Одахн Хальмг ик сурһулин кесг эрдмәр дасхдг колледжд «Мини эцк- Төрскән харсач» гидг керг-үүлдвр болв. Эцкнрнь цергә шишлң керг-үүлдврт орлцҗадг үрдтнь тер хург нерәдгдв. Тер мет энүнд орлцачнр 1941-1945 җилмүдин Төрскән харсгч Алдр дәәнд Диилвр бәрснә 80 җилин өөнин болн Төрскән харсачин җилин тускар келгдв. Кесг зун җилин туршарт Әрәсәг, түүнә өмн үзгин меҗәг харсч йовсн зөргтә мана өвкнрин санлынь энд бас тевчв.

Одахн Хальмг Таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министерствин коллегийин сүүрт олн җилин эргцд социальн харслтын халхд үнн-чик седклтәһәр көдлҗәдг улсин ач-тус үнлҗ темдглв. Социальн бүрдәцст көдлҗәдг тавн күүнд «Әрәсән әмтнә социальн харслтын ачта көдләч» гидг өөдән нерн зүүлһгдв. Тедн дунд Целинн района әмтнә социальн теткврин төвин социальн көдләч Светлана Кутепова заагдв.

Маңһдур цуг мана орн-нутгт болн Хальмг Таңһчд Төрскән харсачин өдриг авъяст тохрсар темдглхвидн. Әрәсән Президент Владимир Путин 2025 җилиг Төрскән харсачин җил гиҗ зарлсмн. Тиим кевәр бидн тууҗин туск үнн-чик хәләцән хадһлҗ, 1941–1945 җилмүдт Төрскән харсгч Алдр дәәнд Диилвр бәрснә 80 җилин ончта өөнин чинринь өөдлүлҗ, ода цергә шишлң керг-үүлдврт орлцҗадг дәәчнрин баатр йовдлынь күндлҗәнәвидн. Эн җил тиим кевәр орн-нутгин цуг келн-улсин ниицлтин болн төрскнч авг-бәрцин, мана герлтә иргчин темдгнь болҗана.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун седвәрәр хойр җил дарандан «Эрүл-менд бәәтн» гидг керг-үүлдвр давулгдҗана. Давсн җилд эмчнр таңһчин селәдәр йовад, бәәрн улсин эрүл-менд шинҗләд, 3 миңһн һар күүнд дөңгән күргв. Эмчнрт бийән үзүлсн улсас 130 күн немр шинҗллт келһнд йовулгдв, 27 күүнд месллһ болн 193 күүкд күн маммографь кев. Гемтә-шалтгта улст эмчнр онц оньг тусхаһад, 17 күүнд гертнь одад эрүл-мендин бәәдлинь хәләһәд, эмнлһнә туст сүв-селвг өгв. Давсн җилд бүрдәгдсн керг-үүлдврин ашар терүг эн җил дәкәд давулҗ хол селәдт бәәдг әмтнд эрк биш күрч кергтә шинҗллт кех шиидвр батлгдсмн.

Төрскән харсачин Өдр угтад, эн сарин эклцәс авн «Тепло для героя» гидг керг-үүлдвр давулгдҗана. Терүнд әмтнә социальн теткврин бүрдәцс болн эднә хәләврт бәәдг медәтнр шунмһаһар орлцҗ, цергчнрт дулан хувц-хунр, эм, хот-хол цуглулҗ, эврә тәвцән орулҗана.

Целинн района Троицкое селәнд балһсна поликлиникин 5-ч әңгд «Земск эмч» гидг көтлврин медлд зурһан эмч ирҗ көдлҗәнә. Селәнә эмнлһнд цуг кергтә мергҗлтнр бәәдг төләд бәәрн улс эрүл-мендин бәәдлән шинҗләд, дарунь кергтә эмнлһ авна. Дәкәд хотл балһсна әмтн поликлиникд ямр нег эмчд ик чеерүд учрхла нааран ирҗ мергҗлтнрин сүв-севлг авч чадҗана. Әңг бат ясвр кегсдн бәәрнд бәәршлнә, энд өдгә цага кергсл углҗ тәвгдв, тегәд селәнә әмтнд дөң күрглһнә чинр кесг холванд өөдлв гиҗ келҗ болҗана.

Мана таңһчд нег эрдмд насн-җирһлән нерәдсн улсин то цөн гиҗ келхлә буру болшго. Өдгә цагин баһчуд ик сурһулян төгсәһәд, хату цаасан авад, нурһлҗдан талдан балһсдт йовад көдлнә. Гертән үлдсн баһчуд болхла олн зүсн бүрдәцст көдләд, ахр цагин болзгт кесг көдлмш сольна.

Хальмг улсин хамгин ик чинртә болн күндтә байр – Цаһан cap. Терүнәс кедү өдр өмнәс авн экләд, Цаһан сарин байрт нерәдгдсн белдвр кедг бәәсмн. Урднь Цаһан сарин байр өрәл сарин өдрин туршт темдглгддг билә.

Ик кезәнәһәс авн хальмг улсин җирһлд бурхн-шаҗн онц орм эзлнә. Советин йосна цагт хурлмуд күүчәд тарасн билә. Дәкәд хальмгуд Сталинә цааҗла харһад, Сиврүр күчәр нүүлһгдлә, болв мана аавнр-ээҗнр кедү түрү-зүдү үзв чигн ицлән геелго, олн бурхдтан, мөргәд, зальврҗ йовсмн. Эн сүзгч седклән үйәс үйд күргәд, йовсна ашт чигн эндрк хальмг һазрт шинәс шар шаҗна ном делгрәд, хурлмуд, суврһд босхгдад, кесг әмтнә ухан-седклд байр-бахмҗ үүдәҗәнә. 2002-ч җилин ноха сарин 25-д Улан Хол селәнд хурл секгдсмн. Эврәннь сән дурарн уланхолахн гелң Атхан Цаһана неринь мөңкрүлҗ хурл «Цаһан» гидг нер зүүв. Хурлд мана эцкин бурхд, ном өггдсмн. Уланхолын гелң Атхан Цаһаниг һанцхн мана Лаганя әмтн биш, цуг Хальмг Таңһчд бәәх хальмгуд меддг билә. Ик зунь ах үйнр мөн. Селвг авхар, бийән эмнүлхәр Хальмг Таңһчин райодас болн Әәдрхнә мүҗәс әмтн ирдг билә. Зензели, Михайловка, Оля, Лиман, Промысловка болн нань чигн селәдәс ирдмн. Эцкм засгас әәлго, гемтә-шалтгта улсиг домнад, ном умшад, эдгәhәд, олн-әмтнд тусан күргҗ йовла. Бурхнд шүтдг улст цуг таалнь күцәгддг бәәсмн.

Элст балһснд бәәдг Араевихнә өрк-бүлд долан күүкнә хөөн көвүн һарсна туск зәңг дарунь таңһчд тархагдад, олн-әмтн эднә байр хувалцҗ ончта йовдлла йөрәв. Хөрн һар җилдән хамдан бәәдг Борис Евгения хойр болн долан күүкнь эднә уңг-тохм дуудулх көвүн һарснд теңкән уга байрта бәәнә.