Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музейин һәәхүлмүд талдан һазрт болҗахнь йирин йовдл болв. Иим һәәхүлмүдин дөңгәр музейин көдләчнр Хальмгин, хальмгудын тууҗин болн сойлын тускар талдан келн-улст медүлнә. Казахстан Республикин Атырау балһснд мөчн сарин 18-әс авн 20 күртл «Нүүдл улсин делкә» гиҗ нерәдгдсн Хальмг музейин дарани һәәхүл давв.

Урҗ өдр Элстд Әрәсән Президентин һардврин, Өмн үзгин дуһргин ведомствсин, Хальмгин һардврин, зөв-йос харлһна бүрдәцсин элчнрин, шинҗләчнрин болн талдан мергҗлтнрин орлцлһтаһар 2036 җил күртл келн-улсин политикин халхар күцәгдх көтлврин тускар өргн сүүр болв.
Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату сүүриг секәд, 417 җил хооран хальмг улс Әрәсән ханьд орад, тер цагас авн орн-нутгт бәәдг олн келн-улсин элчнрлә хамдан ниитәһәр бәәхиг темдглв.

П.Жемчуевин нертә таңһчин эмнлһнд эрүл-менд харлһна көдләчин Өдр угтҗ байрин хург болв. Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) депутат Цекрә Зулта, таңһчин эрүл-менд харлһна министрин селвгч, таңһчин эмчнрин олна ниицәнә ахлач Батыра Зинаида, таңһчин эрүл-менд харлһна министерствин олна хүүвин ахлач Балтыра Александр, таңһчин эрүл-менд харлһна көдләчнрин профсоюзин ахлач Манжикә Евгения эмнлһнә көдләчнриг сән Өдрлә йөрәһәд, олн җилдән үнн-чик седклтәһәр көдлҗәдг мергҗлтнрт ачлврмуд бәрүлҗ өгв.

Мөчн сарин 16-д Әрәсән Президент Владимир Путин шишлң зәрлгәр эн җил Орн-нутгин Хүүвд болх суңһврин өдр батлсн билә. Мана таңһчд ирлцңгү керг-үүлдвр эклҗәхинь темдглхмн. Эн туст дааврта улс ухан-тоолврарн хувалцв.

Сурһуль-эрдмин төрмүдт нерәдсн Энткгин-Әрәсән хургт Хальмг ик сурһулин делегац орлцҗ эн салврин хәрлцәһән батрулв. Әрәсән нертә вузмуд эн харһлтд орлцв, тер тоод РУДН, ВШЭ, Санкт-Петербургин, Хазна болн нань чигн балһсдын, тер мет эмнлһнә ик сурһульмуд олн зүсн көтлврин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Хургин йовудт Нью Дели болн Калькутта балһсдын талвңгудт сурһуль-эрдмин һәәхүл секгдв. Терүнд ут турштан Энткгин күсдундур миңһн һар сурһульч орлцҗ Әрәсән вузмудын номин-шинҗллтин болн сурһулин көдлмшлә таньлдв.

Найдгч җилмүдт мана таңһчин экономик өсәд-өргҗәд делгрәд йовла. Минь тиигхд 1981 җилд Хальмг ик сурһулин экономикин дацңгиг төгсәсн оютнр (зургт) хату цаасан авад, райодын эдл-ахуст күч-көлснә хаалһан эклв. Тавн җилин туршарт хамдан сурһуль сурчасн цагтан эдн сән нәәҗнр болад, кен-негндән дөң-нөкд болҗ үүрлсмн. Ик сурһулян төгсәснә хөөн чигн эдн дару -дарунь харһҗ, бат залһлда бәрҗ нег-негән мартлго йовна. Оютн бәәсн цаган эдн бүләнәр тодлна. «Хальмг ик сурһулян төгсәснә хөөн селәнә эдл-ахуд арвн җилдән көдлләв. Тер тоод тавн җилдән Үстин района «Раздольный» совхозд көдләд, энд түрүн дамшлтан хоршалав. Хөөннь Лаганя района «Красинский» совхозд ах экономистин үүлд батлгдлав. Энд заһс аңндг эдл-аху, темс, зер-земш урһадг багмуд, үснә ферм, бод-мал өскдг талвң көдлҗәсмн. Хальмг ик сурһульд сурсн цагтан бидн Үстин болн Ик Буурла райодын эдл-ахуст төл авлһна кемд нөкд болҗалавидн. Таңһчин һоллгч вузин багшнр маднд бат медрл өгв, бидн цугтан дассн эрдмәрн көдләд, эдл-ахус чигн һардҗ нүүрләчнрин тоод йовлавидн»,- гиҗ ачта ветеран Чимдә Владимир баһ цаган тодлҗ келнә.

Улсин үүдәлтин таңһчин Герт (РДНТ) җаңһрчнрин сурһуль көдлмшән эклв. Эн бүрдәцд көдлҗәдг мергҗлт Тербатан Очр иим сурһуль секлһнә седвәриг таңһчин сойлын болн зуульчллһна министерств дөңнсмн. Җил хооран «Сумеру» гидг олна бүрдәц министерствин дөңгәр таңһчин зурһан районд «Җаңһриг» олнд дуулҗ өглһнә асхд бүрдәсн билә, тер көдлмшт Тербатан Очр орлцҗ йовла.

«Негдсн Әрәсә» парть седвәртә, олна бәәдл-җирһлд шунмһаһар орлцдг баһчудын төлә «ПолитЗавод» гидг сурһулин төсв күцәҗәнә. Терүнд орлцачнр иргчдән партин, муниципальн болн шаңһа йосна бүрдәцст көдлхмн гиҗ зуралгдҗана, тегәд эн төсв теднә мергҗлт өөдлүллһнд болн дамшлт хоршалһнд туслх зөвтә.

Одахн Сербия орн-нутгтла нөкцлтҗәдг балһсдын орлцлһтаһар нарт-делкән хург болв. Хальмг Таңһчин делегац терүнд бас орлцв.
Сербийин Ниш балһснд Константин хаана болн энүнә Елена хатна әрүн сән өдрлә ирлцҗ эн хург-наадм бүрдәгдв. Соньн көтлвр күцәлһнә йовудт «Нарт-делкән нөкцлт болн зуульчллһна халхар балһсдын хамцу төсвсин делгрлт» төрәр болсн сүүрт мана таңһчин делегац орлцв. Делегациг һардҗ йовсн Элстин һардврин толһачин дарук Довгопола Дмитрий мана хотл балһснд зуульчллһ делгрүллһнә халхар күцәгдҗәдг төсвсин тускар тодрхаһар келҗ өгв. Ниш балһсна зуульчллһна департаментин һардач Горан Милославлевичиг мана төсвс зөвәр соньмсулв, хальмг үүрмүдлә дамшлтарн хувалцхар бәәхән медүлв. Тер мет хургин йовудт талдан кесг балһсдын һардврла харһад, Хальмг Таңһчла нөкцлт делгрүллһнә тускар бас күүндвр болв.

Шидр Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов болн таңһчин Олна палатын ахлач Мучан Батыр Көтчнрт бәәдг медәт Мөңкән Сергейиг «Салдсин эцк» гидг медаляр ачлв.