöêîå ñåë³íä áîëí Êîìñîìîëüñê ïîñåëêä. Õàëüìã Òàœº÷ä êàïèòàëüí ÿñâðèí ïðîãðàìì ýêë³ä ¢¢ëäñí³ñ àâí, ýííü 2014-2017 šèëì¢äèí ýðãöä óò òîîäàí 74 îëí äàâõð ãåðèí êàïèòàëüí ÿñâð êåãäñí áîëäã. Òåã³ä òàœº÷ä 6 ì蜺 ºàð ê¢í á³³öèí òààëàí ÿñðóëñìí.

Øèäð Ìîñêâà áàëºñíä "2018 šèëèí ñ³í ãèñí ´ðê-á¢ë" ãèäã Öóã³ð³ñ³í ìàðºàí ò´ãñâ. Ýâð³ííü ðåãèîíäàí äèèëâð á³ðñí ´ðê-á¢ëì¢ä òåð¢íä îðëöš, "Áààõí ´ðê-á¢ë", "Îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ë", "¥âêíðèííü àâúÿñ õàäºëšàõ ´ðê-á¢ë", "Ñåë³í ºàçðò á³³äã ´ðê-á¢ë" áîëí "²ð³ñ³í àëòí ´ðê-á¢ë" ãèäã íîìèíàöñò õîîðíäàí ä´ðëäâ. Óò òîîäàí ýí šèë ìàðºàíä 329 ´ðê-á¢ëèí äîêóìåíòñ îðóëãäâ, òåäí³ñíü 85-íü ø¢¢š àâàä, ôèíàëä îðëöõ ç´â ´ããäñìí. Òåäí³ òîîä Ýëñò áàëºñíä á³³äã òàâí ¢ðò³ Íàòàëüÿ ×óæàåâàí áîëí Ýäóàðä Ìó÷êàåâèí ´ðê-á¢ë áèë³. Íîÿáðü ñàðèí 23-ä ìàðºàíà àø äèãëãäš, ýäí³ ´ðê-á¢ë "Îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ë" ãèäã íîìèíàöä äèèëâð á³ðñí³ òóñê áàéðòà 糜ã èðâ.
Ýí àìðëºíà ´äðì¢äò ýäí Ìîñêâà áàëºñíàñ õ³ðš èðâ, òåã³ä áèäí ìàðºàíà òóñê òîäëâðàðí õóâàëöõèã ñóðâèäí. Àéòà, Ñàøà, Àëàí, Âèòàëèíà áîëí Áàäíÿ ò¢ð¢í áîëš Ìîñêâà îðâ. Îòõí Áàäíÿ ê´â¢í àðâí ñàðòà, áè÷êí áîëâ ÷èãí ýí õîë õààëºèã ñ³³í³ð äààºàä, ãåì óãà öóºàð õ³ðš èðâ. Ìàðºàíà á¢ð䳺³÷íð ñîíüí ïðîãðàìì áåëäš, Ìîñêâà áàëºñàð ýêñêóðñü á¢ðä³â, áàéðèí õóðãò íåðò³ àðòèñòíð îðëöâ.
- Áèäí "Êîñìîñ" ãèè÷ë¢ðò á³³º³ä, òåíä êîíöåðòí çàëä áàéðèí êåðã-¢¢ëäâðì¢äò îðëöâèäí. "Îëí ¢ðò³ ´ðê-á¢ë" ãèäã íîìèíàöä äàëí ºàð ´ðê-á¢ë îðëöâ, òåäí äóíä äèèëâð á³ðñíü ìàäíä èê áàéð-áàõìš ¢¢ä³â. Ýí ìàðºàã ²ð³ñ³í ê¢÷-ê´ëñí³ áîëí ñîöèàëüí õàðñëòûí ìèíèñòåðñòâ šèðºëèí ê¢íä òààëä òóññí áè÷êä¢äèã ä´œíëºí³ ñàœëà õàìäàí á¢ð䳚 äàâóëíà. Ìàðºàí ´´ä³í êåìš³íä äàâóëãäâ, áèäí Ìîñêâàä äàâóëñí ´äðì¢äèã êåñãò³í òîäëõâèäí, íåã ¢ë¢ áè÷êä¢äò öóãíü òààñãäâ. Áè÷êä¢äèí ò´ë³ ìàñòåð-êëàññìóä áîëâ, ýäí îëí ç¢ñí êåãäëì¢ä êåš, ìàðºàñò áîëí íààääò îðëöš ñåðãìšò³º³ð àìðâ,- ãèš Íàòàëüÿ Áàäíÿåâíà êåëâ.
Ìàíà òàœº÷ä "ѳí ãèñí ´ðê-á¢ë" ãèäã ìàðºàí ìàé ñàðä áîëñìí. Òåð¢íä íîìèíàö áîëºíä äèèëâð á³ðñí ´ðê-á¢ëì¢äèí äîêóìåíòñèã Öóã³ð³ñ³í ìàðºàíä îðëöõèí ò´ë³ èëã³ñìí. Ìàðºàíà á¢ð䳺³÷íð òåäí³ñ ×óæàåâèõí³-Ìó÷êàåâèõí³ ´ðê-á¢ëèã ø¢¢š àââ. Öóã³ð³ñ³í ìàðºàíä áåëäâð êåõä ýäí³ ´ðê-á¢ëä Õàëüìã Òàœº÷èí ñîöèàëüí äåëãðëòèí áîëí ê¢÷-ê´ëñí³, ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí ñîéëûí ìèíèñòåðñòâñ ä´œ-òóñàí ê¢ðãñìí. Í. ×óæàåâàí êåëñ³ð, ýäíä öóãòàäíü õàëüìã êîñòþìñ éèëºãäâ, ´ðê-á¢ëèí âèäåîïðåçåíòàö êåõä ä´œ ê¢ðããäâ, òàœº÷èí óëñèí ¢¢ä³ëòèí Öóòõëœãèí õîðåîãðàô ýäíë³ "×è÷ðäã" áè äàñš, ñîíüí ïðîãðàìì áåëäâ. Ìàðºàíä îðëöñí ´ðê-á¢ëì¢ä³ñ çóã ýäí³ áîëí Áàøêèð³ñ, Òûâàºàñ, ßêóòÿñ èðñí ýë÷íð êåëí-óëñèí õóâöàí ´ìñâ ãèš Íàòàëüÿ Áàäíÿåâíà êåëí³, òåã³ä ýäíë³ öóºàð çóðãàí öîêóëõàð ñåäâ. Àëüäàñ ýäí èðñ³ð öóºàð ñîíüìñš, õàëüìã õóâöí éèð êå-ñ³³õí áîëšàõèã ³ìòí òåìäãëâ.
- Öóã³ð³ñ³í ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí éîâäë ìàíà ´ðê-á¢ëä èê áàéð ¢¢ä³â. Ìàäíèã òåð¢íä îðëöõä ä´œã³í ê¢ðãñí öóã óëñò áèäí èê õàíëòàí ´ðãš³í³âèäí. Ýíòí çóã ìàíà ´ðê-á¢ëèí ê¢ö³ìš áèø, ýíòí ìàíà òàœº÷ä á³³äã îëí ¢ðò³ óëñèí äèèëâð áîëšàíà. Èèì ìàðºàñ èê óðìä ´ãí³, òåã³ä òàœº÷èí áîëíó, Öóã³ð³ñ³í áîëíó êåðã-¢¢ëäâðì¢äò, ìàðºàñò øóíìºàºàð îðëöš, õàëüìã óëñèí ñîéë äåëãð¢ëš, ìàíà ´âêíðèí àâúÿñ-çàœøàë ìåä¢ëš éîâòí ãèš öóãòàäíü äóðäšàíàâ. Ýí ìàðºàí ºóðâí šèëä³í äàâóëãäšàíà, ìàíà òàœº÷èí ýë÷íð ýðê áèø äèèë³÷íðèí òîîä îðíà. Àíäðþøêååâèõí³ áîëí Íàðèí-Øàðèíîâèõí³ ´ðê-á¢ëì¢ä óðäíü äèèëâð á³ðñìí, îäà áèäí äèèë³÷íðèí òîîä îðâèäí. Ýí ìàðºàíä äèèëâð á³ðñí ´ðê-á¢ëì¢ä "ѳí ãèñí ´ðê-á¢ëì¢äèí ê¢íäëëºí³ äåãòð" ãèäã õóðàœºóä îðíà, òåð¢ã äèèë³÷íðò áåëãëí³. Ýêèí ´äð óãòš èèì ìàðºàíä äèèëâð á³ðñíü íàíä õîéð äàì áàéðòà áîëâ, - ãèš Íàòàëüÿ ×óæàåâà êåëâ.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ

Ýí šèë ñîéëûí ìèíèñòåðñòâ áè÷êä¢äèí òóðèçìèã äåëãð¢ëëºí³ êåëí-óëñèí ïðîãðàììèã öààðàíäíü á³³äë-šèðºëä òîõðàš äàâóëšàíà. Ýí êåðã ²ð³ñ³í Ôåäåðàöèí êåëí-óëñèí ñîéëûí ç´´ðèã õàäºëëºíà áîëí áè÷êä¢äò, áàº÷óäò òóóšèí, ñîéëûí õàëõñèã ìåä¢ëëºí³ ò´ë³ êåãäí³.
Òåã³ä ÷èãí äååð êåëãäñí ò´ñâèã á³³äë-šèðºëä òîõðàš, Õàëüìã Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòåðñòâ ìàíà ñåë³íä ¢¢ëääã ñîéëûí Ãåðèã ïóò¸âêàð à÷ëñìí. Ýí ¢ðâð³ð ìàíà ꢢêä-ê´â¢ä íàðò äåëê³ä õàìãèí ñ³³õí áàëºñäûí íåãíü áîëäã Ñàíêò-Ïåòåðáóðã º³³õš ÷àäâ. Àëäð ϸòð õààíà ç³ðëã³ð òîñõñí àð õîòë áàëºñí Åâðîïèí áàëºñä äóíä îí÷òà îðìàí ýçë³ä, ìàíà Ò´ðñêí³ êååðìš áîëäã ì´í. Òåã³ä ýí çóóëü÷ëëºí ìàíà áè÷êä¢äò ñ³í áåëã áîëš ºàðâ.
Ê¢¢êä-ê´â¢ä "Ìîñêâà" ãèäã ñ³³õí ãèè÷ë¢ðò êåñã ´äðò³í á³³ðøëš, Ñàíêò-Ïåòåðáóðã áàëºñíà ¢çìšò³ îëí ºàçð ¢çöõ³â. Áè÷êä¢ä Ýðìèòàæä îäàä, àëäð çóðà÷íðèí ¢¢ä³âðì¢äèã º³³õâ, Èñàêèåâñê áîëí Êàçàíñê õóðëä áîëí Ãîñóäàðñòâåíí Îðñ ìóçåéä ÷èãí îäâ. Ìàðèèíñê òåàòðò ýäí íààä õ³ë³â. Áè÷êä¢äò öóãíü òààñãäâ. ¡çñí-ñîœññí þìí ìàíà ¢ðäèí ñàíëä ¢ðãëšä³í îí÷òà îðì ýçëõ.
Õàëüìã Òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòð Õ.Ýëüáèêîâä, êóðàòîð À.Áîâàåâàä, ñåë³í³ ñîéëûí Ãåðèí äèðåêòîð Ñ.Ëèäæèåâàä áîëí áè÷êä¢äèã òîñàä àâñí Ë.Ýí÷ååâàä ìàíà ¢ðä ýí ñ³³õí áàëºñ ¢çš ÷àäñíä èê ãèäã õàíëòàí ´ðãš³í³âèäí. Êèøãòí áàò áîëòõà, ê´äëìøòí óðàëàí éîâòõà!
Èíšèí Ëèšèí íåðò³
Åðãåíèíñê äóíäûí øêîëûí
5-÷ êëàññèí ñóðºóëü÷íðèí ýê-ýöêíð

Šèë áîëºí íîÿáðü ñàðèí 15-ä Õàëüìã áàðèí ñ³í ´äð áîëíà. Õàëüìã áàðèí ´äð 2002 šèë³ñ àâí òåìäãëãäí³. Áàéðèí ó÷ðíü: 1917-ã÷ šèëèí íîÿáðü ñàðèí 15-ä íåð òóóðñí íîìò, îëíà ¢¢ëä³÷ Î÷ðà Íîìòûí á¢ðä³ñí "¥´ðäèí 糜ã" ãèäã íåð³äëºò³ õàëüìã ò¢ð¢í ãàçåòèí íåãäã÷ òîéã ºàðñìí.
Ýí ñ³í ´äðò íåð³äãäñí îëí ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâð šèë áîëºí äàâóëãäíà. Òåð òîîä Õàëüìã ãîñóäàðñòâåíí óíèâåðñèòåòä õàðºëòñ áîëíà. "Æóðíàëèñòèêà" ³œãä ñóð÷àõ îþòíð òàœº÷èí áàðèí äåëãðëòä ò³âö³í îðóëñí ñîéëûí ¢¢ëä³÷íðë³ áîëí îëíä 糜ãëëºí³ ýâ-àðºñèí âåòåðàíìóäëà õàðºàä ꢢíäí³. Óðäíü îþòíð íåðò³ ëèòåðàòóðîâåä, ²ð³ñ³í Ôåäåðàöèí ñîéëûí à÷òà ê´äë³÷, ²ð³ñ³í æóðíàëèñòíðèí Íèèö³í³ áîëí áè÷³÷íðèí Íèèö³í³ ãåø¢í Äîðšèí Äàíàðàëà, áàðèí áîëí ýëåêòðîíí îëíä 糜ãëëºí³ ýâ-àðºñèí âåòåðàí, ÑÑÑÐ-èí áîëí ÐÔ-í æóðíàëèñòíðèí Íèèö³í³ ãåø¢í Áîîâàí Âëàäèìèðëà áîëí òàâí Îëèìïèéñê íààäíà òóñêàð 糜ãëš áè÷ñí íåðò³ æóðíàëèñò Êîëäàí Áàäìëà òàíüëäñí áèë³. Ýí šèë áîëõëà îþòíð îëí šèëèí òóðøò òàœº÷èí òèïîãðàôü òîëºàëñí Âÿ÷åñëàâ Ñòîÿíîâëà õàðºâ.
Õàðºëòûí ýêëö³ð Õàëüìã ôèëîëîãèí áîëí äîðä ¢çã øèíšëëºí³ èíñòèòóòûí äèðåêòîðèí ¢¢ëèã öàã çóóð äààšàõ Ëèšèí Ìèíãèÿí áîëí õàëüìã ëèòåðàòóðèí áîëí æóðíàëèñòèêèí êàôåäðèí àõëà÷èí ¢¢ëèã öàã çóóð äààšàõ Ðàèñà Äÿêèåâà ãèè÷ä á¢ë³í ¢ã êåëâ. "Èèì õàðºëòñèí éîâóäò ãèè÷íð ýâð³ ê´äëìøèííü áîëí á³³äë-šèðºëèííü òóñêàð êåë³ä, äàìøëòàðí õóâàëöíà, òåã³ä ñîœññíü èðã÷ æóðíàëèñòíðò îëçòà-òóñòà áîëõíü ëàâòà", - ãèš Ëèšèí Ìèíãèÿí òåìäãëâ.
Ò¢ð¢ë³ä Âÿ÷åñëàâ Ñòîÿíîâ áàº÷óäò áèéèííü òóñêàð àõðàð êåëš ´ãâ. Äàðóíü ꢢíäâð ýêëâ. Îþòíð ´äã³ öàãèí æóðíàëèñòèêèí ò´ð³ð ñóðâðìóä ´ãâ, áàðèí êåðãèí, ðåãèîíàëüí îëíä 糜ãëëºí³ ýâ-àðºñèí äåëãðëòèí áîëí íàíü ÷èãí ò´ð³ð ñîíüìñâ. Õàðºëòûí ÷èëã÷³ð âåòåðàí áàº÷óäûã é´ð³º³ä, ÈÊÔèÂ-í õàëüìã ëèòåðàòóðèí áîëí æóðíàëèñòèêèí êàôåäðò áåëã¢ä á³ð¢ëš ´ãâ. Õàðºëòä èðñíäíü õàíëòàí ´ðã³ä, Ðàèñà Äÿêèåâà Âÿ÷åñëàâ Àëåêñàíäðîâè÷ä öåöã¢ä áîëí áåëã á³ð¢ëš ´ãâ. Îþòíð ê¢íäò³ ãèè÷ë³ çóðãàí öîêóëâ.

Êàðèíà ÊÀØÊÀÐÎÂÀ,
ÈÊÔèÂ-í 2-ã÷ êóðñèí îþòí
Çóðã öîêñíü: ÈÊÔèÂ-í 4-ã÷ êóðñèí îþòí Äèàëëî Éåòòè

Ýí îð÷ëœ äååð ò´ðš ºàðñí öàãàñ àâí ìàäíèã ýêèí êèëìš áîëí èê äóðí õàðš õàäºëàä, ê¢íä òîîòûã äèèëš ºàðõä òóñëíà, øèí ê¢ö³ìš á³ðõä îíüäèí ä´œ áîëíà. Ìàœºäóð ìàíà îðí-íóòãò òåìäãëãäõ ýêèí ¥äðë³ öóºàð áèäí ìàíà ýœêð ýêíðò ç¢ðêíè õàíëòàí ´ðãš, à÷-òóñèíü õ³ð¢ëš á¢ë³í ¢ã³í êåëõâèäí.
Ýëñò áàëºñíä á³³äã ´íð-´ñêëœ Áàìáûøåâèõí³ ´ðê-á¢ëä ñ³í àâúÿñò òîõðñàð ꢢêäíü ýðò³ñíü áåëã³í áåëä³ä, ãåðèí ýçí áîëõëà öåöã¢ä õóëäš àâàä, öóºàð ýœêð àâàëÿí áîëí ýê³í ñ³í ´äðë³ é´ð³í³. Äàíàðà Äîðäæèåâíà áîëí Áîðèñ Àëåêñàíäðîâè÷ òàâí ¢ðò³ ýê-ýöê, áè÷êí Äèíàðà çå ꢢêò³. Í¢¢äë³, Àìóëœ, Àëåêñàíäðà, Áàéñàë áîëí Óëüÿíà ꢢêäíü ºàðèí òàâí õóðºí ìåò íèèò³, ýê-ýöêèííü íåðèã ´´ä³í á³ðš éîâíà. Ýäí õàíüöàä, ºó÷í šèë áîëš éîâíà. Õàëüìã äååä ñóðºóëüä ñóð÷ éîâñí öàãòàí ýäí òàíüëäàä, ´ðê-á¢ë³í ´íä³ëºñìí. Õàðì ò´ðõä, õîþðí ýðò ýê óãà ¢ëäñìí, òåã³ä áààõí ýê-ýöê õîéðò ´´ðõí ýëãí-ñàäíü ꢢêä³í ´ñêõä ä´œ áîëñìí.
- Íàìàã õîéð šèë ê¢ð³ä óãà á³³òëì ýêì ñ³³º³í õ³³â, òåã³ä ºàºàì Ò´âê³ Ëàêîâíà Ìîìîëäàåâà íàìàã øêîëä îðòëì àñðëà. Áè÷êí öàãòàí ýêèí êèëìš óãà ¢ëäñí ò´ë³ä³í áè òàâí ¢ðíä³í éèð ýœêðâ. Ê¢¢êäò³í áè÷êí³ñíü àâí ÷èê ñóðºìš ´ãõ³ð øóíš, öóãòàäíü êèëìš³í òóñõàš, á¢ë³í ¢ã³ðí óðìä ´ã÷, ÿìð íåã ò´ð ó÷ðõëà ñ¢â-ñåëâã³ðí í´êä áîëíàâ. Ýíäð õîéð ꢢêí õ³ðä ºàðñí á³³í³, òåã³ä ꢢêä ê¢í ãåðèí ÷èìã áîëš, áèé³í ÿºš ÷èê³ð á³ðõèã çààíàâ,- ãèš Äàíàðà Äîðäæèåâíà êåëí³.
Áîðèñ Àëåêñàíäðîâè÷ äîòð-äóíäûí êåðã¢äèí îðãàíìóäò îëí šèëä³í öåðãëš³í³, ýíäð ýí Õàëüìã Òàœº÷èí ÌÂÄ-í øòàá ºàðäíà, ïîëêîâíèêèí öîëòà. Ìîñêâàä ÌÂÄ-í çàëëòûí àêàäåìüä ñóðºóëü ñóðñí öàãòíü ýäí ´ðê-á¢ë³ðí òèèã³ð³í í¢¢ñìí. Òåíä Äàíàðà Äîðäæèåâíà áè÷êä¢äèí ñàäò ñóðºìšëà÷àð ê´äëâ, ꢢêäíü øêîëä ñóðâ. Êåëõä, ꢢêäíü øêîëä éè뺳í ñ³³í³ð ñóð÷, îëèìïèàäò îðëöš, îëíà í¢¢ðò éîâñìí. Õ´´ííü Á.Áàìáûøåâ Àð Êàâêàçä öåðãëš éîâõëà, ꢢêä ê¢í ºàíöàðí ꢢêäò³º³í ¢ëä³ä, ãåðèí ýçíü ³ìä-ìåíä õ³ðš èðòõ³ ãèš çàëüâðš, êåä¢ ñ´ í´ð óãà á³³ñèã êåë³ä êåðã óãà. Ãåðèí ýçí òåíä öåðãëš éîâñí öàãò ꢢêä ê¢í ñààòà áèë³, îð ºàíöõí Áàéñàë ê´â¢íü ºóðâí ꢢêí³ äàðó ò´ðš ºàðñíü èê áàéð ¢¢ä³ë³. Çóóðì ò´ðš ºàðñí ê´â¢í ýã÷íðèííü êèëìšò³ õ³ë³âðò äàðóíü áîîšàä, ÷àœº-÷èèðã áîëâ. Òåð ê¢íä öàãëà ꢢêäíü ýêä³í ä´œ áîëàä, ãåð³í àõóëàä, íåã-íåãíä³í ãåðèí ê´äëìø êåõä í´êä áîëäã á³³ñìí.
Äàíàðà Äîðäæèåâíàí êåëñ³ð, ꢢêäíü õîîðíäàí íèèò³, êåí áè÷êí³í ´ê³ðëš, êåí àõàí ê¢íäëš, íåã-íåã³í õ³ë³š ýê ýöê õîéðòàí ´ëç³ò³ ñ³í ¢ðä áîëš ´ñâ. Ýê áîëºíä ꢢêäèííü ê¢ö³ìš áèéèííü ê¢ö³ìš³ñ ¢íò³ áîëí áàõìšòà áîëäã, òåã³ä òàâí ¢ðíü îëíà õîðìàä áàãòš éîâõä ýê-ýöêíü áàéðëíà. Ýäíü ñ³³õí îää êåâò³ šèðºëèííü õààëºèíü ãåðëòš éîâíà. Óóºí Í¢¢äë³ ìèãðàöèîíí ò´ðì¢äèí çàëëòä ê´äëí³, Àºø áàëºñíä ÌÂÄ-í àêàäåìüä ñóðñìí. Àìóëœ îäàõí õ³ðä ºàðâ, ýí áàñ äîòð-äóíäûí îðãàíìóäûí õàëõàð ê´äëí³. Õîéð ê¢ðãíü áàñ ïîëèöèí ê´äë³÷íð, òåã³ä äààâðòà ê´äëìøò ê´äëš³õ óëñ ´ðê-á¢ëèí áîëí ´´ðõí óëñèí ä´œ ÷èíðò³ áîëäãèã ñ³³í³ð ìåäí³. Áîðèñ Àëåêñàíäðîâè÷ áîëí Äàíàðà Äîðäæèåâíà Õàíèíîâèõí³ áîëí Áàäìàåâèõí³ ´ðê-á¢ëì¢äë³ õóäíð áîëàä, îäà õàìäàí áàº÷óäò í¢äí-àìí áîëíà. Àëåêñàíäðà ꢢêíü îäà ÊàëìÃÓ-ä õàëüìã ôèëîëîãèí èíñòèòóòä ñóð÷àíà, "Áàéíñàí" ãèäã ìîäåëüí ñòóäüä îðäã á³³ñìí. Áàéñàë áîëí Óëüÿíà Ýëñò áàëºñíà 20-÷ òîéãòà äóíäûí øêîëûí ñóðºóëü÷íð. Áàéñàë ôóòáîëä éèð äóðòà, ñóðºóëÿí éè뺳í ñ³³í³ð ñóðíà, îëèìïèàäìóäò øóíìºàºàð îðëöíà. Îòõí Óëüÿíà áàñ ñóðºóëÿí éè뺳í ñ³³í³ð ñóðíà, çóðã çóðõäàí äóðòà, ýí ìàíà òàœº÷èí óéí íàñòà çóðà÷íð äóíä áîëäã ìàðºàñò ýðê áèø äèèë³÷íðèí òîîä îðíà.
Áîðèñ Àëåêñàíäðîâè÷ áîëí Äàíàðà Äîðäæèåâíà áèéñíü Îêòÿáðüñê ðàéîíä ´ñ³ä-áîññí óëñ, ýäí ò´ðñêí÷ ñåäêëò³, õàëüìã êåëíä³í õàðó, ´âêíðèííü àâúÿñ-çàœøàëàð á³³äã óëñ áîëšàíà. Ä.Áàìáûøåâà Ýëñòä 7-÷ áîëí 13-÷ áè÷êä¢äèí ñàäìóäò ñóðºìšëà÷àð ê´äëš éîâñìí, îäà áàëºñíà àäìèíèñòðàöèí ñóðºóëü-ýðäìèí çàëëòä àõ ñïåöèàëèñòàð ê´äëí³. Ýäí³ ´ðê-á¢ë "Õàëüìã êåëí ´ðê-á¢ë áîëºíä" ãèäã ìàðºàíä îðëöñìí, ꢢêäíü õàëüìã êåë³í ñ³³í³ð ìåäí³, óœã-òîõìèííü òóóšàð ñîíüìñíà. ¡ëã¢ðíü, ê´â¢íä³í Áàéñàë íåð ´ãñíü õàðà áèø. Õóëíöã ýöêíü èèì íåðò³ á³³ñìí, òåã³ä îäà ê´â¢í òåð¢í³ òóñêàð ñîíüìñš, êåí ãèäã ê¢í á³³ñèíü ìåäš àâõ ñàíàòà.
Õ´ðí éèñí šèëä³í õàìäàí íèèò³ á³³š, òàâí ¢ðíä³í ÷èê ñóðºìš ´ãñí Áîðèñ Àëåêñàíäðîâè÷ áîëí Äàíàðà Äîðäæèåâíà "Äóðíà áîëí èòêëèí ò´ë³" ãèäã ìåäàëÿð à÷ëãäñìí. Îäàõí ãèëò³ Á.Áàìáûøåâä "Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà þðèñò" ãèäã ´´ä³í íåðí 碢ëºãäâ, ýí Àð Êàâêàçä öåðãëñí ò´ë³ä³í ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíòèí ç³ðëã³ð "Îëíà äèã-äàðà õàðëºíä öåðãëñí ò´ë³ä³í" ãèäã ãîñóäàðñòâåíí à÷ëâðàð à÷ëãäñìí. ¥öêëä¢ð Ýëñòä ýêèí ¥äðò íåð³äãäñí áàéðèí õóðãò Áàìáûøåâèõí³ ´ðê-á¢ë "Ê¢¢êäò³í ÷èê ñóðºìš ´ãñí ò´ë³ä³í" ãèäã îíö òåìäã³ð à÷ëãäñíü ýäí³ ´´ðõí óëñò áîëí ýëãí-ñàäíä èê áàéð-áàõìš ¢¢ä³â.

Íàòàëüÿ ÄÀÂÀÅÂÀ
ÇÓÐÃÒ: ´íð-´ñêëœ
Áàìáûøåâèõí³ ´ðê-á¢ë

Áèëãò³ äóó÷íðèã éèëºäã "Ãîëîñ Êàëìûêèè" ãèäã ìàðºàí šèë áîëºí áîëíà. Ýí šèë òàœº÷èí ìàðºàí ä´ðâäã÷ êåìä³í áîëâ. Òåð¢íä ìàðºàíà Ãðàí-ïðè ì´ð³ã Êèðèëë Åìöåâ ø¢¢š àââ. Äóóíà ýðäì÷íðèã éèëºäã ìàðºàí Ï. ×îíêóøîâèí íåðò³ èñêóññòâèí êîëëåäæèí óë äååð áèëãò³ îëí äóó÷íðèã öóãëóëíà. Òåð¢íä òàâíàñ àâí õ´ðí í³³ìí ê¢ðòë íàñòà áàº÷óä îðëöš, äóóíà ýðäì³í ¢ç¢ëš ìàðºíà. Šèë èðâ³ñ ìàðºàíä îðëöšàõ áàº÷óäûí òî ´ñ³ä éîâíà. Ìàðºàí îëí äóíä òààñëò îëšàõèíü òåðíü ìåä¢ëš³í³. Áè÷êä¢äèí ñàäûí ꢢêä-ê´â¢ä³ñ àâí ýêë³ä, äóíäûí øèøëœ ñóðºóëèí çàâåäåíüñò, Õàëüìã ãîñóíèâåðñèòåòä ñóð÷àõ áàº÷óä ê¢ðòë îðëöñíü òåìäãò³. Ìàðºàí òåã³ä íàñíè äèã³ð áàº÷óäûã õóâàš, äóóºèíü ñîœññí áîëšàíà. Äóó÷íðèí áèëã-ýðäìèíü øèœšëš ñîœññí æþðèã Ãîñóäàðñòâåíí õîðèí õóäîæåñòâåíí ºàðäà÷ Îëüãà Ñåðäþêîâà òîëºàëâ. Æþðèí õàíüä Õàëüìã Òàœº÷èí à÷òà àðòèñòê Àííà Î÷êàåâà, ÊàëìÃÓ-í ýñòðàäí äóóíà ñòóäèéèí ºàðäà÷ Îëüãà Ïåòðóøêååâà, áຠíàñòà äóó÷ Àéñà Áðþãèäèêîâà.
Ãðàí-ïðè ì´ð³ã Õàëüìã Òàœº÷èí Óëñèí Õóðàëûí (Ïàðëàìåíòèí) Àõëà÷èí äàðóê, ÊÏÐÔ-í Õàëüìã ðåãèîíàëüí ³œãèí àõëà÷ Íèêîëàé Íóðîâ òîãòàñìí. Ýí ì´ð³ã æþðèí øèèäâð³ð Êèðèëë Åìöåâ ø¢¢š àââ. Áèëãò³ ê´â¢í ýí ìàðºàíä ä´ðâäã÷ êåìä³í îðëöšàíà. Äàœãèí ò¢ð¢í îðì ýçëš éîâëà. Šèë èðâ³ñ äóóíà ýðäìíü ÿñðàä, îäà Êèðèëë Ãðàí-ïðè ø¢¢š àâñíü áàéðòà éîâäë áîëâ. Ýí¢í³ áàãøíü Àëüìí Ãîðÿåâàí êåëñ³ð, ñóðºóëü÷íü áèëã³í äåëãð¢ëõ³ð òàñðõàí óãà øóííà.
Ñ.-Ã. Äîðäæèíà íåðò³ Ýëñòèí ê´ãšìèí øêîëûí ñóðºóëü÷íð Ý. Àçûäîâà áîëí À. Ìàíäæèåâ ñ³³õí äóóëñèíü ¢íë³ä, æþðè ýäíä òàœº÷èí ñîéëûí áîëí òóðèçìèí ìèíèñòðèí äàðóê Íèêîëàé Ñàíäæèåâ òîãòàñí ì´ð³ á³ð¢ëš ´ãâ. Ýëñòèí èñêóññòâèí êîëëåäæèí äèðåêòîð, Õàëüìã Òàœº÷èí ñîéëûí à÷òà ê´äë³÷ Ëþáîâü Ãîðÿåâà áàñ ýâð³ ì´ð³ òîãòàâ. Òåð ì´ð³ã Òðîèöê ñåë³í³ áè÷êä¢äèí èñêóññòâèí øêîëûí ñóðºóëü÷ Â. Óáóøàåâà ø¢¢š àââ.
Òèèã³ä šèë áîëºí áè÷êí áèëãòíðèã éè뺚, òåäíèã ä´œíõ ê¢öëò³º³ð êåãääã ìàðºàí ñ³í àâúÿñ áîëš òîõðšàíà.
ŠÈЪËÈÍ Êåðìí

Øèäð Ìîñêâà áàëºñíä çàðºèí ìåäèê¢äèí Öóã³ð³ñ³í VIII ñúåçä áîëâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâð ìàíà îðí-íóòãò çàðºèí ìåäèöèíñê öåðãëëòèí 100 šèëèí ´´íä íåð³äãäâ. "XX-XXI çóí šèëì¢äò ²ð³ñ³í çàðºèí ìåäèöèíñê íîìèí ê¢ö³ìš" ãèš íåð³äãäñí ñúåçää öåðãëëòèí ¢¢ëäâðèí àø äèãëãäš, çàðºèí-ìåäèöèíñê øèíšëëòèí ÷èíðò³ ò´ðì¢ä õ³ë³ãäâ.
Ñúåçää îðëöà÷íð öåðãëëòèí ¢¢ëäâðèí, çàðºèí-ìåäèöèíñê øèíšëëòèã ê¢ö³ëºèã øèíð¢ëëºí³ ò´ðì¢ä³ð èëäêë êåâ. ²ð³ñ³í áîëí ºàçàäûí îðí-íóòãóäûí í¢¢ðëã÷ ñïåöèàëèñòíð äàìøëòàðí õóâàëöâ. Ñúåçäèí ê´äëìøò çàðºèí-ìåäèöèíñê øèíšëëòèí ó÷ðåæäåíüñèí, ìåäèöèíñê âóçìóäûí çàðºèí ìåäèöèí³ êàôåäðìóäûí íîìòíð, ç´â-éîñíà îðãàíìóäûí ýë÷íð îðëöàä, õ³ë³ãäñí ò´ðì¢ä³ð óõàí-òîîëâðàðí õóâàëöš, ê¢ö³š³õ ê´äëìøèííü òóñêàð êåëš ´ãâ. Õàëüìã Òàœº÷àñ ñúåçäèí ê´äëìøò çàðºèí-ìåäèöèíñê øèíšëëòèí áþðîí ºàðäà÷ Âèêòîðèÿ Áîãàåâà îðëöâ.
Áàðò áåëäñíü ÄÎΊÀÍ Íàòàëüÿ

Äàâñí äîëàí õîíãò òàœº÷èí ýì÷íð "Ýð¢ë-ìåíä õàðëºíä òåëåìåäèöèí îëçëëºí" ãèäã ò´ð³ð äèñòàíöèîíí ýâ-àðºàð ìåðãšëò³í ´´äë¢ëâ. Ýí êåðã-¢¢ëäâðèã ²ð³ñ³í ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí ïðîôèëàêòè÷åñê ìåäèöèí³ êåëí-óëñèí ìåäèöèíñê øèíšëëºí³ Öóòõëœ á¢ð䳚 äàâóëâ.
Ï.Æåì÷óåâèí íåðò³ òàœº÷èí áîëüíèöèí óëä áîëñí êåðã-¢¢ëäâðò 110 ýì÷ îðëöâ. Ýäí òåëåìåäèöèí³ òåõíîëîãèé îëçëëºíà, íàðò-äåëê³í áîëí ôåäåðàëüí êåìš³íä ìåäèöèíñê ä´œ ê¢ðãëºèã íîðìàòèâí-ç´âèí êåìš³íä äèãëëºí³ áîëí íàíü ÷èãí ò´ðì¢ä³ð ìåðãšëò³í ´´äë¢ëâ.
Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòð Þðèé Êèêåíîâèí òåìäãëñ³ð, 2019 šèëä "Ðîñòåëåêîì" ÏÀÎ òàœº÷ä á³³äã ôåëüäøåðñê áîëí ôåëüäøåðñê-àêóøåðñê ïóíêòñò îïòèêî-âîëîêîíí çàëºëäà îðóëõìí. Ýí šèëèí ÷èëã÷ ê¢ðòë áîëõëà ýì÷íðèí àìáóëàòîðüò áîëí îëíà äàìøëòûí ýì÷íðèí îôèñìóä ñ³í ÷èíðò³ èíòåðíåòàð òåòêãäõìí. Òåã³ä òåëåìåäèöèí³ ýâ-àðºñ îëçëëºíà ÷èíð ´´äëõíü ìàºä óãà.

Îäàõí Ìîñêâà áàëºñíä ìåäèöèí³ òóóš øèíšë³÷íðèí ²ð³ñ³í íèèö³í³ (ÐÎÈÌ) XV ñúåçä áîëâ. Òåð¢íä ²ð³ñ³í, ÑØÀ-í, Ëàòâèí áîëí Óêðàèíà ýë÷íð îðëöâ. ²ð³ñ³í ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòð Â.Ñêâîðöîâàí èëã³ñí é´ð³ëèí áè÷ãèã ýí¢í³ äàðóê Î.Ñàëàãàé ñúåçää îðëöà÷íðò óìøàä, ìåäèöèí³ òóóš øèíšë³÷íðèí ¢¢ëäâð ÷èíðò³ áîëí îëíä êåðãò³ áîëšàõèã òåìäãëâ.
2017-2018 šèëì¢äò íèèö³í³ ¢¢ëäâðèí áîëí êåñí ê´äëìøèí àø äèãëãäâ. ÐÎÈÌ-èí àõëà÷ ïðîôåññîð Ê.Ïàøêîâèí êåëñ³ð, îäà Öóã³ð³ñ³í ìåäèöèíñê ìóçåéì¢äèí ðååñòðò 185 ìóçåé á³³í³, 2014 šèëä ýäí³ òî 150 òîãòàšàëà. Òåã³ä ìåäèöèí³ ìóçåéì¢äèí òî áè÷êí-áè÷êí³ð ´ñ÷³õíü òåìäãëãäš³í³. Ýííü Î.Ñàëàãàéèí ºàðäšàõ ìåäèöèíñê ìóçåéì¢äèí äåëãðëòèí Öóòõëœãèí áîëí ñîâåòèí ¢¢ëäâðèí ê¢ö³ìš áîëšàíà.
Ýí šèë Ñå÷åíîâèí íåðò³ ìåäèöèíñê óíèâåðñèòåòä ìåäèöèí³ òóóšèí äèññåðòàöèîíí ñîâåò ¢¢ëäâð³í ýêëâ ãèš ñúåçää òåìäãëãäâ. ÐÎÈÌ ðåãèîíìóäò ìåäèöèí³ òóóšèí ìóçåéì¢äèí ¢¢ëäâðèã äåëãð¢ëõ ñåäâ³ð òàòâ, òåð¢ã öóºàð ä´œíš, ýí òóñò ê´äëìø³í øóíìºàäóëõàð øèèäâ. Ñúåçäèí ê´äëìøò Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòåðñòâèí îëíà Ñîâåòèí àõëà÷, ÐÎÈÌ-èí Õàëüìã ðåãèîíàëüí ³œãèí ºàðäà÷ Àëåêñàíäð Áîëòûðîâ îðëöâ.

Øèäð Õàëüìã Òàœº÷èí ýð¢ë-ìåíä õàðëºíà ìèíèñòðèí äàðóê Õîíãîð Ìóòüÿíîâ ßøàëòàí ðàéîíä ê´äëìø÷ êåðã³ð îäâ. Òåíä äààâðòà ºàðäà÷ ýí ´äðì¢äò 90 šèëèí ´´í³í òåìäãëñí ê¢÷-ê´ëñí³ âåòåðàí Åâäîêèÿ Áîíäàðåíêîëà õàðºàä, ²ð³ñ³í Ïðåçèäåíò Â.Ïóòèí èëã³ñí é´ð³ëèí áè÷ã á³ð¢ëš ´ãâ.
Åâäîêèÿ Íèêîëàåâíà Èâàíî-Ôðàíêîâñê îáëàñòèí Áîãîðîä÷àíñê ðàéîíà Ñòàðóíÿ ãèäã ñåë³íä ò´ðš ºàðñìí. Àðâí ä´ðâò³º³ñí àâí ýí á³³ðí êîëõîçä ê¢÷-ê´ëñí³ õààëºàí ýêëñìí. Õàëüìã ºàçðò 1963 šèë³ñ àâí á³³í³, ýäí³ ´ðê-á¢ë Ñîëåíîå ñåë³íä èðš á³³ðøëñìí. Ýíä ýí Ëåíèíà íåðò³ êîëõîçèí ¢ñí³ ýä-òàâðèí ôåðìä ê´äëš éîâñìí. Å.Áîíäàðåíêî õîéð ¢ðò³, òàâí à÷-çååò³ áîëí õîéð šè÷ò³.
Îí÷òà ´´íë³íü é´ð³º³ä, áåëã á³ð¢ëš à÷-òóñèíü òåìäãëñíä âåòåðàí ðàéîíà áîëí òàœº÷èí ºàðäâðò õàíëòàí ´ðãš, õàëüìã ºàçð ýí¢íä ò´ðñêí áîëñèã òåìäãëâ.