Баһ Дөрвдә бичкдүдин билг-эрдмин сурһулин «Теегин торһас» ансамбль Москва балһснд болсн «Аврора» гидг нарт-делкән мөрән дииләчнр болв. И.Тургеневин саң бүрдәдг марһанд цуг орн-нутгас миңһн һар уйн наста билгт орлцв. Тедн дунд мана бичкн домбрчнр диилвр бәрәд, хальмг улсин сойл - билг-эрдмиг олнд медүлснь бахмҗта йовдл болв.

Шидр нег һазра мана бөк Лари Джальджиреев Fight Nights 143 компаня марһанд диилвр бәрснә туск байрта зәңг ирв. Таңһчин Толһач Хаска Бату мана спортсмениг диилвр бәрснләнь йөрәв.

Таңһчин Толһач Хаска Бату дер кедг MeComfo болн өлг-эдин «Интерстрой» бүрдәцст одв. MeComfo бүрдәсн арһлач Максим Проноза дер кеҗ һарһдг бүрдәцин үүлдврин тускар келҗ өгәд, эднә эд-тавр хулдачнр дунд ик тааслт олсиг заав. Келхд, эднә кегдлмүдиг ниигмин сүлҗәнә эв-арһар хулдҗ авч болхмн гиҗ эн келв. Бүрдәцин көдләчнр дер келһнә йовудыг үзүләд, терүг хулдхд белдҗ эд-бод кев.

Давсн долан хонгт мана таңһчур Тыва Республикин Камбы Лам Лоден Шераб залрҗ ирв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату күндтә гиичлә харһад, мана улсин хоорнд батлгдсн ах-дүүнрин залһлдана тускар күүндв. Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак эн харһлтд бас орцлв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Херсонск мүҗин Алешек балһсна әмтнд дөң күрглһнә керг-үүлдврин йовудыг оньгтан бәрснә тускар зәңглв. Тенд бәәдг әмтнд хот-хол, ус, нань чигн кергтә тоот күргҗ өглһнә, тендәс талдан һазрур нүүх санаһан медүлсн улсиг һарһҗ авлһна керг-үүлдвр цуг нарт-делкән әмтнә оньгт бәәсмн.

Бурхн Багшин Гегән 33 бурхдын таралңгин орнас бууҗ ирсн әрүн йовдлд нерәдсн байрин өдр Хальмгт темдглгдв. Эн җил шаҗна байр үкр сарин 1-лә ирлцв. Таңһчин әмтн цаһан седклтәһәр кергүдән тодлад, өр-өвч үүлдврән улм делгрүлҗ, цуг әмтн эвин таалд амулң-менд бәәхин төлә зальврв.

Шидр Элст балһснд Манҗин Аркадин нертә филармоньд Хар Һазра района 75 җилин өөнд нерәдгдсн байрин хург болв. «Цецгәрич, эңкр Хар Һазрм!» гиҗ нерәдгдсн керг-үүлдврт района әмтн, тенд урднь көдлҗ йовсн улс, таңһчин күцәгч йосна болн зака үүдәгч бүрдәцсин элчнр ирҗ орлцв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов, таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән, Әрәсән Федерацин сенатор Хачира Борис бас хургт орлцад, района улсиг йөрәв. Хар Һазра района толһач Болдра Валерий күндтә гиичнриг тосч авад, хадг татад, хальмг цәәһәр болн боорцгар тоов.

Хол 1971 җилд Лагань балһснд 3-ч тойгта дунд сурһуль секгдсн болдг. Тер цагас нааран дигтә тәвн тавн җил давв, тегәд шидр лаганяхн эн сурһулин ончта өөниг байрта-бахмҗтаһар темдглснь орта болв гиҗ сангдна. Эн ут цагин эргцд эн сурһуль юуһарн темдгтә болв гихлә, 1996 җилд энд төрскн һазр-усна музей экләд үүлдв, 2001 җилд келн-улсин түрүн класс секгдв, 2017 җиләс авн болхла дунд сурһуль Төрскән харсгч Алдр дәәнд орлцач, нертә олна үүлдәч, эн сурһулин түрүн һардач Очра Лиҗ-Һәрән нер зүүдг болв. Келхд, тәвн дөрвн җилин эргцд эн сурһульд нәәмн һардач сольгдв, 2023 җиләс авн болхла дунд сурһулиг Арнюдан Лидия чадмгар һардҗадг болна.

«Справедливая Россия» партин һардвр иргнмүдин эрлһиг күцәдг Цугәрәсән өдриг хулһн сарин 29-д кех шидвриг батлв. Тиигҗ эдн партин 20 җилин өөниг темдглв. Эн өдр Элстд эн партин төвд балһсна әмтн ирҗ, тедниг үүмүлҗәдг кесг төрән медүлҗ, кергтә цәәлһвр авв.

Эн җил мана таңһчд хальмг улсин тууҗд зөвтә орман эзлсн олна үүлдәч, гегәрүлгч Очра Номтын 140 җилин өөн өргмҗтәһәр темдглв. Давсн долан хонгин чилгчәр болхла көтчнрәхн нег һазра нертә номтын санлынь мөңкрүлҗ, урһа моддын һәәхмҗтә бәәрнд бумблвинь секлһнд нерәдсн ончта керг-үүлдвр давулв. Көтчнрә района толһач Азота Санл нүр үг келҗ, Очра Номтын ач-тусинь бас нег темдглҗ өөдәнәр үнлв. Санлын эн йовдлд ирҗ орлцсн Хальмг Таңһчин Толһачин һардврин ахлач Кирилл Попов, таңһчин ачта улсин Хүүвин ахлач Пашнана Эрднь, Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын(Парламентин) Ахлачин дарук Нуура Николай, таңһчин сойлын болн зуульчллһна министр Бембин Евгений ахта келсн үгдән хальмг улсин сә хәәлһнә төлә арһ-чидлән нөөлго шунсн Очра Номтын үүлдвриг онц темдгләд, нег һазра улснь номтын санл күндлҗ , ирлцңгү седвәр татсиг дөңнәд, эн буйнч керг нег үлү дорас өсч йовдг баһчудт төрскнч сурһмҗ өглһнә халхар олзта-туста болҗахиг заав. Таңһчин залврин Ахлачин дарук-тооллһна делгрлтин министр Этән Алексей, министр Һооҗура Санл , Улсин Хуралын(Парламентин) депутатнр Кокан Михаил болн Мацга Татьяна, хам-хоша бәәдг райодын толһачнр, Очра Номтын элгн-саднь болн нег һазра улснь Хальмгин хәәртә үрнә санл тевчхәр бас эн кергт орлцв.