1992 җиләс авн инвалидмүдин Келн-әмтни хоорндк өдр темдглдг болв. Шалтгта улсин бачм чинртә төрмүд хаһлхин төлә Генеральн Ассамблей ирлцңгү шиидвр батлсн бәәҗ. Әрәсәд болхла нарт- делкән талдан орн-нутгудт мет авъяст тохрсар җил болһн бар сарин 3-д инвалидмүдин өдр темдглнә.Эннь эрмдгтә улсин җирһлд ямр күнд- күчр тоот, амр биш бәәдл учрдгин тускар дәкнәс олнд медүлхин төлә зарлсн өдр болҗана гих кергтә. Мана орн-нутгт инвалид улст социальн халхар немр мөңг,шаңһа дем һарһҗ өгч,эднә тетклһиг ясрулхар зүткдг мөн. Эн кемд шалтгта әмтнд эрүл- дорул улс арһ- чадсарн дөң- нөкд болдгинь бас өөдәнәр үнлх кергтә гиҗ сангдна. Тегәд минь эн өдриг ончлҗ,инвалидмүдт ямр туслмҗ күргдгин ,эднә зөвмүд яһҗ теткгдҗәхин тускар тодрхаһар цәәлһҗ өгснь бас чинртә нег төр болҗана,гих кергтә.
Шидр бидн Хальмг Таңһчин Хар Һазра района зарһин ахлач, Хальмг Таңһчд «Зарһчнрин Әрәсән негдлт» кемҗәлгдсн дааврта ниицәнә региона әңгин хүүвин гешүн Саңһҗин Оксанаг (зургт) Әрәсән Федерацин зарһин бүрдәцст инвалидмүдин зөвмүд яһҗ теткгдҗәхин тускар келҗ өгхинь сурвидн. Келхд, Оксана Анатольевна эн җилин така сард Әрәсән Президентин зәрлгәр эн өөдән үүлд шиидгдсн болдг. Эндр болхла төрскнч седклтә, гүн медрлтә эн баахн һардач эврә кергән даавртаһар күцәҗәхинь онц темдглхмн.

Сүл җилмүдт Әрәсәд, тер тоод Хальмг Таңһчд, гемтә-шалтгта улс орн-нутгин олна бәәдл-җирһлд болн эврә сән дурар үүлддг бүрдәцст шунмһаһар орлцҗ, спортын болн билг-эрдмин халхар ик күцәмҗ бәрҗ үлгүр-үзмҗ болна. Эдн шалтгта болв чигн билг-эрдмән делгрүлҗ, сурһуль сурч, тааста эрдмәрн көдлҗ, олна нүүрт йовхар шунна.

Одахн кесн то-дигәр, таңһчин приставмуд бүтәгдсн нег миңһн һар керг күцәгдсн болв. Эн кергүдәр цуглулҗ авсн мөңгн 10 сай һар арслң тогтав.

Эн өдрмүдт мана таңһчд «Төрскән харслһнд Әрәсән орн-нутгин олн-әмтнә тәвц» нертә Цугәрәсн хург давҗана. Орн-нутгас болн талын орнас олн номтнр терүнд орлцҗана.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату ЮФО-д Әрәсән Президентин элч Владимир Устиновин орлцлһтаһар иргнмүдлә болсн харһлтд орлцв.

Хальмг Таңһчин залврин Герт селәнә эдл-ахун көдләчнрин сән Өдрт нерәдсн байрин хург болв. Таңһчин Толһач Хаска Бату, Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов, залврин Ахлач Босхмҗин Гилән, Әрәсән селәнә эдл-ахун Министерствин элч Мирослава Скрынникова, таңһчин РМО-син толһачнр, АПК-н көдләчнр болн талдан күндтә гиичнр терүнд орлцв.

Шидр Әрәсән залврин Ахлач Михаил Мишустинә һардврт болсн селвлцәнд социальн бооцана көтлвр җирһлин күнд таалд туссн улст дөң күргҗ, баһ тетквртә өрк-бүлмүдин олз-ору икдүллһнд туслҗана гиҗ келгдв. Эн көтлвр мана орн-нутгт 2020 җиләс авн эклҗ күцәгдв. Энүнә йовудт социальн харслтын бүрдәц болн онц иргн хоорнд бооцан батлгдна. Шаңһас өггдҗәдг мөңгн җирһлин күнд таалд туссн улст, өрк-бүлән теҗәх арһ өгнә гиҗ орн-нутгин залврин Ахлач темдглв. Эн көтлвр күцәмҗтәһәр бәәдл-җирһлд тохрагдҗ, әмтнд туста болҗахас иштә регионмудт немр 650 сай арслң йилһгдхин туст Әрәсән залврин тогтавр батлгдв.

Шидр Хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук – таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министрин үүл дааҗадг Өлзәтин Марина цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнриг дөңндг «Төрскән харсачнр» шаңһа саңгин үүлдврин төрәр ведомствс хоорндк таңһчин комиссин дарани сүүр давулв.

Давсн үлмҗ өдрлә Элстд Хальмг ик сурһулин – йилһән сәәнәр сурдг оютнрин орлцлһтаһар ик хург болв. «Хальмг ик сурһулин нүүрләчнр - таңһчин иргч» - гиҗ энүг нерәдв.

Одахн Хальмг ик сурһулин профилакторийин 45 җилин өөнд нерәдсн байрин хург болв. Энүг нүр үгәр эн бүрдәцин ах эмч Любовь Джексембекова секәд, коллективин ветеранмудыг йөрәв, эднд белгүд бәрүлҗ өгв. Цааранднь ах эмч профилакторийин күцәҗәдг үүлдврин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Хамгин түрүнд энд көдлҗәдг эмчнр оютнрин болн хальмг вузин багшнрин эрүл-менд батруллһнд һол оньган тусхана. Зәрм оютнр нам сурһульд сурчаһад чигн гемтә-шалтгта болна. 2023 җилин ашар кесн то-дигәр, цуг оютнрин зуг 41 процентнь эрүл-менд болҗ йилһгдв, наадкснь гемтә-шалтгта болҗ һарв.