Дөрвн Өөрдин тууҗиг XVII-ч зун җилин эклцәс авн XVIII-ч зун җилин дунд күртл шинҗлхлә, һазрин зургт Хальмг, Зүнһар, Көк-Нуурин һурвн Хаант улсиг (ханство) үзҗ болхмн. Өөрд-моңһлын тууҗиг сәәнәр меддго улс эн һурвн Хаант нутг оңдан улс гиҗ буруһар меддг болх. Болв наадк улс зүнһар, хальмг, көк-нуурихн һурвнд йилһән юунд бәәнә гиҗ бас тодрха медхш. Тегәд эн төриг мана статьяд хәләҗ үзий.

Таңһчин әмтнә социальн теткврин комплексн төвд «Гарденотерапия» гидг көтлвр күцәгдҗәнә. Терүнд орлцҗах медәтнр олн зүсн цецгүд урһаҗ, цаган тустаһар болн сергмҗтәһәр давулна. Эдн цецгүд урһалһна туст дамшлт хоршаҗ, хоорндан сүв-селвгәрн хувалцҗ, тааста кергәр соньмсна. Дәкәд эннь медәтә улсин эрүл-менд батруллһнд туслна гиҗ эн көтлвр күцәлһиг һардҗах комплексн төвин көдләч Галина Трухина келнә.

Удл уга эн җилин така сарин 26-д мана таңһчд Бурхн Багшт шүтдг әмтн ончта өөнән темдглхмн. Яһад гихлә минь тер өдрлә дигтә 30 җил хооран Дала Ламин гегән түрүн болҗ Хальмг Таңһчур баралхлҗ ирсн болдг. Эн йовдл таңһчин төлә ик гидг байрт хүврәд, хөөннь мана регионд шаҗн түргәр делгрснь маһд уга.

Мана таңһчд коронавирусн гемәр гемтсн түрүн күн илдкгдснәс авн дигтә җил болв. Тер цагас авн җилин туршарт таңһчин эрүл-менд харлһна көдләчнр эн хальдврта гемәр гемтсн улст дөңгән күргҗ, күнд-күчр таалд көдлҗәнә. Гемтә улсин то икдәд бәәхлә таңһчин эмнлһсин улд ут тоодан 6 госпиталь үүлддг болв. Сүл цагт эпидемиологическ бәәдл ясрҗахас иштә кесгнь үүлдврән зогсаһад, урдк кевәрн әмтнд медицинск дөң күрглһнә халхар көдлдг болв. Мана таңһчд 200 миңһн күүнә эрүл-менд шинҗлгдҗ, коронавирусн гем илдкҗ авхин төлә 170 миңһн ПЦР-шинҗллт кегдв. Пандемий эклсн цагас авн мана таңһчд ут тоодан 19859 күн эн хальдврта гемәр гемтв, теднәснь 18978 күн эдгв.

Шидр Хальмг Таңһчин правительствин Ахлачин негдгч дарук – финансин министр Шурһчин Очрин һардврт болсн селвлцәнд «Хальмг Таңһчин түрүн медицинск дөң күрглһнә халхиг ясруллһн» гидг региональн көтлврин медлд райодт олн дамшлтын эмчнрин офисмуд (ВОП) тосхлһна төр хәләгдв. Селвлцәнд таңһчин эрүл-менд харлһна, финансин, һазрин болн өлг-эдин хәрлцәнә министерствсин болн ФОМС-ин территориальн әңгин һардачнр орлцв.

Хальмгин Толһач Хаска Бату таңһчд шин көдлмшч ормс бүрдәлһн региона экономическ делгрлтин эркн чинртә төр болҗана гиҗ темдглв. Эн төр хаһлҗ, күч-көлснә рынкиг шин кадрмудар тетклһиг, предприять-бүрдәцслә, дунд шишлң болн деед сурһульмудла хамцу үүлдх кергтә гиҗ таңһчин Толһач правительствд даалһвр өгв. Тер мет баахн мергҗлтнриг белдхин төлә таңһчин даалһврар баһчудыг сурһульд йовуллһна төр хаһлх кергтәг даалһв.

Эн долан хонгт «Негдсн Әрәсә» партин региональн күцәгч комитетин депутатск төвин улд әмтиг көдлмшәр тетклһнә заканд сольвр оруллһна төрәр күүндвр болв. Селвлцәг партин региональн әңгин сегләтрин дарук, Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлачин дарук Сергей Сухинин һардҗ давулв. Харһлтд «Негдсн Әрәсә» партин Элстин бәәрн әңгин сегләтр, хотл балһсна толһач Орзан Николай, таңһчин Улсин Хуралын болн ЭГС-ин депутатнр, таңһчин профсоюзин болн социальн делгрлтин министерствин элчнр орлцҗ, чинртә төрәр болсн күүндврт ухан-тоолврарн хувалцв.

Хальмгин нертә журналист Наран Илишкинә «Человек, будь человечен!» гидг дегтрт Советск Союзин Герой Баатр Басановин келвр барлата. Эндр эн келвриг хальмг келнд орчулад, тана оньгт тусхаҗанавидн.

Моңһлын кесг һазрар салькна күчтә аюл болад, элсиг күчтә кевәр теңгр күртл күргҗ, хәрү һазрур хайҗ, һалв салькн цуг һазрин аһуг элснд дарулв. Нутгин 51 сомон эн аюлла харһв. Элстә салькн шүрүн кевәр көдләд, әмтнд, цуг әмтә тоотд, эдл-ахуд ик һару учрав. Март сарин 13-14-д генткн падрҗ һалзурсн элстә салькна һаруг тер дарунь даңцахар, аюлла харһсн улст дөң болхар орн-нутгин толһач Х. Баттулга правительствд бачм даалһвр өгв. Әмтнд тер дарунь дөң болсн деерән цааранднь иим йовдлас нутган түргәр харсҗ авч болх залһлдана систем бүрдәх кергтә гиҗ президент закв. Тер залһлдан малчнрин цуг хошмудыг әәмшгтә бәәдл учрсн цагт дөң болдг цергллтин көдләчнрлә түргәр залһлдулх зөвтә.

Бурятин малын тохмин төрәр үүлддг цергллт мөрдиг өсклһиг номин халхар шинҗллһнә Цугәрәсән ик сурһульла хамдан бурят мөрнә шинҗллт эклхәр шиидв.