Һаха сарин 1-д Көтчнрә района Өвдг болн Көглт селәдт бичкдүдин садмуд байрин бәәдлд секгдв. Өвдг селәнд 20 бәәрн күүкн-көвүнә, Көглтд 30 бичкнә төлә сән таал тогтагдв. Эн объектс «Демографь» гидг келн-улсин төсвин «Күүкд улсиг көдлмшәр тетклһнд туслһн – 3 нас күрәд уга бичкдүдин төлә дошкольн сурһуль-эрдмин таал тогталһн» гидг региональн төсвин халхар тосхгдв. Бичкдүдин садмуд өдгә цага кергсләр, өлг-эдәр теткгдв, энд бичкдүд нааддг, унтдг, сурдг хорас бәәнә. Тер мет бүрдәцд медицинск, көгҗмин кабинетмүд, хувц-хунр уһадг, хот болһдг шишлң хорас бәәнә, тегәд эн бүрдәцс өдгә цага некврлә ирлцҗәнә.

Медрлин Өдрлә Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату Баһ Дөрвд селәнд тосхгдсн шин сурһуль секлһнә байрин керг-үүлдврт орлцв. Эн сурһуль КАССР-ин ачта багш, Хальмг Таңһчин сойлын ачта көдләч Кермен Даваевна Убушиеван нер зүүнә. Сурһульчнр, багшнр болн эк-эцкнр эн сурһуль эдлврт орулгдхиг теңкән уга күләсмн, тегәд һаха сарин 1 шин хойр дам байрта-бахмҗта болв.

Одахн Шинҗәнә нертә шүлгч Канаруһин Церн-Дорҗ бичсн «Белг» гисн нертә шин шүлгүдин хураӊһу барас һарсн бәәнә. «Белг» дотр багтсн цуг шүлгүднь хальмг нутг болн хальмгт бәәсн цуг элгн-садндан нерәдсн учр-утхта шүлгүд орв. Шүлгч бийнь Шинҗәнд бәәдг болвчн зүркәрн хальмгтән ирсн мет болҗ, седклин белгән илгәснь эн «Белг» болҗана. Канаруһин Церн-Дорҗ халун элгн хальмгм гихләрн, Хо Буһин Сәәр деерәс хальглсн седклән дуулн бәәҗ, халун мендән ѳргн бәәҗ, кѳләр күршго хол һазрас келәрн күрәд ирв. Сансн зүркнь шатлсн шүлгтән сид урһулҗ, шүлгин нүдәр хальмган баралҗ «Белг» гисн номарн төрл садан хәәһәд ирв.

Шидр Хальмг Таңһчин Толһач Хаска Бату таңһчин ветеринарийн лабораторьт одв. Тенд урднь бат ясврин көдлмш кегдв, лабораторн кергсл болн изотермическ амплификатор углҗ тәвгдв.

Хальмгин усна тогталмуд дунд Цаһан нур онц орман эзлнә. Сүл җилмүдт нуурт усн хагсад, эн төр бәәрн әмтиг үүмүлҗәнә. Урднь энд дала заһсн, зерлг һалуд болн нуһсд бәәдг билә. Нуурт урһдг хулсыг тосхлһнд өргнәр олзлдг бәәсмн. Һундл төрхд, өдгә цагт эн цуг тоот уга болв.

Эн җилд темдгтә олна үүлдәч, педагогическ күч-көлснә ветеран, урднь Хальмг АССР-ин сурһуль-эрдмин министр, Төрскән харсгч Алдр дәәнд орлцач Шарапа Василий сәәһән хәәснәс авн дигтә 40 җил болв.

Хальмгин сойлын зөөрин объектс харлһна заллтын зәңглсәр, 1920-ч җилд така сард Яшкулин района Чилгр селәнд цуг хальмгудын түрүн съезд болсн гер харслһна төсв белдгдсн бәәнә. Эн герт хальмг улсин төлә тууҗлгч чинртә Советмүдин съезд болсмн, тегәд эн федеральн чинртә сойлын объект гиҗ тоолгдсмн.

Нарт-делкә деер күн болһн экәс (кезәңк йосар “ээҗ” гиҗ келдг бәәсмн) төрсн болдг. Эк үрән йисн сардан гесндән тееһәд, алтн шар уурган көкүләд, өскдг болҗана. Кедү дәкҗ сөөд эк әмтәхн нөөрән таслад, үрндән көкән өгч асрсн болх? “Экин санан үрнд, үрнә санан көдәд”, “Экин кесн ачиг альхн деерән мах чанҗ өгв чигн хәрүлҗ болдго” гидг хальмг үлгүрмүд бәәнә. Эк гисн хамгин өөрхн күн. Җил ирвәс экин кесн ачнь ода оч медгдҗәнә. Экин дурн гидг юмн күчтә болдг, эн дурнла дүңцүлдг юмн уга гидг. Сө болһн нилх күүкд экиннь саатулын дуунд нөөрән авад, нилхәс авн эн нарт-делкәлә таньлдна. Эк бәәсн учрар бидн цуһар шар нар үзҗәнәвидн, көрстә һазриг көләрн ишкҗ йовнавидн.

Хальмгт сойлын болн спортын фестиваль ноха сарин 21-22-т болв. Билгтә баһчуд олн-зүсн халхар эрдмән, чадмган, һавшунан үзүлв. Өдгә цага янзар фестиваль кегдв. Улсин билг-эрдмд авъяс болсн тоот шин хәләцәр үнлгдҗ, ода олн билгтнриг орлцулв.

Нер єарсн мањєд бичіч Булат Сулеймановин «Ээљ» гидг келвр орс, башкир, хасг, карачаево-балкарск, крымин мањєдын, тўрг, чуваш, таджик келнд орчулгдсн бііні. Эн келвриг хальмг келір тана оньгт тусхаљанавидн.  

Булат Сулейманов