Бурхн Багшин Алтн сүмд шаҗна дарани нег ик байрт нерәдсн мөргүл болсмн. Эн җил хулһн сарин 27-д шаҗна чинртә ик үүлдвр - Бурхн Багш һучн һурвн бурхдын теңгрин таралңгас бууҗ ирсн өдр темдглгдв. Дәкәд болхла Зунква гегәнә әрүн чинртә нег судрнь Хальмгт авч иргдсн байрта йовдл болв. Шар шаҗнд шүтдг хальмгудт эн өдр шаҗн лам Тэло Тулку ринпоче төрҗ һарсарн темдгтә болна.

«Пушкинск карт» төсв олн улс дунд ик тааслт олв. Өсч йовх үйнрин төлә һарһгдҗах килмҗ өрк-бүл болһниг олна, сойлын, сурһулин халхин көдләчнриг негдүлв. Эн мана җирһлд мадниг хамцулдгнь мана үрд. Теднә хөвтә җирһлин төлә кен чигн бәәсән өгхмн, насн-җирһлән әрвлшго. Тегәд чигн өсч йовх күүкд-көвүд эрүл-менд болн цуг халхин медрлтә болхин төлә өрк-бүл, дунд сурһуль, олн нань чигн бүрдәцс шунна. Эн үүлдврт шидр орн-нутгин Президент һарһсн седвәр ик дөңцл болҗана. Кергиг уралан йовулхин төлә илт үүлдвр күцәх кергтә. Тиим нег үүлдврнь цуг орн-нутгар кегдҗәх «Пушкинск карт» төсв болҗана.
Эн ик чинртә керг-үүлдврин тускар Әрәсән билг-эрдмин ачта үүлдәч, «Өөрднр» бииһин театрин һардач болн ах балетмейстер, Хальмгин Баатр Нәдвдә Петр ухан-тоолврарн хувалцҗана.

Хулһн сарин 12-т Хальмг ик сурһульд урднь һардачар үүлдҗ йовсн Герман Борликовин санлд нерәдсн керг-үүлдвр давулгдв. Һурвн җил хооран Герман Манджиевич сәәһән хәәсмн. 1990-ч хамгин күнд җилмүдт Герман Борликов Хальмг ик сурһуль толһалсмн. Түүнә һардврт кесг шин лабораторь, оютнрин бәәрн, багшнрин төлә гермүд эдлврт орсмн. Җирһлиннь туршарт Герман Манджиевич номин болн багшин өргн үүлдвр күцәҗ йовсмн, 250 һар номин көдлмш бичв, Әрәсән болн һазадын орна тавн ик сурһулин күндтә профессор мөн.
Герман Манджиевич өр-өвч седклтә күн бәәсмн, тиим сурһмҗиг энүнд ээҗнь Болха Борлыковна өгв. Өнчрсн көвүг эн эврән өскҗ босхсмн.
Баһ насна үүрмүднь бас эн өдр тодлврарн хувалцв. Новочеркасск политехническ ик сурһульд сурчаһад Герман Борликов экләд номар соньмсҗасмн. Кесг шинҗллтән баһ наста номт ик сурһульдан болн таңһчдан нерәдсмн. Элстә һазрт бат ул-сүүртә олн давхр гермүд тосхлһна кесг эв-арһиг билгтә инженер болн номт үүдәв.
Профессор Борликов хойр дәкҗ Көк теңгсин көвән ик сурһульмудын негдлтин президентд суңһгдла, Әрәсән болн Хальмг Таңһчин делгрлтд ик тәвцән орулсндан орденмүдәр болн медаляр ачлгдла. Һардач Борликовин күцәсн цуцрлтан уга үүлдврин ашт ода Хальмг ик сурһуль орн-нутгин сүүр тәвгч (опорный) вузмудын тоод орҗана, ик сурһулин иргчин делгрлтд номт болн һардач ик тәвцән орулсмн.
ҖААХАН Бадм

Эн җил Әрәсә болн Моңһл хоорнд элчнрин хәрлцә батруллһна 100 җилин өөн темдглгдҗәнә. 1921-ч җилд үкр сарин 5-д Москва балһснд Моңһлын олн-әмтнә болн РСФСР-ин һардврин хоорнд бооцан батлгдсмн. Зун җилин туршарт хойр орн-нутг политическ, экономическ, хулд-гүүлгәнә, сойлын халхар хамцу үүлдҗ, иньгллтин болн нөкцлтин залһлдаг батрулв. Эн залһлда делгрүллһнә чинртә кергт Хальмг Таңһчин тәвц чигн бәәнә, юңгад гихлә ахнр-дүүнр болҗадг моңһл болн хальмг улсин тууҗ, сойл негн болҗана.

Тәв һар җил хооран нүднә харань тату улсин төрмүдт олн-әмтн оньган тусхаҗ, эднд дөң-тусан күргхин төлә нарт-делкәд цаһан тайгин өдр темдглдг болв. Нүднә харань тату улсин Цугәрәсән ниицән эн өдриг 1987-ч җиләс авн темдглдг болад, гемтә-шалтгта улсин төрмүдт нерәдҗ олн зүсн керг-үүлдвр давулна. Мана таңһчд эн өдр угтҗ бас олн билг-эрдмин фестивальмуд, марһас давуллһн сән авъяст тохрв. Зуг ода эпидемиологическ бәәдләс иштә олн-әмтн орлцдг керг-үүлдврмүд давулгдҗахш. Болв тер бийнь эрмдгтә улсин төрмүд хаһллһнд ик оньг өггднә.
Цугәрәсән ниицәнә мана таңһчд үүлддг региональн әңгд ут тоодан тавн зу һар күн орна. Элст, Городовиковск болн Лагань балһсдт, Баһ Дөрвд селәнд КРО-н бәәрн әңгүд үүлднә. Мана таңһчд үүлддг региональн әңг нүднә харань тату улсин социальн харслтын, эднә реабилитацин, эднд сән таал тогталһна төрмүд хаһллһнд шунмһаһар орлцна. Тиигәд, эдн одахн коммерческ биш бүрдәцсин дунд болсн марһанд «Открытый мир» гидг төсв белдәд, мөрә шүүҗ авв. Эдн гемтә-шалтгта улс өдгә цага эв-арһс олзлдгиг дасч авхин төлә 422 миңһн арсңга субсидь авв.
– Таңһчин спортын болн баһчудын политикин министерств маднд төсв белдхд дөң-тусан күргснд ик ханлтан өргҗәнәвидн. Мөрән мөңгиг гемтә-шалтгта улсин төлә шишлң мобильн эв-арһс хулдҗ авлһнд, волонтермудыг сурһлһнд, шатрин-дөөвин марһа давуллһнд болн нань чигн кергт олзлхар зуралҗанавидн. Тер мет өдгә цага эв-арһс олзллһна халхар мастер-класс бүрдәгдхмн, үкр сарин 12-ас авн 19 күртл нүднә харань тату улсин төрмүдт нерәдсн видеоролик олна оньгт тусхагдхмн. Коммерческ биш бүрдәцст шаңһа дөң күргҗәхнь темдгтә, мана төсв таңһчин марһанд диилвр бәрснь маднд ик күцәмҗ болв, – гиҗ нүднә харань тату улсин Цугәрәсән ниицәнә КРО-н ахлачин нөкд Орусан Лидия келв.
Нүднә харань тату, сохр улст сән таал тогталһна төр чинртә болҗана. Мана хотл балһснд шишлң светоформуд углҗ тәвгдсн бәәнә, эмнлһнә бүрдәцст Брайлин үзг олзлҗ кабинетмүдин өөр шишлң темдгүд бәәнә. Болв иим гемтә-шалтгта улсин төлә олна көлгнд, олна һазрт сән таал тогталһна төр хаһлх кергтә гиҗ Лидия Эренценовна заав. Мана таңһчд нүднә харань тату улс нөкд болдг нохасиг олзлдгнь йир ховр. Зуг Лагань балһснд бәәдг Барана Герман нүднә харань тату улст дөң болдг нохата.
Хальмг Таңһчд үүлддг олна бүрдәц мөчн сард 90 җилин өөнән темдглв. Өөнд нерәдҗ хулһн сарин 20-д нүднә харань тату улс дунд шатрин болн дөөвин марһан, маңһдуртнь байрин хург болхмн. Темдглхәс, нүднә харань тату улсин ниицәнә гешүд эрмдгтә улс дунд болдг спартакиадт, билг-эрдмин фестивальд шунмһаһар орлцна. Шидр Абушан Дантес Ростов-на-Дону балһснд болсн «Цаһан тайг» фестивальд орлцад, Әрәсән Өмн үзгин округин девсңгин лауреат болв. Хальмг Таңһчин олн-әмтнә артист Шовгура Арслана сурһульч фестивалин гала-концертд орлцад, домбр цокад, хальмг айсарн жюрин гешүдин зүрк авлв. Келхд, эн марһаг олн җилдән нертә дууч Диана Гурцкая бүрдәҗ давулна.
Цаһан тайгин нарт-делкән Өдрин һол күслнь нүднә харань тату улсин зөв харслһн, эднә туст тесвртә болҗ дөң-тусан күрглһнд олна оньг тусхалһн мөн. Тегәд бидн иим улст килмҗән тусхаҗ, дөңгән күргҗ, төртнь орлцх зөвтәвидн.

ДАВАН Наталья
ЗУРГТ: Абушан Дантес болн
Орусан Лидия «Цаһан тайг»
фестивальд

Эн љил эрт серўн орад, нам єаха сард ўвл ирх гиљ сангдљала, яєад гихлі сґґєір зґвір киитн болад біів. Эн саамд Элстин тґвин болн микрорайодын гермўдт бичкдўд чигн, медітнр чигн дулан хувцан ґмслдід, сґґєір зузан хучаєан єарєљ авад унтљасмн.

Хулєн сарин 5-д Б.Б. Городовиковин нерті Хальмг ик сурєулин инженерин-технологин дацњд вузин ветеранмудыг багшин Ґдрлі йґрів. Энд гуманитарн, инженерин-технологин, залврин болн зґвин, педагогическ номин болн биологин, аграрн болн кесг нань чигн дацњгудын ветеранмуд шинрўлгдсн сііхн залд цуглрв.

Хулєн сарин 5-д мана тањєчин болн цуг орн-нутгин багшнр эвріннь сін Ґдрін темдглв. Эн љил байрин керг-ўўлдвр «Багшин долан хонгин» йовудт хулєн сарин 4-іс авн 10 кўртл давх. Одахн Элстин єоллгч талвњд «Багшнрт ханлтан ґргљінівидн» тґсв болв. Орлцачнр дурта багшнртан йґрілін нерідв.

Н.Бакулевин нертә зүркнә-судцин хирургийин Келн-улсин медицинск шинҗллтин төвин мергҗлтнр таңһчин әмтнд дөң-тусан күргв. Кардиологуд П.Жемчуевин нертә таңһчин эмнлһнд стационарн эмнлһ авчах улсиг хәләв. Эн өдрмүдт эдн зүркнә гемтә 70 кү хәләҗ, эмнлһнә туст сүв-селвгән өгв.

Көтчнрә района эмнлһнә түргн дөң күрглһнә әңгин фельдшер Зоя Санджиевна Лиджиеваг бәәрн әмтн цуһар күндлҗ тевчнә. Хальмг Таңһчин эрүл-менд харлһна ачта көдләч, района әмтнд медицинск дөң күрглһнә халхар тәвн җилдән үнн-чик седклтәһәр болн ик даавртаһар көдлҗ йовх күүкд күн эврәннь эрдмдән итклтә, өөдән мергҗлттә болн байн дамшлтта көдләч гиҗ тоолгдна. Шидр Зоя Санджиевна 70 җилин болн района эрүл-менд харлһнд 50 җилдән көдлҗәх ончта хойр өөн темдглв. Хамдан көдлҗ йовх үүрмүднь ачинь хәрүлҗ, кесг бүлән үгән энүнд нерәдв.