Одахн Элстд Зая-Пандитан нертә Хальмг этносойлын гимназьд «Буйслһн болн босхмҗ» гидг бумбин өөрк һазриг кеерүллһнә туск олна күүндвр болв. Энд Элст балһсна бәәрн әмтн, сурһульмудын багшнр болн шинҗләчнр цуглрв. Тиим харһлтс Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун даалһврар болҗана. Олнд темдгтә бумбиг болн түүнә шидрк һазрин бәәдлиг ясруллһна даалһвр Элст балһсна һардврт өггдлә.

Одахн Элстд, багшнрин колледжин улд таңһчин сурһуль-эрдмин министерствин коллегийин сүүр болв. Энүнд райодын сурһуль-эрдмин заллтсин болн бүрдәцсин һардачнр орлцв. Сурһуль-эрдмин чинринь өөдлүллһнә туск төр энд хәләгдв. Салврин бүрдәцст шинрлтин төрмүд яһҗ күцәгдҗәхин, шалтгта бичкдүдт болн арвтнрт сурһулин ямаран таал тогтагдҗахин тускар тодрха күүндвр болв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун седвәрәр бүрдәгдсн «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдврин дөрвдгч девсң гүргүдән орв. Эмчнр Приютна, Ик Буурла, Октябрьск, Лаганя, Городовиковск райодт одад ирв. Эн сарин чилгч күртл наадк райодт одад, селәнә әмтнә эрүл-мендин бәәдл шинҗлхмн. Селән болһнд әмтн эн керг-үүлдвр бүрдәсн таңһчин һардврт ханлтан өргҗ, эднд килмҗән тусхаһад, дөңгән күргҗәдг эмчнрт бас бүлән үгән келнә. Эмчнрин хәләврт орсн улс дунд нурһлҗ медәтнр, цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнрин эк-эцкнр бәәнә. Ах үйин улс ут нас наслҗ гем-шалтг уга удан цагт эрүл-менд бәәхин төлә урдаснь ямр нег гем илдкҗ эмнлһ кех кергтә гисн һол күсл тәвгдҗәнә.

Хальмг Таңһчд сән нег авъяс тогтсн бәәнә. Бурхн Багштан, бурхн-шаҗна номд, шаҗна ном хадһлҗ тархаҗадг хувргудт нерәдҗ көгҗмин йөрәл белдлһн таңһчд дасгдсн сән йовдл болв. Эн җил таңһчин көгҗмчнр болн артистнр көгҗмин йөрәлән хөн сарин 17-д нерәдхмн. Хальмгин Шаҗн Лам гевш Тензин Чойдак эн евәлтә керг-үүлдврин эклц тәвсн ах дирижер Катан Саврла харһҗ күүндснә дару көгҗмин йөрәлин болзгнь йилһгдв.

Хаврин түрүн сар зөвтән орад, нарна толянд ээврлҗ һаза һарч ирҗ, уульнцсар йовҗадг олн улс үзгднә. Кесгнь серүн аһар киилҗ, парксин олн сандлмудт үүрмүдтәһән күүндҗәхнь бас үзгднә. Бичкдүдән дахулсн эк-эцкнр тедн дунд баһ биш йовхнь байрта.

Урҗ өдр гер-бүүрин коммунальн эдл-ахун көдләчнр сән өдрән темдглв. Хальмгин Толһач Хаска Бату эдниг йөрәв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату терроризмлә ноолда келһнә халхар көдлдг комиссин гешүдлә селвлцә давулв. Темдглхд, эн җилд терроризмин туст үүлддг келн-улсин хүүв 20 җилин өөнән темдглҗәнә.

Моһа сарин 12-т Ростов-на-Дону балһснд «Негдсн Әрәсә» партин Өмн үзгин дуһргин ик хург болв. Хальмгин делегац Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун һардвртаһар терүнд бас орлцв. Эн сүүрт ямр төрмүд хаһлгдсна тускар Бату Сергеевич седкүлчнрт цәәлһҗ ашинь диглв.

Урҗ өдр Городовиковск района Веселое болн Лазаревское селәдт «Эрүл-менд бәәтн!» гидг керг-үүлдврин йовудт эмчнрин баг көдлв. Селәнә эмнлһнә фельдшер Галина Мельник урдаснь бәәрн улст эмчнр ирхин тускар медүләд, хуучта, гемтә-шалтгта улст болн цергә керг-үүлдврт орлцачнрин өрк-бүлмүдт ямаран мергҗлтнрин селвг кергтәһинь диглв. Галина Николаевна Сарпуль балһснд медицинск училищ төгсәһәд, 1983 җиләс авн энд көдлҗәнә. Бәәрн улс эрүл-менд харлһна көдләчиг күндлнә, цаһан седклднь ханна. Кенд ямаран шинҗллт кехинь, ямаран эмнлһ авхинь эн бүрткҗ, күн болһнд килмҗән тусхаҗ, кениг чигн оньгасн алдхш гиҗ селәнәхн буульмҗтаһар келнә.

Хальмг Таңһчин сурһуль-эрдмин бүрдәцсин сурһульчнриг «Медрл.Баатрмуд» гидг хураңһула таньлдулҗана. «Медрл» ниицәнә лектормуд болн «Дәәч» гидг цергә-спортын белдврин болн төрскнч сурһмҗин Төвин курсантнр сурһульчнрт цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнрин залу-зөрмгин тускар келҗ өгчәнә.