Ах-дү келн-улсин зурачнрин үүдәврмүдлә хөн сарин 5-д секгдсн һәәхүлд таньлдҗ болхмн. «Бидэнэр. Мы» гиҗ нерәдгдсн бурят зурачнрин һәәхүл Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейд секгдв. Хальмг Таңһчин сойлын болн зуульчллһна болн Бурятин сойлын министерствсин дөңгәр бүрдәгдсн эн керг-үүлдвр Әрәсән улсин ниицлтин җилин йовудт давулгдҗана.

Төрскн келиг бичкнәснь авн дасхла туста болна гидг. Целинн района Вознесеновка селәнә бичкдүдин садын һардач Нусхан Светлана бас тиигҗ тоолҗана. «Бидн төрскн кел даслһнд һол оньган өгнәвидн. Яһад гихлә ода орн-нутгин болн таңһчин һардвр тиим неквр тәвҗәнә. Мана садт 6 баг бәәнә. Орс, даргин болн нань чигн келн- улсин бичкдүд манахсла хамдан хальмг кел дасна», - гиҗ Светлана Лиджиевна келнә.

Сурһулин җил төгсхдән өөрдҗ йовна, удл уга сурһульчнрин төлә шаңһа шүүврән өглһнә дааврта кем эклхмн. Күүкд-көвүд шүүврән сәәнәр өгхин төлә ик эртәснь белдвр кеҗ, тааста эрдм дасхар ик сурһульд орхар шунхмн. Элст балһсна 17-ч тойгта Көглтин Даван нертә дунд сурһулиг 2020 җилд төгсәсн Һәрән Ялмн бас шүүврән сәәнәр өгхин төлә арднь орҗ сәәнәр сурад, багшнртаһан немр кичәлмүдт белдвр кесн билә.

Хөн сарин 16-д хальмг әмтнә төлә ик чинртә болн әрүн цаг – Үрс Сар эклнә. Хавр күчндән орад, нарна толян һазриг герләрн дулатхсн цагла хальмгуд Бурхндан зальврад, үвлин идгәс хаврин идгүр малан авч нүүдг кем эклнә. Кезәнәс авн нүүдл җирһләр бәәсн мана өвкнр йиртмҗин сәәхн эн цагиг темдглҗ йовсмн. Модд ноһан хамтхасдарн эргндк бәәдлиг кеерүлҗ, нарна толяс хальчлдг болсн кемд, ноһан урһмл, малын төл элвҗсн цаг евәлән цуг әмтә тоотд күргҗ ирнә.

Хальмг цә – хол өвкнрин цагас авн әмтнә хот болн ундн болҗ йовхин тускар эс бичсн, эс дуулсн күн уга болх. Хальмгуд бәәтхә теегт ирҗ, тоогдсн, хальмгудла хамдан бәәсн талдан келн-улс чигн өдр болһн хальмг цәәһәр өдрән эклнә.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Целинн района муниципальн бүрдәцин толһач Увшан Басңла шидр харһв. Басң Анатольевич Целинн района муниципальн бүрдәцин толһачд одахн батлгдсн билә. Ода болхла район шин толһачин һардврт өсәд-өргҗәд, шин төсвс күцәгдәд йовхнь маһд уга. Харһлтын йовудт Целинн районд кех-күцәгдх көдлмшин тускар эн таңһчин Толһачд тодрхаһар цәәлһҗ келв.

Хальмг ик сурһульд һазадын орна оютнрин төлә орс келнә болн сойлын нарт-делкән наадм болв. «Орс келн кесг төвиг хамцулҗана» гиҗ эн нерәдгдв. Хальмг ик сурһульд орхас урд һазадын орна оютнриг белдлһнә дацңгин 20 җилин өөнд эн орн-нутгин кесг вузиг негдүлҗәдг ик кемҗәтә керг-үүлдвр давулгдв.
Түрүн болҗ хальмг вуз тиим ик кемҗәтә наадм бүрдәҗ давулв. Хальмг келнә болн дорд үзгин күрәлңд Аһшин техникин, Ар үзгин Кавказин шаңһа, Теңгин болн Әәдрхнә техникин, Майкопин технологийин шаңһа ик сурһульмудын делегацс цуглрв, теднә ханьд һазадын орна оютнр болн багшнр орв.

Ямр чигн дунд сурһулин тууҗ бәәрн селәнә тууҗла бат залһлдата болдг. Сарпан района Кануково селәнә сурһулин тууҗ һучдгч җилмүдт тууҗан эклсмн. Түрүләд эклц сурһуль билә, зуг энүнә тускар бәрмт цаасн хадһлгдсн уга. 1946 җилин ноха сарин 15-ас авн Сал-Оброченск эклц сурһуль гиҗ нерәддг бәәҗ, терүнә һардачнь Сергей Чумаков болсмн. Хөөннь Надежда Нидзиева, Иван Сидоренко, Федор Пазухин, Галина Мустафаева сурһулиг һардҗ йовсмн. Тәвдгч җилмүдин чилгчәр хальмгуд Сиврәс төрскн теегтән хәрҗ ирәд, хәәртә һазран шинәс босххар шунв. 1957 җилд Сал-Оброченск сурһуль дунд бүрдәцд хүврәд, энүг Михаил Щербинин һарддг болв. 1962 җилд болхла Кануковск селәнә сурһуль гиҗ нерәдгдәд, Козан Санҗ һардачин үүлд батлгдсн болдг. Тер цагас авн Санҗ Бовшович бүрдәциг хөрн тавн шаху җилдән һардсмн.

Хальмг Таңһчин Олна палатын гешүд Әрәсән шар шаҗна сүзгтнрин Оюни төв заллтын ахлач гевш Йонтенла харһв. Чинртә эн харһлт А.Амр-Санана нертә Келн-улсин дегтрин саңд болв. Бурхн Багшин ном делгрүлҗ тархалһнд сүл цагт Әрәсән нилч өсчәхин тускар харһлтд күүндвр болв. Делкәд ик гисн шаҗна негнь болҗадг Бурхн Багшин номиг олнд медүллһнд Хальмг Таңһчд давсн җилд болсн шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән һурвдгч цуглран ик чинр зүүснь күүндврин йовудт темдглгдв.

Корей Улсин Демократическ Республикд болсн «Мөрн сарин хавр» гидг нертә иньгллтин байрт Хальмг Таңһчин «Бамб цецг» дууна болн бииһин ансамбль орлцҗ, билг-эрдмән үзүлв.