Төрскән харсгч Алдр дән гүргүдән орсн кемд хальмг улсиг олна хортнд тоолад, цааҗла харһулад, төрскн һазраснь хол Сиврүр тусмн. Залу улс дәәлдҗ йовсн цагт гертнь көгшд, күүкд улс болн бичкдүд улдсмн. Эднә өөрхн улсиг цааҗла харһулсна тускар дәәлдҗ йовсн салдсмуд медсн уга. 1944 җилин үвлин чилгчәр-хаврин эклцәр хальмг салдсмудыг фронтас буулһад, келн-улсин онц әңг бүрдәгдҗәнә гиҗ мекләд, Широковск ГЭС-ин тосхлтд йовулсмн. Эннь хальмг улсиг цааҗла харһуллһна хойрдгч девсңгнь болсмн.

Хулһн сард соньн олн йовдлмуд учрҗана. Теднә тоод Хальмг Таңһчд Моңһлын нертә артист, билгтә дууч Самандын Жавхлан Элстд гиичлҗ ирснь темдгтә болв. Моңһлын нертә дуучин орлцата иньгллтин концерт Элстд болв. «Алтн намр» гиҗ нерәдгдсн тер концертд моңһл дуучла нег тәәз деер Хальмгин дуучнр бас орлцв.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату ах-дүүһин Моңһл орн-нутгас ирсн делегацла харһв. Моңһлын болн Тыван ачта артист Самандын Җавхлан, «Тод номын гэрэл» олна бүрдәцин һардач Баатарҗав
Бат-Амгалан болн «БОЖСС» компанин һардач, «ОТ-Тур» зуульчллһна компаня һардачин дарук Цэвээн Оюна, «Мана Моңһл мандана» олна бүрдәцин һардачин дарук Төгс-Эрдэнэ харһлтд орлцв.

Шидр Москва балһснд Кремлевск Бәәшңд «Җилин сән гисн өрк-бүл» Әрәсән марһанд дииләчнриг ачллһна байрин хург болв. Мана орн-нутгин олн үртә, селән һазрт бәәдг, өвкнриннь авъяс хадһлдг, баахн болн тәвн һар җилдән хамдан бәәдг сән гисн өрк-бүлмүд тавн багар ачлгдв. Эдн эврәннь бәәдл-җирһлин болн күцәмҗин тускар олнд медүлҗ, хоорндан бат залһлда батрулҗ, орн-нутгин хотл балһснд сергмҗтәһәр амрад ирв. Эн җил марһанд 11 миңһн өрк-бүл орлцв, теднәснь 388 өрк региональн девсңд ончрад, ашлгч дөрлдәнд орлцх зөв авсмн. Марһана ашар 88 өрк-бүл «Җилин сән гисн өрк-бүл» Әрәсән марһана дииләчнр болв. Хальмг Таңһчас Олег Владимирович болн Цаган Анджаевна Цереновихн «Авъяс хадһлдг өрк-бүл» гидг багд диилвр бәрв.

Хальмг Таңһч болн Луганск Улсин Республикин Антрацитовск район хоорнд батлгдсн нөкцлтин медлд социальн бүрдәцс бат залһлда бәрҗ, иньгллтин хәрлцә делгрүлҗәнә. Мана таңһчин болн Антрацитын әмтнә социальн теткврин хамцу төвмүд ниитәһәр үүлдҗ, җирһлин күнд таалд туссн улст дөңгән күрглһнә туст дамшлтарн хувалцҗана. Давсн долан хонгт Антрацитас эрмдгтә бичкдүд таңһчд ирәд, гемтә-шалтгта бичкдүдин реабилитацин төвд эмнлһ авчана.

1943 җилин бар сарин 28-д хальмг гер болһна үүдәр буута салдсмуд хундгар цоксн кемәс авн найн негн җил болн гиҗәнә. Тиигхд мана аавнр-ээҗнрин, ахнр-эгчнрин, нилхдин кесг миңһәд улс киитн Сиврин һазрт мөсн-цасар даргдад үлдв. Бүкл өрк-бүләрн киитн, түлән уга гермүдт әмтн көлдәд үкчәснә туск герч бас бәәнә.
Тууврин һашута эврә тууҗан нанд Элстин бәәрн күн Чумда Валентина келҗ өгв. Эцкнь Лиҗин Увш дәәнә өмн Далвңга әәмгә «Чимбә» гидг сәәхн нертә хальмг хотнд бәәсмн (ода тернь Әәдрхнә мүҗ мөн).

Шидр Әрәсән Президент Владимир Путин БРИКС-ин ик хургт орлцад, орн-нутгуд хоорндк ниицлтин көдлмш мана орн-нутгудын болн улсин цецгәрлтд нерәдгдҗәнә гив.

Давсн амрлһна өдрмүдт Элстд Әрәсән хаалһин эдл-ахун көдләчнрин Өдрт болн Хальмг Таңһчин хаалһин- көлгнә халх бүрдәгдснә 95 җилин өөнд нерәдгдсн байрин хург болв. Терүнд Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, таңһчин залврин Ахлачин үүл дааҗадг Босхмҗин Гилән, хаалһин эдл-ахун көдләчнр болн ветеранмуд орлцв.

Әрәсән Орн-нутгин Хүүвин баһчудын политикин комитетин улд Әрәсән субъектсин зака үүдәгч бүрдәцсин, баһчудын парламентсин элчнрин орлцлһтаһар баһчудын төрәр селвлцән болв. Терүнд таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) сурһуль-эрдмин, номин, зңәгллһнә политикин, зуульчллһна болн спортын комитетин гешүн, депутат Цекрә Зулта болн Улсин Хуралын медлд үүлддг баһчудын Олна парламентин ахлачин дарук Донкан Ангира орлцв.

Хальмг Таңһчин Улсин Хуралын (Парламентин) Ахлач Артем Михайлов болн депутат Кокан Михаил Моңһлас ирсн гиичнрлә харһв. Ах-дүүнрин орн-нутгас ирсн делегацин ханьд Алтн Һасна орденәр ачлгдсн, «Тод номын гэрэл» олна ниицәнә һардач Баатаржав Бат Амгалан, Алтн Һасн орденәр ачлгдсн Моңһл орн-нутгин болн Тыва Республикин ачта артист Самандын Җавхлан, Барун Моңһлын тавн әәмгин зуульчллһна багин һардач Җалав Батсух Цэвээн Оюна авальтаһан, «Манай Могол Мандана» олна бүрдәцин менеджер Жамьянжав Тугс-Эрдэнэ орв. Күндтә гиичнр мана таңһчур «Моңһлын үүрмүдин ниицән» олна негдлтин үрврәр ирв.