Моњєл келтнрин авъясмуд ик зуудан ідл болна. Кезіні цагт ґвкнр цецн ухаєарн љирєлин зокалд хўврісн зірм авъясмудын тускар бичхмн. Моњєлмудла залєлда бірдг, теднлі хірлцдг імтн, тер дотр номтнр цуг терўгинь сін медні. Болв чигн зірм тоотыг сергіснь сін болх.

Мана ах наста, ик нертә хальмг шүлгчнр, бичәчнр Калян Санҗ, Эрнҗәнә Константин, Дорҗин Басң, Инҗин Лиҗ, Басңга Баатр, Будҗала Егор сәәһән хәәһәд йовҗ одв. Зуг теднә бичсн шүлгүднь ард үлдсн маднд герәсн болад үлдв. Өдгә цагт баһ наста хальмг келәр бичдг шүлгчнр ховр болвчн бәәнә. Эднә негнь Бакура Нәдвдин Байр, нууц нернь болхла – Каакна Шонгта. Юңгад гихлә Байр Каакнахн әәмгә күн.

Олн шовудын дотр мана хальмгуд харада шовуг онц күндлҗ бәәнә. Эн күндлснә учрнь юундв гихлә, эрт-урд цагас авн улан залатнр харадан зөргтә йовдлыг тууль-домгт мөңкрүләд, баһчудтан үлгүр кеҗ келәд йовна. Бичкн хар шовун мана өвкнрин тууль-домгт яһад тиим тоомсрта болсмби?

Эн љил мана Шарнут селіні хальмг келн-імтні «Теегин айс» ансамблин 60 љилин ґґн кўцљіні. Эн ансамбльд мини эк Муучкан Шонта, мини дў кґвўн Муучкан Николай, дў кўўкм Муучкан Булєн орлцљ йовла. Би йисдгч классасн авн ду дуулдг билів. Мини дуулсн тўрўн дун – «Хаалє». Би грампластинкд бичљ єарєсн Кулешова Лидиян дууг соњсад дасч авлав. Мини эк эн ансамблин дууч билі.

Хальмгин автономин 100 љилин ґґнд нерідсн номин сўўртін Санкт-Петербургд бііх Дорд ўзгин єар бичмрин кўрілњгин номтнр соньн нег илдкл кев. Терўг филолог номин кандидат Александр Зорин болн єоллгч зурач-шинрўліч Любовь Крякина номтнрин оньгт тусхав. Ґвірц хальмг бичмр дурсхл олдсна тускар, тґвд келні бичлєір тер бичгдсні тускар тедн зіњглв. Соньн олвр тўрўн эдні єарт тусхларн зґвір эвдрсн, салврсн біідлті біісмн. Тегід терўг цеврлід, диглід, ямаран диг-дарата біісинь йилєхин тґлі дала цаг болн ик кўчллт керглгдв.

Хальмг Тањєчин билг-эрдмин ачта ўўлдіч, Хальмгин тўрўн драматург, 1934 љиліс авн СССР-ин бичічнрин нииціні гешўн Бадм Эрдниевич Эрдниевиг імтн ода чигн сіінір тодлна, ханмљта седклтієір энўні тускар бўлін ўг келні, санлынь кўндлљ тевчні. Эрднин Бадм тањєчин тґлљлтд, батрлєнд, делгрлтд зґвті тівцін орулсиг темдглх кергті. Нег ўлў хальмг келн-улсин билг-эрдм, сойл шиніс сергіљ, хадєлљ, делгрўллєні кергт насн-љирєлін нерідсн кўн гиљ ґгљіллєн угаєар келљ болхмн.

Зун љил хооран Цуг Хальмгин тўрўн съезд белдід, ямаран ик кґдлмш кегдсинь ода нам кўн медљіхш. Советин йосн эклід батрљасн, дііні-политическ біідл дала тґвшўн биш біідлд белдвр кегдљ, 1920 љилд съезд хурах таал учрсмн. «Теегір, теегір хальмгуд дунд…» гисн дун ўўміті болн чинрті цагиг тодлхла, тер дарунь кўўні уханд орна.

Хальмг АССР-ин болн Әрәсән Федерацин ачта артист Эрнҗәнә Нарман нерн таңһчд темдгтә. Насн-җирһлиннь туршарт үүдәгч халхд үүлдҗ, хальмг улсин билг-эрдмин болн сойлын делгрүллһнә халхд аһу ик тәвцән орулсн күн мөн.

«Диилврин ґдр» (День Победы) гидг дун мана љирєлд бат орман эзлід, хґн сарин йиснд нег ўлў чеељин гўн седклтієір соњсгдна. Лев Лещенко, Муслим Магомаев болн нерті нань чигн олн дуучнр эн дууг дуулљ йовсмн. Дууч болєн дуунд эврі седклин килісін орулљ, тодлврин санлан медўлљ дуулљ йовна. Дін тґгссн байрта ґдрлі залєлдата дун ўйнриг хамцулљ, седклинь негдўлљ йовна. Эн дууг олн келнд орчулсмн. Хальмг келнд дууг бичіч, седкўлч, багш Канкан Эрднь орчулсмн.

Нег кўн ик герті билі, дотрнь ик беш біісмн. Болв ґрк-бўлнь ик биш – герин эзн болн авальнь. Ўвл ирхлі, герин эзн бешін мел тўлід бііљ, белдсн модан сарин эргцд шатаєад чиліні. Тўлдг модн уга, герт киитн. Тиигхлі, эн кўн модар кесн хаша-хаацан хамхлад, терўгір бешін тўлні. Хаша-хаац уга герт улм киитн болв. Эн герин єазак ора деер єарад, терўг хамхлад, бешін тўлні. Тернь шатад унтрхла, дотрк ора эклід хамхлна.