Сурһуль-эрдмин төрмүдт нерәдсн Энткгин-Әрәсән хургт Хальмг ик сурһулин делегац орлцҗ эн салврин хәрлцәһән батрулв. Әрәсән нертә вузмуд эн харһлтд орлцв, тер тоод РУДН, ВШЭ, Санкт-Петербургин, Хазна болн нань чигн балһсдын, тер мет эмнлһнә ик сурһульмуд олн зүсн көтлврин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Хургин йовудт Нью Дели болн Калькутта балһсдын талвңгудт сурһуль-эрдмин һәәхүл секгдв. Терүнд ут турштан Энткгин күсдундур миңһн һар сурһульч орлцҗ Әрәсән вузмудын номин-шинҗллтин болн сурһулин көдлмшлә таньлдв.

Найдгч җилмүдт мана таңһчин экономик өсәд-өргҗәд делгрәд йовла. Минь тиигхд 1981 җилд Хальмг ик сурһулин экономикин дацңгиг төгсәсн оютнр (зургт) хату цаасан авад, райодын эдл-ахуст күч-көлснә хаалһан эклв. Тавн җилин туршарт хамдан сурһуль сурчасн цагтан эдн сән нәәҗнр болад, кен-негндән дөң-нөкд болҗ үүрлсмн. Ик сурһулян төгсәснә хөөн чигн эдн дару -дарунь харһҗ, бат залһлда бәрҗ нег-негән мартлго йовна. Оютн бәәсн цаган эдн бүләнәр тодлна. «Хальмг ик сурһулян төгсәснә хөөн селәнә эдл-ахуд арвн җилдән көдлләв. Тер тоод тавн җилдән Үстин района «Раздольный» совхозд көдләд, энд түрүн дамшлтан хоршалав. Хөөннь Лаганя района «Красинский» совхозд ах экономистин үүлд батлгдлав. Энд заһс аңндг эдл-аху, темс, зер-земш урһадг багмуд, үснә ферм, бод-мал өскдг талвң көдлҗәсмн. Хальмг ик сурһульд сурсн цагтан бидн Үстин болн Ик Буурла райодын эдл-ахуст төл авлһна кемд нөкд болҗалавидн. Таңһчин һоллгч вузин багшнр маднд бат медрл өгв, бидн цугтан дассн эрдмәрн көдләд, эдл-ахус чигн һардҗ нүүрләчнрин тоод йовлавидн»,- гиҗ ачта ветеран Чимдә Владимир баһ цаган тодлҗ келнә.

Элстин 25-ч бичкдүдин садын сурһмҗлач Шарманҗин Эллада шалтгта улсин «Абилимпикс» марһана ЮФО-н девсңд диилвр бәрәд ода Әрәсән дөрлдәнд белдҗәнә .

Городовиковск балһсна гимназин сурһульчнр Абушинә Арслң, Асархинә Владимир, Устинья Безниско, Алеся Ткаченко, Шаран Элина таңһчин марһанд диилвр бәрәд, Москвад болсн Әрәсән ашлгч керг-үүлдврт орлцҗ тенд чигн йилһрв. Эдн Әрәсән Келн-улсин төвин талвңд тууҗин, сойлын, номин болн техникин салврин медрлән үзүлҗ талдан регионмудын багмудла марһлдв.

Эндр Хальмг Таңһчин цуг сурһульмудт «Сүл хоңх» байрин керг-үүлдвр болв. Эн җил 11-ч класс төгсәҗәдг күсдундур миңһн шаху болн 9-ч класс төгсәҗәдг һурвн миңһн сурһульчин төлә сүл хоңх җиңнв. Удл уга эдн шаңһа шүүврән өгхмн. Элст балһсна Көглтин Даван нертә 17-ч тойгта сурһулин 11-ч «Б» классин сурһульчнр мөчн сард эклх шүүврән өгснә хөөн тааста эрдмән шүүҗ авад, ик сурһульд орхар шунхмн.

Эн җил дунд сурһулян төгсәҗәдг сурһульчнр шаңһа шүүврән шин зокалар өгхмн, шүүвр өглһнә дааврта кем мөчн сарин 1-әс авн эклх. Ямр нег учрар болзгаснь урд шүүврән моһа сарин 20-әс авн өгч болхмн билә. Тиим кевәр багшнр болн сурһульчнр сурһулин җилән мөчн сарин 1 күртл дигтә-даратаһар төгсәх цаг бәәнә. Ик сурһульд орхин төлә хамгин баһ гисн баллын кемҗән бас сольгдв. Үлгүрнь, физикәр 41 балл (урднь - 39) авх кергтә бәәсмн, зәңгллһәр - 46 (44), тууҗар – 40 (36), һазадын келәр – 40 (30), химийәр - 40 (39), биологийәр - 40 (39) балл эрк биш хоршах кергтә болҗана.

Энткгин сойлын Өдрмүд Хальмг Таңһчд болҗасн кемд Хальмг ик сурһульд Бурхн-Багшин ном делгрүллһнд нерәдсн харһлт болв. Энүнд Энткгин ах элч Д.Джейсундхар, Москвад Энткгин элчллтин көдләчнр, Наландан болн Делин ик сурһульмудын номтнр ирв. Керг-үүлдвриг Хальмг ик сурһулин профессор Улана Мергн һардҗ, бурхн-шаҗна туск лекциг секлһнә тускар зәңгләд, Хальмг ик сурһулин һардач Салан Бадмд үг өгв.

Найн негн җил хооран хөн сарин 9-д Улан Әәрмин салдсмуд, тер тоод хальмг баатрмуд, Алдр Диилвр бәрҗ Берлинә рейхстагд Советин Союзин улан туг делскв. Тер ончта өөнд нерәдҗ Элстд Хальмг сойлын Төвд таңһчин колледжмүдин үүдәлтин III наадм болв. Ут турштан 10 колледжин оютнр дууна, бииһин, шүлгүд умшлһна, театрин наадна марһаст орлцв.

Әрәсәд болн Хальмг Таңһчд йиртмҗ харлһна төрмүдт ик оньган тусхана. Нег үлү Хальмг Таңһчд һазр көдәрлһнә болн эргндк бәәдлд харшлҗадг тоотын төрмүд нәрн болҗана. Одахн Элстд Хальмг ик сурһуль бүрдәсн Цугәрәсән номин-дамшлтын III хург бас эн төрмүдт нерәдгдв. Һазадын орна кесг номтнр энүнд орлцҗ илдклән кев. «Йиртмҗ шинҗллһнә номин чинртә төрмүд өдгә цага номин медрлин ханьд» гиҗ эн хург нерәдгдв.

Цаһан Нуурин
Школнь, школнь
Цаһан Нуурин көвәднь
Дүңгәһәд бәәнә.
Цецн гинә билгтә
Эгл улсин күүкднь
Цаасн гинә номиһән
Дасад сууна...