Öóã ìàíà îðí-íóòãèí, òåð ìåò òàœº÷èí ³ìòí Äèèëâðèí ¥äðèã ´ðãìšò³º³ð òåìäãëâ. Ìèíè íàºö ààâ Òîñòà Ãîðÿåâè÷ Ìàíäæèåâ áàñ Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³íä îðëöñí áèë³. Íàºö ààâì 1897 šèëä Õàëüìã ÀÑÑÐ-èí Óëàí-Õîëüñê ðàéîíà Êåëüêà ñåë³íä ò´ðñí áîëäã. Äååð³í õîéð ýã÷ò³ áîëí àõòà á³³ñìí. Ò´ðñêí ñåë³íä³í ´ñ³ä-áîñàä, çàºñ÷àð
ê´äëš éîâëà. ij³í³ ´ìí ´ðê-á¢ë³í ´íä³ëºš, ä´ðâí ¢ðò³ áîëâ.

Îäàõí Ýëñòä òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Ãåðèí ñ¢¢ðèí èê çàëä ñóðºóëü-ýðäìèí îðãàíèçàöñèí ºàðäà÷íðèí ôîðóì áîëâ. Òàœº÷èí ñóðºóëü-ýðäìèí áîëí íîìèí ìèíèñòðèí äàðóê Ò.Ïèòêèåâà öóãëðñí óëñèã é´ð³º³ä, ôîðóìèí ê´äëìøèã ýêëâ. Òàòüÿíà Èâàíîâíàí êåëñ³ð, ´äã³ öàãò ñóðºóëü-ýðäìèí õàëõàð îëí ç¢ñí õ¢âðëòñ áîëšàíà. Øèíðëò êåãäš³õ öàãò ñóðºóëü-ýðäìèí îðãàíèçàöñèí ºàðäà÷íðèí ê´äëìø èê ÷èíð
碢š³í³ ãèâ.

Êåç³ íåã öàãò áàº÷óä íåã-íåãí³ííü ç´â ìåä³ä, àìí ¢ã³í, äóðàí ´ã³ä, ´ðê-á¢ë³í ´íä³ëºí³. ¡ðí-ñàäàí ºàðºàä, ìàë-ãåð³í ´ñê³ä, êåí àõàí ê¢íäë³ä, êåí áè÷êí³í ýðêë¢ë³ä, íåã-íåãí³ííü ñåäêë ìåäš á³³õë³, ýí¢í³ñ íàíü þìí êåðãî. Òèèì ´ðê-á¢ëä êèøã-áóéíü èðäã áîëšàíà. Ê¢í áîëºíà šèðºëä ´ðê-á¢ë ãèñí îí÷òà þìí. Òåã³ä ÷èãí ê¢í áîëºí ýâð³ííü ´ðê-á¢ëä³í ýœêð áîëíà. Þœãàä ãèõë³ ãåð-á¢ëíü, ´´ðõí óëñíü êåç³ä ÷èãí ñàíàí-ñåäêëèíü ìåäëöš, òóëã-ò¢øã áîëš, á³³äë-šèðºëèí ê¢÷ð-ê¢íäèã äààš ºàðõäíü ä´œ áîëíà.

Ìàé ñàðèí íåã øèí³ñ àâí Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä èðäã óëñèí òî õîëâàíä èêäâ. Ýíä Íîºàí ijðêèí ìàíäë ýêëš òîñõãäñí áèë³. Ýíòêãèí ºàçðàñ Äðåïóíã Ãîìàíã õóðëàñ èðñí ãåëœã¢äèí äåëåãàö øàšíà èê ÷èíðò³ áîëí ³ð¢í ¢¢ëäâðèã ê¢ö³â. Õàëüìãèí øàší ëàì Òýëî Òóëêó ðèíïî÷åí ¢ðâð³ð ²ð³ñ³ä èðñí ãåëœã¢ä áóðõí-øàšíä ø¢òäã óëñ á³³äã ðåñïóáëèê¢ä³ð áîëí áàëºñäàð éîâš, øàšíà íîìèã òàðõàš, øàšíà ã¢í ó÷ð-óòõèã ìàíäëûí áîëí íàíü ÷èãí éîñðõëûí ä´œã³ð ¢ç¢ëš éîâíà.

Áóðõí Áàãøèí Àëòí ñ¢ìä Íîºàí ijðêèí ìàíäë ýêëš òîñõãäšàñí êåìë³ ²ð³ñ³ä, Ìëä áîëí ÑÍÃ-í îðí-íóòãóäò Äàëà ëàìèí ê¢íäò³ ýë÷, Õàëüìãèí øàší ëàì Òýëî Òóëêó ðèíïî÷å òàœº÷ä èðš, ÷èíðò³ ýí øàšíà ¢¢ëäâðèã é´ð³ëèí ¢ã êåëš ñåêë³. Òåð ìåò ýí éîâäëëà èðëö¢ëš, øàšíä ø¢òäã îëí óëñëà õà𺚠íîì õ³³ðëâ. Íîìèí ö³³ëºâðò òàœº÷èí óëñàñ íàíü òàëäàí ºàçðàñ èðñí êåñã ê¢í îðëöâ.

Êåí ÷èãí ê¢¢í³ šèðºëä ò¢ð¢í áàãøèí, õàìäàí ñóðºóëü ñóð÷ éîâñí ¢¢ðì¢äèí, øêîëûí šèëì¢äèí òóñê òîäëâð õàìãèí õ³³ðò³, ³ð¢í áîëíà. Ìàé ñàðèí 5-ä ìèíè ò´ðñêí øêîë, Ê´ò÷íð³ ðàéîíà Øàòòà ñåë³í³ äóíäûí øêîë, 70 šèëèí ´´í³í òåìäãëâ. Øêîëûí áàéðò Õàëüìã Òàœº÷èí ïðàâèòåëüñòâèí Àõëà÷èí äàðóê Ìåðãåí Áàäìà-Ãàðÿåâ,
Ê´ò÷íð³ ÐÌÎ-í àäìèíèñòðàöèí òîëºà÷ Âàëåðèé Î÷èðîâ, ðàéîíà ñóðºóëü-ýðäìèí ³œãèí ºàðäà÷ Æàííà Áþð÷èåâà, ðàéîíà øêîëìóäûí äèðåêòîðìóä, öàãòàí ýíä ê´äëš éîâñí áàãøíð, ñóðºóëü ñóð÷ éîâñí óëñ îëàð èðš îðëöâ.

Îäàõí "Êàëìûêèÿ" òàœº÷èí 糜ãëëºí³ àãåíòñòâä "¥´ðäíðèí ò¢ìí" ("Îéðàòñêèé òóìýí") ãèäã Ìëûí îëíà íèèö³í³ àõëà÷ Áàòñóõ Æàëàâëà, "Àëòí Òîðºí çàì" ("Âåëèêèé Øåëêîâûé ïóòü") ãèäã îëíà íèèö³í³ àõëà÷ Þðèé Ñàíãàäæèåâëà, òàœº÷äàí íåðíü òåìäãò³ ìàë÷ Ëåîíèä Î÷èðãîðÿåâëà õàðºëò áîëâ. Ýäí Õàëüìãò ´´ðäíðèí ôåñòèâàëü áîëõ ãèš ç³œãëâ. Ýí ´ðãìšò³ êåðã-¢¢ëäâðèã 2018 šèëèí ìàé ñàðä äàâóëõàð çóðàëšàíà. Íèäí³º³ Áàòñóõ Æàëàâ òàœº÷èí Òîëºà÷ Àëåêñåé Îðëîâëà õàðºš, îëí ç¢ñí õàëõàð çàëºëäà á³ðš ¢¢ëäõèí òóñêàð ꢢíäâð êåñí áèë³.

Ìàé ñàðèí 7-ä Ñàðïàí ðàéîíà Àðøàí Çåëìí ñåë³íä ýí ºàçðà ³ìòíä òóñàí ê¢ðãš éîâñí ëàì ª³ð³ Áàòûðåâèí 115 šèëèí ´´íèã òåìäãëâ. Èê Áààâ ãèš ýí¢ã àðøàí çåëìí³õí áîëí ýìíëº, ä´œ àâõàð èðñí íàíü ÷èãí ºàçðà óëñ ê¢íäëš íåð³äš³ñìí. ×´´ð³ õóðë ò´ãñ³ñí³ õ´´í Àðøàí Çåëìíä, õ´´ííü Ñèâðèí òóóâðèí ê¢íä šèëì¢äò ÷èãí õàëüìã óëñòàí ä´œ áîëš éîâñìí. Öààšëëºíà šèëì¢äèí õ´´í Àðøàí Çåëìíä èð³ä, êåðã³í öààðàíäíü ê¢ö³š³ñìí. 1960-÷ šèëì¢äèí äóíäóðàð Èê Áààâ ñ³³º³í õ³³ñìí.

Àëäð Äèèëâðèí áàéðèí ´ìí ´ðãíä ²ð³ñ³ä, òåð òîîä ìàíà Õàëüìã Òàœº÷ä, ÷èíðò³ îëí
ç¢ñí êåðã-¢¢ëäâðì¢ä á¢ðä³ãäš³í³. Êåëõä, âåòåðàíìóäëà õàðºëòñ áîëšàíà, öåðã³ ò´ð³ð ìàðºàñ äàâšàíà. Áè÷êä¢ä, áàº÷óä àõ ¢éèí óëñò èê õàíëòàí ´ðãš³í³. ¥öêëä¢ð Ýëñòä òàœº÷èí Í.Ïàëüìîâèí íåðò³ Êåëí-óëñèí ìóçåéèí êîëëåêòèâèí ñåäâ³ð³ð "Áóìáèí îðí" ýòíîõîòíä "Äèèëâðèí âàëüñ" ãèäã ê´ãšìèí-õîðåîãðàôè÷åñê áàéð áîëâ. Ýíòí ä³³í³ áîëí ê¢÷-ê´ëñí³ âåòåðàíìóäò, Àëäð Äèèëâðèí 72 šèëèí ´´íä íåð³äãäâ. Ò´ðñê³í õàðñã÷ Àëäð ä³³í³ öàãò öåðã³ ñ¢ðê³ á³ðëä³íä îðëöñí, òûëä øóíš ê´äëñí óëñ ê¢íäò³ ãèè÷íð áîëš ýí¢íä îðëöâ.

Îäàõí 2017 šèëèí ò¢ð¢í ´ð³ëä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåò áè÷¢ëš àâñí óìøà÷íð äóíä áîëñí ëîòåðåéä ºîë ì´ð³ã, ýëåêòðè÷åñê áåøèã, Õàëüìã Òàœº÷ä ¢¢ëääã ÐÒÏÖ ø¢¢š àââ. ÐÒÐÑ-èí òàœº÷ä ¢¢ëääã ôèëèàëûí ê´äë³÷íð ìàíà ãàçåòèí èöëò³ óìøà÷íð áîëíà. Ïðåäïðèÿòèí ºàðäà÷ Èøëÿ Ìàíäæèåâèí ä´œ-òóñàð ýäí šèë áîëºí áàðò áè÷ãäëºí³ êåìä "Õàëüìã ¢íí" ãàçåòèã ä´œíí³, âåòåðàíìóäòàí ´œã³ð ãàçåò áè÷¢ëš ´ãí³. Ìàéèí 7-ä ïðåäïðèÿòèí ê´äë³÷íð ñ³í ¥äð³í òåìäãëí³, òåã³ä ºîë ì´ð³ ø¢¢š àâñí éîâäë ýäíä õîéð äàì áàéðòà áîëâ.