Күн болһнла эс күләсн харһлтс болна. Нанла бас хая-хая тиим харһлтс учрла. Үлгүрнь, 2010-ч җилин зунар би «Хальмг үнн» газетин даалһврар Москва балһснд биләв. Кергтә керг-үүлдврт орлцчкад, би метроһар гиичлүрн хәрҗ йовлав. «Маяковская» станцд бууһад, оңдан поездт сууҗ герүрн йовҗ йовх кергтә бәәсмн.

Әрәсән ачта зурач Владимир Васькина үүдәврмүд Элст балһсна һол кеермҗнь болсиг цугтан меднә.
Хальмгин һазрар соньмсдг, нааран Элстүр ирдг әмтнә то тасрхш. Европд бәәх хамгин ик болн сәәхн хурлд ирхәр әмтн күсл кенә. Ик зунь тер күслән күцәһәд, Бурхн Багшин Алтн сүмд ирәд шаҗна цуг зокалар кегдсн сәәхн хурлла, терүнә эргндк соньн болн гүн чинртә олн скульптурн үүдәврмүдлә таньлдна. Хальмгин Төв хурлд орҗ ирхлә, хамгин түрүнд әмтиг Бурхн Багшин ик көшә оньгиг авлна. Өндртән йисн метр күрдг сүркә көшә бурхн-шаҗна һол номиг үүдәсн, күмн әмтнд заясн Бурхн Багшин дүр тосна. Шаҗнд шүтдг, тер дотр хальмг улстан хәәртә эн дүриг цутхсн күн – скульптор, Әрәсән ачта зурач, Хальмгин искусствин ачта үүлдәч, Хальмг Таңһчин күндтә иргн Владимир Васькин.

Хальмг Таңһчд төрскн келнә арвн хонг зарлгдҗана. Төрскн келнә Нарт-делкән өдриг угтҗ, эн керг-үүлдвр күцәгдҗәнә. Сурһуль-эрдмин болн номин таңһчин министерств терүг лу сарин 15-с авн 24 күртл кеҗәнә.

2020 җилд «Литературная Россия» гидг газет Әрәсән бичәчнрин Ниицәнлә болн Әрәсән номин академин Кел шинҗллһнә күрәлңлә хамдан марһа зарлсмн. «Мини төрскн келн» гиҗ тернь нерәдгдлә.

Цугәрәсән олн-әмтнә фронтын Хальмг Таңһчд үүлддг региональн штабин элчнр «Ицлин гер» гидг җирһлин күнд таалд туссн күүкд улсин болн бичкдүдин социальн хорһдлд зу һар дегтр белглв. Эн керг-үүлдвр дегтр белглһнә нарт-делкән Өдрт нерәдгдҗ бүрдәгдв.

Шидр медәтнрин төлә бүрдәгдсн компьютерн сурһулиг дарани баг төгсәв. Дәкәд нәәмн медәт эн көтлврт орлцад, компьютер олзлдгиг дасв. Эдн мергҗлтән өөдлүлснә туск иткл цаас авв.

Шидр Баһ Дөрвдә медәтнрин болн гемтә-шалтгта улсин гер-интернатд ясврин көдлмш төгсснә хөөн дегтрин саң үүлдврән эклв. Ода энд сарул цевр хорад тааста дегтр ирҗ авхин төлә сән таал тогтагдв. Дегтрмүдин төлә шин тагмуд углҗ тәвгдв.

Хальмг Таңһчд «Земск доктор/земск фельдшер» гидг көтлврт орлцҗ чадх эрүл-менд харлһна көдләчнрин то-диг икдүлгдв. Ода селән һазрт көдлхәр ирсн эмчнрлә болн фельдшермудла зерглҗ ФАП-мудын медсестрас болн акушеркс демин мөңг авх зөвтә болв. Эннь таңһчин эрүл-менд харлһна министерствин седвәрәр Хальмг Таңһчин правительствин тогтаврт батлгдв.

Одахн хальмг кел көгҗүлхд туслдг «Хальмг келн» гидг олна саңгин һардач, көгҗмин зокалч (композитор), «Зултрһн» гидг олн-әмтнә ансамблин һардач Ууҗан Нохашкин Бадм (Уджаев Борис Николаевич) мана редакцд гиич болад залрҗ ирсн бәәнә.

Сурһуль – ухани булг гиҗ хальмг улс дунд кезәнәс авн келгднә. Тегәд ухани булгас амсч үзхин төлә мана баһчудын зәрмснь талдан балһсдт, талдан орн-нутгудт чигн одад сурдмн. Хальмг ик сурһуль оютнртан сольлцана көтлврәр талдан һазрин ик сурһульмудт орхд туслна. Үүнәс нань Хальмг ик сурһулян төгсәсн улсиг талдан балһсдт магистратурт орхлань байртаһар күләҗ авна. Тер мет Эрднин Аюка дөрвн җил хооран Хальмг келн-бичгин болн дорд үзг шинҗллһнә деед сурһуль (институт) төгсәһәд, Китдин Өвр Моңһлын хотл балһсн Көк-Хотд одад, тендк ик сурһульд орсмн. Шидр эн мана зәңгчин сурврмудт тодрха хәрү өгв.