Октябрьск района Цаһан Нур селәнд өсәд-боссн Сасан Мацг бичкнәсн авн герин көдлмш кеҗ, мал асрҗ эк-эцкдән нөкд болдг бәәсмн. Ода эн бийнь олн үртә эк болад, күүкдтән цугинь зааҗ, тедниг өвкнриннь авъясар сурһхар шунна. Зурһан үрнь бас эк-эцкдән нөкд болҗ, сурһулян сәәнәр сурч, билгтә, өлзәтә сән күүкд болҗ өсчәнә. Өнр-өсклң өрк-бүл бәәсәрн байн бәәҗ, кен ахан күндлҗ, бичкдүдән өкәрлүлҗ, ниитә бәәнә.

Хальмг ик сурһульд оютнрин төлә «Баһ наста залачин сурһуль» гидг төсв күцәгдҗәнә. Җирһлин йовудт ямаран чигн йовдл учрна, олн зүсн бачм шиидвр авх кергтә болна, тер кемд әмтнә дамшлт, залачин медрл болн авг-бәрц кергтә болна. «Ухал – залҗ арһл» гидг авцта күүндвр оютнр кенә. Теднә сурврт олз зүсн эрдмтә әмтн хәрү өгнә. Эн саамд Хальмг ик сурһулин профессор, педагогин номин доктор Көкән Зинаида ямаран хәрү өгсинь таднд медүлҗәнәвидн.

Одахн Б.Б.Городовиковин нертә Хальмг ик сурһулин номин-үүлдврин Төвд шин тохмта туһл һарв. Йосн биш эк олзлдг станцд хальмг болн холмогорск тохма бод малыг ниилүлсн ашт эн йовдл учрв.

Бурхн Багшин номд шүтдг әмтн олар оддг һазрт Бодхагайяд ик чинртә Төвин тосхлт шунмһа кевәр күцәгдҗәнә. Төвдин болн Энткгин кезәңк ухани зөөриг хадһлҗ, олн-әмтнд медүлх күслтәһәр эн тосхлт кегдҗәнә. Эн Төв Дала Ламин нер зүүхмн.

Шин җил зөвтән орад, байрин болн амрлһна өдрмүд давад, җирһлин йовуд йирин хаалһдан орв. Бурхн Багшин Алтн сүмд оюни үүлдвр цаарандан делгрҗәнә. Хальмг Таңһчин нерн деерәс бәрц бәрлһнә шаҗна әрүн тоот энд белдгдҗәнә. Энткгин һазрас ирсн гелң шаҗна шишлң тер үүлдвриг Цаһан Сарин байриг угтҗ күцәҗәнә.
Эн җил хальмгудын байр лу сарин 18-д болхмн. Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдакин үрврәр Энткгин гевш лхарамб Чой Гьяцо ирсмн. Шаҗна ик чинртә йосрхл күцәгдсн цагт олзлдг шишлң кергтә тоотыг гүн медрлттә болн ик дамшлтта, ик цолта гелң белдҗәнә. Бурхн Багшин Алтн сүмд гевш Чой Гьяцо шар тоснас болн нань чигн тоот ордг хольврас нәрн бүрдәцс диглҗ, шаҗна йосрхлд туста болдгар нәәһинь олҗ күцәҗәнә. Белн болсн цагтан шаҗна тер әрүн тоот хурлын мөргүлин хорад залҗ тәвгдхмн.

Шидр Хальмг Таңһчин эрүл-менд харлһна министр Саран Булат олнд зәңгллһнә эв-арһсин көдләчнрлә харһад, давсн җилд кесн көдлмшин аш диглҗ, эн болн өөрхн җилмүдт таңһчин эрүл-менд харлһна халхд күцәгдх керг-үүлдврмүдин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Таңһчин һоллгч эмнлһсиг өдгә цага кергсләр тетклһнә, райодын бүрдәцст бат ясвр келһнә, шин поликлиник эдлврт оруллһна, селәдт ФАП-муд тосхлһна, мергҗлтнриг белдлһнә болн нань чигн чинртә төрмүд күүндврт босхгдв.
- Шин җилин эклцд болсн амрлһна өдрмүдт таңһчин эрүл-менд харлһна бүрдәцс көдләд, олн зүсн шав авсн, гемсн улст түрүн дөң күргҗ дигтә-даратаһар көдлв. Амрлһна кемд олн зүсн зеткртә йовдл учрдгнь икднә, тегәд таңһчин нүүрлгч бүрдәцст мергҗлтнрин бригадмуд бүрдәһәд, цугтаднь цаглань дөң күргҗ дарунь эмнлһ эклҗ эмчнр даавртаһар кергән күцәв гиҗ темдглх кергтә. Эн өдрмүдт көл-һаран авсн, олн зүсн шав авсн улст мана эмчнр дөңгән күргв, - гиҗ Булат Амангельдыевич харһлтын эклцәр келв.

Шидр Элст балһсна һардврин ахлач Лиҗикә Алдр таңһчин залврин ахлачин дарук Этән Алексейла болн сурһуль-эрдмин министрин үүлиг дааҗадг Ким Александрла хамдан Элстин Н.Шапшукован нертә уульнцд тосхгдҗадг дунд сурһулин йовудыг бүрткв.

Одахн «Гармония» төвин һардач Бардан Нина Б.Б.Городовиковин нертә Хальмг ик сурһулин педагогическ дацңгин һардачин үүлиг цаг зуур дааҗадг Очра Иринала хамдан «Төрскән харсачнр» саңгин ул деер цергә шишлң керг-үүлдврин йовудт эцкнрән геесн көвүд-күүкдин төлә шишлң кичәл давулв.

Орсн Мөрн җилин эклцәр Хальмг ик сурһульд ниигмин сүлҗәнә эв-арһар болсн күүндврин йовудт Хейлунцзян провинцин селәнә эдл-ахун эрдмин-техникин колледжлә бооцан батлгдв. Түүнә ашт малын эмчнриг белдлһнә хамцу сурһулин көтлвр иргчдән күцәгдх.
Хальмг ик сурһуль нарт-делкән кесг вузмудла болн сурһулин бүрдәцслә бооца батлҗ өргнәр нөкцлтҗәнә, Китдин колледжлә бас нарт-делкән кемҗәнд нөкцлтин үүлдвр күцәгдх.

Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов ниигмин сүлҗәнә эв-арһар Әрәсән Орн-нутгин Хүүвин хаврин сессин түрүн сөөрт орлцв. Әрәсән Орн-нутгин Хүүвин Ахлач Вячеслав Володин сүүрт орлцсн депутатнриг, Әрәсән залврин болн Федерацин Хүүвин элчнриг шин җиллә йөрәв.