Хальмг Таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министерств күч-көлс харлһна сән гисн мергҗлтиг йилһҗ авв. Марһана ашар «Криосервис» гидг ООО-н мергҗлт Мөңкән Василий диилвр бәрв. Лаганя районд Әрәсән МЧС-ин заллтын әңгин элч Оскан Александр болн Хар Һазра района Артезиан селәнә дунд сурһулин мергҗлт Калян Жансая дииләчнрин тоод бас орв.

Аң-адусна туск туульс әмтә-киитә юмсар дамҗулад күүнә му авъяс, дуту-дунд медүлнә, сән тоотинь магтна. Аңгуд күн кевтә күүнднә, нег-негндән сүв-селвг өгнә, ухан-санаһарн хувалцна. Шинҗәнд бәәх өөрд дунд аң-адусна туск туульс олн болн йир соньн болдмн. Тегәд бидн тана оньгт тод үзгәс буулһсн, теднә хадһлҗ үлдәсн амн-үгин зөөрлә тадниг таньлдулҗанавидн. «Сар-мөчн, көглҗрһн болн үнгн» гидг туулиг 1981 җилд Т. Уйуцевр бичүлҗ темдглҗ авсмн.

Сүл җилмүдин эргцд мана таңһчд сурһуль-эрдмин кесг арвад бүрдәцд бат ясвр күцәгдәд, дорас өсч йовдг үйнрин төлә цуг таал тогтагдҗана. Бичкдүд мана иргч, тегәд тедн өдгә цагин некврлә ирлцҗәдг бәәрнд сән медрл, чик сурһмҗ авч өсх зөвтә.

Давсн җиләс авн Хальмг Таңһчин эмнлһсин элчнр Антрацитовск районд одад, бәәрн улсин эрүл-менд шинҗллһнә, эднд түрүн дөң күрглһнә керг-үүлдврмүд күцәҗәнә.

Эндр Хальмг ик сурһульд таңһчин сурһульмудын болн зуни цагин лагерьмүдин төлә вожатнриг белдлһнә кергт ик оньган өгчәнә. Тер җисән нег цагт нам бүкл Әрәсәд темдгтә бәәсмн, орн-нутгин цуг регионмудас вожатнр Элстүр, Хальмг ик сурһульд ирҗ дамшлт авчала. Тер җисәг доцент, педагог номин кандидат «Әрәсән оютнрин багмудын» (РСО) баһчудын олна бүрдәцин Хальмг әңгин һардач Даван Санл кесг җилин туршарт чадмгар һардҗана, түүнә нилчәр багшнрин, тосхачнрин, селәнә эдл-ахун көдләчнрин оютнрин багмудт ордг баһчудын то җил ирвәс өсәд йовна.

Африкин тивин 20 үлү орн-нутгас 200 һар оютн Хальмг ик сурһульд сурчана. 14 җил хооран Бенинәс, Чадас, Ганас болн Конгоһас түрүн оютнр ирв.

Орс географин ниицәнә кемҗәнд Хальмг ик сурһулин болн Крымин ик сурһулин нөкцлт делгрҗәнә.

Җил ирвәс мана таңһчд амрлһна кемиг тустаһар давулх саната бичкдүдин то өсәд бәәнә. «Демографь» гидг келн-улсин төсвин «Хальмг Таңһчд күч-көлс харлһна, таал ясруллһна болн әмтиг көдлмшәр тетклһнд туслһн» гидг көтлврин йовудт җил болһн насни дигт күрәд уга бичкдүд цаг зуур көдлмшәр теткгднә. Эдн амрлһна кемд күнд биш көдлмш кеҗ, мөңг олна. Нурһлҗ эдн сурһулин улд үүлддг лагерьмүдт, дегтрин саңд көдлнә, эргднк һазриг хог-богас цеврлнә, санлын самбрмудыг ширдҗ сәәхрүлнә, ветеранмудт социальн дөң күргнә.

Таңһчин цуг сурһульмудт мет, зуни түрүн сарин эклцәр Элстин олн салврта гимназьд «Хөөтк үй» гидг өдрәр көдлдг лагерь секгдлә. Ода тенд 1-6-ч классмудт ордг күүкдин 8 баг үүлдҗәнә. Баг болһн эврә нертә, дуудврта, нань чигн авъяста.

Эндр мана орн-нутгт болн цуг регионмудт шин эв-арһст, роботмудыг улм өргнәр олзллһнд ик оньг өггдҗәнә. Түүнлә дегц тер өдгә цагин салврар инженермүдиг болн программистнриг белдлһн ик чинр зүүдг болв, иим эрдмәр вузмудт болн колледжмүдт олар баһчудыг орулҗ авхар зуралҗана.