Хальмг ик сурһульд һазадын орна оютнрин төлә орс келнә болн сойлын нарт-делкән наадм болв. «Орс келн кесг төвиг хамцулҗана» гиҗ эн нерәдгдв. Хальмг ик сурһульд орхас урд һазадын орна оютнриг белдлһнә дацңгин 20 җилин өөнд эн орн-нутгин кесг вузиг негдүлҗәдг ик кемҗәтә керг-үүлдвр давулгдв.
Түрүн болҗ хальмг вуз тиим ик кемҗәтә наадм бүрдәҗ давулв. Хальмг келнә болн дорд үзгин күрәлңд Аһшин техникин, Ар үзгин Кавказин шаңһа, Теңгин болн Әәдрхнә техникин, Майкопин технологийин шаңһа ик сурһульмудын делегацс цуглрв, теднә ханьд һазадын орна оютнр болн багшнр орв.

Ямр чигн дунд сурһулин тууҗ бәәрн селәнә тууҗла бат залһлдата болдг. Сарпан района Кануково селәнә сурһулин тууҗ һучдгч җилмүдт тууҗан эклсмн. Түрүләд эклц сурһуль билә, зуг энүнә тускар бәрмт цаасн хадһлгдсн уга. 1946 җилин ноха сарин 15-ас авн Сал-Оброченск эклц сурһуль гиҗ нерәддг бәәҗ, терүнә һардачнь Сергей Чумаков болсмн. Хөөннь Надежда Нидзиева, Иван Сидоренко, Федор Пазухин, Галина Мустафаева сурһулиг һардҗ йовсмн. Тәвдгч җилмүдин чилгчәр хальмгуд Сиврәс төрскн теегтән хәрҗ ирәд, хәәртә һазран шинәс босххар шунв. 1957 җилд Сал-Оброченск сурһуль дунд бүрдәцд хүврәд, энүг Михаил Щербинин һарддг болв. 1962 җилд болхла Кануковск селәнә сурһуль гиҗ нерәдгдәд, Козан Санҗ һардачин үүлд батлгдсн болдг. Тер цагас авн Санҗ Бовшович бүрдәциг хөрн тавн шаху җилдән һардсмн.

Плехан Николаевич Сусеев родился 1 мая 1926 года в хуторе Атаманский Зимовниковского района Ростовской области в семье народного учителя. В мае 1943 года в 17 лет он добровольцем ушел на фронт. Был артиллеристом-разведчиком в 1865-м зенитно-артиллерийском полку, в котором прошел весь боевой путь от Волги до Прибалтики.

Хальмг Таңһчин Олна палатын гешүд Әрәсән шар шаҗна сүзгтнрин Оюни төв заллтын ахлач гевш Йонтенла харһв. Чинртә эн харһлт А.Амр-Санана нертә Келн-улсин дегтрин саңд болв. Бурхн Багшин ном делгрүлҗ тархалһнд сүл цагт Әрәсән нилч өсчәхин тускар харһлтд күүндвр болв. Делкәд ик гисн шаҗна негнь болҗадг Бурхн Багшин номиг олнд медүллһнд Хальмг Таңһчд давсн җилд болсн шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән һурвдгч цуглран ик чинр зүүснь күүндврин йовудт темдглгдв.

Корей Улсин Демократическ Республикд болсн «Мөрн сарин хавр» гидг нертә иньгллтин байрт Хальмг Таңһчин «Бамб цецг» дууна болн бииһин ансамбль орлцҗ, билг-эрдмән үзүлв.

Давсн долан хонгин йовудт мана орн-нутгт Төрскән харсгч Алдр дәәнә 81 җилин өөн өргмҗтәһәр темдглгдв.Эн өдрмүдт санлын митингүд, дәәнә ветеранмудла харһлтс, олна нәр-наадд бүрдәгдсн болдг. Нег үлү хол дөчдгч җилмүдт эврә һазран һалзу хортнас сулдхад, догшн дәәлдәнә йовудт хооран цухрлго өмәрән зүткҗ, дәәнә цагин күнд-күчр тоотыг дааҗ һарсн ветеранмудт ханлтан медүлҗ тевчҗ күндлнәч. Зуг һундл төрхәс,җил ирвәс Төрскән харсгч Алдр дәәнд орлцачнрин то баһрад йовна, тедү мет эндр әмд-менд бәәдг зөвәр ик наста ветеранмудла болсн харһлтсиг нег үлү өөдәнәр үнлнәч.

Нарт-делкән залһлданд, хойр орн-нутгин сойлын нөкцлтд ик чинр зүүсн йовдл Хальмг Таңһчд болв. Таңһчин хотл балһсна Диилврин талвң Энткгин көгҗмәр дүүрәд бәәв. Элстихн болн балһсна гиичнр хол һазрин сойлла таньлдад, билг-эрдминь һәәхәд, хот-хооласнь амсад, олн зүсн өлг-эд хулдҗ авчасмн. Кесгнь Энткгин ду-биид авлгдад, зурган цокулад, сергмҗтәһәр амрв. Хойр келн-улсин нәр тиигәд шуугад-ниргәд цугтад байр үүдәв, гиҗ келх кергтә.

Элстд Энткгин сойлын Өдрмүдин йовудт РАН-а Хальмг номин төвд шар шаҗна нарт-делкән клубин түрүн сүүр болв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, залврин Ахлачин негдгч дарук Цернә Эрднь, номтнр, арһлачнр болн талдан гиичнр терүнд орлцв.

В преддверии 81-й годовщины Великой Победы по инициативе руководителя школьного музея Вознесеновской школы Светланы Мушиновой, педагогов и обучающихся состоялось торжественное открытие мемориальной доски Ивану Никитовичу Онуфриенко.

«Медрл» ниицән Алдр Диилврин Өдр угтҗ Хальмгин сурһульчнрин болн оютнрин төлә гегәрлтин керг-үүлдврмүд бүрдәв. Таңһчин сурһуль-эрдмин бүрдәцст Төрскән харсгч Алдр дәәнә туск лекцс, кичәлмүд, харһлтс болв. «Медрл» ниицәнә лектормуд дәәнә цагт болсн ик бәрлдәнә, залу-зөрмгин йовдлмудын тускар келҗ өгв.