Сүл җилмүдт мана орн-нутгт баахн мергҗлтнр селәнә һазрт көдлхин туст олн зүсн көтлврмүд сән йовудтаһар күцәгдҗәнә. Селәдин дунд сурһульмудт багшнр даңгин керглгдҗәхнь нуувч биш, тегәд баахн мергҗлтнриг тиигәрән көдлмшт орлцулхин төлә 2020 җиләс авн Әрәсәд «Земск багш» гидг көтлвр экләд күцәгддг болв.

Одахн Целинн района Троицкое селәнә дунд сурһульд байрта зәңг ирв. Эн сурһуль-эрдмин бүрдәцин һардачин сурһмҗин төрәр үүлддг селвгч Манҗин Айса регионмуд хоорндк һурвдгч марһанд диилвр бәрв. Әрәсән регионмудын сурһуль-эрдмин салврин көдләчнрин марһанд эврә сурһмҗин олн халхин чадмг үүлдврән, мергҗлтән дигтә-даратаһар үзүлх кергтә бәәсмн.

Сән авъяст тохрсар Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату бар сарин чилгчәр «шуд залһлда» давулҗ, әмтиг соньмсулҗадг сурврмудт хәрү өгнә. Түрүн болҗ иим керг-үүлдвр 2021 җилин зунар болсн билә, 2022 җиләс авн болхла энүг бар сард давулдг болв. Тегәд Бату Сергеевич җилин аш диглҗ, таңһчин социальн-экономическ делгрлтин туст күцәгдсн көдлмшин тускар, ирх җилд хаһлгдх төрмүдин тускар хувалцҗ келнә. Җил ирвәс таңһчин Толһачла болдг «шуд залһлдан» бәәрн улс дунд ик соньмслт олҗ, эднәс орҗ ирсн сурврмудын то өснә. Тиигәд, 2022 җилд 293 сурвр өггдсн болхла, нидн әмтнәс 385 сурвр орҗ ирсмн. Эн «шуд залһлдана» йовудт таңһчин әмтн ут тоодан 423 сурвр өгв. Һурвн часин алднд таңһчин Толһач әмтнә сурврмудт хәрү өгч, цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнриг дөңнлһнә, таңһчин әмтиг уудг усар болн электрокүчәр тетклһнә, сән кец-таал тогталһна, селәнә эдл-ахун делгрлтин, арһлачнриг дөңнлһнә, эрүл-менд харлһна болн нань чигн төрмүдәр цәәлһв. Темдглхәс, харһлтын йовудт зәрм сурврмудт хәрү эс өггдсн болхла хөөннь таңһчин күцәгч йосна болн бәәрн залврин бүрдәцсин элчнр эрк биш тодрха цәәлһвр өгхмн.

Шидр Хальмг Таңһчин Толһачин медлд үүлддг эрмдгтә улсин төрмүдин хүүвин дарани сүүр болв. Терүнд таңһчин Улсин Хуралд (Парламентд) Хальмг Таңһчин Толһачин элч Манҗин Араш, таңһчин залврин Ахлачин дарукин – таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министрин үүл дааҗадг Өлзәтин Марина, таңһчд күүнә зөв харслһна элч Валерий Чуб, таңһчин бичкдүдин зөвтә элч Чужан Наталья, гемтә-шалтгта улсин олна бүрдәцсин элчнр орлцв.

Одахн Москвад сурһульд орад уга бичкдүдлә көдлдг улсин Цугәрәсән VIII чуулһн болв, энүнд орн-нутгин 89 региона элчнр орлцв. Хальмг Таңһчин сурһуль-эрдмин министерствин әңгин ах мергҗлт Лиҗин Кермн, тер мет ирлцңгү әңгин һардач Басңга Светлана болн Элстин 24-ч тойгта садын һардач Һәрән Светлана эн ик хургин көдлмшт орлцв.

Хальмг Таңһчин делегац «Негдсн Әрәсә» партин XXII чуулһнд орлцв. Терүнд өөрхн иргчин орн-нутгин делгрлтин зура батлгдв.

Хальмг Таңһчин Толһачин даалһврар Элст балһсна һардвр болн ЭГС-ин депутатнр «Деед Яшкуль-Элст» усна сурвлҗна турвас углҗ тәвлһиг бүрткҗ, тосхлтын көдлмшин йовудыг дару-дарунь шинҗлнә. Шидр давсн амрлһна өдрмүдт Элст балһсна һардврин толһач Лиҗикә Алдр, ЭГС-ин Ахлач Максим Сорокин болн «Негдсн Әрәсә» партин әңгин депутатнр Дорҗин Терек, Владимир Хорольцев болн Александр Ким, КПРФ-ин элчнр Санҗин Оксана болн Владимира Александр тосхлтыг одҗ хәләв. Тосхлтын көдлмшиг «Мастер-Юг» ООО күцәҗәнә. Келхд, һаза киитн болн салькта болв чигн тосхачнр турвас углҗ тәвлһнә көдлмшиг цааранднь күцәҗәнә.

Әрәсән Орн-нутгин Хүүвин депутат, «Негдсн Әрәсә» партин «Эрүл-мендин иргч» төсвин региональн зүүцүләч Башанкан Бадмин седвәрәр түрүн дөң күрглһнә сурһуль бүрдәгдсн бәәнә. Сурһулин кичәлмүд өңгәр давулгдна. Эн өдрмүдт Амр-Санана нертә Келн-улсин дегтрин саңгин көдләчнр сурһулян төгсәһәд, түрүн дөң күрглһнә туст медрл хоршаҗ авв.

Түрүн хәләцд эн күүкд күн хальмг талдан күүкд улсас йилһрхш. Болв таньлдад, күүндәд бәәхлә, тоолврта болн келсн үгдән күрдг күн болҗахнь медгднә. Юн учрар эн күүнлә таньлдх йовдл учрв гихлә, «Хальмг цәәһин гер» җил хооран секәд, Намса олн улст терүгәрн темдгтә болв.

Эн долан хонгт Хальмгин делегац Мьянма Республикд йосна гиичлһнд бәәв. Шидр Мандалай балһснд нарт-делкән шар шаҗна Ситагу Академь бүрдәсн ик багш болн олна үүлдәч Ашин Ньяниссарла харһлт болв. 2016 җилд ик багш мана таңһчур залрҗ ирсн билә, ода болхла эн Хальмгин делегациг Мьянмана һазрт байртаһар тосв.