Љил болєн така сарин 11-13-д Моњєл Улст “Наадм” гидг хамгин ик ўндсни байр давулгдна. “Наадм” гисн эрин єурвн нааднас (мґрні урлдан, нум-сум харвєн болн бґк бірлдін) эк татад аадм цагас авн ирсн юмн чигн. Урд цагт эн байр зуни дундк сарла ирлцдг билі. Ода болхла эн байриг 1921-ч љилд Манљ Цин улсас эсргўцід болсн Хўвсхлт нерідід така сарин 11-13-д кељіні.

Мана ах наста, ик нертә хальмг шүлгчнр, бичәчнр Калян Санҗ, Эрнҗәнә Константин, Дорҗин Басң, Инҗин Лиҗ, Басңга Баатр, Будҗала Егор сәәһән хәәһәд йовҗ одв. Зуг теднә бичсн шүлгүднь ард үлдсн маднд герәсн болад үлдв. Өдгә цагт баһ наста хальмг келәр бичдг шүлгчнр ховр болвчн бәәнә. Эднә негнь Бакура Нәдвдин Байр, нууц нернь болхла – Каакна Шонгта. Юңгад гихлә Байр Каакнахн әәмгә күн.

Олн шовудын дотр мана хальмгуд харада шовуг онц күндлҗ бәәнә. Эн күндлснә учрнь юундв гихлә, эрт-урд цагас авн улан залатнр харадан зөргтә йовдлыг тууль-домгт мөңкрүләд, баһчудтан үлгүр кеҗ келәд йовна. Бичкн хар шовун мана өвкнрин тууль-домгт яһад тиим тоомсрта болсмби?

Эн љилин хойрдгч ґрілд барт бичгдлєні кем зґвір нірн болн кўнд біідлд давв. Эн дааврта кем давуллєнд коронавирус гем харшлтан кўргљ, мана газетин умшачнрин то кесг холванд баєрх гисн іімшг учрав. Зуг тґрскн келндін хару, ґвкнриннь сойл болн авъяс хадєлх кўслті болн тґрскн єазр-усндан эњкр улсин дґњгір мана газет урдк тиражан хадєлљ чадв. Љил ирвіс газетин ўн ґґдлдг болв чигн мана итклті умшачнр «Хальмг ўнн» газетін бичўлљ авдгнь маднд ик омг-урмд ґгні.

Эн тґр кесгіс нааран Элст балєсна ґмн ўзгин захд біідг улсиг йир икір ўўмўлљіні. Эн хаалєсла залєлдата тґр мґн. Яєад гихлі хур орхла, тенд біідг улс муулян эдлні. Тенд хату девскрті хаалєс уга болснас ишті імтнд бальчгар ууљмд біідг автобусмудын зогсал тал сурєуль сурхар, кґдлмштін кўрхір йовх кергті болна.

Сўл љилмўдт эрўл-менд харлєна халхар кесг чинрті тґрмўд хаєлгдљ, селін єазрт біідг улс цаглань чинрті медицинск дґњ авч чадхин тґлі сін таал тогтагдљана. «Эрўл-менд харлєн» гидг келн-улсин тґсвин «Тўрўн медико-санитарн дґњ кўрглєиг делгрўллєн» гидг региональн кґтлврір мана тањєчд 2018 љилд селідт 6 фельдшерск-акушерск пункт тосхгдсн билі. Нидн болхла тањєчин 12 селінд тиим объектс эдлврт орулгдв.

Баһ Дөрвдә селән «Гер-бүүр болн балһсна бәәдл» гидг келн-улсин төсвин «Сән кец-таалта балһсна бәәдл тогталһн» гидг федеральн төсвд орлцҗана. Эн цутхлң селәнд олн улс амрлһна һазриг ясруллһна көдлмш гүргүдән орв. Энд паркин бәәдлиг ясрулҗ, тосхлтын көдлмш күцәҗәнә. Эн өдрмүдт һазрт тротуарн плитк делгҗәнә, герл өгдг панрмуд углҗ тәвҗәнә. Тер мет паркиг хашалһҗ, бичкдүдин талвң болн фонтан тосхлһна һазриг белдхмн.

Эн љилин тўрўн ґрілд хальмг пенсионермуд ут тоодан 6,2 љува арслњ авв гиљ ПФР-ин региональн іњгин барин цергллт зіњглљіні. Хальмг Тањєчар ўўлддг пенсионн сањгин іњгин медлд біідг улс пенсін болн демин мґњгін бўклднь болн цаглань батлгдсн болзгтан авв. Тањєчин райодт болн Элст балєснд імтнд мґњгинь ґглєн дигті-даратаєар ямаран чигн кемтг угаєар давв.

Цуг делкід, урдк Советск Союзд, ода Ірісід, СНГ-н орн-нутгудын бичкдўдт болн арвтнрт ик темдгті «Артек» лагерь одахн 95 љилин ончта ґґнін темдглв. Крым тоха арлд, Хар тењгсин сііхн кґвід 1925-ч љилд лагериг бўрдісмн. Тўрўлід энтн цґґкн палаткс болн модн гермўд біісмн, дікід ик орн-нутгин бичкдўдин лагерь ґсід-ґргљід Советск Союзин цуг республикўдин сурєульчнриг негдўлљ йовсмн.

“Көгшн күүнлә харhад күүндхлә, ухани сергмҗ болдг” гиһәд хальмг хуучн үлгүр бәәдг. Мини ээҗ най күрсн Ольга Александровна Чурюмова (Буджалова) одахн нанд нег соньн тууҗ келҗ өгв. Келсн тодлвринь бичәд, тана оньгт тусхаҗанав. Эднә бәәсн Бембәхнә әәмгт теднлә хамдан Зодьбина Бадм гидг күн бәәҗ. Октябрин хүвсхлин өмн эн күн хурлд церглљәҗ. Советин йосн тогтагдсн цагт хурлд церглдг улсиг цааҗла харһулдг бәәсмн. Кесгинь хаһад алсмн, зәрмснь “ГУЛАГ”-т әмнәсн хаһцад хорсмн.