Әәдрхн балһснд Әрәсән һазадын орна кергүдин Министерствин элчллт секгдәд, шидр дигтә 25 җил болв. Сүл хөрн тавн җилмүдин эргцд энүнә мергҗлтнр Әрәсән Федерацин болн Көк теңгсин көвән регионмудын хоорндк, тер мет талдан нутгудла иньгллт болн нөкцлт батруллһна кергт туслҗ йовна.
Олн җилмүдин туршарт элчллтиг ик дамшлтта дипломатнр һардҗ йовла. Тедн дунд Евгений Казьмин, Евгений Торбин, Олег Коломин, Александр Астанин, Алексей Буданов мөн. Тодлхас, эдн дунд нег һазра Җевака Мергн көдләд, бас ач-тусан күргсинь заахмн. Байрин керг-үүлдврт Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату орлцснь бас темдгтә болв.

Әрәсәд үүлддг Беларусь Республикин күцц зөвтә элч Юрий Селиверстов шидр мана таңһчур керг-төрин халхар ирв. Сүл җилмүдт Хальмг Таңһч болн Беларусь хоорнд нөкцлт болн иньгллтин залһлдан батрад йовна.

Бембә өдрлә Элст балһснд болн таңһчин райодар орн-нутгин тугин Өдрт нерәдсн керг-үүлдврмүд давулгдв. 1994 җиләс авн орн-нутгин Президентин зәрлгәс иштә ноха сарин 22 – Әрәсән тугин Өдр болҗ батлгдв. Элстин Диилврин паркд байрин концерт болв. Асхн тавн часла паркд олн-әмтн цуглрв.
Сойлын таңһчин төвмүдин, «Движение первых» җисәнә, «Негдсн Әрәсән баһчудын гвардин» болн «Дәәч» төвин элчнр, СВО-н ветеранмуд Диилврин паркин талвңд Әрәсән ик тугиг һарһв.

Әрәсәд үүлддг Беларусь Республикин күцц зөвтә элч Юрий Селиверстов шидр мана таңһчур керг-төрин халхар ирв. Сүл җилмүдт Хальмг Таңһч болн Беларусь хоорнд нөкцлт болн иньгллтин залһлдан батрад йовна.

Шидр Москва балһснд «Негдсн Әрәсә» партин XXIII чуулһн болв. Әрәсән Президент Владимир Путин чуулһнд орлцснь темдгтә болв. Әрәсән тугин Өдрлә болсн хургт орлцачнриг орн-нутгин толһач йөрәһәд, бидн мана тугин, Төрскнә төлә дәәлдәд, орн-нутгиннь үлмә уга бәәдлиг харсхвидн гив. «Эндр Әрәсән туг цергә шишлң керг-үүлдврин йовудт сулдхгдсн балһсдт болн селәдт делсчәнә. Әрәсән туг энтн орн-нутгин тууҗ, Төрскнә бахмҗ болн олн улсин ниицлт мөн» гиҗ Владимир Владимирович темдглсн болдг.

Хальмг Таңһч эврә сән дурар Әрәсән ханьд орад, ноха сарин 20-д дигтә 417 җил болв.

Тывад шар шаҗна нарт-делкән IV ик хургт орлцад, Хальмгин Толһач Хаска Бату Әрәсәд бәәдг «Тубтен Шедруб Линг» хамгин ик хурлд одв. Терүнә эрсмүдт бәәсн зургудын болн көшәсин түүрвәчнь Әрәсән ачта зурач Даши Намдаков болна. Түүрвәч эврә көдлмшиннь тускар гиичнрт цәәлһҗ өгв.
Тер мет Бату Сергеевич «Бамб цецг» ансамблин болн «Өөрднр» театрин артистнрла хурлд харһв. Эдн «Нүүдл улсин делкән дүүҗң» нертә наадмд орлцад, билг-эрдмән олнд үзүлсн болдг.

Хальмг Таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Нахошкинә Мингиян таңһчин әмтнә социальн теткврин төвд одад, бүрдәцин үүлдврлә таньлдв.

Шидр Лаганя района толһач Коган Юрий медәтнрин хүүвин шин ханьд орсн улсла харһв. Района делгрлтд ик ач-тусан күргсн, олн җилдән энд үнн-чик седклтәһәр көдлсн, дорас өсч йовдг баһчудт үлгүр-үзмҗ болдг, нег һазра улс дунд күндллһ олсн ачта медәтнр шинрүлгдсн хүүвин ханьд орв.
Харһлтд района әмтнә социальн теткврин, экономик делгрүллһнә, селәдт сән кец-таал тогталһна төрмүд босхгдв. Сойл делгрүллһнә, өвкнрин авъяс хадһллһна, района олна бәәдл-җирһлд орлцҗ баһчудт төрскнч сурһмҗ өглһнә төрмүд хүүвин һоллгч зөрүллт болна, тегәд медәтнр эн төрмүдәр ухан-тоолврарн хувалцҗ, өөрхн иргчдән кех-күцәх көдлмшин зура батлв.

Таңһчин әмтнә социальн теткврин төвин улд үүлддг өрк-бүлмүдиг дөңнлһнә әңг җил болһн олн үртә, баһ тетквртә, цергә шишлң керг-үүлдврт орцлачнрин өрк-бүлмүдин төлә «Сурһуль, менд!» гидг буйнч седклин олна керг бүрдәнә. Эн керг «Эврә сән дурар үүлддг улс -бичкдүдт» гидг Әрәсән керг-үүлдврин йовудт болна. Таңһчин бүрдәцсин көдләчнр, арһлачнр, депутатнр күүкд-көвүдиг сурһулин эд-таврар теткәд, өрк-бүлмүдт дөң-нөкд болна.
Хальмг Таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Нахошкинә Мингиян бичкдүдиг йөрәһәд, сурһулян сәәнәр сурад, багшнран соңсад, кесг үүрмүдтә болхиг дурдв. Мингиян Владимирович эврәннь нерн деерәс Дорҗин Миланад дорва бәрүлҗ өгв, наадк күүкдт болхла сурһулин хувц-хунр белглв.