Ээ өдрмүдт Хальмг Таңһчд Бурхн шаҗна нарт-делкән III-ч чуулһн давулгдҗана. Һучн тавн һазадын онр-нутгас, Әрәсән талдан мүҗәс олн ламнр, номнтр, гиичнр ирсн бәәнә. Тедү мет Төвд, Энткгәс бас ламнр залрҗ ирсмн. 130 җил хооран болхла мана хальмгин ламнрин Дала Лам гегәнә орнд күрч мөргх хамгин һол күсл бәәсмн гиҗ келхлә буру болшго. Тер урдк цага ламнрас эн күслән күцәсн негнь болхла Бааза багш мөн. Зу Төвдт күрч мөргх сансн санаһан күцәсн деерән, замдан үзсн-соңссн хамган үүн һолтаһар, иткмҗтәһәр медүләд, хальмгин тууҗд нерән мөңкрүлҗ үлдәсн күн. Хальмгт нерән алдршҗ йовсн әмтнә тускар дорас өсч йовх баһчуд бичә мартха гисн эн бичкн зокъял тана оньгт тусхаҗанавидн.

Ямаран чигн келн-әмтнә амн үгин зөөрнь байн болдг. Нарт-делкәд амн үгин зөөр болҗ хадһлгдсн олн зүсн үүдәврмүд бәәнә. Тедн дунд хальмг баатрльг «Җаңһр» дуулвр бас эврәннь онц орман эзлв.

Одахн Сарпуль балһсна шаңһа аграрн ик сурһулин ул деер номин халхар ик хург болв. Селәнә эдл-ахун мергҗлтнриг белдлһнә болн эн салврин номиг делгрүллһнә шин зөрүллтсин тускар энд тодрха күүндвр бүрдәгдв. Хальмг ик сурһулин һардач Салан Бадм, агрономийин тиңкмин һардачин үүл дааҗадг селәнә эдл-ахун номин доктор Баатрин Владимир, КНИИСХ-н һардач Хахлинә Арслң, КалмГУ-н сурһулин болн методикин заллтын (УМУ) ахлач Ороса Санан эн күүндврт орлцв.

Эндр Элст балһснд шар шаҗна нарт-делкән хург көдлмшән эклҗәнә. Сүл җилин туршарт чинртә эн керг-үүлдврт белдәд, мана таңһчд, нег үлү Элст хотл балһсна уульнцс болн хаалһс ясгдад, нег һазра улсин төлә сән кец-таал тогтагдв. Элст балһсна һардвр ЭГС-ин депутатнрла хамдан эн көдлмшиг йовудыг бүртксн билә.
Элстин төвд ик, өргн көдлмш күцәгдснь цуһар үзҗәнә. Элстихн өдр болһн балһсна төвиг давҗ һарна, тер мет баһчуд энд цуглрхдан дурта. Энүнә тууҗлгч бәәдлнь сольгдсн уга, олн зүсн өңгтә хату девскр, панрмуд, сандлмуд углҗ тәвгдв. Тер мет цецгүд суулһгдад, кесг талвңгуд кеерүлгдв.

Одахн Москвад «Бумба» нертә дегтр һарһач «Хальмг Таңһчин шар шаҗна әрүн тоот» гидг дегтр барас һарһв. Керг күцәлһнд Хальмг Таңһчин залвр дөң болв. Тер ончта йовдлын тускар дегтр һарһачин ахлач Елена Киричек, номт Селән Цаһан болн зурач Нуура Герл келҗ өгв.

Урд цагт мана өвкнр ик медрл болн сурһуль уга бәәсн төләдән гемнхлә ламнрт одад, бийән үзүлдг бәәҗ. Тиигхд хальмг теегт кесг хувргуд эмчнр мет сүв-селвгән өгәд, әмтнд тусан күргдг билә.

Улсин оюни җирһлд ик хүврлтс учрад, кезәңк авъясмудыг сергәһәд, хамдан ни бәәҗ, эвин бәәдлиг батллһна, кен ахан күндлҗ, өр-өвч седкләр бәәлһнә заң-авц бичкнәсн авн сурмһҗ болҗ, әмтнә җирһлд батрдг бәәсмн. Сүл цагт хальмг улсин билг-эрдмин тускар, хальмгудын сойлын өвәрц зөөрин тускар таңһчд бәәтхә Әрәсән кесг һазрар болҗадг керг-үүлдврмүдт тасрхан угаһар келгдәд бәәнә.

Шидр Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Беларусьт одад, тенд көлгнә министр Алексей Ляхновичлә харһв.
Евразийск экономическ ниицәнә халхар Беларусин Республик Әрәсән орн-нутгла промышленностин, селәнә эдл-ахун, көлгнә болн талдан халхсар нөкцлтин туст хамцу төсвсән күцәҗәнә.

Нарн өдрлә Көтчнр селәнд ончта йовдл болв. Көтчнрә района бәәрн болн нег һазра улсин дөң-тусар тосхгдсн Цанид Чөөрә хурл байрин бәәдлд секгдв. Урднь кесг өдртән орҗасн хур гииһәд, туслң эн өдр өрүн эртәс авн нарн мандлад, чилгр сәәхн өдр болв.

Элстд Шар шаҗна нарт-делкән ик хург угтҗ шин гиичлүр секгдв. Орн-нутгин регионмудар үүлддг «3А» гидг гиичлүр мана хотл балһсна ар-дорд үзгт зурһан сарин эргцд тосхгдад, эдлврт орулв. Зуульчлҗ йовдг улсин төлә хаалһин хаҗуд босхгдсн 13-ч гиичлүр удл уга түрүн гиичнрән тосхмн. Шидр гиичлүр секлһнд нерәдгдсн байрин керг-үүлдвр болв. Терүнд хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук Александр Мишаков, таңһчин экономикин болн хулд-гүүлгәнә министр Чиҗин Андрей орлцв.