Эн җил бидн Төрскән харсгч Алдр дәәнд диилвр бәрснә 80 җилин болн Хальмг автономь бүрдәгдснә 105 җилин ончта өөн темдглҗәнәвидн. Дәкәд мана таңһчин хотл Элст балһсн 160 җилин өөнән темдглхәр белдҗәнә. Ончта өөн угтҗ төрскн һазран хортнас сулдхлһнд залу-зөрмгән үзүлсн, таңһчиннь болн хотл балһснаннь делгрлтд үнн-чик седклтәһәр көдләд, ик тәвцән орулсн улсин ач-тус хәрүлҗ, эднә нерд сергәх күслтәвидн. Тиим улсин негнь Төрскән харсгч Алдр дәәнд орлцач, таңһчин кесг бүрдәц һардҗ йовсн Эренжен Орханович Настынов болна.

Шидр Элстд көдлмшч ормсин Цугәрәсән яармин региона девсң болв. Һурвн җил дарандан болҗадг керг-үүлдврт 60 бүрдәц орлцад, көдлмш хәәҗәдг улст 500 шаху орм бәәхин тускар зәңглв. «Кадры» гидг келн-улсин төсвин медлд бүрдәгдсн керг-үүлдврин йовудт таңһчд көдлмш олҗ авсн деерән талдан регионмудт ямаран эрдмтә улс кергтә болҗахиг медҗ болхмн билә. Хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук – таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Өлзәтин Марина керг-үүлдвриг нүр үгәр секәд, сурһульчнрт иргчдән эрдм шүүҗ авхд, сурһулян төгсәҗәдг баһчудт болн көдлмш хәәҗәдг улст яарм тааста керг олҗ авхд дөң болхиг темдглв.

Шидр мана таңһчур Әрәсән Федерацин Хүүвин Ахлачин дарук Инна Святенко көдлмшин халхар ирәд, таңһчин эмнлһсин үүлдврлә таньлдад, тенд эрүл-мендән батрулҗадг цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнрла күүндсн билә. П.Жемчуевин нертә таңһчин эмнлһнә ах эмч Чумпинә Саглр реабилитацин әңгин үүлдврин тускар келв, ямаран кергсл бәәхиг үзүлв. Балһсна поликлиникин ах эмч Нәәмнә Бембән келсәр, энд реабилитацин кергсл углҗ тәвгдсн бәәнә, зәрмнь Троицкое селәнә әңгд бәәнә, тегәд цергә керг-үүлдврин ветеранмуд цогц-махмудан батрулхин төлә таал бәәнә.

Давсн амрлһна өдрмүдт Элстд бамб цецгин наадмин йовудт тогтсн авъясар МаханФест керг-үүлдвр болв. Җил болһн энүг Хальмг Таңһчин экономикин болн хулд-гүүлгәнә министерств, «Мини бизнес» төв бүрдәнә. Соньн керг-үүлдврин йовудт нег һазра арһлачнр кеҗ һарһсн эдл-уушар, махна зүүтә олн зүсн хотар олн-әмтиг тоов.

Мана таңһчд хаврин кемд давулгддг бамб цецгин наадм цаарандан давҗана. Мөрн сарин 19-д таңһчин кесг райодт бамб цецгин наадм болв. Сара хонгт давҗадг нәр-наадн Үстин района Цаһан Амнд күрч, керг-үүлдвр хальмг хувцта улсин йовлһнас эклв. Района болн селәнә бүрдәцсин көдләчнр терүнд орлцв. Керг-үүлдвриг Үстин района муниципальн бүрдәцин толһач Очра Геннадий секәд нег һазра улсан йөрәв.

Элст балһснд Әрәсән сурһуль-эрдмин көдләчнрин профсоюзин Хальмг Таңһчин бүрдәцин болн баахн багшнрин Хүүвин седвәрәр түрүн болҗ Өмн үзгин регионмудын баахн багшнрин ик хург болв. «Хамдан күцәмҗд күрий» гидг керг-үүлдврт Хальмг Таңһчин, Адыгейин, Краснодарск крайин, Аһшин, Ростовск болн Әәдрхнә мүҗсин болн ЛНР-ин Антрацитовск района баахн багшнр орлцв. Ик гиснь һурвн җилдән сурһуль-эрдмин халхар көдлҗәдг 70 күн баһчудын олна ниицән урмд өгч, эн эрдмәрн көдлхд дөң болдгин тускар күүндв.

Төрскән харсгч Алдр дәәнә җилмүдт зөргәрн туурсн хальмг баатрмудын негнь Хөөчин Бембә бәәсмн. Советин Союзин Баатрин нер зүүсн эн күн Баһ Дөрвдә нутга Северное әәмгин Зөөт селәнд 1917 җилд һарсмн. Әәдрхнә губерня Черноярск уездин медлд тернь бәәсмн. Давсн җилд «Калмыкия» РИА-н седкүлчнр тер һазрт одад, соңсхвр белдсн цагт бәәрн әмтн зөргтә баатриг тодлад, неринь мартлго бәәхән медүлв. Дәәнә өмн Бембә колхоздан тракторн бригадт көдлҗ йовсмн. 1938 җилд цергт мордсмн. 1942 җилд Бембә баһ лейтенантын сурһуль, 1944 җилд Новочеркасск мөрн цергә училищ төгсәсмн.

Көтчнрә района Көк Булгт бәәдг аавинхнә арвна темдгтә гисн элчин негнь гвардин лейтенант Бадмин Боован Эрднь цергә туурмҗта хаалһар йовҗ,нерән туурулсн болдг. Әәдрхнә гимназиг хөрдгч җилмүдт төгсәсн Баһ Дөрвдә улусин медлд орҗасн Червлена әәмгин сурһулин түрүн һардач, багш Бадмин Боован өрк-бүлд 1912 җилд эн һарсн болдг. Һундхас, хам-хоша бәәдг Һашун Бурһстын күүкн Цаһаңк экнь көвүһән нилхднь өңгрхлә, Эрдниг бичкдүдин герт орулсмн. Эн кемд эцкнь Әәдрхнд сурчасмн,тегәд көвүг асрдг арһ уга бәәсмн. Бийнь сурһульта, гүн медрлтә Бадмин Боован Эрднь көвүнь эврә улстан олз- тусан күргтхә гиһәд ирлцңгү эрдмәр сурһуль сурһхар зүткв. Тегәд нәәмн классан төгсәсн көвүн Шарту балһсна юридическ техникумд орҗ сурв,зуг гемин уршгар сурһулян төгсәҗ чадсн уга. Эдгснә хөөн Эрднь багшлв,дарунь энүг цергт авв. 1937 җилин хөн сарас авн 1941 җилин ноха сар күртл эн Хол Дорд үзгт залһлдана әңгин һардачар церглв.

Урҗ өдр мана таңһчур Әрәсән Федерацин Хүүвин Ахлачин дарук Инна Святенко көдлмшин халхар ирв. Элстин аэропортд күндтә гиичиг Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов, таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән, Әрәсән Федерацин Хүүвин элч Хачира Борис тосч авв. Нидн Москва балһснд «Әрәсә» нарт-делкән ик хургт Инна Святенко Әрәсән эрүл-менд харлһна министр Михаил Мурашкола хамдан мана таңһчин һәәхүл ирҗ хәләсн билә. Тенд Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату мана тал гиичд ирх үрвр кесмн, тегәд Инна Юрьевна хаврин сән кемд таңһчур ирхәр шиидв. Күндтә гиичлә хамдан Әрәсән Федерацин Хүүвин элч, нертә шатрч Сергей Карякин бас ирв.

«Негдсн Әрәсә» партин дөңнлһнә олна штабин ул деер нег һазра арһлачнр цуглрҗ соньн күүндврт орлцв. «Опора России» баһ болн дунд бизнес дөңнлһнә Цугәрәсән олна бүрдәц энүг давулв.