Орн-нутгт селәнә эдл-ахун делгрлтд болн терүнә төлә кадрмуд белдлһнд һол оньг өггдҗәнә. «АПК-н кадрмуд» гидг шаңһа төсв тер чинртә керг күцәлһнд туслҗана. Әрәсән Залврин сүүрмүдт селәнә эдл-ахун делгрлтин төрмүд даңгин хәләгднә. Баһ наста мергҗлтнрин то өсх зөвтә гиҗ неквр тәвгдҗәнә. АПК-н халхд шин эв-арһс олзлх баһчудыг белдхин төлә сурһульмудын улд агроклассмуд секгдҗәнә, селәнә эдл-ахун халхар шинҗллт кеҗәдг, терүг делгрүлҗәдг багшнриг болн номтнриг дөңнх кергтә гиҗ темдглгднә.

Шидр таңһчин райодар болн Элстд сурһулин шин җил угтҗ багшнрин селвлцән болв. Сарпан района Уманцево селәнә дунд сурһульд цуглрсн Сарпан, Целинн, Көтчнрә, Октябрьск болн Баһ Дөрвдә райодын сән гисн багшнр ачлгдв. Тер тоод Баһ Дөрвдә района Тундутово селәнә дунд сурһулин һардачин дарук Инна Непенкина болн Плодовитое селәнә дунд сурһулин тууҗин багш Светлана Сафронова «Әрәсән сурһуль-эрдмин күндтә көдләч» гидг нер зүүв. «Келни билг» гидг таңһчин мөрәһәр ачлгдсн Баһ Дөрвдә района Уңһн Төөрәч селәнә дунд сурһулин хальмг келнә болн утх-зокъялын багш Цагда Каруд Әрәсән гегән-герлин Министерствин Күндллһнә һашг бәрүлҗ өггдв. Баһ Дөрвдә гимназин багш Бамбша Эльза Хальмг Таңһчин сурһуль-эрдмин болн номин министерствин Күндллһнә һашгар ачлгдв. Селвлцәнә йовудт багшнрин мергҗлт өөдлүллһнә таңһчин күрәлңгин көдләчнр кичәлмүдт өдгә цагин эв-арһс олзллһна төрәр тодрха цәәлһвр өгв.

Хальмг Таңһчин колледжмүдт 2026 җилин абитуриентнриг орулҗ авлһна дааврта керг-үүлдвр төгсчәнә. 9-ч болн 11-ч классан төгсәсн арвтнрт тааста эрдмән шүүҗ авхин төлә зуг цөөкн өдр үлдв.

Одахн Элстд таңһчин колледжмүдин багшнрин селвлцән болв. Сән авъяст тохрсар, ноха сард болдг селвлцәнд көдлмшән үнн-чик седклтәһәр күцәдг көдләчнриг онц темдглҗ болв.

Таңһчин әмтнә социальн теткврин төвин улд үүлддг өрк-бүлмүдиг дөңнлһнә әңг җил болһн олн үртә, баһ тетквртә, цергә шишлң керг-үүлдврт орцлачнрин өрк-бүлмүдин төлә «Сурһуль, менд!» гидг буйнч седклин олна керг бүрдәнә. Эн керг «Эврә сән дурар үүлддг улс -бичкдүдт» гидг Әрәсән керг-үүлдврин йовудт болна. Таңһчин бүрдәцсин көдләчнр, арһлачнр, депутатнр күүкд-көвүдиг сурһулин эд-таврар теткәд, өрк-бүлмүдт дөң-нөкд болна.
Хальмг Таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Нахошкинә Мингиян бичкдүдиг йөрәһәд, сурһулян сәәнәр сурад, багшнран соңсад, кесг үүрмүдтә болхиг дурдв. Мингиян Владимирович эврәннь нерн деерәс Дорҗин Миланад дорва бәрүлҗ өгв, наадк күүкдт болхла сурһулин хувц-хунр белглв.

Тең һолын тускар олн тууль-түүк бәәнә. Нер туурсн һолын тускар Михаил Шолохов үүдәврмүдтән күчинь үзүлҗ бичсн болдг. Найн дөрвн җил хооран эн һолын өөр ик күчтә дәәлдән болсмн. Мана орн-нутгур дәврҗ орҗ ирсн немш-фашистнр Тең һолд күрсмн. 110-ч онц мөрн цергә Хальмг дивизь әмән әрвллго эднә өмнәс боссмн. Дивизь залу-зөргәрн туурсн һазрт эн зунар Хальмгин баһ наста хәәһәчнр санлын керг-үүлдврт орлцсн мөн.
Фашистнрт Тең һолыг давҗ һардг арһ өглго Хальмг дивизин дәәчнр эн һазриг харссмн. Догшн эн дәәлдәнд хальмг баатр көвүн Делгә Эрднь залу-зөргәрн ончрад, Советин Союзин Баатрин нер зүүсмн. Күчтә кевәр агсгдсн Вермахтын танкин дивизьмүдиг Хальмгин мөртә цергчнр зогсасна тускар эн һазрин улс мартхш. Хальмг дәәчнрт нерәдсн бумб энд босхгдв. Дән эклсн болн Диилврин өдрмүдлә энд даңгин санлын керг-үүлдврмүд бүрдәгднә. Делгә Эрднин туск дуд дуулҗ, энүнә баатр йовдлын туск шүлгүд сурһульчнр умшна.

Сурһулин шин җил эклтл дигтә хойр долан хонг үлдв. Эн сарин туршарт эк-эцкнр үрдтән хувц-хунр, сурһулин эд-тавр болн талдан кергтә тоот хулдҗ авхар лавкс эргҗ йовна. Күүкдән сурһульд белдхин төлә эндр кедү мөңгн кергтә болдгчн гисн сурвр эн саамд үүдгнь чигн лавта. Энүг медхәр шидр Элст балһсна лавксар йовҗ соньмсвидн.

Эндр төрскн келән, тууҗан, авъясан дасч авлһн баһчудт төрскнч сурһмҗ өглһнә халхар нилчән күргҗәнә. Орн-нутгин һардвр ода цергә керг-үүлдвр болҗадг кемд ирлцңгү кергт ик оньган тусхаҗана. Ноха сарин 3-ас авн 12 күртл Забайкальск крайин Агинск - Бурятск дуһргд төрскн келнә багшнр цуглрҗ дамшлтарн хувалцснь темдгтә йовдл болв.

Эн җил мана таңһчд 21 дунд сурһульд болн бичкдүдин 6 садт бат ясвр кегдҗәнә. Ясврин көдлмш «Баһчуд болн бичкдүд» гидг келн-улсин төсвин «Хамгин сәнь бичкдүдт» гидг таңһ¬чин көтлврин йовудт күцәгдҗәнә.

Шидр Хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук – таңһчин то-дигин делгрлтин министр Этән Алексей Приютна района Первомайский селәнә лицейд кегдҗәдг бат ясврин йовудыг бүрткв. Ясврин көдлмш «Баһчуд болн бичкдүд» гидг келн-улсин төсвин «Хамгин сәнь бичкдүдт» гидг таңһчин көтлврин йовудт күцәгдҗәнә. Тер мет таңһчин сурһуль-эрдмин бүрдәцин бат ясвр «Негдсн Әрәсә» партин улсин көтлврин һоллгч зөрүллтсин негнь болна.