Шар шаҗна үүлдәчнрин IV нарт-делкән ик хург төгсв. Өдгә цагт ик чинр зүүҗәдг эн хург тууҗд орв. Бурхн Багшин номин цаарандк делгрлтд сойлын залһлдана, өвкнрин авъясмуд хадһллһна, әмтн хоорндан ниитәһәр бәәлһнә тускар күүндвр болв.
Ноха сарин 17-ас авн 20 күртл болсн делкән ик чинртә хургин орлцачнрт Әрәсән Президент Владимир Путин йөрәлин бичгән илгәсмн. Әрәсән улсин ниицлтин җилд болсн шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән ик хургин чинр темдгләд, улсин хоорндк залһлданд, эвин болн нөкцлтин бәәдл тогталһнд эн керг-үүлдврин чинриг Владимир Владимирович өөдән үнлв.

Җил болһн сурһулин җил эклхин өмн иим мөргүлмүд кедг сән авъяс Бурхн Багшин Алтн сүмин үүлдврт батрсн бәәнә. Күүкд-көвүд мөргүлд орад, шаҗна хувргудын әдст күртәд, сурһулин җил күцәмҗтә болтха гиҗ зальврна. Эн җил иим мөргүлмүд ноха сарин 23-д болн 30-д болҗана.
Ноха сарин 23-д болсн мөргүлд ик зуудан талдан һазрт сурх баһчуд цуглрҗ ирв. Ода зуг амрлһна цагт Элстд ирҗ, мөргүлд орхан медәд, баһчуд гелңгүдин умшсн ном оньган өгч соңсад, оютнрин җирһлнь цаһан хаалһта болхин туст зальврцхав.

Тывад шар шаҗна нарт-делкән IV ик хургт орлцад, Хальмгин Толһач Хаска Бату Әрәсәд бәәдг «Тубтен Шедруб Линг» хамгин ик хурлд одв. Терүнә эрсмүдт бәәсн зургудын болн көшәсин түүрвәчнь Әрәсән ачта зурач Даши Намдаков болна. Түүрвәч эврә көдлмшиннь тускар гиичнрт цәәлһҗ өгв.
Тер мет Бату Сергеевич «Бамб цецг» ансамблин болн «Өөрднр» театрин артистнрла хурлд харһв. Эдн «Нүүдл улсин делкән дүүҗң» нертә наадмд орлцад, билг-эрдмән олнд үзүлсн болдг.

Лагань балһснд иргч цагин Бурхна – Мәәдр гегәнә көшә босхгдад, әмтн энүнә герлд зальврҗ бәәнә. Ода әрүн ик көшә ясч шинрүллһнә көдлмш төгсчәнә.
Кесг долан хонгин туршарт мергҗлтнр арднь орҗ цугинь диглҗ кеһәд, бумбиг шинрүлв. Мәәдр гегән шинәс герлтсн бәәдләрн әмтнд амулң-менд җирһл заяҗ дүңгәҗәнә.

Цаһан Амнд соньн соңсхвр белдв.
«Горизонт приключений» гидг соңсхвриг әмтн даңгин соньмсч хәләнә. Тиигәд энүг белддг баг шидр Хальмгт ирсмн. Эдн дарани соңсхврт орх тоотыг Цаһан Амн селәнд цокч авв.

Китдт болҗадг ООН-а тууҗлгч хургт гевш Йонтен одв. Әрәсән сүзгтнрин делегац орн-нутгин шар шаҗна улсин оюни төв заллтын ахлач гевш Йонтена һардврт Ниицүлгдсн Келн-улсин бүрдәцин (UNDV) 21-ч хургин көдлмшт орлцв.

Б.Б. Городовиковин нертә Хальмг ик сурһулин номтнр бурхн-шаҗна сурһуль-эрдмиг болн номин шинҗллтиг дөңнлһнә саңгин марһанд диилвр бәрв. Шаҗна төрәр шинҗллт кеһәд, номта үүдәврмүд орчулхин туст марһан зарлгдсн билә. Марһанд эврә шинҗллтән орулснь – тууҗин номин доктор, «Евразийин делкәд өөрднр болн хальмгуд» гидг нарт-делкән номин-шинҗллтин төвин седкүлин ах редактор Бадмин Екатерина, номин хойр профессор Бичән Баазр болн Улана Мергн, филолог номин кандидат Менян Бадм болв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Бурхн Багшин гегән һарсн өдриг келн-улсин байр гиҗ темдглхин туск зәрлг батлв. Хөн сарин 31-д эн өдр темдглгдхмн.

Хальмгудтан хәәртә бәәрнд Һанц модна өөр хөн сарин 21-д шаҗна чинртә йосрхл күцәгдв. Җил болһн Бурхн Багшин Алтн сүмин шаҗна үүлдәчнр һазр тәклһнә йосрхл энд күцәнә. Үрс Сарин байрта цагла эн үүлдвр күцәгддгнь нег үлү евәлтә болна. Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак болн хурлын гелңгүд эн үүлдвриг күцәв.
Хаврин сәәхн өдрлә Һанц модна өөр әмтн олар цуглрв. Төрскн һазртан күндллһән медүлхәр әмтн авъяс болсн шаҗна йосрхлд орлцна. Һазр тәклһнә йосрхл кезәнәс авн кегдҗ йовсн үүлдвр болҗана.

Эн җилин хөн сард Хальмгт Энткгин сойлын Өдрмүд болх гиҗ урднь зәңглсн биләвидн. Сойлын өвәрц ик көтлврәрн эн Өдрмүд таңһчин әмтнд тодлгдх гиҗ күләгдҗәнә. Ода таңһчд Энткгин Деед консульствин көдләчнр ирсн бәәнә.
Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдакла эн делегацин гешүд харһв.