Цаһан седклтә, өр-җөөлн заңта күүнә урһасн цецгүд болн модд сәәнәр шавшад урһад, элвг урһц өгч, эзән байрлулдг гиҗ тоолгдна. Үстин района Харба селәнд бәәдг медәт Аңһра Елизавета (зургт) тиим улсин тоод орна. Елизавета Николаевна олн зүсн цецгүд, зер-земшин модд урһахдан дурта. Олн ачнр-зеенрнь ээҗиннь тааста кергиг медәд, гиичд ирхләрн эрк биш шин цецг авч ирнә.

Олн улсин амн үгин зөөрт делкәд ода ик оньган өгнә. Тегәд Киргизин хотл Бишкек балһснд «Делкән олн улсин дуулврмуд» гидг нәәмдгч наадм бас олна оньг авлснь лавта. Түүнд кесг орн-нутгудын, тер тоод Китдин, Японя, СНГ-н орн-нутгудын, Әрәсән АН-ә күрәлңгүдин болн Хальмг ик сурһулин номтнр Омакан Эллара, Босхмҗин Мергн болн җаңһрч Тербатан Очр орлцв.

Нарт-делкән «Жар-Птица» гидг марһанд хальмг зурач Борис Бембетов диилвр бәрв. Төрскнч седклиг батллһнд, орн-нутгин делгрлтин төлә медрлән, күчн-чидлән әрвлдго үлгүрмүд үзүлдг зургудан Әрәсән булң болһнас зурачнр илгәсмн.

Урҗ өдр Элстд Хальмг Таңһчин залврин дарани сүүр болв. Терүг Хальмг Таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән һардҗ давулв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, таңһчд федеральн ах инспектор Александр Беляев, Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов, таңһчин прокурор Виталий Семенченко, райодын муниципальн бүрдәцсин толһачнр сүүрт орлцв. һурвн төр хәләгдв.

Шидр Хальмгин селәнә эдл-ахун министрин дарук Азда Эсена һардврт таңһчд түүмрин әәмшг уга бәәдл тогталһна төрәр селвлцән болв. Таңһчин МЧС-ин заллтын һардачин дарук Иван Мордасов болн райодын АПК-н әңгүдин һардачнр терүнд орлцв.

Җил болһн тәрә тәрлһнд царцаха харшлтан күргнә. Энүг уга келһнә туст олн керг-үүлдврмүд бүрдәгднә. Өдгә цагт 910,9 миңһн гектар аһу һазр шинҗлгдв, 50,9 миңһн аһу һазрт болхла олн зүсн эв-арһс олзлад, ирлцңгү көдлмш давулгдсн билә. Тер тоод авиа болн БПЛА-н эв-арһар көдлмш бүрдәгдв.

Одахн Целинн района хошмудт түүмрәс көлтә ик һару учрв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун даалһсар селәнә эдл-ахун министр Гаван Тимур тиигәрән одв.
Харһлтын йовудт Тимур Сергеевич, нертә агроном Борис Гольдварг болн Целинн района муниципальн бүрдәцин толһач Опин Эрднь зеткрлә харһсн малчнрла харһҗ күүндв.
– Әмд үлдсн мал 75 тонн шүрүн хотар теткгдв. Тер мет района һардврла хамдан шатсн хаша-хаациг шинәс тосххин туст ирлцңгү шиидвр һарһгдв. Терүнәс нань Борис Гольдварг шатсн идгин һазриг шинҗлҗ хәләв. Зеткрлә харһсн малчнрт нег һазра фермермүд бас дөңгән күргв, эднд ик ханлтан өргҗәнәв, – гиҗ Гаван Тимур онц темдглв.

Эн җил мана таңһчд түрүн болҗ бәәрн залврин бүрдәцст олн җилдән үнн-чик седклтәһәр көдлҗәдг, нег һазра улсин җирһлин таал ясруллһнд тәвцән орулҗадг улст «Хальмг Таңһчин муниципальн цергллтин ачта көдләч» гидг нерн зүүлһгдв. Өөдән ачлвр авсн улс дунд Үстин района Харба селәнә муниципальн бүрдәцин толһач Мухаран Татьяна бәәсмн. Татьяна Менкеевна олн җилдән бәәрн дунд сурһулин һардач болҗ көдлҗ йовсмн, 2003 җиләс авн селәнә муниципальн бүрдәциг толһалҗана.

Бурхн Багшин номд шүтдг таңһчин әмтнд така сарин 28 өдр ончта өдр болҗана. Оюни герл заясн Бурхн Багшин үүлдврлә залһлдата һол нег байр эн өдр темдглгднә. 2500 җил хооран Гегәрлтин хаалһд орад, Бурхн Багш түрүн болҗ номан хәәрлсн өдр болҗана.

Нег һазра арвта мана шатрч Шагҗин Романа күцәмҗ тууҗд орв. ФИДЕ-н хүүв нарт-делкән эрдмчин нер энүнд зүүлһхәр шиидв. Әрәсән шатрин Федерац болхла көвүнә нериг орн-нутгин болн Гиннессин күцәмҗин дегтрмүдт орулх седвәр татв.