Района тґв – Кґтчнр селінд хурл тосхх шиидвр селіні серлті імтн авв. Урднь кґтчнріхн селінд ордг хаалєин ґґр суврє тосхсн билі. Кґтчнрі імтні туск дегтр барлљ єарєла. Ода эдн цугтан негдід, хурл босхљ авхар шиидв. Хамдан цуглрљ Бурхн Багштан мґргх, байрин мґргўлмўд кех, ґвкнрт йґріл авхулх, кергт туслх ном умшулх, шаљна номла гўўнір таньлдх біірн эрк биш кергтіг эдн медв. Шаљна оюни зґґрлі таньлдх, ўйнриг залєлдулх ик хурл тосхх кўслін кґтчнріхн эклід кўціљіні.

«Усынь уухла, йосинь дахад йовх кергтә» гидг цецн үг бәәдг биший? Дөрвн зун җилин турш Иҗлин әмтәхн ус ууҗ, мадн орсин йос эврә йоснас үлү меддг болувидн. Христосин номд күн болһна барун ээм деер буй кеһүлх сәкүсн суудг, зүн ээм деер килнцд түлкәд орулдг шулмс суудг гинә. Мана үндсн ном-шаҗнд терүг дурасн юмн бәәний?

Иљл єол хальмг улсин тууль-тўўкд, дуунд, олн ўўдіврмўдт орсн мґрн єол болљана. Шинљініс, нань чигн холд бііх єазрас мана нег уњ-тохма імтн хамгин тўрўнд Иљл єолд кўрх седклін медўлні. Ґвкнрнь эн єолын тускар нўдндін нульмс гўўлгљ келдг біісинь эдн тодлна.

Хальмгин хотл балєсн Элстин нег ик кеермљнь болљ балєсна тґвд Бурхн Багшин кґші дўњгіні. Тањєчд бііх улст эннь мґнк кґк тењгр дор амулњ-менд бііхин темдг болљ, икір кўндлгдні. Імтн ирљ зальврљ, седклірн тґвкндг ірўн біірн болљана.
Юн учрар иим кґші тівгдсинь ціілєљіх ўгмўд хальмг, орс, англь келір бичгдсн бііні.

Зунын дунд сарин эклц. Элстин зах. Ноха һаңньм халун. Хаалһас деегшән һардг маңһарт кесг ишкә гер үзгднә. Эргнднь аальта-аальта чолуд. Хол биш хойр-һурвн машин. Энтн юн гидг һазрв гихлә иргч цагт Хальмгин хотл балһсиг көкрүләд кеерүлх цецрлг (парк). Энд урһдг модд болн эдниг урһадг күмсин тускар таанрт медүлҗ өгий.

Хальмгин дирижер болн кґгљмч Катан Савр Дала ламин гегінд нерідсн кґгљмин композиц бичв. Терўгинь Мана Ик Багшин єарсн ґдрлі соњсх таал імтнд учрв. Композицин ўгмўдиг Хальмг улсин бичіч Нуура Владимир бичсмн. Дууч Лелян Элина терўг дуулв. Композицд хальмг улсин кґгљмин зевсгўд ґргнір олзлгдв. Мґрн хуур татснь Хальмг Тањєчин ачта артист Мукґвўні Кутлан, ятхд наадснь Хальмг Тањєчин ачта артистк Авджан Галина.

Ик кезәнәс нааран мана өвкнр, хальмгуд, эврә хуучн йосан бат кевәр бәрҗ йовдг бәәҗ. Ода хәләҗ бәәхлә, тернь хуучна му сеҗг биш, мергн-цецн ухана негнь бәәсн мөн. Йосн-авъясан бәрсн күн талдан әмтнә йоснд авлгдҗ орлго, эврәһәрн бәәҗ, аав-ээҗин нер дуудулҗ йовдг.

Ода Хальмг Тањєч бурхна номин талар эрк-чґліті, сул болсн бііні. Аль сансн цагтан кўн болєн хурл-сўмдін одад, тенд мґргн-зальврад, эврі кех кергін кўціх арєта бііні. Зуг, хурлд ўўлдх олн юм мадн сіінір медлго біінівидн. Тедні негнь – кўрд эргўлх йосн. Ода хілін бііхнь, мана хальмгуд хурлд ирхлірн, адєад-шидєід, толєаєан ґнділєљ эргндк юм ўзлго, кўнд аца авч йовсн кевті кґл доран алт-мґњг хііљісн кевір гўўєід орна. Иим біідлтієір хатрљасн манахсиг шидр ўзчкід, мини таньдг кґгшн ґвгн Боора аав гидг нерті кўн уурлад одв.

Хальмг улсин амн үгин зөөрт түүклəн (домг-туульс, домгуд, түүкс) номин шинжллтс гүүнəр судлгдад уга. Хальмг урн үгин зокъялд иим үүдəврмудиг «домг» эс гиҗ «амн үгин тууҗ» гиҗ нерəднə. Зəрмдəн домгиг «домг-туульс» гиҗ орчулна, тууҗиг «амн үгин тууҗ» гиҗ чинрəрнь келнə. Келмрчнр домгиг, амн үгин тууҗиг «келвр» эс гиҗ «соңсхвр» гиҗ келнə.

Июнь сарин 27-с авн 29 кўртл «Алдр 14-ч. Тензин Гьяцо, 14-ч Дала лам бийиннь тускар» гидг фильмин ик премьер виртуальн эв-арєар цуг делкід ўзўлгдв. Британск продюсер болн режиссер Розмари Роклифф фильмиг белдљ тівсмн. 48 частан болсн премьерн ўзўлвриг олн улс хілів. Эн киноўўдіврин тускар імтн таасљ бичсинь интернетд олљ болхмн.