Һаха сарин 27-д Хальмг ик сурһулин ул деер вузмудын негдлтин сүүр болв. Энүг хальмг вузин һардач Салан Бадм һардв.

Намрин түрүн сарин һурвн өдр Хальмгин тууҗд мөңкинд орв. Бурхн Багшин номин евәлд давсн эн өдрмүдт мартгдшго олн йовдлмуд учрв.

Һаха сарин 25-д Төрскән харсгч Алдр дәәнә ветеран, Б.Б.Городовиковин орденәр ачлгдсн, зун хавр тоссн Петр Леонтьевиг ончта өөнләнь йөрәлһнә керг-үүлдвр болв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, залврин ахлач Босхмҗин Гилән, залврин гешүд, зөв-йос харлһна бүрдәцсин һардачнр, таңһчин райодын толһачнр, олна болн баһчудын бүрдәцсин элчнр ик наста көгшәг йөрәв.

Урҗ өдр Элстд 35 орн-нутгин элчнрин орлцлһтаһар шар шаҗна нарт-делкән ик хург байрин бәәдлд секгдв. Әрәсән залврин Ахлачин дарук Дмитрий Чернышенко, Хальмгин Толһач Хаска Бату, ахнр-дүүнр болҗадг Бурять, Тыва Республикүдин толһачнр Алексей Цыденов болн Владислав Ховалыг керг-үүлдврт орлцв.

Элстд һаха сарин 25-д шар шаҗна нарт-делкән ик хург эклв. Шар шаҗнд шүтдг әмтнә күчинь хамцулҗ һазр деерк җирһлин таалыг ясрулҗ, сойлынь делгрүлҗ, хоорндан нөкцлтән өргҗүлҗ, дамшлтарн хувалцх төрмүд ик хургт тәвгдҗәнә. Эндрк өдрин чинвртә бәәдлин таалд тиим хәләц ик чинр зүүҗәнә.

«Эрднин экн цагт һарсн
Эн олн бурхдын шаҗн делгрх цагт һарсн
Тәк Зула хаани үлдл
Таңсг Бумб хаани ач,
Үзң алдр хаани көвүн

Ээ өдрмүдт Хальмг Таңһчд Бурхн шаҗна нарт-делкән III-ч чуулһн давулгдҗана. Һучн тавн һазадын онр-нутгас, Әрәсән талдан мүҗәс олн ламнр, номнтр, гиичнр ирсн бәәнә. Тедү мет Төвд, Энткгәс бас ламнр залрҗ ирсмн. 130 җил хооран болхла мана хальмгин ламнрин Дала Лам гегәнә орнд күрч мөргх хамгин һол күсл бәәсмн гиҗ келхлә буру болшго. Тер урдк цага ламнрас эн күслән күцәсн негнь болхла Бааза багш мөн. Зу Төвдт күрч мөргх сансн санаһан күцәсн деерән, замдан үзсн-соңссн хамган үүн һолтаһар, иткмҗтәһәр медүләд, хальмгин тууҗд нерән мөңкрүлҗ үлдәсн күн. Хальмгт нерән алдршҗ йовсн әмтнә тускар дорас өсч йовх баһчуд бичә мартха гисн эн бичкн зокъял тана оньгт тусхаҗанавидн.

Ямаран чигн келн-әмтнә амн үгин зөөрнь байн болдг. Нарт-делкәд амн үгин зөөр болҗ хадһлгдсн олн зүсн үүдәврмүд бәәнә. Тедн дунд хальмг баатрльг «Җаңһр» дуулвр бас эврәннь онц орман эзлв.

Одахн Сарпуль балһсна шаңһа аграрн ик сурһулин ул деер номин халхар ик хург болв. Селәнә эдл-ахун мергҗлтнриг белдлһнә болн эн салврин номиг делгрүллһнә шин зөрүллтсин тускар энд тодрха күүндвр бүрдәгдв. Хальмг ик сурһулин һардач Салан Бадм, агрономийин тиңкмин һардачин үүл дааҗадг селәнә эдл-ахун номин доктор Баатрин Владимир, КНИИСХ-н һардач Хахлинә Арслң, КалмГУ-н сурһулин болн методикин заллтын (УМУ) ахлач Ороса Санан эн күүндврт орлцв.

Эндр Элст балһснд шар шаҗна нарт-делкән хург көдлмшән эклҗәнә. Сүл җилин туршарт чинртә эн керг-үүлдврт белдәд, мана таңһчд, нег үлү Элст хотл балһсна уульнцс болн хаалһс ясгдад, нег һазра улсин төлә сән кец-таал тогтагдв. Элст балһсна һардвр ЭГС-ин депутатнрла хамдан эн көдлмшиг йовудыг бүртксн билә.
Элстин төвд ик, өргн көдлмш күцәгдснь цуһар үзҗәнә. Элстихн өдр болһн балһсна төвиг давҗ һарна, тер мет баһчуд энд цуглрхдан дурта. Энүнә тууҗлгч бәәдлнь сольгдсн уга, олн зүсн өңгтә хату девскр, панрмуд, сандлмуд углҗ тәвгдв. Тер мет цецгүд суулһгдад, кесг талвңгуд кеерүлгдв.