Хальмг Таңһчин Толһачин седвәрәр бүрдәгдсн «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдврин йовудт эмчнрин баг хол селәдт одад, бәәрн улст дөң-нөкд болҗана. Давсн долан хонгт эмчнр Ик Буурла района Южный, Октябрьск района Цаһан Нур селәдт одв.

Давсн сарң өдрлә Хальмг Таңһчд «Негдсн Әрәсә» партин тооцана-көтлврин ик хург болв. «Аш бәәнә» гисн дуудвртаһар цуг орн-нутгар эн болҗана. Ик хургт күцәгч болн зака үүдәгч, олна бүрдәцсин элчнр орлцв. «Негдсн Әрәсә» партин улсин көтлвриг тавн җилин эргцд тохралһна ашиг ик хургт орлцачнр диглв. Тер көтлврәр түшг кеһәд парть 2021 җилд Орн-нутгин Хүүвд болсн суңһврт диилвр бәрлә.

Әрәсән орн-нутгт «Баатрин ширә» нертә сурһуль-эрдмин төсв «Негдсн Әрәсә» партин седвәрәр 2018 җиләс авн экләд күцәгдҗәнә. Дорас өсч йовдг үйнрт төрскнч сурһмҗ өглһн төсвин һол күсл болна. Сүл җилмүдт мана орн-нутгт, нег үлү Хальмг Таңһчин сурһуль-эрдмин бүрдәцст ирлцңгү ширәс секгдәд, нег һазра баатрмудын нерд мөңкрүлгдҗәнә.

Одахн Элстд, Хальмг ик сурһульд Энткгин сурһуль-эрдмин нарт-делкән Төвлә нөкцлтиг өргҗүллһнә төрәр тодрха күүндвр болв. Ода хальмг вузин эмнлһнә дацңд Энткгәс ирсн оютнрин баг экләд сурчана. Эн төсв Энткгин Төвлә хамдан күцәгдҗәнә. Хальмг ик сурһулин һардач Салан Бадм, нарт -делкән үүлдврин төрәр бәәдг һардачин дарук Конин Оксана болн Энткгин Төвин толһач зерг Чоудхури Мизанур Рахман эн күүндврт орлцв.
Һазадын орн-нутгас ирсн оютнр сурһулян эклҗ сурсна түрүн сармуд яһҗ давсна тускар күүндвр болв. Теднә багшнрла бәрдг нөкцлтин, теднд өгчәх медрлин чинрин, иргчдән эмчин дамшлт авлһна, бәәцин таалын тускар орлцачнр тоолвран келв.

Эн сарин эклцәс авн мана таңһчд «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдврин дарани девсң болҗана. Шидр эмчнрин баг Приютна района Первомайский селәнд одсн билә. Селәнә бәәрн улс терүнд шунмһаһар орлцҗ, эрүл-менд харлһна көдләчнрлә харһҗ эрүл-мендин бәәдлән шинлҗлв. Селәнә эмнлһнә көдләчнр эн кергиг дигтә-даратаһар бүрдәснә ашт әмтн кергтә мергҗлтнрт бийән үзүлҗ, эрүл-мендән батруллһна халхар селвгинь авв.

Одахн Элстд, бичкдүдин үүдәлтин бәәшңд «Навигаторы детства» гидг орн-нутгин төсвд орлцҗадг олна бүрдәцсин болн җисәдин таңһчин хург болв. Дунд сурһульмудын һардачнрин селвгчнр, багшнр болн «Орлята России», «Движение первых» җисәдин шунлтта элчнр – Элстин сурһульмудын эклц болн ах классин сурһульчнр, нам 27-ч тойгта «Теремок» садын бичкдүд, олна бүрдәцсин элчнр болн эк-эцкнр энүнд орлцв. Эдн цугтан тәәз деер һарад Әрәсән болн Хальмг Таңһчин частрмуд орс болн хальмг келәр дуулв. Әрәсән келн-улсин ниицлтин җилд хург нерәдгдв.

Шидр Хальмг Таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән О.Шунгаеван нертә нилхд төрлһнә Төвд одад, эмнлһнә бүрдәцин үүлдврлә таньлдҗ, 65 җилин өөнлә йөрәв. Тер мет эн өдр герүрн хәрҗәдг Бальджиковихнә болн Джульджуевихнә өрк-бүлмүдиг һурвдгч үрнь һарснла йөрәһәд, Хальмг Таңһчин Толһачин белг бәрүлҗ өгв.
Целинн района Троицкое селәнд бәәдг Дольган болн Эвелина Бальджиковихнә өрк-бүлд лу сарин 25-д күүкн һарв. Ууһн Арина күүкнь болн Давид көвүнь Заяна дү күүкн һарснд ик байрта бәәнә. Эдн Елена Конуровна ээҗтәһән болн эцктәһән нилхд төрлһнә Төвд ирәд, экән болн дү күүкән тосч авв. Эднә өрк-бүлиг эн ончта болн байрта йовдлла йөрәхәр кесг гиичнр ирснд эдн йосндан алң болв. Хальмг Таңһчин залврин Ахлач Босхмҗин Гилән олн үртә баахн өрк-бүлиг йөрәһәд, эдн цуг баһчудт үлгүр-үзмҗ болҗахинь темдглв. «Баһчуд олн үртә болснь эднә өрк бат, ниитә болҗахиг герчлҗәнә. Тадн үрдән асрад, төрскн һазртан бәәх санан-седклтн бахмҗ үүдәнә. Эврә үрдтән чик сурһҗм өгч, хөвтә сәәхн җирһл эдлхит гиҗ ицҗәнәвидн. Олн үртә өрк-бүлмүдиг дөңнлһнә шаңһа көтлврмүд бәәнә, демин мөңг өгнә, тегәд дәкәд чигн үр һарһад, өнр-өсклң болтн. Баахн өрк-бүлмүдин то өсхлә, мана таңһчин иргчнь сән-сәәхн болх», - гиҗ Гилән Герасимовна баһчудыг йөрәв.

П.Жемчуевин нертә таңһчин эмнлһнә эмчнр райодын эмнлһнә бүрдәцст дөң күргхин төлә селәдәр йовҗ бәәрн әмтнә эрүл-мендин бәәдл шинҗлнә. Шидр эмчнр Городовиковск районд одад ирв. Нег өдрин эргцд эдн ут тоодан 150 кү хәләһәд, эмнлһнә туст севлг өгв. Тер мет зәрм улсиг таңһчин эмнлһнә әңгүдт орулад, гүн шинҗллт болн эмнлһ кех болв. Эн өдр эмчнр гемин уршгар гертәсн һарч чаддго улст бас одад, дор ормднь дөңгән күргв.
- Селән һазрт бәәдг әмтнд, нег үлү медәтә болн гемтә-шалтгта улст хотл балһснд одхд амр биш болна. Тегәд райодын эмнлһст мана эмчнр одад, тенд дөңгән күргдгнь эднд тааста болна. Тер мет иим керг-үүлдврмүд ямр нег гемиг эртәснь илдкҗ дарунь эмнлһ эклхд туслна. Бидн района эмнлһнд цааранднь дөңгән күргҗ, нөкцҗ үүлдхвидн, нег өдрин эргцд кесг кү хәләввидн. Зәрмнь мана эмнлһнә кардиологин, эндокринологин, урологин әңгүдт сән эмнлһ авхмн, - гиҗ таңһчин эмнлһнә ах эмч Чумпинә Саглр (зургт) келв.

Мендвт, «Хальмг үннәхн!»
Би Яшкулин района Чилгр селәнд бәәдг тана умшачв.Маңһдур орн-нутгт хаврин байр темдглҗ,таңһчин сәәхләсиг чигн хамгин түрүнд мана залу улс йөрәхнь маһд уга. Би болхла ачта амрлһнд бәәдг медәт болсн деерән эрмдгтә күн болҗанав. Тегәд гемин уршгар района эмнлһнд орад, цогц-махмудан батрулх кергтә болна. Мана селәнә эрүл-менд харлһна көдләчнр бас кергтә цагла дөң-тусан күргәд, эдгәхәр шундгнь чигн мел үнн юмн.

Күүкд улсин нарт-делкән Өдр угтҗ Элстд таңһчин райодт болн хотл балһснд үүлддг күүкд улсин хүүвмүдин хург болв. Эн керг-үүлдвр Хальмг Таңһчин күүкд улсин ниицәнә седвәрәр бүрдәгдв. Ик хургт Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветернамуд, таңһчин делгрлтд ик тәвцән орулсн күүкд улс болн цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнрин экнр, олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцдг седвәртә, шунлтта күүкд улс орлцв. Әрәсән улсин ниицлтин җиллә мана таңһчд бәәдг олн келн-улсин элчнр бас эн хургт орлцснь темдгтә болв.