Ямаран чигн келн-әмтнә амн үгин зөөрнь байн болдг. Нарт-делкәд амн үгин зөөр болҗ хадһлгдсн олн зүсн үүдәврмүд бәәнә. Тедн дунд хальмг баатрльг «Җаңһр» дуулвр бас эврәннь онц орман эзлв.

Одахн Сарпуль балһсна шаңһа аграрн ик сурһулин ул деер номин халхар ик хург болв. Селәнә эдл-ахун мергҗлтнриг белдлһнә болн эн салврин номиг делгрүллһнә шин зөрүллтсин тускар энд тодрха күүндвр бүрдәгдв. Хальмг ик сурһулин һардач Салан Бадм, агрономийин тиңкмин һардачин үүл дааҗадг селәнә эдл-ахун номин доктор Баатрин Владимир, КНИИСХ-н һардач Хахлинә Арслң, КалмГУ-н сурһулин болн методикин заллтын (УМУ) ахлач Ороса Санан эн күүндврт орлцв.

Одахн Хальмг ик сурһулин һардвр, багшнр болн оютнр Хар һазра района һардврла харһҗ кесг төрәр күүндвр кев. Иим харһлтс сән авъяст тохрв, энд района кесг салврин элчнр тооцаһан өгч, ямаран көдлмш күцәҗәхин, ямаран мергҗлтнриг күләҗәхин тускар келҗ өгнә. Хар һазра РМО-н толһач Болдра Валерий района делгрлтин тускар тодрхаһар келҗ өгв, тиигәд селәнә эдл-ахуд тохма мал асрҗадг улс нүүрт йовна, Хальмг ик сурһульла эн салврт шин эв-арһ олзллһна халхар хамцу үүлдҗәнәвидн,

Хальмг ик сурһульд багшнр болн оютнр сурһулин шин җилән эклв. Ода СВО-н ветеранмуд «Герои-08» көтлврт орлцҗ, таңһчин ик сурһульд тааста эрдмән экләд дасчана. Талдан балһсна ик сурһулин багшнр Элстүр ирҗ бас ик сурһулин олн төрәр тоолврарн хувалцҗ, шинҗллт гүүдүллһнд урмд өгчәнә.

Райодын болн теднә селәдин сурһульмудт багшнр күртҗәхш гисн төр тавн-зурһан җиләс нааран һара. Терүг күцәлһн амр биш керг. Ик Буурла района һардвр болн депутатнр терүнд ик оньг тусхаҗ, нааран көдлхәр ирҗәдг багшнрт 1 сай арслңга немр дем өгх шиидвр батлад, тиим кевәр бәәдлиг ясрулх эв-арһ олҗ авв. Эн седвәрин тускар бидн района толһач Кекән Арсланла (зургт барун таласнь) күүндвидн.

Түрүн хальмг профессор Бадмин Батан нертә Баһ Дөрвдә гимназь таңһчин сән гисн сурһульмудын тоод орна, сурһульчнрнь таңһчин болн Цугәрәсән марһаст кезә чигн йилһрнә. Гимназин һурвн давхр гериг 1977 җилд тосхла, тегәд ода тәвн шаху җил болад хуучрад бәәсн гериг тосхачнр шинрүләд, эрс-ораһинь шинәс бүркәд таньҗ болшго кевәр сәәхрүлҗ хүврүлв.

Одахн Москвад, Келн-улсин «Әрәсә» төвд, Цугәрәсән багшнрин чуулһн болв. Цуг орн-нутгас 1,2 миңһн багш ирв, тер тоод Хальмг Таңһчин багшнр, сурһулин һардачнр болн таңһчин сурһуль-эрдмин болн номин министр Александр Ким чуулһна көдлмшт орлцв. Тер мет Әрәсән РАН-а, Орн-нутгин Хүүвин депутатнр болн сенатормуд, күцәгч йосна болн олна бүрдәцсин элчнр бас эн чуулһнд орлцсинь темдглхмн.

Ода вузмудт 2025 җилин абитуриентнриг орулҗ авлһна керг-үүлдвр төгсҗ йовна. Эднәс ик зунь ямаран ик сурһульд орхан йилһәд авчкла, тиим болв чигн ноха сарин 29 күртл вузан сольх талдан шиидвр батлх арһ өггдҗәнә. Тиим кевәр абитуриентнрин зөв өргҗүлгдҗәнә, болв һоллгчдан цуг баһчудыг бюджетин болн бооцана (мөңгән өгәд) әңгд орулҗ авлһн төгсв, тер тоод Хальмг ик сурһульд тиим керг-үүлдвр күцәгдсн бәәнә. Таңһчин кесг райодын арвтнр хальмг вузиг шүүҗ авла. Тер тоод Хар Һазра района Комсомольский селәнә гимназин сурһульчнр бас йовна.

Одахн Москвад Әрәсән залврин Ахлачин дарук Дмитрий Чернышенко болн гегән-герлин министр Сергей Кравцов РФ-н субъектсин министрмүдлә селвлцә кев. Түүнд Хальмг Таңһчин сурһуль-эрдмин болн номин министрин үүл дааҗадг Александр Ким орлцв. Энд 2024/2025 сурһулин җилин ашнь диглгдв болн 2025/2026 сурһулин җилд күцәх һоллгч төрмүд йилһгдв. Төрскән харсачин җилин кесг седвәриг болн керг-үүлдвриг күцәлһнд шунлттаһар орлцснднь Дмитрий Чернышенко багшнрт ханлтан өргв. Тер мет Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеранмудын болн СВО-д орлцачнрин ик ач-тусинь заав.

Эн җил сурһулян төгсәсн арвтнр дунд ЕГЭ шүүвр өгсн кемлә 200 балл эс гиҗ тер тоод өөрхн балл хоршасн сурһульчнр баһ биш. Тедн дунд И. Г. Карпенкон нертә Приютна лицейин төгсәһәч Софья Полежко райондан түрүн болҗ 200 балл хоршасн болҗана. Хойр кичәләр-химийәр болн орс келәр цуг даалһвриг чикәр күцәһәд, күүкн тиим кевәр хойр зууна болн хамгин өөдән ашт күрв.