Билг-эрдмин эн хәләвр олн дунд темдгтә. «Русское поле » гидг марһан 2012 җиләс авн орн-нутгин сойлын җирһлд ик чинртә орм эзлнә. Эн җил эн хәләвр Әрәсән улсин ниицлтин җилд нерәдгдҗ давв. Әмтнд тааста эн керг-үүлдврт дөрвн сай даву күн хәләсинь заахмн. Хар Һазра района сойлын төвин «Сарин сарул» гидг дууна коллектив терүнд орлцв.

Тыван Кызыл хотл балһснд болсн шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән ик хург бүрдәмҗин сән таалд давв. Чинртә эн йовдл улсин сойлын болн шаҗна хоорндк залһлдана үүдәгч күчинь дәкн нег медүлв.

Тыван Кызыл балһснд шар шаҗна нарт-делкән IV ик хургин йовудт ахнр-дүүнр болҗадг Хальмг Таңһчин, Тыван болн Бурятин сойлын үүлдәчнр «Өлчей» көгҗмин наадмд орлцад, билг-эрдмән үзүлв.

Тыван хотл балһснд шар шаҗна үүлдәчнрин нарт-делкән IV хург ноха сарин 17-д эклв. Бурхн Багшин номин делгрлтин өдгә цагин бачм төрмүдәр, шаҗна сойлын тускар күүндвр болҗана.
Ик чинртә эн хургин бүрдәһәчнр болҗахнь шар шаҗнд шүтдг улсин Әрәсән ниицән, Бурятин, Хальмг Таңһчин болн Тыван залвр, шар шаҗна сурһуль-эрдм бүрдәлһнд болн номин шинҗллт келһнд дөң болдг Саң мөн.

Хар Һазрин өвәрц бәәдл зургт буулһҗ авхар кедү күн Хальмгт ирнә. Орн-нутгин өмн үзгт бәәдг «Хар һазр» заповедникд гөрәсдәс нань олн аң-аһрусд харҗ хәләгднә. Заповедникин көдләчнрин килмҗтә хәләврт сүл цагт гөрәснә то зөвәр өсв. Энд хәләврт бәәҗ, шишлң төөлгәр темдглгдсн хальмг һәрд Энткгин һазрт күрсинь ода кен эс меднә. Энткгин әмтнлә залһлдан батрх гисн темдг болҗ тер йовдл ода сангдна. Терүнә дару Хальмгт Энткгин сойлын Өдрмүд байрин бәәдлд болв. Хамцу нань чигн керг-үүлдврмүд күцәгдх гиҗ зуралгдҗана.

Иим нертә ик төсв Хальмг Таңһчд күцәгдҗәнә. Сойлын соньн эн керг-үүлдвр ноха сарин 5-д эклв. Улсин үүдәлтин таңһчин Герин һардач Тачин Җирһлин келсәр, эн төсвин йовудт Элстд, таңһчин райодт концертс, эрдмчнрин кичәлмүд болхмн.
«Дун – улсин седкл» гидг төсв ноха сарин 5-ас авн 14 күртл болхмн. Әрәсән сойлын саң бүрдәҗәдг эн төсв улсин оюни билг-эрдмәр соньмслһиг шинәс сергәх күслтә мөн. Улсин көгҗмин билг-эрдмиг дөңнәд, билгтә улст туслх таал тогтахар төсвин бүрдәһәчнр шунсмн.
Эврә сән дурар үүлддг коллективст, баһ-бичкн селәдәр бәәдг улст эн төсв туслхнь лавта. Нертә артистнрлә хамдан нег тәәз деер билгән үзүлх таал бәәрн улст учрҗана.

Хальмг Таңһчин сойлын болн зуульчллһна министр Бембин Евгений Октябрьск района дегтрин саңд кегдҗәдг ясврин көдлмшин йовуд бүрткв. Района толһачин үүл дааҗадг Хасыка Тимур, энүнә дарук Нүдлчин Кеэма ясврин көдлмшин тускар келҗ өгв.

Москвад мөчн сарин 10-ас авн 14 күртл зуульчллһна хург ик күцәмҗтәһәр давв. «Зуульчлый!» гиҗ нерәдгдсн нарт-делкән хург ВДНХ-д болснь чинртә. Эн керг-үүлдвр Әрәсән улсин ниицлтин җилд нерәдгдв.
Әрәсәлә нөкцҗ үүлддг нутгудын шинҗләчнр, арһлачнр, нань чигн үүлдәчнр зурһадгч кемдән болсн эн ик цуглранд орлцв. Әрәсән зуульчллһна халхд эн керг-үүлдвр ик чинр зүүҗәнә.

Ниш нертә сербск балһснд ах-дү болсн балһсдын түрүн наадм өргмҗтә бәәдлд давв. Улсин хоорндк сойлын залһлда батллһнд нилчән күргх эн наадм орн-нутгуд нөкцҗ үүлдлһнә талвң болх гисн күслтәһәр кегдсн мөн.

Н. Пальмовин нертә Келн-улсин музей Санкт-Петербургд болсн аһу ик кемҗәтә һәәхүлд орлцв. «Константин и Владимир Маковские. Любовь земная и небесная» гиҗ тер ик төсв нерәдгднә.