Өрк-бүлд нег күн болв чигн эрк биш эмчин эрдмтә болхла ямаран сән. Нег үлү өдгә цагт өрк-бүлд эрүл-менд харлһна көдләч бәәхлә, тер цуг өөрхн улстан түрүн дөң күргҗ, ханя-тому учрхла дарунь эдгәҗ авна. Элст балһснд бәәдг Хальмг Таңһчин ачта эмч Саңһҗин Борис эрүл-менд харлһна халхд дөч һар җилдән үнн-чик седклтәһәр көдләд, дорас өсч йовх кесг бичкдүдин әм аврсн күн болна. Эндр Борис Михайлович ачта амрлһнд һарсн бәәнә, болв эрүл-менд харлһна төрәр эн урдк кевәрн соньмсна, байн дамшлтарн болн мергҗлтәрн хувалцна. Тернь учрта, энүнә Хоңһр болн Савр көвүднь, Саглр бернь, Манҗ ач көвүнь Альбина авальтаһан эрдмәрн эмчнр болна, тегәд эднд эцкин болн аавин сүв-селвг кергтә болна.

Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Батун седвәрәр долан хонгин туршарт Лаганя районд болсн бадм цецгин фестиваль байрин бәәдлд төгсв. Өдр болһн фестивалин йовудт болсн олн зүсн керг-үүлдврт таңһчин әмтн бәәтхә, мана орн-нутгин кесг һазрас олн гиичнр терүнд орлцснь темдгтә болн кесгтән тодлгдх йовдл болв. Москва, Санкт-Петербург, Сарпуль, Магадан, Пермь, Краснодар болн талдан балһсдас ирсн олн гиичнр хальмг улсин сойлла, авъясла таньлдв. Фестиваль юуһарн соньн болсна тускар маднд Лаганя района «Приморские известия» газетин ах зәңгч Манҗин Светлана тодрхаһар келҗ өгв.

Мана таңһчд Хальмг мөртә 110-дивизь бүрдснә 80 җилә өөн темдглгдҗәнә. Төрскән харсгч Алдр дәәнә хамгин күнд җилмүдт Тең һол деер немш-фашистк хортыг бәрҗ зогсасн зөргтә хальмг дәәчнрин эндрк үйин баһчуд дивизин дәәч хаалһар мөр унҗ йовв. Үйнрин залһлданд, дәәч зөргин ул деер баһчудт төрскнч сурһмҗ өглһнд ик чинр зүүҗәдг керг-үүлдвриг бүрдәсн улст Ханлтын бичгүд шидр бәрүлҗ өггдв.

Хальмгуд тал, Иҗлин, Көк теңгсин көвәһәр, Кавказин һазрт әмтнүр кесн зуульчллһна туск материалмуд дунд Ян Потоцкин үүдәврмүд онц орман эзлнә. Эн зуульчин болн бичәчин, терүнә үүдәврмүдин тускар эндрк һарцд келҗ өгхәр бәәнәвидн. Ян (Иван) Осипович Потоцкий (1761- 1815) Әәдрхнә теегүр болн Кавказур кесн зуульчллһна тускар «Путешествие в степи Астрахани и на Кавказ» гидг үүдәвртнь келгдҗәнә.

Хальмг Таңһчин социальн делгрлтин, күч-көлснә болн көдлмшәр тетклһнә министр Өлзәтин Марина таңһчин әмтнә социальн харслтын, көдлмшәр тетклһнә, олн үртә өрк-бүлмүдиг болн медәтнриг дөңнлһнә туст күцәгдҗәх керг-үүлдврмүдин тускар келәд, эн җилин түрүн өрәлд кеҗ-күцәсн көдлмшин аш диглв.

Җил болһн Хальмг хурлд кесг миңһн зуульч ирҗ, Бурхн Багшин Алтн сүмиг һәәхҗ, дотрнь орҗ, шар шаҗна авъясмудла таньлдна. Мөрн сарас авн мөчн сар күртл зуульчнрин то икднә.

Давсн бемб өдрлә Лаганя районд бадм цецгин фестиваль байрин бәәдлд секгдв. Энүнә тускар таңһчин Толһач Хаска Бату эн җил Петербургск экономическ форумин йовудт зәңглсн билә. Бату Сергеевич фестивалиг долан хонгин туршарт давулхар шиидв. Тегәд эн керг-үүлдвр Хальмг Таңһчин зәрлгәс иштә така сарин 30-ас авн ноха сарин 6 күртл давулгдҗана. Темдглхәс, фестиваль Хальмг Таңһчиг, Аһшин болн Әәдрхнә мүҗсиг хамцулҗадг йовдл болҗана.

Хальмг Таңһчд бәәтхә, цуг Әрәсәд темдгтә зурач, үүдәврмүдәрн олн әмтн дунд ик күндллһ олсн дүрсләч Владимир Васькин 82-та насндан сәәһән хәәсн зәңг цуг улст ик һашута болв. Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату, Бурхн Багшин Алтн сүмин гелңгүд, олн улс һундл төрҗ, өрк-бүлиннь зовлңгинь хувалцҗана.

2011-ч җилд ООН-а 65-ч сессин йовудт така сарин 30 – нарт-делкән иньгллтин Өдр гиҗ зарлгдсн билә. Эн өдр делкәд бәәдг олн келн-улс хоорндан ни-негн, үр-иньгин таалд бәәхин төлә батлгдсн болдг. Эндр делкәд амр биш цаг учрҗахас иштә Иньгллтин Өдр ончта, темдгтә ик чинр зүүҗәхнь лавта. Ик кезәнәс авн өдгә цаг күртл мана орн-нутг талдан нутгудын әмтнлә ни-негн бәәхәр даңгин зүткҗ йовдг.

Урҗ өдр Элстд 110-ч ОККД-н туурмҗин 80 өөнд нерәдсн мөртә йовлһнд орлцачнриг тосв. Керг-үүлдвр эклсн өмн хур асхад орв. Эннь сән йорта темдг гиҗ келдг. Тер бийнь балһсна төвд олн-әмтн хурв. Тууҗлгч йовлһна орлцачнриг күлән бәәҗ тууҗин номин доктор Уташ Очиров тәәз деер һарч 110-ч мөртә хальмг онц дивизин тускар тодрхаһар келҗ медүлв. Удл уга Ленинә нертә уульнцар барун үзгәс мөртә цергчнр аашснь үзгдв. Олн-әмтн альхан ташҗ эдниг тосв. Цергчнр һартан тугмуд бәрҗ, «Уралан!» гиҗ хәәкрҗ тәәзин өмн ирәд зогсв.