Моһа сарин 17-18-д Элстд «Хамдан» нертә билгтә баһчудын таңһчин марһан арвн тавдгч кемдән давулгдхмн. Әрәсән улсин ниицлтин җиллә ирлцҗ эн марһана көтлвр бүрдәгдхмн.
Энүнә тускар шидр баһчудын олна бүрдәцсин элчнр таңһчин седкүлчнрт тодрхаһар келҗ өгв. Мана таңһчд баһчудын билгинь делгрүлхин төлә «Хамдан» марһан-наадм давулгдна.

Шидр Үстин района Харба селәнд урднь Степная нерәдгдҗәсн уульнцд селәнә эдл-ахуг һардҗ йовсн Анҗан Владимирин нер зүүлһв. Владимир Олеевич «КПСС-ин XXI съезд» гидг селәнә эдл-ахун һардач болҗ 1979 җиләс авн 1992 җил күртл көдлҗ йовсмн. Энүнә һардврт эдл-аху олзта-орутаһар үүлдҗ, нүүрлгч совхоз бәәсмн. Тер цагт эдл-ахуд 50 миңһн һар хөн, 3 миңһн толһа бод мал, саалин үкрмүд асрдг билә. Чадмг һардач үнн-чик хәләцтә, кеслн үгдән бат, чаңһ неквртә, хамдан көдлдг улсин төлә сән таал тогтахар шундг, эднә мергҗлт өөдлүллһнд ик оньг өгдг күн бәәсмн. Тер төләд селәнә әмтн Владимир Олеевичиг күндлҗ тевчдг билә. Һундл төрхд, җил хооран эн сәәһән хәәв.

Шидр Хальмг Таңһчин күндтә иргн, Әрәсән физическ сойлын ачта көдләч, таңһчин спортын делгрлтд тәвцән орулсн Очра Александр йирн насан зүүв.

Әрәсән улсин ниицлтин җилд нерәдгдсн керг-үүлдврмүд орн-нутгин балһсдар, селәдәр бүрдәгдҗ, олн келн-улс хоорндк залһлдаг батрулҗана. Шидр Ростов-на-Дону балһсна Октябрьск района 32-ч тойгта дунд сурһульд болсн байрин керг-үүлдврт орс, хальмг, бурят, корей, азербайджан, маңһд болн нань чигн талдан келн-улсин элчнр харһад, билг-эрдмән үзүлв.

Моһа сарин 13-д мана таңһчд хальмг шүлгләнә өдр темдглв. Хальмгин хәәртә үрн, Социалистическ Күч-көлснә Баатр, хальмг улсин алдр шүлгч Көглтин Даван 90 җилин өөнлә ирлцҗ, 2012 җилд эн өдр батлгдсн болдг.

Хальмг номин төвин көдләчнрин ач-тусар 1957 җиләс авн Хальмг Таңһчиг шинәс босхсна хөөн һарчасн келн-улсин «Хальмг үнн» газетин хуучн тойгуд өдгә цагин эв-арһ олзлсна ашт шинрүлгдв.

- Орн-нутгин йосна күчәр һәәлгдсн хальмг улс Сиврин аврлт уга тууврин күчр-күнд зовлңгиг арвн һурвн җилин туршарт дааҗ һарад далн җил хооран төрскн таңһчдан ирв. «Хальмг улс машидәс буулдад, ууляд-унҗад төрскн һазртан мөргәд үүмсн билә», - гиҗ тер һашута чигн, байрта чигн кем сананднь мөңкинд үлдснә тускар медәтнр келнә.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Целинн района муниципальн бүрдәцин толһачин үүлиг цаг зуур дааҗадг Увшан Басңла харһв.

Целинн района Хар булг селәнә өөр олн җилин эргцд урһҗасн һанц уласн олн-әмтн дунд әрүн чинртә болҗ тоолгддг юмн. Нааран әмтн ирҗ мөргәд, ик чинртә йорсхл күцәдг бәәсмн. Харм төрхд, теңгрин аюл моднд харшлв. Олн үйин номар әрүн һазр болсн орм цааранднь чигн цугтаһинь хамцулхин төлә шидр энд хар модн суулһгдв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату болн таңһчин йиртмҗ харлһна министерствин мергҗлтнр мод суулһҗ, әрүн чинртә керг күцәв.

Урҗ өдр Элстд «Негдсн Әрәсә» партин гешүд тавн җилә көдлмшин аш дигләд, цаарандан кех-күцәх тоотын тускар цәәлһҗ келәд, шин зура батлв.
«Негдсн Әрәсә» партин Хальмг әңгин сегләтр, Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун һардврт болсн ик хургт йосна элчнр, депутатнр, олна үүлдәчнр, таңһчин райодын партин гешүд орлцсн болдг.

Шидр Элстд «Негдсн Әрәсә» партин тооцана хург болв. Терүнд таңһчин күцәгч, зака үүдәгч йосна болн бәәрн залврин бүрдәцсин, олна ниицәсин элчнр орлцад, тавн җилин эргцд партин улсин көтлвр күцәлһнә аш диглҗ, шин көтлврт орх төсвсин тускар күүндв. Партиг дөңнлһнә олна штабд болсн харһлтд цергә шишлң керг-үүлдврт орлцачнриг болн теднә өрк-бүлмүдин гешүдиг дөңнлһнә төрәр күүндвр болв. Хальмг Таңһчин залврин Ахлачин дарук –таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Өлзәтин Марина болн СВО-н ветеранмудын ниицәнә ахлач, ЭГС-ин депутат Чумуда Николай харһлтыг һардҗ давулв.
Түрүләд Өлзәтин Марина мана таңһчд цергә шишлң керг-үүлдврт орлцҗадг нег һазра улсиг дөңнлһнә туск керг-үүлдврмүдин тускар зәңглв. Тиигәд, таңһчд цергчнрин болн теднә өрк-бүлин гешүдин төлә онц зөвтә 30 керг-үүлдвр күцәгднә. Эдн социальн бооцана көтлврт, «Агромотиватор» төсвд орлцҗ, шаңһа дөңгәр эврә керг бүрдәнә. Тиигәд, ода 9 ветеран социальн бооца батлад, тааста кергән делгрүлҗәнә. СВО-н ветеранмуд таңһчин олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцна, дорас өсч йовдг баһчудт төрскнч сурһмҗ өглһнд тәвцән орулна. Удл уга дәәнә ветеранмудын госпиталь үүлдврән эклхмн, райодын эмнлһст бат ясвр кегдхмн, тегәд цергә керг-үүлдврт орлцачнрт сән чинртә медицинск дөң күргҗ, эднә эрүл-менд батруллһнд ик оньг тусхагдҗана. Өөрхн иргчд госпиталин дәкәд нег әңгин тосхлт эклхмн. Әрәсән Президентин даалһврар «Баатрмуд 08» көтлвр сән йовудтаһар күцәгдҗәнә, терүнд орлцачнр таңһчин бүрдәцст дамшлт хоршаҗ, иргчдән дааврта үүлд батлгдад, төрскн һазриннь делгрлтин туст арһ-чидлән нөөлго көдлхмн. Марина Петровнан келсәр, орн-нутгин болн региона күцәгч йосна, бәәрн залврин бүрдәцсин болн олна ниицәсин элчнр, арһлачнр цергә керг-үүлдврт орлцачнрт дөң-тусан күргх зөвтә. СВО-д орлцачнриг көдлмшәр тетклһнә, шин эрдм даслһна, мергҗлтән өөдлүллһнә, санаторн-курортн эмнлһнә болн эрүл-мендән батруллһна, бичкдүдт төрскнч сурһмҗ өглһнә төрмүдиг хаһлхин төлә цуһар күчән негдүлҗ, хамцу үүлдх зөвтә гиҗ дааврта һардач темдглв.