Элст балһсна 8-ч тойгта дунд сурһуль Очра Номтын нер зүүнә. Эн сурһуль 1963 җилд эклҗ үүлдсмн.

Хальмгин баһчуд билг-эрдмәрн нер һарч йовдг зәңг мадниг даңгин байрлулна. Шидр Японяс сән зәңг ирв. Мана хальмг артистк Киштән Амулң ик тоомсрта киномөрән лауреат болснь цуг мадниг байрин седкләр дүүргв.
Японя Тотиги балһснд болсн нарт-делкән кинонаадмд күүкд улсин иткмҗтә дүр бүрдәсндән Амулң мөрәһәр ачлгдсмн. «Заян» гидг нертә ахр кемҗәтә фильмд хальмг күүкнә тогтасн дүр тиим өөдән үнллһ олсмн.

Хулһн сарин 10-д Хальмгин олна үүлдәч, гегәрлт Очра Номтын 140 җилин өөн болв. Эн «Җаңһр» дуулврин бөлгүд бичҗ авч барлад, сурһуль-эрдмин, номин болн келн-улсин сойлын делгрлтд ик ач-тусан күргсмн. Номт хальмг бичлт шинрүллһнд орлцад, «Өөрдин зәңгс» гидг хальмг түрүн газет барас һарһсн болдг.

Мана таңһчд нертә үүлдәч Очра Номтын 140 җилин өөнд нерәдсн керг-үүлдврмүд давҗана. Басң өдрлә Элстд «Негдсн Әрәсә» партин «Молодая гвардия» әңгин нүүрләчнр балһсна төвд бәәдг Хальмг ик сурһуляс экләд, Очра Номтын бумб тал ирҗ, санлынь тевчв. Дарунь эдн энүнә нер зүүҗәдг Элстин 8-ч тойгта дунд сурһулин музейд одв.

А.Амр-Санана нертә Келн-улсин дегтрин саңд хулһн сарин 1-д ик байрта йовдл болв. Дегтрин саңгин көдләчнр умшачнртан нерәдәд, шин хойр талвң секв. Сәәхн аһута талвңгин негнь – «Негдлтин бәәрн» нер зүүв. Дәкн нег талвң бичкн умшачнрт нерәдсн сойлын гегән-герлин аһу «Бичкдүдин сойлын делгрлт» гиҗ нерәдгднә. Байрин үүлдврт орлцхар олн умшачнр, сойлын көдләчнр, келн-улсин ниицәст орлцачнр, дегтрт дурта олн күн цуглрв.
Келн-улсин дегтрин саңгин һардач Безидеева Майян келсәр, өдгә цага некврлә ирлцүлҗ, умшачнр цуглрҗ ирдг бәәрнд сольвр орулҗ, сән таал тогталһнд Цугәрәсән марһанд мана дегтрин саң диилвр бәрсн йовдл ик дөң болв.

Н.Пальмовин нертә Келн-улсин музейд Ар Кавказин зурачнрин һәәхүл давсн долан хонгин өдр секгдв. Хулһн сарин 22 күртл һәәхүлд тәвгдсн үүдәврмүдлә таньлдҗ болхмн. Дорд үзгин музейин Ар Кавказин әңгин көрңд бәәдг зурачнрин үүдәврмүд эн һәәхүлд үзүлгдҗәнә. Ут тоодан 58 үүдәвр энд олн хәләһәчнрин оньгт тәвгдсн бәәнә. Живописин, скульптурин, графикин болн урн һарин дүрслүлгч эрдмин янзар зургдсн, кевлгдсн олн зүсн үүдәврмүдлә олн-әмтн соньмсч таньлдҗана.
Музейин көдләчнрин цәәлһсәр, эн һәәхүл Ар Кавказин болн Әрәсән Өмн үзгин зурачнрин өдгә цага үүдәврмүдлә хәләһәчнриг таньлдулҗана.

«Улан Залата» гидг нертә байрин ик нәр Элстд болв. Келн-улсин дегтрин саңд эн байрин үүлдвр күцәгдв. Таңһчин әмтн болн олн гиичнр эн керг-үүлдврт орлцв. Хальмг улсин тууҗар, сойлар, авъясмудар соньмсчадг әмтнд эннь йир соньн болв. Үүдәгч үүлдврән делгрүлхин төлә, энд кесг талвң үүлдсн билә.

Эн халун зуни цаг «Өөрднр» бииһин театрт мартгдшго олн харһлтсарн тодлгдв. Тывад болсн шаҗна үүлдәчнрин IV нарт-делкән хургт нер туурсн мана коллектив орлцв. Делкәд нер һарсн шаҗна үүлдәчнр, номтнр, олна болн сойлын үүлдәчнр цуглрҗ ирсн ик хургиг сексн өргмҗтә сәәхн нәәриг белдлһнд Тыван нертә үүлдәчнрлә хамдан Хальмгин бииһин театрин балетмейстер Нәдвдә Владимир шунмһа кевәр орлцсмн.

«Бамб цецг» дууна болн бииһин ансамбль Әрәсән балһсдар гастрольд йовҗана. Хальмгин ансамбль 11 балһснд билг-эрдмән үзүлхмн. Һаха сарин 16-ас авн 28 күртл коллектив үүдәгч хаалһд йовхмн. Эн олн балһсдын хәләһәчнр хальмг ду-биилә таньлдҗ, ансамблин белдсн шин үүдәврмүдиг чигн үзхмн.
Ансамблин һардач, Хальмг Таңһчин билг-эрдмин ачта үүлдәч Катан Саврин келсәр, эднә коллектив «Бидн – Әрәсә» гидг шаңһа ик төсвин йовудт зуульчллһан эклв. Тавн җилин туршарт келн-улсин үүдәгч коллективс Әрәсән регионмудын әмтиг келн-улсин сойлла таньлдулҗана. «Бамб цецг» урдк җилмүдт чигн эн төсвин йовудт Кавказин, Төв Әрәсән, Иҗлин көвән һазрар йовҗ концертсән үзүлсн билә.

Хальмг Таңһчин йосна, сойлын болн олна үүлдәч, шүлгч, номт Санҗин Николайин 70 җилин өөнд нерәдсн керг-үүлдврмүд таңһчд давв. Билгтә үрнә неринь мөңкрүллһнд нерәдсн байрин хургудт болн харһлтст олн күн орлцв.
Эн җилин һаха сарин 11-д А. Амр-Санана нертә Келн-улсин дегтрин саң таңһчин сойлын болн зуульчллһна министерствин дөңгәр Санҗин Николайин үүдәврмүдин умшлһ бүрдәв.