Хальмгин хотл балһснд соньн һәәхүл үзүлгдҗәнә. Әрәсән этнографическ музейд хадһлгдҗадг хальмг улсин хувцн Элстд Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейд авч ирв.

Бемб өдрлә Лаганя районд Бадм цецгин наадм болв. Җил ирвәс әрүн чинртә бадм цецгиг һәәххәр Әрәсән регионмудас ирдг зуульчнрин то өсәд йовна. Байрин керг-үүлдврмүд өрүн эрт Лагань балһсна «Көк теңгсин айсмуд» паркд эклв. Тенд «Lagan Sup Challenge», волейболар, мини-футболар болн бөк бәрлдәнә марһас болв. Энүнд олн-әмтн орлцад, чидлән сөрв.

Сүл цагт баһчуд төрскн селәндән бәәхәр шунҗахнь байрта йовдл мөн. Баахн улс өрк-бүлән өндәлһәд, өсәд-боссн һазртан күүкдән асрҗ, тааста эрдмәрн көдлҗәнә. Тиим өрк-бүлмүдин то өсәд бәәхлә, мана селәд батрад эрк биш делгрх гисн ицл өгнә. Үстин района Харба селәнд баахн өрк-бүлмүд баһ биш бәәнә, тедн дунд олн үртә Мергн болн Ольга Лариевихн. Баахн эк-эцк дөрвн үрән асрад, отг-әәмгтән күндтә улст тоолгдна.

«Ах үйин улс» гидг орн-нутгин көтлврин болн «Өрк-бүл» гидг келн-улсин төсвин йовудт Лаганя районд эн җил хаврар ах үйин улсин төлә «Алтн цаг» гидг төв секгдв. Әрәсән социальн саңгин райодт үүлддг әңгин болн әмтнә социальн теткврин комплексн төвин көдләчнр бәәрн медәтнрин бәәдл-җирһлин таал ясруллһна керг-үүлдврмүд бүрдәнә. СФР-ин региональн әңгин һардач Ивана Чиңһс болн района муниципальн бүрдәцин толһач Коган Юрий төв секлһнд нерәдгдсн байрин керг-үүлдврт орлцҗ, эн төвд медәтнрин төлә соньн керг-үүлдврмүд бүрдәгдҗ, эдн хоорндан бат залһлда бәрҗ, хамдан цаган тустаһар болн сергмҗтәһәр давулхин төлә сән таал тогтагдхиг темдглсн билә.

Аһш балһснд ноха сарин эклцәр хальмг зурач Шинән Николайин зургудын һәәхүл секгдв. Шинән Николай нертә зурач, энүнә үүдәврмүдиг Хальмгт бәәтхә талдан һазрин олн хәләһәчнр меднә. Давсн цагт зурачин үүдәврмүд Элстд, Әәдрхнд үзүлгдсинь тодлхмн. Хальмг сойлыг һәәхүлмүдин, зургудын дөңгәр олн улс дунд тархаҗ, улс хоорндк залһлдаг батрулҗана.

Делкә, мана бәәдл-җирһл ямр кевәр сольгдв чигн тосхачин эрдмтә улс кезә чигн кергтә болна. Маңһдур мана орн-нутгин тосхачнр сән Өдрән темдглхмн. Кезәнәс авн тосхлтын халх улсин эдл-ахун хамгин чинртә халхсин негнь болдг. Ке-сәәхн шин гермүд, сурһульмуд, бичкдүдин садмуд, талдан чигн бүрдәцс өдр ирвәс балһсн болһнд тосхгдад олн-әмтнә төлә сән таал тогтана.

Эн долан хонгт «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдвр Көтчнрә, Лаганя болн Сарпан райодт болв. Эмчнр эн райодын селәдт одад, бәәрн улсин эрүл-мендин бәәдл шинҗләд, эдниг соньмсулҗах сурврмудт хәрү өгәд, эмнлһнә туст сүв-севлгән өгв. Маммограф, флюорограф углҗ тәвгдсн шишлң көлгн эмнлһсин өөр зогсв, тегәд күн болһн гүн шинҗллт кеҗ чадв.

1990 җилмүдәс авн тосхлтын халх мана таңһчд көдлмшин кемҗәһән баһрулад йовла. Советин йосна җилмүдт бәәсн ДСК болн тосхлтын трест, кесг нань чигн бүрдәцс болн ПМК-с райодар болн Элстд көдлдгән уурла, гермүд тосхлһн холванд баһрла. Зуг 2000-ч җилмүдт экономикин улынь тогтаҗадг халх невчк әмдрв, Элстд 9-ч микрорайонд гермүд тосхгддг болв, дәкәд нурад унҗадг гермүдәс әмтиг нүүлһлһн эклсн кемд көдлмшин кемҗән немгдв.

Өдгә цагт бичкдүд райодын болн таңһчин лагерьмүдт, Хар теңгсин көвәд амрчана. Тер тоод Целинн района «Сайгачонок» лагерьт таңһчин «Дәәч» төвин һардвр болн дамшачнр бүрдәсн цергә-спортын селгәнд 14-18 наста арвтнр кесг шин тоот медҗ авчана. Эдн «Уйн наста баатрмудын цаг» гидг сурһуль-эрдмин көтлврәр белдвр авчана.

Седклтә күн гиҗ бидн әмтнд тусан күргхәр зүткдг, әмтнә җирһл төвкнүн болтха гиҗ үүлддг күүнә тускар келнәвидн. Тиим үнндән у-өргн седклтә күн мана җирһлд харһхла, ик хөв болна. Тиим күн көдлмш хоорндан дем болна. Үг хоорнд кергтә селвг өгнә. Цуг терүгәрн аца кехш. Әмтнд дөң боллһн теднә заңд шиңгрсн авц болҗана. Йириндән болхла үлгүрәрн күүнд эдн ик тус болна. Көдлмштән эдн ик дааврта, өөр эргндк тоотнь цевр-цер, дигтә дарата. Даалһсн кергиг эрк биш күцәсн деерән өөрән көдлҗәдг улст эвтә таал тогтана. Тиигчкәд тернь үлү үг угаһар, күүнд немр эвго йовдл һарһлго медмҗән угаһар кегднә. Тиим нег күүкд күүнлә харһх хөв нанд учрв.