Әрәсән улсин ниицлтин җилд нерәдгдсн керг-үүлдврмүд орн-нутгин балһсдар, селәдәр бүрдәгдҗ, олн келн-улс хоорндк залһлдаг батрулҗана. Шидр Ростов-на-Дону балһсна Октябрьск района 32-ч тойгта дунд сурһульд болсн байрин керг-үүлдврт орс, хальмг, бурят, корей, азербайджан, маңһд болн нань чигн талдан келн-улсин элчнр харһад, билг-эрдмән үзүлв.

Моһа сарин 13-д мана таңһчд хальмг шүлгләнә өдр темдглв. Хальмгин хәәртә үрн, Социалистическ Күч-көлснә Баатр, хальмг улсин алдр шүлгч Көглтин Даван 90 җилин өөнлә ирлцҗ, 2012 җилд эн өдр батлгдсн болдг.

Хальмг номин төвин көдләчнрин ач-тусар 1957 җиләс авн Хальмг Таңһчиг шинәс босхсна хөөн һарчасн келн-улсин «Хальмг үнн» газетин хуучн тойгуд өдгә цагин эв-арһ олзлсна ашт шинрүлгдв.

- Орн-нутгин йосна күчәр һәәлгдсн хальмг улс Сиврин аврлт уга тууврин күчр-күнд зовлңгиг арвн һурвн җилин туршарт дааҗ һарад далн җил хооран төрскн таңһчдан ирв. «Хальмг улс машидәс буулдад, ууляд-унҗад төрскн һазртан мөргәд үүмсн билә», - гиҗ тер һашута чигн, байрта чигн кем сананднь мөңкинд үлдснә тускар медәтнр келнә.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Целинн района муниципальн бүрдәцин толһачин үүлиг цаг зуур дааҗадг Увшан Басңла харһв.

Целинн района Хар булг селәнә өөр олн җилин эргцд урһҗасн һанц уласн олн-әмтн дунд әрүн чинртә болҗ тоолгддг юмн. Нааран әмтн ирҗ мөргәд, ик чинртә йорсхл күцәдг бәәсмн. Харм төрхд, теңгрин аюл моднд харшлв. Олн үйин номар әрүн һазр болсн орм цааранднь чигн цугтаһинь хамцулхин төлә шидр энд хар модн суулһгдв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату болн таңһчин йиртмҗ харлһна министерствин мергҗлтнр мод суулһҗ, әрүн чинртә керг күцәв.

Урҗ өдр Элстд «Негдсн Әрәсә» партин гешүд тавн җилә көдлмшин аш дигләд, цаарандан кех-күцәх тоотын тускар цәәлһҗ келәд, шин зура батлв.
«Негдсн Әрәсә» партин Хальмг әңгин сегләтр, Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун һардврт болсн ик хургт йосна элчнр, депутатнр, олна үүлдәчнр, таңһчин райодын партин гешүд орлцсн болдг.

Шидр Элстд «Негдсн Әрәсә» партин тооцана хург болв. Терүнд таңһчин күцәгч, зака үүдәгч йосна болн бәәрн залврин бүрдәцсин, олна ниицәсин элчнр орлцад, тавн җилин эргцд партин улсин көтлвр күцәлһнә аш диглҗ, шин көтлврт орх төсвсин тускар күүндв. Партиг дөңнлһнә олна штабд болсн харһлтд цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнриг болн теднә өрк-бүлмүдин гешүдиг дөңнлһнә төрәр күүндвр болв. Хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук –таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Өлзәтин Марина болн СВО-н ветеранмудын ниицәнә ахлач, ЭГС-ин депутат Чумуда Николай харһлтыг һардҗ давулв.
Түрүләд Өлзәтин Марина мана таңһчд цергә шишлң керг-үүлдврт орлцҗадг нег һазра улсиг дөңнлһнә туск керг-үүлдврмүдин тускар зәңглв. Тиигәд, таңһчд цергчнрин болн теднә өрк-бүлин гешүдин төлә онц зөвтә 30 керг-үүлдвр күцәгднә. Эдн социальн бооцана көтлврт, «Агромотиватор» төсвд орлцҗ, шаңһа дөңгәр эврә керг бүрдәнә. Тиигәд, ода 9 ветеран социальн бооца батлад, тааста кергән делгрүлҗәнә. СВО-н ветеранмуд таңһчин олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцна, дорас өсч йовдг баһчудт төрскнч сурһмҗ өглһнд тәвцән орулна. Удл уга дәәнә ветеранмудын госпиталь үүлдврән эклхмн, райодын эмнлһст бат ясвр кегдхмн, тегәд цергә керг-үүлдврт орлцачнрт сән чинртә медицинск дөң күргҗ, эднә эрүл-менд батруллһнд ик оньг тусхагдҗана. Өөрхн иргчд госпиталин дәкәд нег әңгин тосхлт эклхмн. Әрәсән Президентин даалһврар «Баатрмуд 08» көтлвр сән йовудтаһар күцәгдҗәнә, терүнд орлцачнр таңһчин бүрдәцст дамшлт хоршаҗ, иргчдән дааврта үүлд батлгдад, төрскн һазриннь делгрлтин туст арһ-чидлән нөөлго көдлхмн. Марина Петровнан келсәр, орн-нутгин болн региона күцәгч йосна, бәәрн залврин бүрдәцсин болн олна ниицәсин элчнр, арһлачнр цергә керг-үүлдврт орлцачнрт дөң-тусан күргх зөвтә. СВО-д орлцачнриг көдлмшәр тетклһнә, шин эрдм даслһна, мергҗлтән өөдлүллһнә, санаторн-курортн эмнлһнә болн эрүл-мендән батруллһна, бичкдүдт төрскнч сурһмҗ өглһнә төрмүдиг хаһлхин төлә цуһар күчән негдүлҗ, хамцу үүлдх зөвтә гиҗ дааврта һардач темдглв.

Хальмг Таңһчин Толһачин седвәрәр бүрдәгдсн «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдврин йовудт эмчнрин баг хол селәдт одад, бәәрн улст дөң-нөкд болҗана. Давсн долан хонгт эмчнр Ик Буурла района Южный, Октябрьск района Цаһан Нур селәдт одв.

Давсн сарң өдрлә Хальмг Таңһчд «Негдсн Әрәсә» партин тооцана-көтлврин ик хург болв. «Аш бәәнә» гисн дуудвртаһар цуг орн-нутгар эн болҗана. Ик хургт күцәгч болн зака үүдәгч, олна бүрдәцсин элчнр орлцв. «Негдсн Әрәсә» партин улсин көтлвриг тавн җилин эргцд тохралһна ашиг ик хургт орлцачнр диглв. Тер көтлврәр түшг кеһәд парть 2021 җилд Орн-нутгин Хүүвд болсн суңһврт диилвр бәрлә.

Әрәсән орн-нутгт «Баатрин ширә» нертә сурһуль-эрдмин төсв «Негдсн Әрәсә» партин седвәрәр 2018 җиләс авн экләд күцәгдҗәнә. Дорас өсч йовдг үйнрт төрскнч сурһмҗ өглһн төсвин һол күсл болна. Сүл җилмүдт мана орн-нутгт, нег үлү Хальмг Таңһчин сурһуль-эрдмин бүрдәцст ирлцңгү ширәс секгдәд, нег һазра баатрмудын нерд мөңкрүлгдҗәнә.